У Магілёве пажылы мужчына атрымаў сур’ёзныя траўмы падчас спальвання смецця на сваім участку. Пацярпелы тыдзень адкладваў візіт да ўрача і звярнуўся па дапамогу толькі праз сем дзён пасля інцыдэнту.
Здарэнне адбылося 5 красавіка на вуліцы Маневіча. Мужчына 1959 года нараджэння наводзіў парадак на ўчастку і паліў смецце. У нейкі момант ён задрамаў проста каля гаручага вогнішча. Гэта і стала прычынай апёкаў.
Нягледзячы на атрыманыя траўмы, па медыцынскую дапамогу пацярпелы не спяшаўся. У бальніцу ён звярнуўся самастойна толькі 12 красавіка – праз тыдзень пасля здарэння. У той жа дзень яго шпіталізавалі.
Мар’я Егіпецкая і Прабуджэнне хатніка (народны каляндар).
Прыкметы.
На Мар’ю – разводдзі.
Калі разліў на Марыю Егіпецкую – травы будзе шмат, а калі паводкі яшчэ няма, то лета будзе халодным і дажджлівым.
Калі ноч ясная і цячэ цёплая вада, то лета будзе цёплае і сухое.
На Марыю Егіпецкую снег і пад кустом растаў.
Лёд на беразе ракі застанецца – год будзе цяжкі.
1101 год. Памёр Усяслаў Брачыслававіч Чарадзей (1029–1101).
Князь полацкі (1044–1068, 1071–1101), вялікі князь кіеўскі (1068–1069), пры ім быў пабудаваны Полацкі Сафійскі сабор.
Адзін з герояў «Слова пра паход Ігараў» і ўсходнеславянскага фальклору. Княжыў 54 гады – самы працяглы перыяд кіравання дзяржавай у гісторыі Беларусі.
Я. Драздовіч. Пярсцёнак Усяслава Чарадзея
1432 год. Пачаў валадарыць Жыгімонт Кейстутавіч (1365–1440).
Вялікі князь літоўскі, брат Вітаўта.
Доўгі час не ўсімі часткамі Вялікага Княства Літоўскага прызнаваўся за законнага валадара.
Падчас барацьбы за ўладу паміж Вітаўтам і Ягайлам быў зняволены апошнім (1382–1384). У 1384 годзе ў Прусіі разам з Вітаўтам заключыў дагавор з Тэўтонскім ордэнам супраць Ягайлы, але ў 1386 прысягнуў яму.
Прымаў удзел у перамовах і заключэнні пагадненняў з Тэўтонскім ордэнам у 1398, 1411, 1422, 1431 гадах, уній з Польшчай. Удзельнічаў у бітве на Ворскле (1399), Грунвальдскай бітве (1410). Пры панаванні Вітаўта не меў палітычнага ўплыву, падтрымліваў брата.
У выніку змовы Жыгімонт быў забіты ў Троцкім замку 20 сакавіка 1440 года.
1669 год. Згодна з Андрусаўскім замірэннем (1667) Масква мусіла вярнуць Кіеў Рэчы Паспалітай, але маскавіты адмовіліся прытрымлівацца дамовы.
Масковіі па дамове 1667 года давалася два гады для вываду свайго гарнізона з Кіева і яго перадачы Рэчы Паспалітай. Масква адмовілася і пазней прапанавала за Кіеў выкуп у 146 000 рублёў у рамках “Вечнага міру” 1686 года.
1853 год. Нарадзіўся Уладзімір Завітневіч (1853–1927).
Беларускі археолаг і гісторык, прафесар (1904).
Скончыў Мінскую духоўную семінарыю, Пецярбургскую духоўную акадэмію.
Працаваў настаўнікам у Варшаве і Кіеўскай духоўнай акадэміі.
Вывучаў старажытнарускую гісторыю. Даследаваў каля 700 пахаванняў дрыгавічоў у 82 курганных могільніках.
Вызначыў межы рассялення дрыгавічоў. Яго высновы выкарыстоўвалі ў сваіх працах А. Грушэўскі, Я. Карскі, А. Спіцын і іншыя гісторыкі і археолагі.
У 1890-я гады супрацоўнічаў з газетай «Минский листок».
1880 год. Нарадзіўся Язэп (Восіп) Дыла.
Беларускі пісьменнік і культурны дзеяч.
Вучыўся у Слуцкай гімназіі, сябраваў з Альгердам Абуховічам. Выключаны з Юр’еўскага ветінстытута за ўдзел у студэнцкіх хваляваннях.
Працаваў у газеце «Северо-Западный край» (Мінск), у выдавецтвах Пецярбурга, Арэнбурга, Казані, Масквы. У снежні 1917 удзельнічаў у І Усебеларускім з’ездзе.
Быў камісарам працы ў Часовым урадзе БССР, на розных кіраўнічых пасадах у Мінску, членам ЦВК БССР, дырэктарам Інстытута па вывучэнні мастацтва, дырэктарам Беларускага тэатра імя Янкі Купалы, намеснікам загадчыка Белдзяржкіно, інспектарам наркамата асветы. Правадзейны член Інбелкульта. Разам з прафесарам У. Пічэтам, акадэмікам Я. Карскім распрацаваў статут Інбелкульта.
Арыштоўваўся ДПУ у 1930, 1938 гадах, высылаўся на Урал, на Волгу.
Памёр 7 красавіка 1973 года ў Саратаве.
Аўтар апавяданняў, гістарычнага рамана «На шляху з варагаў у грэкі», аповесцей, п’ес, публіцыстычных артыкулаў, мемуараў, успамінаў пра Цішку Гартнага, Я. Райніса.
Даследваў узнікненне беларускага тэатра, вступаў у якасці навуковага кансультанта аднаго з першых беларускіх фільмаў – «Кастусь Каліноўскі» (1928).
Беларускі грамадска-палітычны дзеяч, публіцыст, педагог, сябра Рады БНР, пасол сейма Польшчы. Аўтар музыкі на словы М. Багдановіча «Зорка Венера».
Дзеяч Беларускай сацыялістычнай грамады, Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі і Беларускай сялянска-работніцкай грамады. Публікаваўся ў газетах “Наша Ніва”, “Беларусь”, “Звон” і іншых.
Працаваў у сектары навукі Наркамасветы, дырэктарам Беларускага дзяржаўнага сацыяльна-гістарычнага музея. У 1931–1932 гадах быў сябрам ЦВК БССР.
Арыштаваны ДПУ ў 1933 годзе, у 1934 прыгавораны да расстрэлу. Прысуд заменены на 10 гадоў лагераў. Вязень Салавецкіх лагераў. У верасні 1937 этапаваны ў Мінск, 14 лістапада 1938 года НКУС прыгавораны да расстрэлу. Расстраляны 27 лістапада 1937 года ў Мінску.
У яго гонар усталяваны мемарыяльныя дошкі на колішнім будынку манастыра базыльян у Барунах, у якім у 1920–1922 гадах дзейнічала беларуская настаўніцкая семінарыя, дырэктарам якой ён быў, у в. Максімаўка Маладзечанскага раёна.
1900 год.У Парыжы пачалася Сусветная выстава.
Як і раней, на ёй былі прадстаўлены беларускія дасягненні. Графіня Патоцкая за калекцыю якаснага насення атрымала Гран-пры. Начальнік Палескіх чыгунак С. Міхін прадставіў палепшаныя вагоны, асабістую дрэзіну, пнеўмапад’ёмнікі, пнеўмабур. Гран-пры атрымаў начальнік тэлеграфа Палескіх чыгунак Андэрс за свой электрычны семафорапаўтарыцель. Натоўпы стаялі каля пудзіла белавежскага зубра.
Залатую медаль прывёз у Горкі мясцовы аптэкар Казімір Паздзерскі за вынайдзены ім цуда-крэм ад вяснушак, за якім утвараліся чэргі ў аптэках не толькі Магілёўшчыны, але і па ўсёй Еўропе.
1905 год. У г. Горкі нарадзіўся Ізраіль Разгон.
Савецкі гісторык. Доктар гістарычных навук, прафесар. Лаўрэат Сталінскай прэміі.
Скончыў Горацкую школу, Другі Маскоўскі ўніверсітэт. Працаваў у горацкай райлесканторы, у сакратарыяце Галоўнай рэдакцыі “Истории гражданской войны в СССР”, прафесарам гістарычнага факультэта МДУ, у Камісіі па гісторыі Вялікай Айчыннай вайны Прэзідыума АН СССР.
У перыяд “барацьбы з касмапалітызмам” звольнены з навуковых устаноў Масквы і ў 1949–1986 гадах узначальваў кафедру гісторыі СССР Томскага ўніверсітэта.
Складальнік і рэдактар кніг па гісторыі кастрычніцкай рэвалюцыі, грамадзянскай вайны, член рэдкалегіі, адзін з аўтараў 4-га і 5-га тамоў “Истории Сибири с древнейших времен до наших дней”.
На адным з карпусоў Томскага дзяржаўнага ўніверсітэта ўстаноўлена мемарыяльная дошка.
Памёр 16 лютага 1987 года.
1910 год. У в. Стары Дзедзін (зараз Клімавіцкі раён) нарадзіўся Алесь Пруднікаў (1910–1941).
Беларускі паэт, стрыечны брат пісьменніка Паўла Пруднікава.
Актыўны ўдзельнік працэса беларусізацыі, разам з братам быў пазаштатным карэспандэнтам некаторых газет. Так, у прыватнасці, калі быў знойдзены скарб старажытных манет каля в. Стары Дзедзін, ён з Паўлам напісаў пра гэта рэпартаж.
Аўтар вершаў, паэмы «Зямныя зоры».
Працаваў на будаўніцтве чыгункі Асіповічы – Магілёў – Рослаў (1930), на новабудоўлях Мінска, у Дзяржвыдавецтве, у БелТА.
У 1933 годзе быў арыштаваны НКУС. Пасля вызвалення з турмы быў прызваны ў Чырвоную Армію. Быў супрацоўнікам Клімавіцкай раённай газеты «Камуна».
Пасля сканчэння Ленінградскага настаўніцкага інстытута (1938), працаваў настаўнікам, інспектарам у Карэльскай АССР.
Загінуў на фронце 5 жніўня 1941 года.
1912 год. Катастрофа на лайнеры “Тытанік”.
У ноч з 14 на 15 красавіка адбылося сутыкненне «Тытаніка» з айсбергам. Перад гэтым радыёстанцыя карабля прыняла сем лядовых папярэджанняў, аднак лайнер працягваў рухацца.
У 23:39 капітану паступіў даклад, што айсберг рухаеца прама па курсе. Менш як праз хвіліну адбылося сутыкненне. Атрымаўшы некалькі прабоін, параход пачаў тануць. У шлюпкі саджалі ў першую чаргу жанчын і дзяцей.
У 2:20 15 красавіка, разламаўшыся на дзве часткі, “Тытанік” затануў разам з 1495 пасажырамі (ёсць таксама падлікі, што ад 1995 да 1635). 712 чалавек, якія выратаваліся, падабраў параход “Карпат”. Сігнал “SOS”, пададзены з карабля, быў прыняты на адлегласці 58 міль (107 км). Судна падышло да месца катастрофы праз 3,5 гадзіны.
Сярод загінулых былі і жыхары Беларусі: Сымон Літман, Зельман Злакоўскі, Гары Корн, Сымон Вайсман, Якоб Кук, Лезлі Гелінскі, Насан Гольдшміт, Іосіф Мурдлін, Вульф Спектар, Абрам Гермед, Самсон Абельсон, Самуіл Грынберг, Зяліна Кантар, Польнер Ушер, Абе Віллер і Іосіф Антвіла.
1918 год. На з’ездзе Саветаў заходніх губерняў Расіі прынята рашэнне аб стварэнні Заходняй вобласці з цэнтрам у Смаленску.
З’езд адмовіўся прызнаць права беларускага народа на самавызначэнне.
У сувязі з заняццем беларускіх зямель германскімі войскамі ў ходзе Першай сусветнай вайны, замацаваным Брэсцкім мірам, Заходняя вобласць была рэарганізавана, у яе склад увайшлі беларускія землі ў складзе Віцебскай, Магілёўскай і Смаленскай губерняў, а адміністрацыйны цэнтр перамясціўся з Мінска ў Смаленск.
Расійскія бальшавікі лічылі, што ўтварэнне нацыянальных дзяржаў, межаў з’яўляюцца перашкодай для сусветнай рэвалюцыі, што беларусы не з’яўляюцца самастойнай нацыяй, і таму прынцып самавызначэньня ім не падыходзіць.
Смаленск. Багаяўленскі сабор, 1919.
1920 год. Нарадзіўся Аляксей Карпюк.
Беларускі пісьменнік, грамадскі дзеяч Гродненскай вобласці. Заслужаны работнік культуры БССР, Лаўрэат Літаратурнай прэміі.
Удзельнік вайны: падпольшчык, вязень канцлагера Штутгоф (з яго уцёк), камандзір партызанскага атрада імя К. Каліноўскага. Працаваў на кіраўнічых пасадаў ва ўстановах адукацыі, культуры, турызму, у газетах.
Аўтар раманаў, аповесцей, шэрагу кніг аповесцей і апавяданняў. Вакол яго ў Гродне ў 1960-1970-х узнік своеасаблівы клуб вольнадумнай інтэлігенцыі, з якім кантактавалі В. Быкаў, Д. Бічэль-Загнетава, В. Іпатава, Б. Ржэўскі. Карпюк падтрымліваў кантакты з пісьменнікамі-дысідэнтамі ў СССР, ліставаўся з А. Салжаніцыным.
Актывіст БНФ, адзін з заснавальнікаў ЗБС «Бацькаўшчына». За сувязь з дысідэнтамі пераследваўся КДБ, быў зволены з працы (аднавілі па загаду П. Машэрава). У яго абарону пісаў В. Быкаў.
Памёр 14 ліпеня 1992 года.
Iмя А. Карпюка носiць адна з вулiц Гродна, усталявана Мемарыяльная шыльда па вуліцы Э. Ажэшкі ў Гродне.
1941 год. У г. Лідзе нарадзілася Поля Ракса.
Польская актрыса, Маруся “Аганёк” у серыяле (1966–1970) “Чатыры танкісты і сабака”.
Скончыла Вроцлаўскі ўніверсітэт, Вышэйшую школу тэатра і кіно ў Лодзі.
Здымалася ў шматлікіх польскіх і савецкіх кінафільмах, працавала ў тэатрах «Повшэхны» ў Лодзі, «Вспулчэсны» ў Варшаве.
Вялікую вядомасць ёй прынесла роля Гелены дэ Віт у фільме «Попел» (1965), выключную вядомасць прынесла актрысе роля Марусі-«Аганёк» у фільме «Чатыры танкісты і сабака».
Фактычна кінакар’ера Раксы доўжылася ўсяго 10 гадоў: з 1960 па 1970. Пасля стала здымацца на тэлебачанні, у тым ліку ў тэлевізійных спектаклях.
2021 год.Памёр Анатоль Клышка (1935–2021).
Беларускі пісьменнік і педагог, аўтар “Буквара” (1969, перапрацоўка 1997), які выкарыстоўваўся ў школах да 2021/2022 навучальнага года.
Скончыў Навагрудскае педвучылішча, БДУ.
Працаваў у навагрудскай газеце «Звязда», рэспубліканскіх «Фізкультурнік Беларусі», «Літаратура і мастацтва», у ЦК ЛКСМБ, часопісе «Полымя», на кінастудыі «Беларусьфільм», у Інстытуце педагогікі Міністэрства асветы БССР, выдавецтве «Юнацтва». Адзін з арганізатараў Таварыства беларускай мовы імя Ф. Скарыны, дзе ўзначальваў камісію па культуры мовы.
Аўтар вершаў, кнігі літаратурна-крытычных артыкулаў, «Буквара» (23 выданні), “Пропісаў да «Буквара», «Пропісаў для 1 класа», дапаможніка для 1 класа «Верасок», «Чабарок» (чытанка для 4 класа), «Беларуска-польскага размоўніка», шматлікіх кніг для дзяцей, у тым ліку «Францыск Скарына, альбо Як да нас прыйшла кніга».
Пераклаў на беларускую мову «Новы запавет», раман старажытна-грэчаскага пісьменніка Лонга «Пастушыная гісторыя пра Дафніса і Хлою», творы з польскай, нямецкай, лацінскай, украінскай і іншых моў.
Даследчык праблем развіцця беларускай паэзіі, вершазнаўства, методыкі навучання і выкладання літаратуры ў школе.
У Вялікіх Бортніках, што ў Бабруйскім раёне, пастаянна жоўтая вада, сцвярджае жыхарка аграгарадка Алеся Гайдукевіч.
“Тут у Бортніках станцыя абезжалезвання, а вада пастаянна жоўтая, кожны месяц робяць прамыванне. На вуліцы 70 дамоў, але, падобна, толькі мы з суседам пастаянна тэлефануем, ачыстку заказваем, а астатнія змірыліся”, – распавяла komkur.info жанчына пар сваю барацьбу з мясцовым вадаканалам.
Алеся Гайдукевіч разам з мужам займаюцца вырабам сыроў. “Завялі кароў, асвоілі вытворчасць, розныя хітрыя гатункі”, – кажа яна. Аднак, паводле яе, з такой вадой працаваць складана. Пастаянна прыходзіцца карыстацца з калонкі або купляць ваду ў краме.
Таксама жанчына наракае на дрэнныя дарогі. “У Малых Бортніках у тым годзе новую дарогу праклалі, у Міхалёва, ды ў розных маленькіх вёсках дарогі новыя, а ў нас у вялікай, больш за 600 жыхароў – цэнтр калгаса-гіганта! – дарогі катастрафічныя, дзеці на роварах падаюць”, – скардзіцца Алеся Гайдукевіч.
Фігуранту праверкі па карупцыйным злачынстве не ўдалося перапісаць маёмасць на жонку праз заключэнне шлюбнага дагавора.
У Магілёве пракуратура праз суд дамаглася прызнання несапраўдным шлюбнага дагавора, які, паводле следства, быў заключаны з мэтай схаваць маёмасць ад дзяржавы. Гаворка ідзе пра справу, звязаную з магчымым карупцыйным злачынствам, у выніку якога дзяржаўнаму прадпрыемству была нанесена шкода больш як на 1 млн рублёў.
Паводле матэрыялаў справы, сямейная пара з Магілёва ведала пра праверку ў дачыненні да мужа і паспрабавала перааформіць сумесна нажытую маёмасць. Для гэтага яны заключылі шлюбны дагавор, згодна з якім кватэра, зямельны ўчастак з жылым домам і транспартны сродак павінны былі перайсці ва ўласнасць жонкі.
Пры гэтым суд устанавіў, што на момант заключэння дагавора муж і жонка працягвалі жыць разам, вялі агульную гаспадарку, мелі пастаянны даход і выхоўвалі сумесных дзяцей. Гэта стала адным з аргументаў на карысць таго, што здзелка была фармальнай і накіраванай на ўхіленне ад магчымых фінансавых абавязкаў.
Суд Ленінскага раёна Магілёва задаволіў пазоў пракурора: шлюбны дагавор прызнаны несапраўдным, а сама здзелка нікчэмнай. Адпаведна, маёмасць застаецца ў складзе сумеснай уласнасці і можа быць выкарыстана для пакрыцця магчымай шкоды дзяржаве.
Разам з тым рашэнне суда пакуль не набыло законнай сілы і абскарджана ў апеляцыйным парадку.
Кожную вясну раённыя газеты Магілёўскай вобласці ўзахлёб распавядаюць, як смачна кормяць трактарыстаў у полі – і амаль ніколі не задаюць простае пытанне: чаму гаспадаркі, якія так шчодра кормяць людзей, стратныя ўжо тры дзесяцігоддзі запар?
Прыехалі – і слінкі пацяклі
Нядаўна партал Чэрыкаўскага раёна апублікаваў матэрыял з загалоўкам “У аграрыяў Чэрыкаўшчыны палявыя абеды па раскладзе”. Тэкст пачынаецца так: “Нягледзячы на пераменлівае надвор’е, аграрыі Чэрыкаўшчыны, працуючы на палях, не зніжаюць абаротаў. Перапынак робяць толькі на абед. Бо ён па раскладзе.”
Далей ідзе апісанне меню: боршч, мяса, гародніна, тэрмасы з гарачым. Удакладняецца, што гаспадаркі аплачваюць ад 50 да 70 працэнтаў кошту абеду, а вячэра – увогуле бясплатна.
Механізатары згодна ківаюць на пытанне пра якасць ежы. Усе задаволеныя.
Гэты тэкст – не выключэнне. “Прыдняпроўская ніва” паведамляла пра тое, як повары “распрацоўваюць сытнае меню, каб карміць працаўнікоў гарачымі абедамі проста ў полі”. Тая ж “Прыдняпроўская ніва” распавядала пра ПАЗік, які імкліва мчыцца “па шырокіх дарогах, вузкіх сцежках і лясных перасеках” з бідонамі, “поўнымі даверху свежымі шчамі і духмяным какава”.
Загаловак – “Абеды ў полі: зручна, смачна і нядорага”. У газеце “Зямля і людзі” пра Мсціслаўскі раён – “Сыты – вясёлы, а галодны – нос павесіў”. У краснапольскім “Чырвоным сцягу” карэспандэнт выязджае ў палі да аграрыяў ААТ “Краснапольскі” і таксама не забывае пра меню.
Газеты Быхаўскага, Асіповіцкага, Клімавіцкага, Дрыбінскага, Касцюковіцкага, Слаўгарадскага раёнаў узнаўляюць тую ж схему.
Што не так з пасылам гэтых тэкстаў
Было б лёгка растлумачыць гэты жанр тэмай нізкіх заробкаў: маўляў, бедны трактарыст не можа купіць сабе нармальны абед, таму гаспадарка дапамагае. Але гэта было б няправільна. У пасяўную і ўборачную механізатары ў беларускім АПК зарабляюць прыстойна:
здзельныя стаўкі;
надбаўкі за выпрацоўку;
прэміі па выніках кампаніі.
Сезонны заробак механізатара ў разгар страды цалкам канкурэнтны з гарадскімі заробкамі. Субсідаваны абед – гэта не дапамога беднаму работніку. Гэта элемент сістэмы, у якой зусім іншыя мэты.
Сапраўднае пытанне гучыць інакш. Калі механізатары атрымліваюць нармальныя грошы, калі ў гаспадарках спраўная тэхніка, калі сталовыя кормяць смачна і амаль бясплатна – чаму тады большасць сельскагаспадарчых прадпрыемстваў Магілёўскай вобласці застаюцца стратнымі ўжо тры дзесяцігоддзі запар? Куды знікаюць прыбытак, рэнтабельнасць? І хто вырашае, што гэтая сістэма павінна існаваць менавіта ў такім выглядзе?
Калгас як палітычны праект
Адказ на гэтыя пытанні ляжыць не ў аграноміі і не ў эканоміцы, а ў палітыцы. Беларуская мадэль сельскай гаспадаркі – гэта свядомы выбар, які Аляксандр Лукашэнка зрабіў у сярэдзіне 1990-х і адстойвае з таго часу з пенай у рота. Калі суседнія краіны праводзілі зямельныя рэформы і ліквідавалі калгасы, Беларусь захавала савецкую структуру аграсектара: дзяржаўныя і квазі-дзяржаўныя прадпрыемствы, планавыя паказчыкі па гектарах і тонах, жорсткую залежнасць ад дзяржаўных субсідый.
Гэтая мадэль існуе не таму, што яна эфектыўная. Хранічныя страты большасці сельгаспрадпрыемстваў – факт, які не хаваюць нават афіцыйныя крыніцы. Магілёўскі аблвыканкам публікуе дадзеныя пра ўраджаі і аб’ёмы вытворчасці, але не пра рэнтабельнасць канкрэтных гаспадарак.
Між тым карціна добра вядомая спецыялістам: значная частка СПК і ААТ у вобласці датуецца з бюджэту і не здольная працаваць без прамой дзяржаўнай падтрымкі.
Мадэль існуе таму, што яна выконвае іншую функцыю – палітычную. Калгасны лад дае Лукашэнку некалькі рэчаў адначасова:
кантроль над сельскай рабочай сілай: людзі, прывязаныя да дзяржаўнага прадпрыемства ў раённым цэнтры, куды менш свабодныя, чым фермеры або наёмныя работнікі рыначнага аграхолдынга;
сетку лаяльных кіраўнікоў: дырэктары гаспадарак, старшыні райвыканкамаў, кіраўнікі раённых структур АПК – гэта шматтысячная армія “моцных гаспадарнікаў”, чыё становішча цалкам залежыць ад дзяржавы і асабіста ад улады;
нарэшце, ідэалагічны наратыў: савецкая вёска як вобраз стабільнасці і клопату пра чалавека працы.
Райвыканкам як элемент затратнай сістэмы
У нармальнай рыначнай эканоміцы дырэктар стратнай гаспадаркі або рэструктуруе бізнес, або знікае. У беларускай сістэме стратнасць кампенсуецца бюджэтнымі субсідыямі, спісаннем даўгоў, льготнымі крэдытамі і адміністрацыйным ціскам на паказчыкі.
Роля раённага выканаўчага камітэта ў гэтай схеме – ключавая. Менавіта ён кантралюе ход пасяўной, менавіта праз яго ідзе размеркаванне рэсурсаў, менавіта яго чыноўнікі аб’язджаюць гаспадаркі і складаюць зводкі.
Раённыя газеты, якія публікуюць рэпартажы пра гарачы боршч, таксама фінансуюцца з раённых бюджэтаў.
“Прыдняпроўская ніва”, “Зямля і людзі”, “Чырвоны сцяг” – усе гэтыя выданні існуюць у той жа сістэме каардынат, што і гаспадаркі, пра якія яны пішуць. Крытычны погляд на калгасную мадэль азначаў бы крытыку ў адрас раённага кіраўніцтва, што немагчыма. Таму пішуць пра суп.
Гэта стварае ілюзію незалежнага нагляду. Але беларускія прафсаюзы – такі ж элемент дзяржаўнай вертыкалі, як і раённыя газеты. Яны не задаюць нязручных пытанняў, бо не для гэтага існуюць.
Што хаваецца за талеркай боршчу
Такім чынам, жанр “абедаў у полі” існуе не для таго, каб распавесці пра клопат пра работнікаў. Жанр існуе для таго, каб прадэманстраваць: сістэма працуе. Людзі накормленыя, тэхніка ў полі, прафсаюз праверыў, райвыканкам трымае руку на пульсе. Усё пад кантролем. Гэта пасланне адрасавана адразу некалькім аўдыторыям:
сельскаму чытачу – каб ён не сумняваўся ў разумнасці калгаснага ўкладу. раённаму чыноўніку – каб ён бачыў сябе часткай працуючай сістэмы;
абласному начальству – каб адрапартаваць пра сацыяльную стабільнасць;
і, у канчатковым выніку, наверх – туды, адкуль у 1990-я было прынята рашэнне захаваць савецкі аграсектар і дзе гэтае рашэнне застаецца ў сіле па сённяшні дзень.
А пытанне, якое пры гэтым не задаецца: калі сістэма так добра працуе, калі боршч такі смачны і механізатары так задаволеныя – чаму гаспадаркі не могуць пракарміць сябе самі?
Чаму аблвыканкам рапартуе пра тоны збожжа, але не публікуе дадзеныя пра рэнтабельнасць? Чаму кожны год патрэбны новыя субсідыі, новыя спісанні даўгоў, новыя адміністрацыйныя кампаніі – і новыя рэпартажы пра гарачы боршч?
Нармальная сельская гаспадарка выглядае інакш
У рыначным аграсектары – такім, якім ён стаў у суседніх краінах пасля 1991 года – няма месца раённаму выканаўчаму камітэту ў ролі галоўнага агранома. Няма месца дзяржаўнай газеце, якая распавядае фермеру, што ён добра паабедаў. Няма месца прафсаюзнаму маніторынгу меню. Ёсць рынак, ёсць кантракты, ёсць банкі, ёсць страхаванне ўраджаяў.
Стратная гаспадарка або знаходзіць інвестара, або закрываецца к чортавай бабулі. Эфектыўная – расце і наймае людзей на канкурэнтны заробак.
Менавіта гэтай мадэлі не існуе ні ў Магілёўскай вобласці, ні ва ўсёй Беларусі. Не таму што нашы аграрыі горш працуюць. А таму што сістэма выбудавана так, каб гэтай мадэлі не было.
Калгасны лад, раённая бюракратыя, ідэалагічная прэса, дэкаратыўныя прафсаюзы – усё гэта звёны аднаго ланцуга. Ланцуга, які ўтрымлівае беларускую вёску ў стане кіраванай стратнасці ўжо трыццаць гадоў.
Гарачы боршч у полі – гэта не праява клопату пра чалавека. Гэта вітрына. За вітрынай – Чэрыкаўскі раён са стратнымі гаспадаркамі, Магілёўскі раён з бюджэтнымі датацыямі, Мсціслаўль з газетай, якая не смее задаць сапраўднае пытанне.
За вітрынай – сістэма, якая абыходзіцца краіне ў мільярды штогод і не змяняецца таму, што яе змена азначала б канец палітычнай мадэлі, на якой трымаецца рэжым.
У школе №21 Магілёва прайшоў практычны трэнінг праекта «Запусці сэрца». Падлеткі на манекенах адпрацавалі навыкі, якія могуць выратаваць жыццё.
Практычны трэнінг для магілёўскіх школьнікаў правёў выкладчык хірургіі Магілёўскага дзяржаўнага медыцынскага каледжа Уладзіслаў Фацееў разам са студэнтамі-медыкамі.
Праграма трэнінгу закранала тры крытычныя сітуацыі:
спыненне сэрца і сардэчна-лёгачная рэанімацыя;
закаркаванне дыхальных шляхоў і прыём Геймліха;
артэрыяльнае крывацёк і накладанне жгута.
На манекенах вучні адпрацоўвалі масаж сэрца, штучнае дыханне і тэхніку прыёму Геймліха.
Прыём Геймліха – метад выдалення іншароднага цела з дыхальных шляхоў: рэзкія штуршкі пад дыяфрагму, якія ствараюць паток паветра і выштурхоўваюць затрыманы прадмет. Метад названы ў гонар амерыканскага ўрача Генры Геймліха.
Рэспубліканскі праект «Запусці сэрца» рэалізуецца па ўсёй Беларусі. Яго мэта – павысіць пісьменнасць насельніцтва ў пытаннях першай дапамогі пачынаючы са школьнага ўзросту.
Сусветны дзень авіяцыі і касманаўтыкі. Міжнародны дзень палёту чалавека ў космас.
Абвешчаны 8 красавіка 2011 года на 65-й сесіі Генеральнай Асамблеяй ААН у гонар таго, што 12 красавіка 1961 года грамадзянін СССР Ю. Гагарын на касмічным караблі “Усход” за 108 хвілін упершыню ў свеце здзейсніў арбітальны аблёт Зямлі, адкрыўшы эпоху пілатуемых касмічных палётаў.
У космас зляталі 5 беларусаў, у тым ліку першая жанчына-касманаўт В. Церашкова. У бліжэйшы час плануецца палёт у космас яшчэ адной беларускі.
У Магілёве ёсць вуліца і плошча Касманаўтаў, вуліцы Гагарына, Камарова, завулак Цітова.
1541 год. Нарадзіўся Іпацій Пацей (1541–1613).
Царкоўны і дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай, пісьменнік-палеміст, асветнік, фундатар школ. Прамовы вёў у асноўным на беларускай мове.
Абаронца царкоўнай уніі, змагар за канфесійную талерантнасць, першым у беларускай літаратуры сфармуляваў ідэю роўнасці грамадзянскіх і палітычных правоў для людзей свецкага і духоўнага станаў.
1633 год. У Рыме пачаўся працэс над Галілеа Галілеям.
Галілей (1564–1642) быў абвінавачаны ў прызнанні “ілжывага вучэння” Мікалая Каперніка аб тым, што “Сонца, а не Зямля, знаходзіцца ў цэнтры свету, і што апошняя рухаецца, у тым ліку здзяйсняе абарачэнне вакол Сонца за адзін год”.
Навукоўца трымалі ў зняволенні ў Палацы святой інквізіцыі. Ён карыстаўся незвычайнымі прывілеямі – займаў тры пакоі, меў у сваім распараджэнні слугу, атрымліваў ад сяброў перадачы, вёў перапіску. На допытах Галілей доўга спрабаваў лавіраваць, але пад пагрозай катавання 22 чэрвеня змушаны быў зрачыся ад “ерасі, выкліканай яму д’яблам”.
1827 год. Зацверджанапаштова-дыліжансная лінія Пецярбург–Радзівілаў (зараз у Ровенскай вобласці Украіны).
Лінія праходзіла праз Віцебск, Шклоў, Магілёў.
1839 год. Нарадзіўся Мікалай Пржавальскі (1839–1888).
Сусветна вядомы падарожнік, географ, кліматолаг, даследчык Цэнтральнай Азіі, асветнік, ганаровы член Пецярбургскай Акадэміі навук, генерал-маёр.
Належаў да беларускага шляхецкага роду Перавальскіх, герба Лук, што быў дараваны каралём Стэфанам Баторыем.
Ажыццявіў вялікія экспедыцыі: Усурыйскую, Мангольскую, Лабнорскую, Джунгарскую, Тыбецкія. Даследаваў горныя сістэмы Цэнтральнай і Усходняй Азіі, адкрыў цэлы шэраг новых форм жывёл: дзікі вярблюд, конь Пржэвальскага.
Імператарская Санкт-Пецярбургская акадэмія навук узнагародзіла яго медалём «Першаму даследчыку прыроды Цэнтральнай Азіі».
Пахаваны паводле ўласнага запавету на беразе возера Ісык-Куль, Кыргызстан.
1890 год. Нарадзіўся Янка Нёманскі.
Беларускі пісьменнік, празаік, публіцыст, эканаміст, грамадскі дзеяч.
Скончыў Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю. Удзельнік І Сусветна вайны, прапаршчык. Загадваў выдавецкім аддзелам Беларускага нацыянальнага камісарыята, разам з Цішкам Гартным выдаваў газету «Дзянніца».
Працаваў у планава-эканамічных органах, намеснікам старшыні Дзяржплана, у праўленні літаб’яднання «Полымя», у Інбелкульце, загадчыкам аддзела эканомікі НДІ прамысловасці, дырэктарам Інстытута эканомікі БелАН, загадчыкам кафедры ў інстытуце народнай гаспадаркі. Акадэмік акадэміі навук, яе неадменны сакратар.
Аўтар апавяданняў, няскончанага рамана «Драпежнікі».
Арыштаваны 26 красавіка 1937 года, асуджаны НКУС 29 кастрычніка 1937 года да расстрэлу і на наступны дзень расстраляны.
1912 год. У Рэчыцы нарадзіўся Яфім Капелян (1912–1975).
Акцёр тэатра і кіно, адзін з вядучых акцёраў Вялікага драматычнага тэатра ў Ленінградзе. Народны артыст СССР.
Скончыў Рэчыцкую школу. Працаваў мастаком пры Рэчыцкім кінатэатры, у Вялікім драматычным тэатры імя М. Горкага. У гады вайны быў акцёрам франтавога Тэатра народнага апалчэння.
Адначасова шмат здымаўся ў кіно, выканаў мноства яркіх характэрных роляў у фільмах «Няўлоўныя мсціўцы», «Інтэрвенцыя», «Даўрыя», «Вечны кліч», «Саламяны капялюшык». Адна з найбольш вядомых работ – аўтарскі тэкст у тэлесерыяле “Семнаццаць імгненняў вясны”.
Браў удзел у дубляжы замежных фільмаў на кінастудыі “Ленфільм”, агучыў адну з роляў у фільме “Паласаты рэйс”. Спрабаваў сябе ў рэжысуры, паставіў некалькі спектакляў на Ленінградскім тэлебачанні.
1934 год. На амерыканскай метэастанцыі Маунт-Вашынгтон зафіксаваны самы моцны наземны вецер у свеце.
Хуткасць склала 371,75 км у гадзіну. Увогуле гэтаму месцу ўласцівыя моцныя вятры. Напрыклад, вецер хуткасцю 112 км у гадзіну тут лічыцца “лёгкім брызам”.
Максімальная хуткасць ветра ў Беларусі – 40 м/с (144 км/гадз.) рэгістравалася ў Докшыцах (1967, 1969 гг.), у Слуцку (1959).
1938 год. У Парыжы памёр Фёдар Шаляпін (1873–1938).
Рускі оперны спявак. У розны час саліст Вялікага і Марыінскага тэатраў, Метрапалітэн Опера, першы савецкі народны артыст (1918–1927).
Выступаў у міланскім тэатры «Ла Скала», у шматлікіх тэатрах і операх Еўропы, ЗША. Пад час знаходжання царскай Стаўкі ў Магілёве (1915–1917), неадноўчы выступаў на сцэне мясцовага тэатра.
Свае грошы накіроўваў на падрымку рабочых у 1905 годзе, на адкрыццё двух ваенных лазарэтаў, на падтрымку эмігрантаў.
У 1922 годзе выехаў на гастролі за мяжу. У 1927 годзе Пастановай СНК РСФСР яго пазбавілі звання Народнага артыста і права вяртання ў СССР.
1968 год. Распачаўся Першы фестываль біт-ансамбляў Мінска.
Першы беларускі рок-фестываль, першы рок-фестываль у СССР працаваў 12-14 красавіка 1968 года ў актавай зале Мінскага радыётэхнічнага інстытута. Праводзіўся дзеля папулярызацыі сучаснай эстраднай музыкі, эстэтычнага выхавання моладзі. Музычны крытык Сяргей Будкін лічыць 12 красавіка 1968 года днём нараджэння рок-н-рола ў Беларусі.
Пачынаючы з 1965 года ў Мінску ўтварылася крытычная маса гуртоў, якія гралі блюз, рок-н-рол і самы модны тады напрамак – біг-біт. Амаль кожны інстытут, школа, прадпрыемства, установа мелі як мінімум адзін свій вакальна-інструментальны ансамбль.
1969 год. У Вялікабрытаніі памёр Сяргей Малафееў (1901–1969).
Беларускі ўрач, дзеяч беларускага руху.
Адзін з заснавальнікаў Беларускага студэнцкага саюза ва Універсітэце Стэфана Баторыя ў Вільні (1920). Закончыў медыцынскі факультэт Універсітэта. Працаваў дырэктарам павятовага шпіталя ў Свянцянах, хірургам.
У кастрычніку 1939 года арыштаваны НКУС, трапіў у лагер пад Архангельск.
У час ІІ Сусветнай вайны трапіў у Армію генерала Андэрса, ваяваў пад Табрукам.
З 1947 года жыў у Вялікабрытаніі, працаваў у польскім шпіталі ў Пэнлі, урачом на параходах.
На фота: Віленскі ўніверсітэт
1984 год. Нарадзіўся Алег Касцючэнка.
Сучасны беларускі мастак-жывапісец, манументаліст
Паходзіць з дынастыі беларускіх жывапісцаў.
Скончыў Мінскае мастацкае вучылішча імя А. Глебава, Беларускую акадэмію мастацтваў.
Працуе ў галіне манументальнаяга і станковага жывапісу. Творы мастака часта маюць філасофскі падтэкст і метафарычны змест.
Актызна ўдзельнічае ў рэспубліканскіх, міжнародных мастацкіх выставах Беларусі, Расіі, Германіі, Швецыі, Польшчы.
А. Касцючэнка, “Сняданак N”
1986 год. Памёр Тамілоўскіх Віталь (1910–1986).
Старшы сержант, Герой Савецкага Саюза.
У ліку першых 27 чэрвеня 1944 года пераправіўся праз Дняпро каля в. Палыкавічы. Умела арганізаваўшы абарону, надзейна ўтрымліваў захопленыя пазіцыі, чым спрыяў пераправе іншых падраздзяленняў палка. Удзельнічаў у баях за вызваленне г. Магілёва.
11 красавіка 46 гадоў адзначае ў турме №4 у Магілёве палітвязень Сцяпан Латыпаў, вядомы затрыманнем у мінскім двары «Плошчы Перамен».
Ад 15 верасня 2020 году арбарыст (спецыяліст у дрэвах) Сцяпан Латыпаў не выходзіць з-за кратаў, сёння ён ужо шосты раз адзначае свой дзень народзінаў у няволі.
Паводле апошняй інафармацыі, якую атрымалі праваабаронцы «Вясны» ў сакавіку, у турме ён сам прасіўся ў адзіночную камеру, але ці задаволілі просьбу палітвязня, невядома.
На знак пратэсту супраць пераследу Сцяпан Латыпаў ужо прынамсі тройчы здзяйсняў спробу суіцыду. Праваабарончы цэнтр «Вясна» паведамляў пра ўмовы ў камеры, дзе трымалі палітвязня: там не было разеткі, кіпень давалі толькі двойчы на дзень.
У верасні 2025 году Сцяпана Латыпава з калоніі №22 перавялі ў магілёўскую турму, дзе ён ужо быў зняволены раней – з 2022 па 2024 год. Паводле праваабаронцаў, гэта стала для палітвязня новым ударам, ён казаў, што «ня бачыць сэнсу жыцьця і ня вытрымае яшчэ аднаго тэрміну ў турэмным рэжыме».
Паводле звестак праваабаронцаў, у 2024 годзе, падчас першага знаходжання ў магілёўскай турме, Латыпаў хварэў на цынгу.
У жніўні 2021 году Сцяпана Латыпава асудзілі за ўдзел у акцыях пратэсту, «супраціў міліцыянтам» і «махлярства, здзейсьненае ў асабліва буйным памеры» на восем гадоў і шэсць месяцаў зняволення ва ўмовах строгага рэжыму і штраф 300 базавых велічынь. На судзе Латыпаў не прызнаў віны.
Прэзідыум раённага савета “дэпутатаў” пад кіраўніцтвам Ірыны Пруднікавай разгледзеў пытанне работы пасажырскага транспарту.
Якасцю работы мясцовага аўтапарка крычаўскія “дэпутаты” не задаволеныя: пасажырапаток расце, а разам з ім не прыбытак Аўтапарка №3, а датацыя яму з бюджэту. Аўтобусы абнаўляюцца, набываюцца новыя, а выніку няма.
“Патрэбны новыя маршруты і формы работы. Проста сядзець на бюджэтнай іголцы нікому не дазволена” – заявіла Пруднікава.
Прэзідыум рэкамендаваў аўтапарку адкрыць:
маршрут Крычаў – Мінск;
маршрут у Расію;
рэйс на Раслаўль, альбо працягнуць яго да Смаленска.
Увогуле, бюджэтных ін’екцый у Крычаве хопіць не на ўсіх. Яны патрэбны і прызначанаму “дэпутацкаму” корпусу, і сыну Пруднікавай, якая, карыстаючыся службовым становішчам, лабіруе інтарэсы сваяка – кіраўніка раённай службы пазаведамаснай аховы.
У Магілёўскай вобласці з выпускнікоў, якія не адпрацавалі па размеркаванні, спагоняць больш за 250 тысяч рублёў.
Пракуроры Магілёўскай вобласці падалі ў суды іскі да 20 выпускнікоў ВНУ і ССНУ, якія не адпрацавалі належны тэрмін па размеркаванні. З іх спагоняць больш за 250 тысяч рублёў – менавіта столькі дзяржава выдаткавала на іх навучанне.
Прычыны розныя:
хтосьці не з’явіўся на месца працы ўвогуле;
хтосьці прыступіў, але быў звольнены за прагулы.
Добраахвотна вяртаць грошы маладыя людзі, як правіла, адмаўляюцца. Таму справа дайшла да суда.
Тут варта нагадаць: бясплатнай адукацыі ў Беларусі не існуе. Яна або платная наўпрост, калі студэнт сам уносіць грошы, або платная ўскосна – калі плаціць бюджэт, гэта значыць падаткаплацельшчыкі, а ўзамен патрабуецца адпрацоўка.
Гэта не стыпендыя і не падарунак. Гэта крэдыт, умовай вяртання якога з’яўляецца праца па размеркаванні.
Закон у гэтым выпадку працуе паслядоўна: атрымаў адукацыю за чужы кошт – адпрацуй. Не адпрацаваў – вярні. Шэсць месяцаў на добраахвотнае пакрыццё. Далей – устаць, суд ідзе.
Такім чынам, адна з галоўных сацыяльных фішак, пра якія трубяць беларускія прапагандысты, не працуе. Навучанне ў нас платнае.
