Category: Магілёўцы ў эміграцыі

Гісторыі магілёўцаў, якія жывуць за мяжой. Як яны ўладкаваліся, чым займаюцца і ці плануюць вярнуцца на радзіму.

Магілёўскі спявак Ap$ent у эміграцыі пашырае сваю беларускамоўную творчасць

Навіна ад

Спявак з Магілёва Ap$ent (Арсеній Кісляк), які цяпер жыве ў Польшчы, выпусціў новую песню на беларускай мове «Сляды».

Новая песня з’явілася ў YouTube 29 траўня 2026 года. “Мне падабаецца, як гэта гучыць, адчуваецца дачыненне да рэанімавання беларускай культуры. Усё ж я беларус, мне падабаецца беларуская культура, я яе паважаю, цаню. І калі я дзеяч культуры, значыцца, павінен таксама ўносіць нейкую лепту. Праўда?» – заявіў Арсеній Кісляк “Белсату”.

Паводле яго, было зроблена пяць розных аранжыровак, каб зразумець, якога настрою павінна быць гэтая песня: ад рэгі да эпічнай інструментальнай. “У мяне ёсць песні, якія чакаюць свайго выхаду нават 20 гадоў. І калі зʼяўляецца беларускамоўная песня, я стараюся яе хутчэй зрабіць, бо мне падабаецца, як гучыць беларуская мова. Нават для рускамоўных, якія паважаюць іншыя культуры, гэта гучыць як замежная музыка», – кажа Ap$ent.

Музыка адзначае, што і яго жонка Марыя была ініцыятарам таго, каб песня «Сляды» была даробленая і выйшла раней за іншыя. 

Пры гэтым вялікага фідбэку ад аўдыторыі «Сляды» не выклікалі, прызнаецца Арсеній, аднак ён не сумуе. «Пры ранейшых абʼёмах, вядома, гэта выглядае не так моцна, але я ж задэклараваў у Threads, што буду ісці да мільярда з беларускамоўнай песняй. Гэтая не мільярд, але, можа, наступная будзе мільярд. Я апошнім часам не зацыкліваюся на лічбах. Бачу, многія музыкі каментуюць: «Мала лічбаў, мала лічбаў». Як быццам сутнасць творчасці трошачкі памянялася. Усе за лічбамі гоняцца, а не за самавыяўленнем», – працягвае Ap$ent.

Ён тлумачыць, што цяпер усе фідбэкі не асабліва моцныя. “Па-першае, YouTube у Расеі заблакаваны, а ў мяне там шмат слухачоў. Па-другое, на беларускай мове таксама адразу адвальваецца вялікая колькасць людзей. Па-трэцяе, стыль. Вельмі шмат людзей падпісалася пасля «Можно я с тобой». Мабыць, яны сядзяць і чакаюць, што я напішу другую «Можно я с тобой». Калі на лічбах не зацыклівацца, то, можа, з часам гэта ўсё роўна прынясе вынікі. Няхай прывыкаюць. Беларускамоўных песень будзе больш!» – сцвярджае магілёўскі спявак у эміграцыі.

Арсеній Кісляк нарадзіўся ва Украіне, калі яму быў год, разам з маці пераехаў з Харкава ў Магілёў. Галоўны яго хіт – «Можно я с тобой». Як тлумачыў спявак, песня была пра ад’езд яго сям’і з Беларусі спачатку ў Грузію пасля рэпрэсіяў супраць жонкі: яе асудзілі на год абмежавання волі за «знявагу беларускага дыктатара» ў сувязі з каментаром пра арышт Рамана Пратасевіча ў тэлеграм-канале Nexta. Музыка казаў, што «проста зарыфмаваў падзеі са свайго жыцця».

Фотаздымак: senya_apsent / Instagram

Журналісту-палітуцекачу Аляксандру Буракову не даюць уехать у Еўразвяз

Навіна ад

Магілёўскаму журналісту Аляксандру Буракову пасля пяцігадовай забароны на ўезд у ЕЗ зноў не дазволілі прыехаць у Шэнгенскую зону.

4 чэрвеня 2026 года Буракоў, які мае статус уцекача ў Малдове, прыляцеў у Берлін з Кішынёва. Аднак на пашпартным кантролі журналіста затрымалі і паведамілі, што яго дадзеныя знаходзяцца ў Шэнгенскай інфармацыйнай сістэме SIS як асобы, якой забаронены ўезд у краіны Еўразвязу.

Як распавёў журналіст, папярэдняя пяцігадовая забарона скончылася 2 сакавіка 2026 года. Больш за тое, у красавіку ён праз адваката атрымаў адказ ад чэшскай паліцыі, што абмежаванне больш не дзейнічае.

Толькі ў берлінскім аэрапорце Буракоў даведаўся, што 16 красавіка Польшча зноў унесла яго ў базу SIS і забараніла ўезд у Шэнгенскую зону да 2031 года. Падставай стала фармулёўка пра нібыта пагрозу нацыянальнай бяспецы Польшчы. «Я нават не быў у Польшчы апошнія гады і ўвогуле знаходжуся па-за межамі Еўразвязу. Чаму мяне зноў унеслі ў базу, мне ніхто не тлумачыць», – кажа журналіст.

Нямецкія памежнікі паведамілі, што прэтэнзій да дакументаў беларуса не маюць. Ён меў сапраўдны біяметрычны пашпарт уцекача, выдадзены Малдовай, і мог законна ўехаць у Германію, калі б не польская забарона.

Гісторыя супрацьстаяння Буракова з польскімі ўладамі цягнецца ўжо некалькі гадоў. Яшчэ ў 2021 годзе ён нечакана даведаўся, што ўключаны ў спіс асоб, якія нібыта пагражаюць бяспецы Польшчы. Пры гэтым журналіст сцвярджае, што ніколі не атрымліваў тлумачэнняў, якія канкрэтна дзеянні сталі прычынай такой ацэнкі.

На працягу апошніх гадоў ён спрабаваў праз адвакатаў дамагчыся доступу да матэрыялаў сваёй справы і абскардзіць рашэнне. Польскі суд нават прызнаў незаконнай адмову ў азнаямленні з дакументамі, але сутнасць абвінавачванняў так і засталася для журналіста невядомай.

Аляксандр Буракоў быў вымушаны пакінуць Беларусь пасля палітычнага пераследу. Журналіст супрацоўнічаў з незалежнымі беларускімі і замежнымі медыя, пасля падзей 2020 года неаднаразова затрымліваўся і адбываў адміністрацыйныя арышты.

Цяпер замест запланаванай паездкі ў Германію яму давялося вярнуцца ў Кішынёў, а прычына новай пяцігадовай забароны на ўезд у Еўразвяз па-ранейшаму застаецца невядомай.

Фотаздымак: Беларуская асацыяцыя журналістаў

Магілёвец-эмігрант знайшоў дзеда, які загінуў у 45-м

Навіна ад

Эміграцыя прывяла да дзеда: жыхар Магілёўшчыны знайшоў месца гібелі чырвонаармейца на Одэры.

Адзін з жыхароў Магілёўскай вобласці, які вымушана пакінуў Беларусь і асеў у Польшчы, распавёў нашаму парталу гісторыю, якая не адпускае яго з таго часу, як ён апынуўся за мяжой. Дзмітрый свайго прозвішча не называе – прычыны тыя ж, што і ў большасці нашых суразмоўцаў.

Апынуўшыся ў эміграцыі, ён нечакана для сябе атрымаў тое, чаго ніколі не меў дома – час і магчымасць спакойна займацца сямейнай памяццю. Зайшоў на партал “Памяць народа”, увёў імя дзеда – і знайшоў яго.

Чырвонаармеец, радавы, прызваны ў студзені сорак пятага. Загінуў дваццаць другога красавіка сорак пятага – за два тыдні да канца вайны. На Одэры, каля Грайфенхагена,  горада, які сёння называецца Грыфіна.

– Кароткі і сумны ваенны лёс – кажа наш суразмоўца – Дата прызыву – шостае студзеня. Дата гібелі – дваццаць другое красавіка. Тры з паловай месяцы. Ён нават не паспеў толкам паваяваць.

Красавік сорак пятага на Одэры – гэта была сапраўдная мясарубка. Савецкія войскі фарсіравалі раку пад агнём, немцы трымаліся насмерць, страты былі жахлівыя. Одэрскі плацдарм стаў адной з самых крывавых старонак апошніх месяцаў вайны. Дзед загінуў менавіта ў гэтыя дні.

Ён пайшоў на фронт, пакінуўшы траіх дзяцей. Чацвёртае дзіця – мама нашага суразмоўцы – нарадзілася ўжо пасля яго гібелі. Яна ніколі не бачыла бацьку. 

Вёска, дзе жыла сям’я, сёння не існуе – адна з тысяч беларускіх вёсак, зніклых за трыццаць гадоў клопату Лукашэнкі пра беларускае сяло.

Дакументы з архіва далі дакладны адрас першапачатковага пахавання: паўднёвая прыстань ракі, на ўсход ад Одэра, каля трох домікаў. 

Наш суразмоўца жыве ў Польшчы – і Грыфіна цяпер зусім не далёка. Дабрацца да месца гібелі дзеда стала рэальным упершыню ў жыцці.

– Я хачу прыехаць туды і пагаварыць з ім. – падкрэслівае Дзмітрый – Расказаць, як усё склалася. Што чацвёра яго дзяцей ужо памерлі – усе пражылі доўгае жыццё, паспелі састарэць. Дасягнулі сталага ўзросту трое ўнукаў і дзве ўнучкі. Падрастаюць чацвёра праўнукаў.

Ён пайшоў у студзені сорак пятага з вёскі, якой больш няма – і не ведае нічога з таго, што было потым. Як пакутавала  яго жонка, выхоўваючы чацвярых дзяцей, як дарослыя ўнукі сустракаліся ў тым месцы, дзе стаяў дом дзеда.

Магчымасць пабываць на месцы гібелі сваяка з’явілася ў яго толькі дзякуючы вымушанай эміграцыі. Дома такой магчымасці не было.

Свой аповед Дзмітрый заканчвае разважаннем:

– Пасля таго, як даведаўся, што магу пабываць у такім знакавым для маёй сям’і месцы, зразумеў тое, што было відавочна заўсёды: вайну выйграў не Сталін. Яе выйграў мой дзед. Мільёны такіх дзядоў, чые магілы сёння раскіданыя па ўсёй Еўропе…

Фота ілюстрацыйнага характару.

На могілках у Ізраілі паставілі помнік бабруйскаму актывісту Уладзіміру Усеру

Навіна ад

Актывіст з Бабруйска Уладзімір Усер (Лазараў), памерлы летась на эміграцыі ў Польшы, пахаваны ў Ізраілі.

Уладзімір памёр у шэлтары ў Беластоку, куды яго адпусцілі са шпіталя чакаць суда. Ён праходзіў падазраваным па справе аб шпіянажы ў Польшчы.

Як напісала ў Фэйсбуку яго дачка Марына Авітан, за гэты час было сказана многае. “Пісалі людзі, якія не ведалі яго, не ведалі нашай сям’і, не ведалі, праз што мы прайшлі. Лёгкія каментары, гучныя загалоўкі – усё гэта застаецца дзесьці звонку, не маючы ніякага дачынення да праўды. Бо праўда – яна ціхая. Яна ў памяці, у любові, у тым, што не трэба даказваць. Тата там, дзе павінен быць. І цяпер – спакойна”, – адзначыла яна.

Яна апублікавала фота помніка. У верхнім левым куце выгравіравана Пагоня, упісаная ў Зорку Давіда. На помніку цытата са знакамітай песні Джона Ленана «Imagine»: «You may say I’m a dreamer, but I’m not the only one. I hope someday you will join us, and the world will live as ONE» («Ты можаш сказаць, што я летуценнік, але я не адзін такі. Спадзяюся, што калі-небудзь ты далучышся да нас, і свет будзе як адно цэлае»).

Марына Авітан тлумачыць, што увесь працэс заняў больш часу, чым звычайна, што «звязана з аб’ектыўнымі прычынамі: бюракратычныя працэдуры, афармленне дакументаў, дазволы і ўсе неабходныя ўзгадненні».

Нагадаем, што знаходзячыся ў Беластоку, Усер стаў героем прапагандысцкага фільма БТ. Ён зняў некалькі сюжэтаў, якія потым выкарысталі ў агітцы «Чужое неба».

Як сцвярджаюць тыя, хто больш-менш ведаў Уладзіміра, ён быў частым удзельнікам разнастайных апазіцыйных мерапрыемстваў у Бабруйску.

Фотаздымак: Фэйсбук Marina Avitan

Наш дысідэнт. Як сын Ясеніна з магілёўскімі каранямі навучыў СССР слову «галоснасць»

Навіна ад

Імя Аляксандра Ясеніна-Вольпіна ведае кожны, хто сур’ёзна цікавіцца гісторыяй савецкага дысыдэнцкага руху. 

Матэматык, паэт, філосаф, адзін з бацькоў праваабарончага руху ў СССР, чалавек, які першым вымавіў у публічнай прасторы слова, якое праз дваццаць гадоў узніме на сцяг Гарбачоў. І пры гэтым – наш з вамі зямляк. Сям’я яго маці – родам з Магілёва і Чэрыкава.

Магілёўская радня: Магілёў і Чэрыкаў у адной сям’і

Маці Аляксандра – паэтэса і перакладчыца Надзея Вольпін – нарадзілася ў Магілёве 6 лютага 1900 года.

У нашым горадзе тады жыла інтэлігентная сям’я Вольпіных-Жысліных і склад яе варта пералічыць:

  1. Дзед – Давід Самуілавіч Вольпін, ураджэнец Магілёва, выпускнік Маскоўскага ўніверсітэта, юрыст, перакладчык манаграфіі Джэймса Фрэзера «Фальклор у Старым Запавеце».
  2. Бабуля – Ганна Барысаўна Жысліна, нарадзілася ў Чэрыкаве, скончыла Варшаўскую кансерваторыю, выкладала музыку.
  3. Маці – Надзея Вольпін, паэтэса-імажыніст, грамадзянская жонка Сяргея Ясеніна, перакладала з англійскай, нямецкай, французскай, лаціны – ад Авідзія і Гётэ да Конан Дойла, Уэлса і Голсуорсі.
  4. Дзядзька – Міхаіл Вольпін, таксама магілёвец, драматург і кінасцэнарыст, аўтар сцэнарыяў фільмаў «Смелыя людзі», «Актрыса» і «Прывітанне, Масква», лаўрэат Сталінскай прэміі 1951 года.

Атрымліваецца цэлы клан: магілёўскі юрыст, чэрыкаўская музыкантша, іх дачка-паэтэса, іх сын-сцэнарыст. На гэтым фоне сын Надзеі, народжаны ад Сяргея Ясеніна ў 1923 годзе, стаў самай яркай і самай трагічнай фігурай гэтага роду.

Матэматык, які вырас у псіхіятраў

Саша Есенін-Вольпін нарадзіўся 12 мая 1924 года ў Ленінградзе. Бацьку ён фактычна не ведаў – Сяргей Ясенін пайшоў з жыцця, калі хлопчыку быў год. Рос ён у сям’і маці, то бок у тым самым магілёўскім інтэлігентскім асяроддзі з кнігамі, мовамі, перакладамі і музыкай.

У 1946 годзе скончыў мехмат МДУ, у 1949 абараніў кандыдацкую па матэматычнай логіцы, стаў аўтарам прац па агульнай тапалогіі – ёсць нават тэарэма яго імя ў тэорыі дыядычных прастораў.

А далей пачалося тое, за што яго цяпер памятаюць:

  • 1949 – арышт за «антысавецкія вершы», накіраваны ў спецпсіхбальніцу, затым у ссылку ў Караганду;
  • 1953 – амністыя пасля смерці Сталіна;
  • 1959 – новы тэрмін у псіхушцы за тое, што пераправіў на Захад свае вершы і «Вольны філасофскі трактат»;
  • 1961 – у Нью-Ёрку выходзіць яго кніга «Вясновы ліст», упершыню выводзячая савецкую дысыдэнцкую думку на міжнародную сцэну;
  • 1968 – зноў спецпсіхбальніца, і ў яго абарону найвядомыя савецкія матэматыкі падпісваюць легендарны «Ліст 99-ці».

У агульнай складанасці па турмах, ссылках і псіхбальніцах ён правёў каля шасці гадоў.

Уладзімір Букоўскі пазней скажа, што дыягназ, якім савецкая карная псіхіятрыя спрабавала знішчыць Аляксандра, лепш за ўсё сфармуляваць як «паталагічная праўдзівасць».

Мітынг, з якога ўсё пачалося

5 снежня 1965 года, у Дзень савецкай Канстытуцыі, на Пушкінскай плошчы ў Маскве сабралася каля двухсот чалавек. Гэта была першая ў пасляваенным СССР публічная дэманстрацыя пратэсту. Арганізаваў яе ён – Ясенін-Вольпін. У якасці ўлёткі раздаваўся яго ж «Грамадзянскі зварот», плакаты патрабавалі галоснасці суда над пісьменнікамі Андрэем Сіняўскім і Юліем Даніэлем, іншыя плакаты заклікалі «Паважайце Савецкую Канстытуцыю».

Менавіта ў гэтым «Грамадзянскім звароце» ўпершыню прагучала слова «галоснасць» у тым сэнсе, у якім мы ведаем яго сёння.

Праз дваццаць гадоў Гарбачоў зробіць гэтае слова візітнай карткай перабудовы – і мала хто будзе памятаць, што першым яго ў палітычны абарот увёў матэматык, чыя маці нарадзілася ў Магілёве.

«Выконвайце вашу Канстытуцыю»

Галоўная ідэя Вольпіна гучыць сёння банальна, але ў СССР шасцідзясятых яна была рэвалюцыйнай. Аляксандр першым з савецкіх дысыдэнтаў прапанаваў простую рэч: не трэба звяргаць савецкую ўладу, трэба прымусіць яе саму выконваць ёю ж напісаныя законы.

Савецкая Канстытуцыя – цалкам прыстойны дакумент, казаў Ясенін-Вольпін. Праблема ў тым, што дзяржава яе ігнаруе. Значыць, трэба публічна і спакойна патрабаваць яе выканання.

Вось гэта і ёсць тая інтэлектуальная закваска, якую ён, можна сказаць, узяў у спадчыну ад магілёўскага дзеда-юрыста Давіда Вольпіна. Чалавек, які ўсё жыццё працаваў з правам, перадаў унуку праз дачку дзіўную для савецкага чалавека звычку – чытаць тэкст закона літаральна.

Бостан, які пачаўся ў Магілёве

У 1972 годзе пад ціскам уладаў Ясенін-Вольпін з’ехаў у ЗША. Выкладаў у ўніверсітэце Бафала, затым у Бостанскім універсітэце, займаўся матэматычнай логікай. Пасля пачатку перабудовы некалькі разоў прыязджаў у Расію. Памёр 16 сакавіка 2016 года ў Бостане ва ўзросце 91 года.

Уладзімір Букоўскі, сам легенда савецкага дысыдэнцтва, наўпрост казаў: у праваабарончай працы настаўнікам Сахарава быў Ясенін-Вольпін.

То бок акадэмік Сахараў, галоўны маральны аўтарытэт познесавецкай інтэлігенцыі, вучыўся асновам праваабарончай дзейнасці ў нашага магілёўскага Аліка. Гэта не ацэнка постфактум – гэта словы чалавека, які асабіста назіраў, як усё пачыналася.

І калі мы спрабуем знайсці сярод сваіх землякоў кагосьці, кім варта ганарыцца па-сапраўднаму, варта ўспамінаць не толькі тых, каго афіцыйна ўключылі ў падручнікі.

Аляксандр Есенін-Вольпін – частка гісторыі Магілёўскай вобласці роўна ў той жа меры, што і любы іншы яе ўраджэнец. Яго дзед хадзіў па магілёўскіх вуліцах. Яго бабуля расла ў Чэрыкаве. А ён сам, седзячы ў маскоўскай псіхушцы Кашчанка, прыдумаў слова, якое потым перавярнула ўсю краіну.

Фота з адкрытых крынiц.

Дзевяноста долараў і чамадан з Бабруйска: як ураджэнец Магілёўшчыны пакарыў Аўстралію

Навіна ад

Калі сям’я Коганаў пакідала Бабруйск у 1989 годзе, у іх было 90 долараў, два чамаданы і ніякага ведання англійскай мовы. Сёння іх сын Руслан – адзін з найбагацейшых прадпрымальнікаў Аўстраліі са станам звыш 500 мільёнаў аўстралійскіх долараў. Гісторыя пра тое, што дае эміграцыя тым, хто не баіцца пачаць з нуля.

Магілёўшчына, якую яны пакінулі

Руслан Коган нарадзіўся ў лістападзе 1982 года ў Бабруйску. Паводле яго ўласных слоў, жыццё было афарбавана ў адзін і той жа шэры колер.

Гэта была тыповая карціна для магілёўскага рэгіёна таго часу – прадказальнага, без гарызонтаў.

Бацькі Руслана – абодва з універсітэцкай адукацыяй, абодва прафесіяналы. Калі ім было крыху за трыццаць, яны прынялі рашэнне, якое здавалася вар’яцкім: кінуць працу, кватэру, маёмасць і з’ехаць у Аўстралію. Не дзеля сябе – дзеля дзяцей. Руслана і яго сястры Святланы. У чэрвені 1989 года сям’я Коганаў назаўсёды пакінула Магілёўшчыну.

Гэты выбар – з’ехаць, не маючы нічога, акрамя адукацыі і волі – родніць іх з дзясяткамі тысяч іншых сем’яў з Магілёўскай вобласці, якія ў розныя эпохі рабілі тое ж самае. Спачатку ўцякалі ад пагромаў, іншыя – ад савецкага “шчасця”, трэція – проста ў пошуках нармальнага жыцця для сваіх дзяцей.

Старт з нуля: Мельбурн, 90 долараў і ніякай англійскай мовы

Сям’я прыбыла ў Мельбурн з 90 доларамі ў кішэні. Маці Руслана на першым бацькоўскім сходзе не магла гаварыць па-англійску і карысталася паслугамі перакладчыка. 

Гэта была стандартная гісторыя эмігранта – разгубленасць, чужая мова, чужыя правілы. І велізарнае жаданне даць дзецям тое, чаго не было на Магілёўшчыне.

Руслану тады было шэсць з паловай гадоў. Ён рос, вучыўся, асвойваў англійскую. Паступіў ва ўніверсітэт і некаторы час працаваў кансультантам у буйной кампаніі Accenture. Але праца па найме яго не задавальняла – ён думаў пра ўласную справу.

Тэлевізар, які змяніў усё

Гісторыя кампаніі Kogan.com пачынаецца амаль анекдатычна. Студэнт з Мельбурна хацеў купіць тэлевізар, але не мог дазволіць сабе заплаціць 5000 долараў. Тады ён знайшоў карэйскага вытворцу і напісаў яму: маўляў, хачу адкрыць бізнес у Аўстраліі, дашліце ўзор. 

Вытворца адказаў: бярыце адразу 100 000 штук па 1000 долараў. Руслан зразумеў, што перад ім залатая жыла. Дамовіўся на першую партыю ў тысячу адзінак – і пачаў прадаваць.

Так у 2006 годзе з’явіўся Kogan.com – інтэрнэт-крама без рознічных кропак, без лішніх пасярэднікаў, з мінімальнай нацэнкай. Бізнес-мадэль, якая ў Аўстраліі тады была навінкай. Вынікі гавораць самі за сябе:

  • 3 мільёны аўстралійскіх долараў выручкі на трэці год працы;
  • 22 мільёны – на пяты год;
  • больш за 200 мільёнаў – на сёмы год;
  • да 30 гадоў Руслан Коган стаў самым багатым маладым чалавекам Аўстраліі;
  • у 2020 годзе яго стан ацэньваўся ў 575 мільёнаў аўстралійскіх долараў.

Неўзабаве Kogan.com выйшаў на біржу, пашырыўся ў Новую Зеландыю і Вялікабрытанію. Сёння на сайце больш за 70 тысяч тавараў, а штодзённыя продажы перавышаюць мільён аўстралійскіх долараў. Ураджэнец Магілёўскай вобласці пабудаваў адну з найбуйнейшых анлайн-гандлёвых платформаў цэлага кантынента.

Магілёўшчына як кропка адліку

Руслан Коган не хавае сваіх каранёў. У інтэрв’ю ён гаворыць пра Бабруйск, пра савецкае дзяцінства і постсавецкую юнацкасць, пра тое, што дала яму Магілёўшчына – і чаго яна не магла даць. Паводле яго слоў, менавіта кантраст паміж шэрым жыццём і магчымасцямі свабоднага рынку сфармаваў яго прадпрымальніцкі характар. Ён бачыў, як гэта – жыць у сістэме без канкурэнцыі і выбару. І вырашыў будаваць прама супрацьлеглае.

Гісторыя сям’і Коганаў упісваецца ў доўгі шэраг гісторый выхадцаў з Магілёва і Магілёўскай вобласці, якія дабіліся сусветнага прызнання.

Кірк Дуглас – сын чаускіх эмігрантаў – стаў легендай Галівуда. Выхадцы з Бабруйска ў розныя эпохі станавіліся спікерамі парламентаў і лаўрэатамі дзяржаўных прэмій. Руслан Коган працягвае гэтую традыцыю – ужо ў XXI стагоддзі і ў лічбавай эканоміцы.

Што аб’ядноўвае ўсе гісторыі поспеху з Магілёўшчыны

Гісторыі магілёўскіх эмігрантаў розных эпох аб’ядноўвае некалькі рыс:

  • з’язджалі без грошай і сувязяў, але з адукацыяй і гатоўнасцю працаваць;
  • першае пакаленне выжывала – другое будавала;
  • поспех прыходзіў там, дзе дзяржава не замінала, а дапамагала;
  • ніхто з іх не вярнуўся – і ніхто не забыў, адкуль родам.

Руслан Коган – наглядны прыклад таго, што дае свабода прадпрымальніцтва чалавеку, які мае жаданне добра працаваць і годна жыць. 

На Магілёўшчыне яго бацька, інжынер з дыпломам, атрымліваў мізэрныя грошы. У Аўстраліі яго сын таго ж інжынера стаў мультимільянерам і піянерам анлайн-гандлю цэлага кантынента.

Сёння з Магілёва і Магілёўскай вобласці зноў з’язджаюць людзі – пасля 2020 года хваля эміграцыі стала найбуйнейшай у гісторыі Беларусі.

Сярод іх – прадпрымальнікі, спецыялісты, людзі з амбіцыямі і ідэямі. Гісторыя Коганаў паказвае: стартаваць з нуля ў чужой краіне – рэальна.

Пытанне толькі ў тым, калі беларусы атрымаюць шанец на самарэалізацыю не за трыма акіянамі, а ў сябе дома.

Фота з адкрытых крыніц.

Магілёвец прадаў усё і з’ехаў: пасля пратэстаў 2020 года ён адкрыў кавярню ў Польшчы

Навіна ад

Магілёвец, які ўдзельнічаў у пратэстах 2020 года, пакінуў Беларусь разам з сям’ёй і сёння жыве ў Польшчы пад міжнароднай абаронай. Імя і горад ён не называе – супрацоўнікі КДБ і міліцыі дагэтуль прыходзяць да яго бацькоў у Магілёве.

Наш герой проста аказаўся больш абачлівым за многіх. У 2020 годзе, калі хваля пратэстаў пракацілася па Беларусі, гэты магілёвец выйшаў на вуліцу разам з сотнямі тысяч іншых. Але ў адрозненне ад многіх – хутка пралічыў наступствы.

Пакуль іншыя чакалі і спадзяваліся, ён дзейнічаў: за кароткі час прадаў бізнес, пазбавіўся кватэры, сабраў жонку, двух дзяцей – і з’ехаў.

Сёння сям’я жыве ў польскім горадзе, назву якога ён наўмысна не раскрывае. Статус міжнароднай абароны дае прававую аснову для легальнага знаходжання ў Польшчы. Гэта не турыстычная віза і не часовы дазвол – гэта паўнавартасная абарона, якую дзяржава дае людзям, што не могуць вярнуцца ў Беларусь без рызыкі для жыцця і свабоды.

У Польшчы магілёвец адкрыў невялікую кавярню. Сваімі сіламі з нуля было б складана, але дапамагла дзяржава.

ZPP Belarus Business Center і іншыя праграмы падтрымкі беларускіх прадпрымальнікаў у Польшчы рэальна працуюць, і ён скарыстаўся гэтай магчымасцю. Багачом сябе не лічыць, але і пра патрэбу не ведае: кавярня прыносіць стабільны даход, сям’я ўладкаваная, дзеці ходзяць у школу.

Галоўнае, што ён адзначае ў новым жыцці – стаўленне да прыватнага бізнесу. Розніца прынцыповая:

  • у Польшчы прыватных прадпрымальнікаў паважаюць – дзяржава стварае ўмовы, а не замінае;
  • у Беларусі ўлады малы бізнес ніколі асабліва не любілі – гэта сістэмная праблема, не выпадковасць;
  • ціску з боку дзяржавы няма – ніякіх праверак “па званку”, ніякіх папярэджанняў, што пераходзяць у пагрозы;
  • кафэ працуе па зразумелых правілах – і гэта само па сабе шмат каштуе.

Пра вяртанне ў Магілёў гаворкі няма – ні цяпер, ні пасля магчымых змен у Беларусі.

Нават калі палітычная сітуацыя зменіцца, стаўленне дзяржавы да прыватнага прадпрымальніцтва хутка не памяняецца. У гэта наш суразмоўца не верыць.

І ў яго ёсць падставы для такога скептыцызму – выкараніць лукашэнкаўскі “савок” хутка не атрымаецца.

Тым часам мінулае не адпускае. КДБ і міліцыя перыядычна прыходзяць да яго бацькоў у Магілёве. Што шукаюць і чаго дамагаюцца – зразумела. Падтрымліваюць атмасферу страху – апошняй апоры старога на дыктатарскім троне.

Такіх гісторый сярод магілёўцаў нямала. Пасля 2020 года Беларусь перажыла найбуйнейшы зыход у сваёй суверэннай гісторыі. Па розных ацэнках, краіну пакінулі ад 500 да 600 тысяч чалавек. Сярод іх – прадпрымальнікі, якія не сталі чакаць, пакуль за імі прыйдуць. Яны проста паспелі. Ім пашанцавала.

Фота ілюстрацыйнага характару.

З Магілёва можна будзе без перасадак даехаць да Кракава

Навіна ад

Аўтобус са злучэннем Гомель – Кракаў будзе заязджаць у Магілёў.

З 15 красавіка 2026 года пачне курсіраваць аўтобус кампаніі “Атласбас” па міжнародным маршруце Гомель – Кракаў. Паводле інфармацыі перавозчыка, ён будзе адным з самых працяглых – звыш 1200 кіламетраў.

Па дарозе аўтобус заязджае таксама ў Магілёў, Брэст і Варшаву. Хоць маршрут і працяглы, затое ў пасажыраў з’явіцца магчымасць дабрацца да патрэбнага месца без перасадак, падкрэсліваюць у “Атласбасе”.

У дарозе аўтобус будзе знаходзіцца крыху больш за 20 гадзін. З Гомеля ён будзе выязджаць па серадах у 7:10, а назад з Кракава па пятніцах у 17:00.

Сцвярджаецца, што білеты ўжо ёсць на сайце і ў прыкладанні “Атласбас”. Ад пачатку маршрута і да яго канца паездка каштуе 220 рублёў.

Фотаздымак: ТГ “Атласбас Журнал”

Тыдзень дома: магілёвец з Польшчы вярнуўся ў Магілёў і не пазнаў родны горад

Навіна ад

Магілёвец, які з’ехаў у Польшчу некалькі гадоў таму, правёў дома тыдзень. Сваё імя, прозвішча і польскі горад ён просіць не называць – хоча ездзіць дадому і не мець праблем з КДБ. Але тое, што ён убачыў, пагадзіўся расказаць.

Горад будуецца. Але нешта не так

Магілёў змяняецца. Новыя дамы, адрамантаваныя вуліцы, дагледжаныя паркі – горад, як кажуць, прыгажэе.

Наш суразмоўца прызнае: візуальна стала лепш. З ім нельга не пагадзіцца. Пацверджанні ёсць. Напрыклад, маштабны спартыўны комплекс “Айсберг”, які цяпер будуецца ў пойме Дняпра: лядовая арэна і першы ў горадзе аквапарк за 335 мільёнаў рублёў. Увогуле знешняму выгляду Магілёва надаецца шмат увагі

Але пры гэтым наш суразмоўца адразу агаворваецца: агульнае адчуванне ад знаходжання дома можна апісаць адным словам – прыгнятальнае. Як і агульная атмасфера. З моманту ад’езду магілёвец паспеў прывыкнуць да іншага рытму жыцця, іншай атмасферы. Вярнуўшыся, адчуў розніцу фізічна – у паветры, у размовах, у тым, як людзі глядзяць адзін на аднаго на вуліцы.

Знаёмыя, з якімі бачыўся мужчына, гаварылі вельмі асцярожна. Узважвалі кожнае слова. “Яны сказалі, што я па паводзінах ужо еўрапеец. – расказвае ён – І што жыць тут зноў я ўжо не змагу”.

Тэлевізар і рэальнасць

Маці нашага суразмоўцы глядзіць БТ – іншага тэлебачання ў яе няма. Спадарожнікавая антэна ёсць, але пасля яго ад’езду за яе перасталі плаціць. Таму карціна свету ў яе – выключна дзяржаўная.

Па тэлевізары ён паглядзеў, як хор спявае песню “Бацька ў нас такі”. Паглядзеў візіт Лукашэнкі ў КНДР. І злавіў сябе на думцы: вельмі падобна, што менавіта так бачыць Беларусь сам састарэлы кіраўнік – краіна без падаткаў, без квартплаты, але і без заробкаў. Дзе ўсе сыты па змаўчанні і ніхто не задае лішніх пытанняў.

Па дзяржаўным тэлебачанні актыўна распавядалі, што ў Польшчы і Германіі растуць цэны – на ежу, на камунальныя паслугі, на паліва, пасля пачатку вайны ў Іране. Жыццё на Захадзе, калі верыць БТ, становіцца ўсё цяжэйшым. На самой справе ўсё з дакладнасцю да наадварот.

2700 па тэлевізары, 800 у кішэні

Цэны на прадукты ў Магілёве прыкладна такія ж, як у Польшчы. Наш суразмоўца параўноўваў асабіста, хадзіў па крамах. Малако, хлеб, мяса – узровень супастаўны. А вось заробкі – прынцыпова іншыя.

Знаёмы расказаў: яго заробак быў 1 300 рублёў, цяпер 800. І гэта не выключэнне – Магілёўская вобласць стабільна трымаецца сярод аўтсайдараў па заробках сярод усіх беларускіх рэгіёнаў. Сярэдняя па вобласці ў студзені 2026 года – 2 271,9 рубля, і гэта пры тым што сярэдняя па краіне – 2 757 рублёў. У раёнах – яшчэ ніжэй: у Мсціслаўскім 1 861 рубель, у Краснапольскім – 1 898.

Між тым Лукашэнка адрапартаваў пра сярэдні заробак у 2 693 рублі па выніках 2025 года. Афіцыйная лічба і рэальнасць, якую бачыць чалавек, які вярнуўся з Еўропы – гэта два розныя Магілёвы.

Як людзі выжываюць пры такіх цэнах на прадукты і здымныя кватэры, атрымліваючы ў два-тры разы менш за афіцыйную сярэднюю заплату па Беларусі і Польшчы – незразумела. Пра гэта ўголас не гавораць. Пра многае наогул не гавораць уголас.

Расіяне скупляюць кватэры

Пакуль магілёўцы з’язджаюць у Польшчу, іх кватэры займаюць расіяне. І зноў словам нашага суразмоўцы ёсць пацверджанне.

Магілёў уваходзіць у пяцёрку беларускіх гарадоў, дзе грамадзяне Расіі найбольш актыўна купляюць нерухомасць – разам з Мінскам, Віцебскам, Брэстам і Гродна.

Толькі за сакавік 2026 года ў адным Мінску расіяне купілі кожную дзясятую кватэру – 126 здзелак з 1284. Эксперты адзначаюць: расіян цікавіць не таннае жыллё, а камфорт-клас і вышэй. Менавіта таму сярэдняя цана квадратнага метра ў Магілёве расце – нягледзячы на тое што колькасць здзелак з мясцовымі пакупнікамі падае.

Логіка простая: беларускія заробкі не даюць купіць прэстыжную кватэру, расійскія – толькі дай. У выніку рост коштаў на рынку нерухомасці адбываецца за кошт пакупнікоў з краіны саюзніка-саагрэсара, а не за кошт дабрабыту саміх магілёўцаў.

Што кінулася ў вочы

Калі падсумаваць тое, пра што расказаў наш суразмоўца-магілёвец, то карціна атрымліваецца наступная:

  1. Горад будуецца і прыгажэе знешне – новыя фасады, плітка, дарагія спартыўныя аб’екты.
  2. Людзі ў размовах вельмі асцярожныя – тэмы палітыкі, грошай і ўлады фактычна пад забаронай.
  3. Цэны на прадукты супастаўныя з польскімі (мяса нават крыху танней), заробкі – у два-тры разы ніжэй.
  4. Расіяне купляюць кватэры – мясцовым жыхарам яны ўжо не па кішэні.
  5. Дзяржаўнае тэлебачанне малюе рэальнасць, якая не супадае з тым, што відаць няўзброеным вокам.

У Магілёве не салодка. А што ў раёнах?

Калі ў абласным цэнтры ўсё так дрэнна – што адбываецца ў раёнах? Адказ несуцяшальны.

Пасля 2020 года краіну пакінулі ад 350 да 600 тысяч чалавек. Магілёўцы таксама ўдзельнічаюць у гэтым зыходзе – паводле падлікаў, за мяжой цяпер ад 35 да 60 тысяч жыхароў вобласці. У раёнах сітуацыя вастрэй: людзі з’язджаюць не толькі за мяжу, але і проста ў Магілёў або Мінск – абы ўцячы з калгаса.

У Слаўгарадскім раёне за ўвесь 2025 год створана 16 новых працоўных месцаў. Шаснаццаць. Пяць паказчыкаў з 14, даведзеных да раёна аблвыканкамам, не выкананы.

У Касцюковічах падуліковым грамадзянам рэгулярна прапануюць вакансіі на кірмашах працы. Яны адмаўляюцца – і аддаюць перавагу раз у месяц выходзіць на грамадскія работы. Прычына простая: прапанаваныя вакансіі ў калгасах па ўзроўні заробку амаль не адрозніваюцца ад грамадскіх работ.

У самім Магілёве тым часам на 23 прадпрыемствах затрымлівалі заробак, а дзесяць працавалі ў рэжыме няпоўнай занятасці. Гэта абласны цэнтр. Не вёска.

Наш суразмоўца вярнуўся назад у Польшчу. Ён хоча наведваць маці. Але, калі справа так пойдзе і далей, кожны раз вяртанне будзе становіцца ўсё больш дзіўным падарожжам – у месца, якое добра ведаеш, але ўжо не пазнаеш.

Са станоўчых эмоцый: у Польшчу мужчына прывёз маникюрныя нажніцы. Якасць “Красного металлиста” па-ранейшаму б’е ўсе рэкорды.

Фота з адкрытых крыніц.

Спартак з Чавус: як магілёўскія ўцекачы далі Галівуду вялікага бунтара

Навіна ад

Кірк Дуглас не толькі сыграў вялікага бунтара ў кіно, ён і ў жыцці быў бунтаром. Відавочна даліся знаць магілёўскія карані.

У 1960 годзе зорка Галівуда пайшла на скандал дзеля прынцыпу – наняў забароненага сцэнарыста і запатрабаваў унесці яго імя ў тытры. Пагрозы канца кар’еры яго не спынілі. Гэтым чалавекам быў Кірк Дуглас – сын яўрэяў з Чавус Магілёўскай губерні, якія ўцяклі ад галечы і пагромаў у ЗША.

З Чавус – у трушчобы Нью-Ёрка

Бацькі Кірка Дугласа – Хершэл і Брына Данілавічы выраслі ў Чавусах Магілёўскай губерні. На пачатку XX стагоддзя адтуль уцякла большасць яўрэйскіх сем’яў: адных выціскалі пагромы, іншых – проста галеча і адсутнасць будучыні.

Данілавічы аселі ў Амстэрдаме, штат Нью-Ёрк. Бацька стаў стар’ёўшчыкам – ездзіў па вуліцах на павозцы і скупляў анучы, кавалкі металу, ламачча. Дзевятага снежня 1916 года ў яго нарадзіўся адзіны сын – Ісур Данілавіч. У сваёй аўтабіяграфіі «Сын старьевщика» Дуглас пісаў пра гэта.

Дзяцінства яго было цяжкім. Хлопчык гандляваў снекамі каля фабрычных варот, разносіў газеты, змяніў, паводле ўласных слоў, больш за сорак работ. Дома гаварылі на ідышы. Амерыку асвойваў з нуля. Праз гады ён паступіў у Амерыканскую акадэмію драматычнага мастацтва, узяў псеўданім Кірк Дуглас – і пачаў кар’еру, пра якую ў Чавусах ніхто б не марыў.

Зорка з трушчоб

Дуглас хутка стаў адным з самых запатрабаваных акцёраў Галівуда. Яго ведалі за выбухны тэмперамент на экране і ўменне іграць складаных, супярэчлівых персанажаў – баксёраў, салдат, авантурыстаў. Амерыканскі кінаінстытут уключыў яго ў спіс 17 найвялікшых акцёраў у гісторыі амерыканскага кіно.

Галоўныя ролі, якія прынеслі яму сусветную славу:

  • «Чэмпіён» (1949) – першая намінацыя на «Оскар», роля беспрынцыповага баксёра;
  • «Сцежкі славы» (1957) – антываенная драма Стэнлі Кубрыка, дзе Дуглас сыграў афіцэра, які абараняе салдат ад ваеннага трыбунала;
  • «Спартак» (1960) – гістарычны эпас пра паўстанне рабоў, які стаў не толькі касавым хітом, але і палітычным жэстам;
  • «Прага жыцця» (1956) – роля Ван Гога, за якую крытыкі называлі яго найлепшым акцёрскім пераўвасабленнем дзесяцігоддзя.

Чорны спіс і выбар, які ледзь не каштаваў кар’еры

У канцы 1940-х у Галівудзе разгарнулася сапраўднае паляванне на ведзьмаў. Камісія па расследаванні антыамерыканскай дзейнасці (КРАД) выклікала рэжысёраў, акцёраў і сцэнарыстаў на допыты – шукала «камуністаў». Дзесяць чалавек адмовіліся адказваць на пытанні і трапілі ў турму. Сярод іх – бліскучы сцэнарыст Долтан Трамба.

Пасля выхаду з турмы Трамба апынуўся ў «чорным спісе»: ніводная студыя не мела права наймаць яго адкрыта. Ён пісаў пад псеўданімамі. Два яго сцэнарыі атрымалі «Оскар» – але з чужымі імёнамі на канвертах. Адзін з іх – «Рымскія канікулы», быў прызнаны найлепшым сцэнарыем 1953 года, хаця імя сапраўднага аўтара свет не ведаў яшчэ некалькі дзесяцігоддзяў.

У 1959 годзе Кірк Дуглас наняў Трамба пісаць сцэнарый «Спартака» і заключыў кантракт на сапраўднае імя аўтара.

Калі фільм выйшаў у 1960 годзе, у тытрах стаяла: сцэнарый Далтона Трамба.

Дугласу адкрыта пагражалі, папярэджвалі, што гэта канец кар’еры, называлі «аматарам камуністаў».

Кірк не адступіў. І аказаўся правы: кінатэатры былі перапоўнены. Неўзабаве абраны прэзідэнт Джон Кенэдзі перасёк пікет пратэстоўцаў і публічна паглядзеў «Спартака» – фактычна падтрымаўшы рашэнне Дугласа.

Галівудскі чорны спіс пачаў рассыпацца. У 1991 годзе Гільдыя сцэнарыстаў узнагародзіла Дугласа спецыяльнай прэміяй менавіта за гэты ўчынак.

Нашчадкі Чавус у Галівудзе

Кірк Дуглас пражыў 103 гады і памёр 5 лютага 2020 года. Яго сын Майкл Дуглас – уладальнік двух «Оскараў» – таксама стаў адной з галоўных зорак сусветнага кіно.

Што вядома пра магілёўскую галіны сям’і Дугласаў:

  • агульны продак сям’і – Ісер з Чавус, які вазіў пасажыраў паміж Чавусамі і Магілёвам. У яго было дванаццаць сыноў, дзесяць з якіх з’ехалі за акіян;
  • у Магілёве да нядаўняга часу жыў дваюрадны сваяк Кірка – Міхаіл Даніловіч. Паводле яго слоў, бацька з дзяцінства казаў яму: гэта іграе сын або ўнук Хершэла;
  • Кірк Дуглас спрабаваў аднавіць сямейнае дрэва і адшукаў магілёўскую галіны сям’і, але сустрэчы перашкодзіла хвароба. Праз пасярэдніка ён перадаў Міхаілу Даніловічу сямейную фатаграфію;

Сям’я, якая ўцякла з Магілёўскай губерні ад пагромаў і галечы, дала свету акцёра, які трапіў у спіс найвялікшых зорак Галівуда. І які, у адрозненне ад многіх, не прамаўчаў, калі гэта было вельмі небяспечна і вельмі важна. Сын старызніка з Чавус сыграў Спартака. І сам быў ім у жыцці.

Фота з адкрытых крыніц.