Першы персанаж ужо выбраны – леў-ліцейшчык. У далейшым аўтар праекта, скульптар Андрэй Вараб’ёў, прапануе стварыць льва-лекара, льва-настаўніка, льва-школьніка і іншых герояў, звязаных з жыццём горада.
На першы погляд гэта можа падацца проста мілай гарадской забавай. Але насамрэч у такіх праектаў ёсць сур’ёзны турыстычны сэнс. Яны ствараюць маршрут, прымушаюць людзей гуляць па горадзе, шукаць новыя фігуркі, фатаграфавацца і вяртацца зноў. Менавіта так невялікія скульптуры ператвараюцца ў пазнавальны гарадскі брэнд.
Вельмі блізкі прыклад ужо ёсць у польскім Беластоку. Там праект Białystok WidziMisie ператварыў мініяцюрных мядзведзяў у адну з папулярных славутасцяў горада. Фігуркі стаяць у розных месцах Беластока, кожная мае свой характар і звязана з канкрэтнай гарадской тэмай.
Леанюк прапанаваў праект праз грамадзянскі бюджэт, а скульптар Даміян Куцаба стварыў самі фігуркі. У выніку горад атрымаў не проста серыю малых форм, а паўнавартасны турыстычны маршрут.
Леанюк вядомы не толькі дзякуючы мядзведзям. Ён шмат гадоў звязаны з беларускай культурнай супольнасцю Падляшша, працаваў на “Радыё Рацыя” і займаўся тэмай беларускай спадчыны Беластока.
Таму гісторыя WidziMisiów цікавая яшчэ і тым, што гарадскі турыстычны праект аказаўся звязаны з беларускім культурным следам у Польшчы.
У гэтым кантэксце магілёўскія «МагіЛёвы» выглядаюць не выпадковай ідэяй, а спробай выкарыстаць ужо правераную мадэль. Розніца толькі ў сімвале. У Беластоку гэта мядзведзі, а ў Магілёве – львы.
Для Магілёва такі выбар натуральны: леў даўно замацаваўся ў гарадской культуры, а бронзавыя львы Андрэя Вараб’ёва на мосце праз Дняпро ўжо сталі папулярнымі арт-аб’ектамі і фотазонай.
Каб праект сапраўды запрацаваў, адной фігуркі будзе мала. Патрэбная сістэма: зразумелыя лакацыі, гісторыя кожнага персанажа, карта маршруту і рэгулярнае з’яўленне новых львоў. Менавіта гэта адрознівае паўнавартасны гарадскі маршрут ад разавай скульптуры каля ўстановы.
У праекта «МагіЛёвы» ёсць некалькі моцных бакоў:
леў ужо з’яўляецца пазнавальным сімвалам Магілёва;
міні-скульптуры могуць стаць асобным турыстычным маршрутам;
кожная фігурка здольная расказваць пра канкрэтную прафесію або месца;
праект можна развіваць паступова, дадаючы новых персанажаў;
прыклад Беластока паказвае, што такая ідэя здольная працаваць гадамі.
Галоўнае пытанне цяпер у тым, наколькі паслядоўна Магілёў зможа развіваць гэтую ідэю. Калі «МагіЛёвы» абмяжуюцца адной фігуркай, праект хутка застанецца лакальнай навіной. Але калі львы пачнуць з’яўляцца ў розных частках горада і атрымаюць уласныя гісторыі, у Магілёва можа з’явіцца новы турыстычны маршрут – такі ж пазнавальны, якім для Беластока сталі WidziMisie.
Міжнародны дзень музеяў (International Museum Day, з 1977 года). Ноч музеяў.
У гэты дзень музеі ва ўсім свеце адчыняюць свае дзверы для ўсіх жадаючых, цалкам бясплатна і з радасцю паказваючы свае выставачныя залы, новыя экспанаты. Да свята прымеркаваны адкрыцці новых выставак, фестываляў, у музеях арганізуюцца тэматычныя лекцыі, экскурсіі, навуковыя чытанні, спецыяльныя заняткі з дзецьмі, праходзяць музейна-тэатральныя паказы.
У свята ў музеях заўсёды шмат наведвальнікаў. Акрамя Міжнароднага дня музеяў праходзіць яшчэ адно свята – Ноч музеяў.
Дзень памяці ахвяр дэпартацыі народаў Крыма.
Устаноўлены Вярхоўным Саветам Крыма ў 1994 годзе.
18 мая 1944 гады ў Сярэднюю Азію з Крыму быў адпраўлены першы эшэлон крымскіх татараў, грэкаў, балгараў, немцаў, армян і іншых народаў, якія насялялі Крым. Іх дэпартацыя праводзілася па незаконных абвінавачваннях органамі ўлады СССР у «масавым дэзерцірстве» з Чырвонай Арміі, а таксама ў супрацоўніцтве з нямецкімі акупацыйнымі войскамі падчас Вялікай Айчыннай вайны і ўдзеле крымскіх татараў у калабарацыянісцкіх фармаваннях.
Да 20 мая было выселена больш за 180 000 чалавек. Па канчатковых дадзеных, з Крыма было дэпартавана звыш 200 000 крымскіх татараў. Затым, у маі-чэрвені 1944 года, з тэрыторыі паўвострава дэпартавалі яшчэ грэкаў, балгараў, армян, немцаў, італьянцаў, румынаў.
Мемарыяльны комплекс ахвярам дэпартацыі ў пасёлку Сірэнь.
1792 год. Войскі Расіі ўварваліся на тэрыторыю Рэчы Паспалітай з мэтаю скасавання Канстытуцыі 3 мая.
На гэты момант армія Рэчы Паспалітай павінна была налічваць 100 000, але не дасягла нават і 70 000, з якіх баяздольных было толькі 56 000, астатнія – ненавучаныя рэкруты. Пяхоты і кавалерыі было 40 000 і 30 000 адпаведна, пры 200 гарматах. Гэта была даволі значная сіла, але войскі былі раскіданы на велізарных прасторах краіны, і не змаглі дзейнічаць эфэктыўна. Больш таго, 18 000 салдат прускага дапаможнага корпуса не прыбылі з прычыны здрады прускага саюзніка.
Камандуючым арміяй быў прызначаны каралеўскі пляменнік, малады князь Юзэф Панятоўскі. Пры фармаванні арміі яму дапамагалі генералы: А. Касцюшка, М. Вяльгорскі і Ю. Заёнчак. Як потым высветлілася, найбольшую вартасць на поле бою ў польска-літоўскім войску мела пяхота і артылерыя, а хутка сфармаваныя групы нацыянальнай кавалерыі лёгка прыходзілі ў паніку.
Армія расійскіх акупантаў была падзелена на дзве часткі: беларуская армія – 32 000 пяхоты генерала М. Крачэтнікава, 64 000 у Малдаўскай арміі ветэранаў нядаўняй вайны з Асманскай імперыяй пад камандаваннем М. Кахоўскага. Першая ішла ў Літву, а другая на Падолле і Валынь.
Пяхота Кароннага корпуса.
1868 год. Нарадзіўся Мікалай ІІ (1868-1918).
Расійскі імператар, палкоўнік, адмірал брытанскага флота і фельдмаршал брытанскай арміі, святы ў РПЦ. У 1915-1917 гадах жыў у Магілёве пры Стаўцы.
Атрымаў грунтоўную хатнюю адукацыю. Служыў афіцэрам у Праабражэнскім палку.
Стаў імператарам у 1894 годзе.
Панаванне Мікалая II было адзначана эканамічным развіццём Расіі. Праведзены грашовая рэформа, першы ўсеагульны перапіс насельніцтва, уведзены заканадаўчая Дзяржаўная Дума, Савет міністраў, краіна ўступіла ў вайсковы блок Антанта. За ініцыятыву па скліканні Гаагскай канфэрэнцыі быў намінаваны на Нобелеўскую прэмію міру ў 1901 годзе. Разам з тым павялічваўся рост сацыяльна-палітычных супярэчнасцяў, рэвалюцыйнага руху (адбыліся дзве рэвалюцыі), Расія прайграла руска-японскую вайну, уступіла ў І Сусветную.
20 жніўня 2000 года праслаўлены ў ліку святых Рускай праваслаўнай царквы.
1888 год. Нарадзілася беларуска Ганна Барысевіч (1888-2007).
Адна з сусветных доўгажыхарак, якая пражыла 118 гадоў і 281 дзень.
Праз спазненне не была занесеная ў Кнігу рэкордаў Гінэса як найстарэйшы чалавек у свеце.
У 2007 годзе афіцыйны сусветны рэкорд даўгалецця прызналі за 114-гадовай жыхаркай Японіі, тым часам як Ганне Барысевіч было больш за 118.
У 2007 годзе яе імя было ўнесена ў Кнігу рэкордаў Расіі, СНД і краін Балтыі «Дзіва».
1906 год. У Пецярбургу заснавана беларуская выдавецкая суполка “Загляне сонца і ў наша аконца” (1906-1914).
Паўстала з ініцыятывы выкладчыка Пецярбурскага ўніверсітэта, беларуса Б. Эпімах-Шыпілы.
Выдадзена 38 кніг кірыліцай і лацінкай агульным накладам больш за 100 000 асобнікаў. Сярод іх першыя падручнікі на беларускай мове «Беларуская чытанка, ці Першае чытанне для дзетак беларусаў» Каруся Каганца, «Першае чытанне для дзетак беларусаў» Цёткі, творы Янкі Купалы і Якуба Коласа, В. Дунін-Марцінкевіча, Ф.Багушэвіча, пераклад паэмы «Пан Тадэвуш» А. Міцкевіча. Быў выпушчаны альманах «Маладая Беларусь».
1910 год. Памерла Эліза Ажэшка (1841-1910).
Папулярная ў свой час беларуская польскамоўная пісьменніца, грамадская дзеячка і педагог эпохі пазітывізму.
Яе празаічныя творы інсцэніраваліся, перакладаліся на беларускую мову і напачатку XX стагоддзя ставіліся на сцэнах шматлікіх беларускіх гарадоў. Блізка сябравала з Ф. Багушэвічам.
Адукацыю атрымала ў Варшаўскім пансіёне. Аказвала дапамогу ўдзельнікам паўстання 1863 года.
Аўтар апавяданняў, раманаў, у тым ліку на тэмы грамадскай эмансіпацыі і барацьбы жанчын за грамадскія правы. Шырокае прызнанне прынеслі раман «Мэір Эзофавіч», апавяданні зборніка «З розных сфер», апавяданні з жыцця беларускіх сялян «Нізіны» і іншыя.
Шмат падарожнічала па Беларусі, сабрала 228 назваў раслін. Усім беларускім назвам за дапамогай знаёмага батаніка яна дала лацінскія адпаведнікі. Шмат назваў раслін, пададзеных Ажэшкай, не фіксуюць іншыя беларускія слоўнікі.
У доме ў Гродна, дзе апошнія гады жыцця яна жыла створаны дом-музей. Яе імем названа вуліца ў Гродна, на якой усталяваны помнік.
1920 год. Нарадзіўся Ян Павал II (Караль Вайтыла, 1920-2005).
264-ы Рымскі Папа, першы пантыфік-славянін і першы папа, які не паходзіў з Італіі, за апошнія больш як 450 гадоў. Святы. Меў вялікую цікавасць да Беларусі, стварыў паўнавартасную каталіцкую структуру ў Беларусі.
Па працягласці свайго пантыфікату ён саступае толькі Апосталу Пятру і Папу Пію IX (1846-1878).
Аўтар прац па праблемах хрысціянскай філасофіі чалавека, шматлікіх энцыклік, вершаў, паэм, п’ес.
Яго верш «Юдэйская пустыня» пераклала на беларускую мову Х. Лялько.
Стаў першым пантыфікам у гісторыі, які пачаў звяртацца да беларускіх вернікаў па-беларуску ў сваіх святочных віншаваннях з нагоды Вялікадня і Нараджэння Хрыстовага, а таксама падчас сустрэч з дэлегацыямі беларусаў.
Святому прысвечаны шматлікія помнікі ў многіх каталіцкіх краінах. У 2013 годзе ў Магілёве на тэрыторыі касцёла Небаўзяцця Панны Марыі і Святога Станіслава ўстаноўлена скульптура.
1940 год. Нарадзіўся Ян Чыквін (1940-2022).
Беларускі паэт, гісторык літаратуры, перакладчык, доктар гуманітарных навук, прафесар, грамадскі дзеяч Польшчы, прэзідэнт Беларускага Літаратурнага Таварыства «Белавежа».
Скончыў Варшаўскі ўніверсітэт. Працаваў у Варшаўскім, Беластоцкім універсітэтах.
Член Польскага таварыства русістаў, Саюза польскіх пісьменнікаў, Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў, беларускага ПЭН-цэнтра. Быў рэдактарам выдавецкай серыі “Бібліятэка Беларускага літаратурнага аб’яднаньня «Белавежа»”, часопіса «Тэрмапілы».
Узнагароджаны медалём Францішка Скарыны.
Памёр 14 лістапада 2022 года.
1958 год. Нарадзіўся Ян Максімюк.
Беларускі перакладчык, крытык, літаратар на Беласточчыне.
Скончыў Варшаўскі ўніверсітэт. Працаваў настаўнікам, інструктарам і сакратаром Беларускага грамадска-культурнага таварыства ў Беластоку, журналістам «Нівы», перакладчыкам у амерыканскай амбасадзе ў Варшаве.
Перакладае беларускую літаратуру на польскую мову і сусветную літаратуру на беларускую мову. Пераклаў «Уліса» Джойса. Стварае слоўнік падляскай мовы. Вядзе сайт прысвечаны папулярызацыі і кадыфікацыі падляскай мікрамовы. Рэдагаваў літаратурна-мастацкі часопіс «Правінцыя» (Беласток).
З 1998 году жыве ў Празе. Супрацоўнічае з «Радыё Свабода». Разам з С. Шупам заснаваў інтэрнэт-праект Літаратура.орг.
1972 год. Нарадзіўся Аляксандр Кулінковіч (1972-2018).
Беларускі рок-музыка, заснавальнік і лідар гурта “Neuro Dubel”.
Працаваў у моладзевых выданнях. Аўтар вершаў, музыкі. Браў удзел у некаторых запісах і канцэртах гурта «Крамбамбуля».
Памёр 3 жніўня 2018 года. У дзень смерці «Нейра Дзюбель» павінен быў выступаць на фэстывалі «Рок за баброў».
1977 год. У Польшчы памёр Андрэй Блажэвіч (Вангін, 1895-1977).
Беларускі акцёр, вядучы акцёр трупы У. Галубка – Беларускага дзяржаўнага вандроўнага тэатра. Выступаў у характарных ролях.
Бываў на гастролях у Магілёве.
Арыштаваны НКУС у 1937 годзе. Па Другой сусветнай вайне выехаў у Польшчы. Удзельнічаў у аматарскіх спектаклях на Памор’і.
З 1968 году дажываў у доме састарэлых у Гдыні. Наведваў беларускі клуб у Гданьску.
Увесну 1977 году знік з дому састарэлых Гдыні. Толькі праз 25 гадоў высветлілася, з прычыны пагаршэння здароўя яго перавезлі ў Гнеў – у адпаведны дом. Там пасля 19 дзён памёр.
Дзякуючы гданьскім беларусам яго магіла была адшуканая. На ёй усталяваны помнік з граніту.
Акцёры трупы У. Галубка.
1995 год. Памёр ураджэнец в. Малыя Бортнікі Бабруйскага раёна Іван Балыка (1937-1995).
Беларускі савецкі вайсковы дзеяч, генерал-маёр.
Скончыў ваеннае вучылішча, акадэмію бранятанкавых войск Генеральнага штаба. Служыў у Беларускай ваеннай акрузе, групе савецкіх войск у Германіі, у Забайкаллі, быў ваенным саветнікам у В’етнаме, Емене. Апошнія гады жыцця пражываў у в. Малыя Бортнікі.
Актывіст з Бабруйска Уладзімір Усер (Лазараў), памерлы летась на эміграцыі ў Польшы, пахаваны ў Ізраілі.
Уладзімір памёр у шэлтары ў Беластоку, куды яго адпусцілі са шпіталя чакаць суда. Ён праходзіў падазраваным па справе аб шпіянажы ў Польшчы.
Як напісала ў Фэйсбуку яго дачка Марына Авітан, за гэты час было сказана многае. “Пісалі людзі, якія не ведалі яго, не ведалі нашай сям’і, не ведалі, праз што мы прайшлі. Лёгкія каментары, гучныя загалоўкі – усё гэта застаецца дзесьці звонку, не маючы ніякага дачынення да праўды. Бо праўда – яна ціхая. Яна ў памяці, у любові, у тым, што не трэба даказваць. Тата там, дзе павінен быць. І цяпер – спакойна”, – адзначыла яна.
Яна апублікавала фота помніка. У верхнім левым куце выгравіравана Пагоня, упісаная ў Зорку Давіда. На помніку цытата са знакамітай песні Джона Ленана «Imagine»: «You may say I’m a dreamer, but I’m not the only one. I hope someday you will join us, and the world will live as ONE» («Ты можаш сказаць, што я летуценнік, але я не адзін такі. Спадзяюся, што калі-небудзь ты далучышся да нас, і свет будзе як адно цэлае»).
Марына Авітан тлумачыць, што увесь працэс заняў больш часу, чым звычайна, што «звязана з аб’ектыўнымі прычынамі: бюракратычныя працэдуры, афармленне дакументаў, дазволы і ўсе неабходныя ўзгадненні».
Нагадаем, што знаходзячыся ў Беластоку, Усер стаў героем прапагандысцкага фільма БТ. Ён зняў некалькі сюжэтаў, якія потым выкарысталі ў агітцы «Чужое неба».
Як сцвярджаюць тыя, хто больш-менш ведаў Уладзіміра, ён быў частым удзельнікам разнастайных апазіцыйных мерапрыемстваў у Бабруйску.
1521 год. На Філіпінах абарыгены забілі партугальскага мораплавацеля Фернана Магелана (1480–1521).
Магелан умяшаўшыся ў міжусобную барацьбу абарыгенаў і загінуў. Яго гібель цяжка адбілася на ходзе першага коласветнага падарожжа. Многія маракі загінулі, з пяці караблёў толькі “Вікторыя” пасля многіх цяжкіх прыгод нарэшце дабралася да роднай гавані.
Экспедыцыя Магелана пацвердзіла, што Зямля – шар. Упершыню еўрапейцы прайшлі праз Ціхі акіян, быў адкрыты праліў, які аддзяляе Паўднёвую Амерыку ад вострава Вогненная Зямля (Магеланаў праліў).
1584 год. Памёр князь Мікалай Радзівіл VI Руды (1512–1584).
Ваенны, палітычны, рэгілійны і грамадскі дзеяч ВКЛ. Распаўсюджвальнік на Беларусі ідэй кальвінізму.
Разграміў рускія войскі пад Улай (1564), блакаваў іх у Полацку (1564), выступаў супраць заключэння ўніі з Польшчай.
1771 год. Адбыліся самыя фантастычныя ўцёкі ў Расіі.
Ссыльны афіцэр войска Рэчы Паспалітай, удзельнік паўстання Барскай канфедэрацыі (1768) Морыц Аўгуст Бянеўскі (1746–1786) арганізаваў паўстанне на Камчатцы.
Пад яго кіраўніцтвам ссыльныя і катаржане абяззброілі ахову, захапілі склады з таварамі і правіянтам, выламалі з прыбярэжнага лёду галіён “Святы Пётр” і выйшлі ў мора. Да канца жніўня ўцекачы дасягнулі берагоў Паўднёвага Кітая. Потым 7 ліпеня 1772 года яны дабраліся да Францыі, дзе былі сустрэты як героі. Яны першымі з рускіх, ліцвінаў і палякаў перасеклі экватар і пераплылі Індыйскі акіян.
Бянеўскі пасля Францыі з новымі таварышамі адправіўся на Мадагаскар. Там Морыц стаў Ампансакабе – “вярхоўным уладаром”, каралём вострава.
1878 год. Пад Полацкам нарадзіўся Станіслаў Любіч-Маеўскі (1878–1941).
Беларускі грамадска-культурны дзеяч, педагог. Скончыў Віцебскую гімназію, Кракаўскі ўніверсітэт. Стваральнік арганізацыі “Кола беларускіх студэнтаў у Кракаве”.
У 1903–1941 гадах выкладаў гісторыю і геаграфію ў навуковых установах, быў дырэктарам гімназій ў шматлікіх гарадах Польшчы і Беларусі.
Выдаў больш за 13 падручнікаў па гісторыі, геаграфіі, беларускай і польскай мове, але найбольшую вядомасць набыў яго беларускі буквар «Лемантар» (Львоў, 1929).
У чэрвені 1940 года, пасля стварэння Літоўскай ССР, увайшоў у склад гарадской адміністрацыі Вільні, курыраваў школьны сектар, працаваў у Беларускім нацыянальным цэнтры.
У верасні-снежні 1941 года працаваў у Інспектарыяце беларускіх школ у Мінску, супрацоўнічаў з беларускай незалежніцкай групай Я. Станкевіча і польскім антыфашысцкім падполлем.
У снежні 1941 года, па даносе правакатара, схоплены і расстраляны.
1900 год. Памёр Францішак Багушэвіч (1840-1900).
Беларускі грамадскі дзеяч, паэт, адзін з пачынальнікаў новай беларускай літаратуры, яе класік, адзін з першых ідэолагаў беларускага нацыяналізму. Актыўны ўдзельнік паўстання 1863-1864 гадоў, быў паранены ў баі ў Аўгустоўскіх лясах.
Служыў Чарнігаве, на Сумшчыне, у Валагодскай губерні, Вільні ў судовых палатах.
Пасля звальнення са службы ў 1898 годзе жыў у Кушлянах (цяпер Смаргонскі раён), дзе і памёр.
Аўтар вершаў, апавяданняў, баек на беларускай, польскай мовах, публіцыстычных артыкулаў, зборнікаў «Дудка беларуская», «Смык беларускі», «Скрыпачка беларуская» і «Беларускія апавяданні Бурачка».
У сваіх творах выступаў ад імя ўсяго працоўнага беларускага народа, быў пераважна ідэалагічным прадстаўніком сялянства.
У яго творчасці таленавіта спалучаны гісторыка-філасофскае і мастацкае асэнсаванне лёсу беларускага народа, моцныя матывы нацыянальнага адраджэння. Творчасць Багушэвіча ў значнай ступені садзейнічала працэсу развіцця беларускай мовы.
Пры жыцці яго творы ў Расійскай імперыі былі забаронены. Яны выдадзены асобнымі кнігамі і лістоўкамі ў час рэвалюцыі 1905-1907 гадоў, аднак у 1908 на іх накладзены арышт.
У БССР былі ўпершыню выдадзены ў 1922 годзе («Дудка беларуская»).
У 1930-я гады творчасць Багушэвіча была абвешчана буржуазна-кулацкай, нацыяналістычнай, да 1940 года яго кнігі не друкаваліся. 3 чэрвеня 1937 года Галоўліт БССР выдаў загад № 33, згодна з якім усе выданні твораў Францішка Багушэвіча павінны былі спальвацца.
Паштоўка часоў БНР з цытатай Францішка Багушэвіча
1917 год. Памёр ураджэнец Беластока Лазар Заменгоф (1859–1917).
Лекар, вынаходнік мовы эсперанта. Жыў у Гродна і Варшаве.
Пад псеўданімам Доктар Эсперанта у 1887 годзе выдаў кнігу “Міжнародная мова”, з якой жыхары Зямлі даведаліся пра штучную мову “эсперанта” (“надзея”). У якасці прыкладаў у кнізе былі прыведзены тэксты на эсперанта: малітва Ойча наш, урывак з Бібліі, прыклад ліста, арыгінальныя вершы Заменгофа, пераклад верша Г. Гейнэ. Зараз на эсперанта размаўляюць у свеце каля 2 млн чалавек. У Беларусі валодаюць гэтай мовай лічаныя спецыялісты.
У гонар вучонага названы вуліцы ў Валенсіі, Варшаве, Гродна, Іерусаліме, Канах, Каўнасе, Кракаве, Лодзі, ў Нетаніі, Познані, Тэль-Авіве, Франкфурце-на-Майне, Руэй-Мальмезоне і іншых гарадах. У яго гонар названы астэроід, усталяваны бюсты ў Беластоку, Вейсеяе, Вене, Адэсе.
1919 год. Крушэнне парахода «Надзея» на Заходняй Дзвіне.
Каля 14:00 «Надзея» адчаліла ад Віцебскай прыстані на Бешанковічы з 242 пасажырамі, у тым ліку 5 дзецьмі.
Параход сутыкнуўся з каменным лёдарэзам апоры Дзвінскага моста. Капітан, некаторыя пасажыры і члены каманды паляцелі ў халодную ваду, іншыя кінуліся на правы бок, каб вылезці на апору. Параход нахіліўся, зачэрпаў вокнамі кают ваду і стаў тануць. Загінула не менш за 100 чалавек.
1930 год. Нарадзіўся Май Данцыг (1930–2017).
Народны мастак Беларусі. Кавалер ордэна Францыска Скарыны.
Скончыў Мінскае мастацкае вучылішча, Маскоўскі мастацкі інстытут. Выкладаў у Беларускай акадэміі мастацтваў, прафесар.
Быў старшынёй Мінскага аб’яднання яўрэйскай культуры імя Ізі Харыка, грамадскай камісіі па ставарэнні Мемарыяльнага комплекса “Яма” , віцэ-прэзідэнтам Саюза беларускіх яўрэйскіх грамадскіх аб’яднанняў і абшчын, займаўся праблемамі ўвекавечання памяці вязняў Мінскага гета.
Беларускі паэт, дзеяч заходнебеларускага нацыянальнага руху.
Вучыўся ў Слонімскай настаўніцкай семінарыі, Віленскай беларускай гімназіі, з якіх быў выключаны за палітычную дзейнасць. Арыштоўваўся, знаходзіўся ў зняволенні ў Слонімскай і Гродзенскай турмах (1929–1930).
У 1930-1932 гадах працаваў у БССР.
У 1932 годзе быў накіраваны на падпольную работу ў Заходнюю Беларусь. Зноў арыштоўваўся, быў у заключэнні, адкуль вызвалены ў верасні 1939 года.
У гады Вялікай Айчыннай вайны быў падпольшчыкам, партызанам. У верасні 1943 года арыштаваны СД у Лідзе, вызвалены з дапамогай беларускіх паэтаў, палітычных і ваенных дзеячаў.
Пасля вайны працаваў ў СМІ, у Літаратурным музеі Янкі Купалы.
Аўтар паэм, вершаў, зборніка «Выбранае», публіцыстычных нарысаў пра рэвалюцыйна-вызваленчую і антыфашысцкую барацьбу, крытычных твораў пра творчасць Я. Купалы, П. Пестрака, Я. Брыля.
Пераклаў на беларускую мову асобныя творы А. Міцкевіча, І. Крылова і іншых.
Яго імем названы вуліцы ў Гродне, Лідзе і ў Маладзечне.
Мемарыяльная дошка устаноўлена ў Лідзе.
1965 год. У ЗША былі запатэнтаваны аднаразовыя падгузнікі пад гандлёвай маркай “Памперс”.
Іх стваральнікам стаў Віктар Мілз – амерыканскі інжынер-хімік, вядучы тэхнолаг кампаніі “Procter&Gamble” і па сумяшчальніцтве дзядуля траіх маленькіх унукаў.
Вынаходніку прыйшла ў галаву ідэя пакласці ў пялёнкі здробнёную прамакальную паперу. Першыя мадэлі ён выпрабаваў на ўласных унуках.
Назва “Pampers” – ад англійскага слова “pamper” – “песціць”.
1979 год. У Чавусах нарадзіўся Сяргей Новікаў.
Беларускі біятланіст.
Скончыў МДУ імя А. Куляшова.
Прызёр Алімпійскіх гульняў-2010, трохразовы чэмпіён універсіяды, двухразовы чэмпіён Еўропы.
Жыве ў Магілёве.
1998 год. Памёр Вітаўт Тумаш (1910–1998).
Беларускі грамадскі дзеяч, скарыназнаўца.
Актыўна ўдзельнічаў у беларускім студэнцкім жыцці, быў старшынёй Лодзінскага аддзела Беларускага камітэта самапомачы, членам створанага ў Берліне (1941) Беларускага нацыянальнага цэнтра. У ліпені-лістападзе 1941 года бургамістр Мінска. Пасля пераезду ў Германію, займаўся лекарскай практыкай і працаваў у берлінскім аддзеле Самапомачы, рэдагаваў газету «Раніца».
Адзін з заснавальнікаў і шматгадовы старшыня Беларускага інстытута навукі і мастацтва ў ЗША, член Беларуска-амерыканскага задзіночання, старшыня Фундацыі імя П. Крэчэўскага. Даследчык спадчыны Ф. Скарыны.
Пахаваны на беларускіх могілках у Іст-Брансуіку ў Нью-Джэрсі (ЗША).
Іван Дз. (прозвішча і імя зменены) – ураджэнец аднаго з райцэнтраў Магілёўшчыны. Аднак лічыць сябе магілёўцам, паколькі доўгі час жыў і вучыўся ў Магілёве. Ён падзяліўся сваімі ўражаннямі пра Беласток з нашай рэдакцыяй.
Пражыўшы год у Беластоку, я перастаў глядзець на горад вачыма госця. Здзіўленне змянілася звычкай, звычка – разуменнем. Расказваю не пра тое, што лепш ці горш. Пішу пра тое, што гэта амаль тое ж самае, але пры гэтым зусім іншае.
Чыста – і незразумела, хто прыбірае
Адна з першых загадак Беластока, якую я доўга не мог разгадаць: горад чысты, але дворнікаў амаль не відаць. У Магілёве, ды і ў райцэнтры, дзе я вырас, дворнік быў часткай пейзажу. Мятла, аранжавы камізэлька, ранішняе шкрабенне па асфальце ці віск трымера. Тут гэтага няма. Я спецыяльна стаў звяртаць увагу: ні мятлы, ні каляскі, ні чалавека з шуфляй. Але недакуркаў на тратуары таксама няма.
Тлумачэнне простае, хоць да яго даходзіш не адразу. Па-першае, людзі менш смецяць. Не таму што яны асаблівыя – проста штраф за кінуты недакурак рэальны, а не намінальны. Плюс раздзельны збор, кантэйнеры для батарэек у школах і аптэках, пункты прыёму старой тэхнікі. Сістэма працуе – і працуе без арміі людзей з мётламі. Дворнікі ёсць, але ў вочы не кідаюцца.
Дарогі: ямачны рамонт, але акуратны
Дарогі ў Беластоку не ідэальныя. Гэта сумленна. Ямачны рамонт тут таксама робяць, і я гэта бачыў на ўласныя вочы. Але розніца ў тым, да чаго я прывык, у выкананні. Латка кладзецца роўна, у адзін узровень з пакрыццём, без бугроў і краёў, якія праз тыдзень ператвараюцца ў новую яму. Яе не відаць праз месяц – яна проста становіцца часткай дарогі. У нас умеюць рабіць ямачны рамонт, каб адрапартаваць. Тут – каб не перарабляць.
Пра бяспеку – не адчуванне, а лічбы
Я хадзіў па начным Беластоку з першых дзён – спачатку па няведанні, потым ужо свядома. І нічога. Ціха. Гэта не Магілёў, дзе таксама ў цэлым спакойна – але гэта нешта іншае па ўзроўні спакою.
Для мяне гэта не проста радок у рэйтынгу. Гэта тлумачэнне таго, што я адчуваю кожны дзень.
Зеляніна, качкі і восень
Беласток здзівіў мяне позняй восенню: горад не стаў шэрым. Туі, ядловец, плюшч на сценах. Невялікая рака Бяла з дагледжанымі берагамі і веладарожкамі ўздоўж вады. Качкі і галубы ў цэнтры горада паводзяць сябе зусім як іх магілёўскія субраты каля Дубравенкі – вальяжна і без страху.
Лісце ў парках не прыбіраюць наогул: пакідаюць перагніваць як угнаенне. Спачатку здавалася неахайнасцю. Цяпер разумею – гэта свядома.
Мэр, якога выбіраюць зноў і зноў
Ёсць яшчэ адна дэталь, якая, як мне здаецца, многае тлумачыць пра Беласток. Мэрам горада з 2006 года з’яўляецца Тадэвуш Трускаласкі – эканаміст, прафесар універсітэта.
У красавіку 2024 года ён быў абраны на пяты тэрмін запар – прычым ужо ў першым туры, набраўшы больш за 53 працэнты галасоў. Амаль дваццаць гадоў адзін чалавек кіруе горадам, і людзі кожны раз галасуюць за яго зноў.
У Беларусі я прывык да таго, што ўлада – гэта дадзенасць, а не выбар. Тут гэта працуе інакш.
Мэр Беластока трымаецца не таму, што так прынята, а таму што жыхары задаволены: бяспечна, чыста, дарогі ў парадку. Не ідэальна, затое сумленна. І гэта, мабыць, лепшае тлумачэнне ўсяму, пра што я сказаў вышэй.
Год – гэта мала, каб зразумець горад да канца. Але дастаткова, каб перастаць яго параўноўваць і пачаць у ім проста жыць.
Забаўны выпадак з магілёўцам у Польшчы. Як мне ў бары падавалі расол.
Бар у Польшчы – гэта не тое месца, дзе п’юць. Гэта сталоўка. Самая звычайная сталоўка, часта танная і смачная. Палякі ходзяць туды абедаць – рабочыя, студэнты, пенсіянеры. Чарга, касір, паднос, пластыкавыя крэслы.
Зайшоў неяк з сябрам паабедаць. Стаў у чаргу, дайшоў да касы, сяк-так па-польску заказаў: суп, другое, кампот. Заплаціў. Адышоў з падносам. Ужо амаль сеў.
І тут дзяўчына з касы крычыць услед:
– Пан! Пан не ўзяў расол!
Я спыняюся. Гляджу на яе. Мы з сябрам учора сапраўды выпівалі. Адкуль ёй ведаць? Пры чым тут каса? Адкуль у іх расол? І чаму яна пра гэта кажа ўголас, на ўсю залу?
Стаю. Маўчу. Сябар глядзіць на мяне. Я гляджу на дзяўчыну.
Яна працягвае талерку з супам.
Расол – гэта курыны булён па-польску. Rosół. Суп, які я заказаў і забыўся забраць на раздачы. Уся зала, здаецца, усё зразумела. Я – не. Прынамсі не адразу.
Вось так працуе польская мова для тых, хто прыехаў з усходу Беларусі. Чуеш знаёмае слова – і мозг адразу знаходзіць яму тлумачэнне. Толькі тлумачэнне гэта цалкам няправільнае.
З таго часу расол – мой любімы суп. І слова, якое я ўжо дакладна не забуду.
Ёсць свая гісторыя з эміграцыі? Пішыце на [email protected]. Імя не публікуем.
У Беластоку дапамога беспрацоўным падзелена паміж двума ўпраўленнямі на адной вуліцы, але грошы на бізнес даюць толькі тым, у каго няма даходу.
У Беластоку слова «ужонд» хутка становіцца зразумелым без перакладу. Так называюць упраўленне. Для эмігранта гэта не тэрмін, а частка паўсядзённага жыцця. Магілёвец Рыгор С. (імя зменена) – палітычны эмігрант пад міжнароднай абаронай – распавёў, як уладкавана сістэма дапамогі беспрацоўным і чаму яна падыходзіць не ўсім.
Вуліца Пагодная ў гэтым сэнсе ключавая кропка. Тут знаходзяцца два ўпраўленні працы: ваяводскае і раённае ўпраўленні.
Абласны і раённы ўзроўні
Яны стаяць амаль насупраць адзін аднаго, але выконваюць розныя функцыі. Знешне гэта выглядае як адно месца, на практыцы гэта два розныя этапы.
Ваяводскае ўпраўленне займаецца падрыхтоўкай. Тут не прымаюць рашэнняў пра грошы. Тут тлумачаць, якія ёсць варыянты, куды можна пайсці вучыцца, як змяніць прафесію. Тут жа дапамагаюць скласці бізнес-план. У пэўных выпадках без яго далей рухацца немагчыма.
Раённае ўпраўленне – гэта ўжо пра рашэнні. Менавіта сюды чалавек прыходзіць, каб:
зарэгістравацца як беспрацоўны;
аформіць дапамогу;
падаць заяўку на фінансаванне бізнесу.
Тут правяраюць дакументы і вырашаюць, ці ёсць у чалавека доступ да сістэмы.
Галоўнае ўсё ж статус
Паводле слоў Рыгора, спачатку ўсё выглядае абнадзейліва. Ёсць навучанне, ёсць кансультацыі, ёсць праграмы падтрымкі. Узнікае адчуванне, што сістэма адкрытая і зразумелая. Але даволі хутка становіцца ясна, што ўсё ўпіраецца ў статус.
Статус беспрацоўнага – гэта ключ. Без яго сістэма фактычна не працуе.
Калі чалавек атрымлівае гэты статус, ён можа разлічваць на базавую падтрымку. У першую чаргу гэта дапамога па беспрацоўі.
Зараз гэта каля 1720 злотых у першыя тры месяцы і каля 1350 далей.
Але для многіх важней магчымасць адкрыць сваю справу. У Беластоку для гэтага ёсць датацыі і льготныя крэдыты. У апошніх наборах датацыя на адкрыццё бізнесу складала прыкладна 42 000 – 50 000 злотых. Таксама даступна льготная пазыка на большую суму пад нізкі працэнт.
Каб атрымаць гэтыя грошы, трэба прайсці некалькі этапаў:
спачатку навучанне;
затым бізнес-план;
пасля гэтага заяўка.
І нават пасля адабрэння грошы не становяцца свабоднымі. Іх можна выкарыстоўваць толькі на канкрэтныя мэты:
рамонт памяшкання;
набыццё абсталявання;
запуск дзейнасці.
На арэнду траціць нельга. Гэта важнае абмежаванне, бо менавіта арэнда часта становіцца галоўным выдаткам на старце.
Ёсць і патрабаванне весці дзейнасць не менш за год. Гэта ўмова кантралюецца і з’яўляецца абавязковай.
Пры гэтым стаўленне да прадпрымальнікаў у Польшчы, паводле слоў Рыгора, прыкметна адрозніваецца ад звыкла-горкага беларускага досведу. Адкрыццё сваёй справы ўспрымаецца як нармальны і паважаны крок. Гэта частка эканамічнай логікі, а не выключэнне. Але менавіта тут узнікае супярэчнасць.
Рыгор працуе як фрылансер. У яго ёсць даход. Нестабільны, без гарантый, але ён ёсць. І гэтага аказалася дастаткова, каб польская сістэма перастала лічыць яго беспрацоўным.
Фармальна зарэгістравацца можна. Але доступ да ключавых інструментаў падтрымкі для яго закрыты.
«Мне проста сказалі: калі ёсць даход, значыць ты не ўваходзіш у гэтую катэгорыю», кажа ён.
Магчымасці і доступ да іх
З пункту гледжання сістэмы гэта лагічна. Падтрымка накіравана на тых, у каго няма працы ўвогуле. Але ў рэальным жыцці сітуацыя складаней. Фрыланс не дае стабільнасці і залежыць ад мноства фактараў.
Тым не менш сістэма працуе па фармальных прыкметах. У выніку ўзнікае сітуацыя, калі чалавек ужо не беспрацоўны, але яшчэ і не стабільна працуючы. І менавіта ў гэтай зоне падтрымка практычна адсутнічае.
Гісторыя Рыгора паказвае, што польская сістэма выбудавана лагічна і паслядоўна. Спачатку інфармацыя і навучанне, потым статус, і толькі пасля гэтага грошы. Гэта зразумелая мадэль, але ў ёй амаль няма прамежкавых станаў.
Для эмігранта гэта азначае простую рэч. Перш чым разлічваць на дапамогу, трэба зразумець, як менавіта цябе бачыць сістэма.
На вуліцы Пагоднай у Беластоку гэта становіцца зразумела вельмі хутка. У адным упраўленні табе распавядуць пра магчымасці. У другім скажуць, ці ёсць у цябе да іх доступ.
Польская мова – складаная. Гэта не абмяркоўваецца. Сем склонаў, мяккія зычныя, націск, які заўсёды падае на перадпошні склад – і ты ўсё роўна ўвесь час ставіш яго не там. Курсаў у Беластоку шмат. Муніцыпальных, прыватных, пры касцёле, анлайн. Выбар ёсць.
Але вось што я заўважыў. Усе гэтыя курсы нібыта прыдуманыя для людзей з Заходняй Беларусі. З Гродна. З Ліды. З Ваўкавыска. У тых людзей тут жылі бабулі. Унукі прыязджалі да іх на лета. Чулі польскую мову з дзяцінства. Амаль у кожнага – польскія карані, польскае прозвішча ў родзе, касцёл у суседняй вёсцы. Калі такі чалавек прыходзіць на курсы, ён не вучыць мову з нуля. Ён успамінае.
Магілёўская вобласць – іншая. Усходняя Беларусь. Пра Польшчу мы ведалі толькі па падручніках гісторыі і туманных легендах пра нейкіх паноў. Ні бабуль у Кракаве, ні дзядзькоў у Гданьску. Ніякіх базавых ведаў – ні слова, ні інтанацыі, ні адчування мовы.
Калі я прыйшоў на курсы, мне здавалася, што палова групы проста паўтарае тое, што ўжо дзесьці чула. А я вучыў кожнае слова так, нібыта з Марса прыляцеў.
Цяпер пра выёнткі. Гэта польскае слова азначае «выключэнні» – і іх у польскай больш, чым правілаў. Вывучыў правіла – задаволены. Потым даведваешся, што ў яго восем выключэнняў. Вывучыў выключэнні – аказваецца, у некаторых з іх таксама ёсць выключэнні. І так па крузе.
Асобная гісторыя – калі выкладчык тлумачыць правіла па-польску. Для пачаткоўцаў гэта сапраўдны шок. Сядзіш і спачатку спрабуеш зразумець, пра што наогул гаворка – што гэта за словы, дзе дзеяслоў, дзе дзейнік. І толькі калі больш-менш разабраўся з тэмай тлумачэння – пачынаеш спрабаваць зразумець само правіла. Два ўзроўні непаразумення адначасова. Галава ідзе кругам.
Дзеці вучацца лёгка. Мой сусед прывёз сям’ю. Дачка праз паўгода балбатала з мясцовымі як свая. Дарослым – цяжэй. Галава ўжо не тая. Або проста занадта шмат усяго іншага ў галаве – праца, дакументы, трывога.
Быў у нас на курсе адзін момант, які я запомніў надоўга. Выкладчыца напісала на дошцы фразу: «У Марціна дужы піс (U Marcina duży pies)». Я прачытаў і засмяяўся. Пакуль нехта не растлумачыў, што «pies» па-польску – гэта проста «пёс». Сабака. І фраза азначае ўсяго толькі «у Марціна вялікі сабака». Вось так працуе польская мова для тых, хто прыйшоў з рускай. Беларускамоўным крыху прасцей – у польскай поўна знаёмых слоў.
Кажуць, мова вывучваецца за два месяцы, калі знайсці польскую дзяўчыну. Жарт. Але ў кожным жарце ёсць праўда – мова жыве ў жывых зносінах, а не ў падручніку.
Добра тым, хто працуе з палякамі. Восем гадзін у польскамоўным асяроддзі – і прагрэс ідзе сам сабой. А калі працуеш у беларускім калектыве, жывеш у кватэры з беларусамі, размаўляеш у беларускім чаце – можна пражыць у Беластоку год і так і не пачаць размаўляць.
Я не ведаю, што з гэтым рабіць. Курсы – гэта добра, але гэтага мала. Патрэбна польскае кола зносін. А яго трэба шукаць спецыяльна і мэтанакіравана. Само не з’явіцца.
Гэта маё асабістае назіранне. Магілёўца ў Беластоку.
Ёсць што сказаць пра жыццё ў эміграцыі? Пішыце на [email protected]. Імя не публікуем.
Сусветны дзень хворага (World Day of the Sick, з 1993 года).
Дзень заснаваны 13 мая 1992 года па ініцыятыве Папы Рымскага Іаана Паўла II. Пантыфік мэту Дня вызначыў так: “даць адчуць супрацоўнікам шматлікіх медыцынскіх каталіцкіх арганізацый, вернікам, усёй грамадзянскай супольнасці неабходнасць забеспячэння лепшага догляду хворых і нямоглых, аблягчэння іх пакут”.
Дата была абраная ў сувязі з тым, што менавіта ў гэты дзень у французскім мястэчку Лурд шмат стагоддзяў таму адбылася з’ява Маці Божай. Святая Дзева, Лурдская Маці Божая, якая ацаліла хворых і стала сімвалам выратавальніцы хворых.
660 год да нашай эры. Дзень заснавання японскай дзяржавы.
Ураджэнец вострава Кюсю Дзіму (? – 585 да н. э.), які лічыў сваёй прамаці багіню сонца Аматэрасу, заваёўвае краіну Ямата і займае яе пасад.
Ён прымае тытул Сына Неба і засноўвае імператарскую дынастыю, якая кіруе ў Японіі і дагэтуль. Гэты дзень лічыцца датай заснавання японскай дзяржавы. З 1336 святкуецца як самурайскае свята “Кігэнсэцу” – Дзень заснавання дзяржавы.
Сёння Японія – адзіная ў свеце імперыя, член “Вялікай сямёркі”, вялікая эканамічная дзяржава, што займае 3-4 месцы ў свеце па ВУП, 4-е – па аб’ёму экспарта і 6-е па імпарту, 11-е па колькасці насельніцтва (125 мільёнаў чалавек), з вельмі высокім узроўнем жыцця і з самай высокай сярэдняй працягласцю жыцця (85 гадоў).
Адзіная краіна ў свеце, супраць якой была выкарыстана ядзерная зброя.
1661 год. У Магілёве адбылося славутае паўстанне гараджан супраць расійскай улады – калі лічыць па новым стылі.
Паводле Магілёўскай хронікі Сурты і Трубніцкіх, у 1661 годзе “месяца лютага 1-га дня на святога Трыфана высеклі ў Магілёве гараджане магілёўцы маскоўскі гарнізон.” 1 лютага – гэта 11 лютага па грыгарыянскім календары.
У верасні 1654 г. Магілёў перайшоў без боя на бок маскоўскага войска. Гараджане прысягнулі на вернасць цару Аляксею Міхайлавічу, але хутка паміж магістратам і расійскай вайсковай адміністрацыяй узніклі супярэчнасці, якія выліліся ў паўстанне 1661 года.
У звычайны рынкавы дзень царскія вайскоўцы пачалі крыўдзіць і зневажаць гандлярак. Паводле легенды, умоўны заклік «Пара!» тады вымавіў ля ратушы бурмістр Язэп Левановіч, што кіраваў падрыхтоўкай паўстання. На гукі звону збегліся гараджане, неўзабаве ім на дапамогу прыйшлі выпушчаныя з турмы ваеннапалонныя, і за некалькі гадзін напружанага бою была знішчаная практычна ўся маскоўская залога (па розных ацэнках, ад некалькіх соцень да некалькіх тысяч чалавек). Уцяклі толькі некалькі чалавек, якія, дабегшы да Рослава, паведамілі, што «могилевские мещане… изменили… ратных людей в Могилеве всех порубили». Тры ваяводы і некалькі афіцэраў былі захоплены ў палон і адпраўлены ў Варшаву.
1807 год. Нарадзіўся Напалеон Орда.
Беларускі і пoльскі мастак, кампазітар, піяніст і педагог.
Скончыў Свіслацкую гімназію. За ўдзел у тайным студэнцкім таварыстве быў арыштаваны і выключаны з Віленскага універсітэта. Удзельнік паўстання 1830-1831 гадоў.
Жыў на эміграцыі ў Францыі. Браў урокі музыкі ў Ф. Шапена. Аўтар твораў для фартэпіяна – рамансаў, паланэзаў, серэнад, мазурак. Працаваў дырэктарам Італьянскай оперы ў Парыжы.
Наведаў шмат мясцін Беларусі, Украіны, Польшчы, Літвы. Замалёўваў пейзажы і будынкі, звязаныя з жыццём вядомых людзей. Даў абяцанне намаляваць усе замкі Беларусі, пакуль яны не разбурыліся.
Яго выявы Мірскага і Нясвіжскага замкаў, былі выкарыстаны дзеля афармлення беларускіх грашовых купюраў (узору 2000 года).
Памёр 26 красавіка 1883 года.
Яго імем названы вуліцы ў Мінску, Брэсце і Гродне, Пінская мастацкая школа. Працуе раённы музейны комплекс Н. Орды ў в. Варацэвічы Іванаўскага раёна, у Іванава пастаўлены адзіны ў Еўропе помнік. Адноўлена сядзіба, у якой нарадзіўся мастак.
1877 год. Нарадзіўся Антон Неканда-Трэпка.
Беларускі палітычны і грамадска-культурны дзеяч, педагог.
Удзельнік пецярбургскага Беларускага гуртка народнай прасветы, студэнцкага руху. Сустваральнік Беларускай сацыялістычнай грамады. Працаваў у выдавецтве «Загляне сонца і ў наша аконца».
У Мінску працаваў у польскай гімназіі, у наркамасветы БССР, намеснікам дырэктара Мінскага беларускага педагагічнага інстытута, уваходзіў у склад прэзідыума Часовага беларускага нацыянальнага камітэта. У сакавіку 1919 года арыштаваны ВЧК і інтэрніраваны ў Смаленск.
З лета 1920 года жыў у Вільні, выкладчык і дырэктар Віленскай беларускай гімназіі, сузаснавальнік Таварыства беларускай школы, працаваў у Беларускім навуковым таварыстве, Беларускім выдавецкім таварыстве, Беларускім музеі імя І. Луцкевіча. Выдаў падручнікі па фізіцы і матэматыцы для сярэдніх школ.
У кастрычніку 1939 года арыштаваны НКУС, сасланы ў Сібір. У 1942 годзе ўступіў у армію генерала Андэрса. Памёр 12 лютага 1942 года на наступны дзень апасля 65-годдзя па дарозе да месца дыслакацыі вайсковай часці.
А. Неканда-Трэпка з жонкай Юліяй
1924 год. Памёр урадэнец Полацка Зміцер Кайгародаў
Прыродазнавец, падарожнік, аўтар феналагічных карт, заснавальнік рускай феналогіі, аўтар першых радыёперадач па прыродазнаўстве, прафесар.
Пасля выйсця ў адстаўку з армейскай службы, заняўся навукай. У 1875-1905 гадах узначальваў кафедры лясной тэхналогіі, ляснога інжынернага мастацтва ў Пецярбургскім лясным інстытуце.
Аўтар больш за 300 навуковых і навукова-папулярных работ, дапаможнікаў, падручнікаў, у тым ліку «Кароткі агляд расліннага царства па кліматычных паясах», комплекснай праграмы па прыродазнаўстве. Распрацоўшчык экскурсійнага метаду, першых календароў назіранняў для школы, заснавальнік Дня птушак.
Стварыў феналагічную сетку для правядзення біякліматычнага раянавання еўрапейскай часткі Расіі, сярод яго карэспандэнтаў былі і жыхары Беларусі, у тым ліку навучэнцы магілёўскіх школ.
Як папулярызатар прыроды, мноства сваіх артыкулаў, казак прыродазнаўчага зместу рэгулярна размяшчаў у дзясятках часопісаў.
Лічыў прыроду крыніцай музычнай, мастацкай, паэтычнай творчасці, натхнення. Аўтар некалькіх рамансаў.
Імя Кайгародава носіць Феналагічная камісія Рускага Геаграфічнага таварыства, вуліца ў Пецярбургу.
Ягоны ўнучаты пляменнік – А. Кайгарадаў (1881-1951) – беларускі акадэмік, кліматолаг, рэктар БДСГА, сустваральнік гідраметэаралагічнай службы, першы кіраўнік Беларускай навукова-даследчай геафізічнай абсерваторыі.
1929 год. Утварэнне суверэннай дзяржавы Ватыкан.
Ватыкан стаў суверэнным у выніку Латэранскіх (па назве палаца) пагадненняў паміж Італьянскім каралеўствам і Апостальскай Сталіцай, паміж прадстаўніком караля Віктара Эмануіла III прэм’ер-міністрам Б. Мусаліні і кардыналам П’етра Гаспары.
Пагадненнямі скончыўся канфлікт паміж бакамі, які цягнуўся з 1870 года.
Ватыкан – карлікавая дзяржава, самая маленькая ў свеце, размешчана ў заходняй частцы Рыма, на Ватыканскім пагорку(“vaticinia” – “прадказанне”), на плошчы ў 44 гектары. Насельніцтва каля 900 чалавек.
Гэта – абсалютная тэакратычная манархія на чале з Папай Рымскім.
Значную частку тэрыторыі займае сабор святога Пятра і аднайменны пляц, якія з’яўляюцца цэнтрам пакланення каталікоў усяго свету, акрамя іх тут яшчэ месцяцца саборы Санта-Марыя-Маджорэ, Латэранскі, Ватыканская абсерваторыя.
Практычна ўвесь перыметр краіны – каля 3200 метраў – абмежаваны сцяной, якая спыняе незаконныя пранікненні.
Ватыкан мае сваю армію са 117 швейцарскіх гвардзейцаў. Грашовая адзінка – еўра. Чаканіцца абмежавана і ватыканскі еўра (у асноўным для нумізматаў).
1945 год. Завяршылася Крымская (Ялцінская) канферэнцыя “вялікай тройкі”.
Кіраўнікамі СССР, ЗША і Вялікабрытаніі быў прыняты план пасляваенага ўладкавання Еўропы, узгоднены дзеянні для дасягнення капітуляцыі Германіі. У «Камюніке аб Крымскай канфэрэнцыі» былі уключаны раздзелы пра разгром, акупацыю Германіі, рэпарацыі, аб Польшчы, Югаславіі, Кітаі і Японіі і іншыя. У выніку выканання СССР дамоў па Польшчы, БССР страціла Беластоцкую вобласць.
1952 год. У в. Ялізава Асіповіцкага раёна нарадзілася Людміла Паўлікава (Хейдарава).
Беларуская паэтэса.
Працавала ў навукова-даследчых установах Мінска, на Беларускім тэлебачанні.
Аўтар вершаў, многіх зборнікаў паэзіі, паэм, філасофскай кнігі, кніг апавяданняў, раманаў, перакладаў на беларускую мову асобных твораў А. Пушкіна, М. Лермантава, Г. Ахматавай, М. Валошына, Б. Пастэрнака, М. Цвятаевай, В. Мандэльштама, з літоўскай, украінскай, польскай.
Лаўрэат Літаратурных прэмій імя А. Адамовіча, часопіса “Дзеяслоў”, “Залаты апостраф”.
1959 год. У Мінску адбылося ўрачыстае адкрыццё Беларускага дзяржаўнага цырку з першым паказам.
Умяшчальнасць залы цырка – 1668 месцаў, цырк разлічаны для паказу нумароў розных жанраў – ад воднай феерыі да паветраных нумароў.
Першы ў Беларусі цырк «Цырк братоў Нікіціных» на 800 месцаў быў адкрыты ў Мінгску 16 лістапада 1884 года.
Будаўніцтва новага цырка пачалося ў кастрычніку 1954 года на беразе р. Свіслач. Уяўляе сабой круглае купальнае збудаванне з прамавугольным у плане трохпавярховым службовым корпусам. Галоўны фасад аформлены каланадай карынфскага ордара.
Будынак рэканструяваны ў 2008–2010 гадах.
Зараз у Беларусі працуюць толькі Мінскі і Гомельскі цыркі. А вось у 1930-я гады працавалі ў Віцебску, Мінску, Магілёве, Гомеле, Бабруйску.
1968 год. Нарадзіўся Юрый Жыгамонт.
Беларускі акцёр і тэлевядучы.
Яшчэ з дзяцінства цікавіўся гісторыяй, рэтра-рэчамі. Рана пачаў вандраваць. “Стопрацэнтны беларускі падарожнік” бо вандруе толькі ў межах Беларусі і аб гэтым ніколькі не шкадуе.
Акцёр тэатру і кіно, працуе ў Тэатры юнага гледача, прымае ўдзел у спектаклях «Маленькі лорд Фаўнтлярой», «Тарас на Парнасе».
З 2006 года быў вядучым тэлепраекту «Падарожжы дылетанта», «Новыя падарожжы дылетанта», «Прыгоды дылетанта» на тэлеканале «СТБ». З 2017 года «Падарожжа дылетанта» выходзіў на партале TUT.BY.
Самымі дарагімі для сябе кнігамі лічыць Біблію і паэму «Новая зямля» Якуба Коласа.
Беласток – тэатральны горад. Там працуюць больш за пяць тэатраў і тэатральных студый. Гродзенскія акцёры, што апынуліся ў вымушанай эміграцыі, заснавалі ў горадзе свой тэатр.
Кіруе ім рэжысёр і акцёр Аляксандр Енджэеўскі, які да эміграцыі працаваў у Тэатры лялек Гродна і вёў святочныя мерапрыемствы на буйных прадпрыемствах горада.
Для жыхароў Беластока тэатр “Pryehali” паставіў некалькі спектакляў па казках беларускіх і польскіх пісьменнікаў. Гралі ў іх юныя акторы тэатральнай студыі Енджэеўскага – дзеці беларускіх эмігрантаў.
А нядаўна да тэатра далучыўся пісьменнік Сяргей Антонаў. Ён расказвае там пра свой вопыт напісання сцэнараў.
Сяргей – быхаўчанін. Ён сааўтар сагі Дзмітрыя Глухоўскага “Вселенная Метро 2033”.
Антонаў удзельнічаў у напісанні сцэнарыя да новай, чацвёртай камп’ютарнай гульні Metro. Ён таксама пісаў сцэнарыі сваіх містычных трылераў для студыі “ФабулаНова”.
“Ніколі не быў аматарам тэатра, але пабываўшы на спектаклях Енджэеўскага, стаў прыхільнікам творчасці рэжысёра” – кажа Сяргей Антонаў.
