Дзень у гісторыі. 13 лістапада. Дзень беларускай школы. Нарадзіліся рэвалюцыянерка Эмілія Плятэр і генерал Парыжскай камуны Яраслаў Дамброўскі. 23000 ахвяр вулкана Невададэль-Руіс

Сусветны дзень дабрыні (World Kindness Day). 

Устаноўлены ў  гонар адкрыцця ў 1998 годзе ў Токіа 1-й канферэнцыі Сусветнага руху дабрыні.

Незалежна ад таго, колькі чалавеку гадоў, дзе ён жыве і якая ў яго прафесія, ён можа зрабіць дабро: убачыць станоўчае ў складанай сітуацыі, каб натхніць іншых; прыслухацца да сяброў і сям’і; падзяліцца часам, энергіяй і сродкамі, каб дапамагчы свету, у якім ён жыве, стаць лепш.

Людзі, якія штодня здзяйсняюць добрыя справы, лепш пачуваюцца і фізічна, адчуваюць сваё жыццё больш гарманічным, валодаюць лепшым імунітэтам, а значыць – яны менш хварэюць і даўжэй жывуць.

У Дзень Дабрыні, акрамя добрых усмешак і спраў, прынята дарыць знаёмым і незнаёмым людзям кветкі. А спецыяльна для гэтага Дня французскі мастак Арэль стварыў сімвал – адкрытае сэрца.

Міжнародны дзень сляпых (International Day of the Blind). 

Дзень выбраны ў гонар дня нараджэння ў 1745 годзе Валянціна Гаюі – вядомага педагога, які заснаваў у Парыжы і Пецярбургу некалькі школ і прадпрыемстваў для сляпых.

Гэта сусветная дата заклікана прыцягнуць увагу людзей да тых, хто назаўжды страціў зрок і апынуўся ў цяжкай жыццёвай сітуацыі. 

Зараз у свеце каля 300 мільёнаў чалавек маюць праблемы са зрокам, з іх каля 40 млн не бачаць наогул. Хваробы вачэй устаноўлены больш як у 20 млн дзяцей.

У Міжнародны дзень сляпых праводзяцца сімпозіумы, зборы, канцэрты ў падтрымку тых, хто назаўжды страціў зрок і тых, каму яшчэ, магчыма, усміхнецца поспех і якія калі-небудзь змогуць убачыць свет на свае вочы.

Дзень беларускай школы. 

13 лістапада 1915 года была адкрыта першая легальная беларускамоўная школа ў Вільні. 

Яе стваральнікамі былі браты Луцкевічы, Алаіза Пашкевіч (Цётка). Перад гэтым яны абыйшлі многія раёны горада, заклікалі бацькоў запісваць дзяцей у свае школы.

“Як мы ўсе цешыліся, калі была адчынена першая беларуская пачатковая школа. Адсвяткавалі мы гэту ўрачыстасць супольнай гарбаткай у Камітэце (Беларускі камітэт). Пірог на гэтае свята прынесла з хаты я” – узгадвала Юльяна Мэнке, настаўніца нямецкай мовы.

Сёння афіцыйна Дня беларускай школы няма. Хоць у 1920-1930-я гады гэты дзень адзначаўся.

1806 год. Нарадзілася Эмілія Плятэр

Беларуская фалькларыстка, патрыётка, змагарка за незалежнасць.

Збірала і апрацоўвала беларускія народныя песні. Спрабавала пісаць беларускія вершы. Вандравала па гістарычных мясцінах Інфлянтаў, Літвы, Беларусі і Польшчы.

Падчас паўстання 1830-1831 гадоў стварыла і ўзначала атрад з 280 пехацінцаў, 60 конных воінаў і некалькіх соцень касінераў. Удзельнічала ў некалькіх баях. Была прызначана камандзірам роты 25-га пяхотнага палка, атрымала званне капітана.

Пад канец паўстання захварэла і памерла 23 снежня 1831 года.

Стала адным з сімвалаў паўстання. А. Міцкевіч увекавечыў яе ў сваім вершы «Смерць палкоўніка», свае творы ёй прысвяцілі многія паэты, пісьменнікі, мастакі.

У час Другой сусветнай вайны быў створаны Першы асобны жаночы батальён імя Эміліі Плятэр.

wikimedia.org

1836 год. Нарадзіўся Яраслаў Дамброўскі

Адзін з кіраўнікоў паўстання 1863-1864 гадоў, генерал Парыжскай камуны. 

Скончыў Брэсцкі кадэцкі корпус, служыў у Санкт-Пецярбургскім Дваранскім палку, у артбрыгадзе, якая ўдзельнічала ў Каўказскай вайне. Вучыўся ў Мікалаеўскай акадэміі Генеральнага штаба.

Быў членам і кіраўніком гуртка апазіцыйна настроеных афіцэраў, вёў у Варшаве падпольную працу ў складзе Цэнтральнага Нацыянальнага Камітэта. Распрацаваў план паўстання.

Быў арыштаваны і зняволены ў Варшаўскую цытадэль, адкуль кіраваў паўстаннем. Асуджаны да 15 гадоў катаржных работ, але ў 1864 здолеў уцячы з маскоўскай перасыльнай турмы.

З 1865 года жыў у Парыжы, удзельнік Аб’яднання польскай эміграцыі.

Актыўны ўдзельнік Парыжскай камуны: камандзір легіёна, камендант Парыжскага ўмацаванага раёна і камандуючы войскамі заходняга сектара абароны Парыжу, генерал.

23 мая 1871 атрымаў цяжкае кулявое раненне ў баі і памёр у парыжскім шпіталі Ларыбуазьер.

1896 год. Нарадзіўся Антон Платун

Прафсаюзны, палітычны дзеяч, чацвёрты народны камісар асветы БССР пры недахопе асабістай асветы, нават акадэмік. 

Удзельнік рэпрэсій супраць беларускіх нацыянальных дзеячаў навукі і адукацыі. Ініцыятар “чыстак” у наркамаце. 

Рэпрэсаваны сам і двое яго родных братоў. 15 чэрвеня 1938 года расстраляны НКУС.

1924 год. Канстанцінопальскім патрыярхатам прызнана Польская аўтакефальная праваслаўная царква (ПАПЦ). 

Зараз ахоплівае каля 600 тысяч праваслаўных вернікаў Польшчы. Тэрытарыяльна 6 епархій: Варшаўска-Бельская; Беластоцка-Гданьская; Уроцлаўска-Шчэцінская; Лодзінска-Пазнаньская; Перамышльска-Гарліцкая; Холмска-Люблінская. 

Мае больш за 250 прыходаў, 410 цэркваў, 270 святароў і дыяканаў, 3 манастыры мужчынскія і 3 жаночыя, Духоўную семінарыю і Багаслоўскую акадэмію (абедзве ў Варшаве), кафедру праваслаўнага багаслоўя ў Беластоцкім універсітэце.

3 утварэннем незалежнай Польскай дзяржавы ў 1918 годзе, паўстала пытанне пра самастойнасць епархій, якія апынуліся па-за межамі Расіі. У 1921 годзе патрыярх Ціхан надаў праваслаўнай царкве ў Польшчы права аўтаноміі, а ў 1922 ім абвешчана аўтакефалія.

Кафедральны сабор Св. Марыі Магдаліны ў Варшаве, wikimedia.org

1942 год. Памёр Уладзіслаў Талочка

Беларускі рэлігійны і культурна-асветны дзеяч, культуролаг, гісторык, літаратурны крытык.

Служыў святаром у Вільні, адзін з ініцыятараў і арганізатараў Віленскага камітэта дапамогі пацярпелым ад вайны, беларускага дзіцячага прытулку «Золак», член  беларускай  «Хрысціянскай дэмакратычнай злучнасці», актыўны ўдзельнік беларускіх ініцыятыў.

За сваю дзейнасць з 1920-х гадоў пераследаваўся польскімі свецкімі і духоўнымі ўладамі.

Адзін з першых каталіцкіх святароў, хто ўжыў беларускую мову ў набажэнствах.

Падтрымліваў выданне каталіцкай газеты «Беларус», выкладаў рэлігію ў беларускіх школах, на курсах для непісьменных рабочых.

Прыхільнік ідэі экуменізму.

wikimedia.org

1985 год.  Больш за 23 000 чалавечых жыццяў забрала вывяржэнне вулкана Невададэль-Руіс у Калумбіі. 

Гэта другая катастрофа XX стагоддзя па колькасці ахвяр пасля вывяржэння 1902 года на востраве Марцініка.

Самы высокі з актыўных вулканаў (5 321 м) з тоўстым пластом снега і лёду, Невада-дэль-Руіс а 19 гадзіне “стрэліў” слупам з гарачага газу, попелу і камянёў, аскепкамі лёду. 

Галоўны ўдар прыпаў па размешчаным у 50 км горадзе Армера, дзе з 28 700 жыхароў загінулі 21 000 (яшчэ 2 000 ў іншых пасяленнях). 

За 10 хвілін горад ператварыўся ў новыя Пампеі. Вулканолагі папярэджвалі людзей аб бядзе, якая насоўваецца, але ім мала хто паверыў.

tunnel.ru

1986 год. Памерла Ганна Абуховіч

Беларуская акцёрка тэатра і кіно. Народная артыстка Беларусі.

Дэбютавала як акцёрка нямога кіно ў 1929 годзе. З 1937 года акцёрка Дзяржаўнага рускага драматычнага тэатра Беларусі.

Стварыла шэраг яркіх, псіхалагічна глыбокіх драматычных вобразаў. Сярод найлепшых роляў: Ларыса і Агудалава («Беспасажніца» А. Астроўскага), гаспадыня Ніскавуоры («Каменнае гняздо» Х. Вуаліёкі), Генералья («Кароль Лір» У. Шэкспіра), Надзея Пятроўна («Брэсцкая Крэпасць» К.Губарэвіча), Міхаліна Матулевіч («Трывога» А.Петрашкевіча) і іншыя. Здымалася ў 9 кінафільмах.

Аўтар ўспамінаў «Паўстагоддзя на сцэне» (1987).

У яе гонар на вул. Леніна, 5 у Мінску ўсталяваная памятная дошка.

wikimedia.org

 1989 год. На 81-м годзе жыцця памёр ураджэнец в. Клетнае Глускага раёна Фёдар Янкоўскі

Беларускі мовазнавец і пісьменнік. Доктар філалагічных навук, прафесар.

Даследаваў беларускую народную мову, фанетыку, марфалогію і сінтаксіс беларускай літаратурнай мовы, гісторыю беларускай мовы.

Удзельнічаў у выданні «Фразеалагічнага слоўніка», дапаможнікаў для ВНУ «Сучасная беларуская літаратурная мова», «Практыкум па беларускай мове» і іншых.

Складальнік зборнікаў афарызмаў, прыказак і прымавак, параўнанняў, фразеалагізмаў.

wikimedia.org

1999 год. Памёр Дзмітрый Апарын

Беларускі хімік-арганік. Доктар хімічных навук, прафесар.

Працаваў у Інстытуце біяхіміі Акадэміі навук Беларусі, Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Я. Купалы.

Даследаваў праблемы хіміі і біялагічнай актыўнасці гетэрацыклічных злучэнняў, будовы, устойлівасці і рэакцыйнай здольнасці арганічных катыёнаў, карэляцыйнага аналіза.

 

Прадстаўнікі магілёўскай улады пад расійскімі сцягамі адзначылі пабіццё расійскага войска Напалеонам

На месцы бітвы пад Магілёвам сабраліся чыноўнікі, «казакі», актывісты прарасійскіх арганізацыяў. Запрасілі праваслаўнага святара.

120 гадоў таму ля прыгараднай Магілёўскай вёскі Салтанаўкі французскі генерал Луі Нікаля Даву разбіў расійскае войска, якім камандаваў Мікалай Раеўскі. Праз сто год на месцы бітвы, у 1912-тым, узвялі часоўню ў памяць аб загінулых рускіх салдатах. Расіяне стараюцца не гаварыць пра паразу і акцэнтуюць увагу на гераізме продкаў.

18 жніўня ля часоўні сабраліся чыноўнікі, асобы апранутыя ў казацкае, актывісты прарасійскіх арганізацыяў ды масоўка, якой раздалі расійскія сцяжкі. На імпрэзе была і афіцыйная беларуская атрыбутыка.

Афіцыйна мерапрыемства падавалася, як Дзень памяці да чарговай гадавіны бітвы паміж рускім і напалеонаўскім войскамі. Яго арганізатарамі выступілі Магілёўскі райвыканкам, аб’яднаньне «Патриоты Беларуси», а таксама прадстаўніцтва «Россотрудничества».

У публікацыі магілёўскай раёнкі дзейства пад Магілёвам названае «празднованием», якое было прысвечанае «памяці рускіх воінаў, якія загінулі 12(13) ліпеня 1812 года ў бітве з французамі пры Салтанаўцы».

Звяртае на сябе ўвагу ўдзел у арганізацыі імпрэзы аб’яднання «Патриоты Беларуси». Гэтая арганізацыя не часта ўсплывае ў медыйнае прасторы. Найчасцей фігуруе праўладны БРСМ.

«Патриоты Беларуси», як адзначана на іхным сайце, афіцыйна пачалі сваю працу ў снежні 2020 года. Гэта значыць, па здушэнні актыўнай фазы грамадскага пратэсту, выкліканага прэзідэнцкімі выбарамі. Дэклараваныя мэты арганізацыі гучаць, нібы, прабеларускія: «пабудова незалежнай квітнеючай Беларусі», аб’яднанне грамадзянаў Беларусі на аснове патрыятычных і духоўна-маральных каштоўнасцяў беларускага народу, яго культурных традыцый і гістарычнага лёсу. А яшчэ гэта арганізацыя ставіць за мэту «імкненне да захавання суверэнітэту і незалежнасці дзяржавы».

Удзел “Патриотов Беларуси” ў імпрэзе, якая прарасійская сваёй сутнасцю, дэманструе, хто яны ёсць насамрэч.

На беларускіх землях, акупаваных расійскай імперыяй у выніку падзелу Рэчы Паспалітай, не хавалі сваіх сімпатыяў да Напалеона і спадзяваліся на адраджэнне дзяржавы двух народаў. Багата беларусаў ваявала на баку французаў супраць расійскіх войск.

У Магілёве праваслаўны арцыбіскуп Варлаам 14 ліпеня 1812 года ў кафедральным саборы прысягнуў на вернасць Напалеону і загадаў зрабіць гэта духавенству епархіі. Дзве траціны святароў падпарадкаваліся.

Па вяртанні ў Магілёў расійскай улады Варлаама адхілі ад арцыбіскупства і саслалі ў манастыр. Замест яго паставілі святара з Разані.

фота: pniva.by

У Маскве знайшлі мёртвым адстаўнога генерала выведкі. Побач ляжаў узнагародны пісталет

У Маскве знойдзены мёртвым генерал-маёр службы знешняй выведкі ў адстаўцы, пісьменнік Леў Соцкаў. Ён стаў вядомым як укладальнік рассакрэчаных архіваў – у тым ліку аб працы савецкай выведкі напярэдадні Другой сусветнай вайны.

Як піша выданне «Газета.RU» цела Соцкага родзічы знайшлі ў ваннай. Туды ён зайшоў, зачыніўся, затым раздаўся стрэл. Калі дзьверы адчынілі побач з Соцкім ляжаў узнагародны пісталет – за службу ў Манголіі.

Следчы камітэт праводзіць праверку па факту гібелі адстаўнога генерала знешняй выведкі і КДБ. Выданне адзначае, што 90-гадовы мужчына ў апошнія гады пакутаваў на некалькі цяжкіх захворванняў.