Аб спробе вярбоўкі і схіленні да стукацтва ў турме №4 Магілёва распавёў праваабаронца і былы палітвязень Валянцін Стэфановіч.
Паводле былога палітзняволенага, летась у чэрвені, калі ён знаходзіўся ў магілёўскай турме, яго выклікалі да супрацоўніка ГУБАЗіК.
«Ён спрабаваў мне давесці, як было б добра, калі б я пайшоў на дыялог з імі і расказаў бы пра Бяляцкага, пра валанцёраў, бо мне яшчэ шмат сядзець, а ўсіх вызваляюць. Падманваў мяне, маўляў, Лабковіча вызвалілі, а Бяляцкага ў шпіталь завезлі. Я, седзячы ўжо пяты год, разумеў, што гэта на тамтэйшай мове „мянтоўскі развод“. Весціся я на такое не збіраўся. Я паставіў сябе ў менш уразлівую пазіцыю і адказаў: „А што мне тут сядзець засталося – тры з паловай гады“» – успамінае Стэфановіч.
У адказ на гэта сілавік намякнуў, што Стэфановіч можа сядзець і даўжэй за гэты тэрмін. Аднак гэты прыём не спрацаваў – Валянцін пагадзіўся і на даўжэйшы, бо, кажа, ужо сапраўды прывык сядзець і гатовы да рознага. У выніку супрацоўнік не меў чым застрашваць праваабаронцу.
«Адзін зэк, з якім я сядзеў у крытай турме, даў мне параду: „Ты нічога не рабі такога, што потым будзе мучыць тваё сумленне“. Таму калі я пайшоў да ГУБАЗіКа і сказаў „не“, мне стала так лёгка на душы, як камень зваліўся. Навошта гэта трэба? Мне потым з гэтым цяжка жыць будзе» – успамінае Стэфановіч.
У той жа час былы палітвязень адзначае, што за адмову супрацоўнічаць з адміністрацыяй калоніі яна можа значна пагоршыць становішча чалавека за кратамі. Прыкладам, зрабіць правакацыю, каб перавесці чалавека ў «нізкі статус». Праваабаронца ўказвае, што паводле закону ўсякая супраца грамадзян Беларусі з спецслужбамі павінна адбывацца добраахвотна, «але на закон цяпер ніхто не зважае».
Сусветны дзень культурнай разнастайнасці ў імя дыялогу і развіцця (World Day for Cultural Diversity for Dialogue and Development).
Устаноўлены па пастанове Генеральнай Асамблеі ААН 20 снежня 2002 года.
Мэта – інфармаваць грамадскасць аб каштоўнасці і важнасці разнастайнасці культур і, у прыватнасці, садзейнічаць з дапамогай асветы і сродкаў масавай інфармацыі ўсведамленню пазітыўнай ролі культурнай разнастайнасці.
Дзень салідарнасці з палітзняволенымі Беларусі.
У гэты дзень у 2021 годзе ў шклоўскай вязніцы пры загадкавых абставінах загінуў палітзняволены актывіст Вітольд Ашурак (1970-2021).
Станам на 21 траўня 2026 года з палітычных матываў у беларускіх вязніцах утрымліваецца 841 чалавек.
1794 год. Загадам Тадэвуша Касцюшкі ўтворана Вышэйшая народная рада Рэчы Паспалітай.
Найвышэйшы орган паўстання 1794 года.
У склад Рады ўваходзілі начальнік паўстання, 8 радцаў, якія ўзначальвалі аддзелы, і 32 іх намеснікі, па 4 на аддзел. У Вышэйшай радзе былі ўтвораны аддзелы парадку, бяспекі, справядлівасці, фінансаў, харчовы, ваеннага забеспячэння, замежных спраў, народнай інструкцыі, які наглядаў за школамі, газетамі, прапагандай.
Галоўнай задачай рады была мабілізацыя ўсіх сіл на барацьбу за вызваленне, камплектаванне і забеспячэнне паўстанцкай арміі, арганізацыя новых мясцовых органаў кіравання, стварэнне новай судовай сістэмы, правядзенне ў жыццё пастаноў, распараджэнняў, загадаў Начальніка паўстання і самой рады, вядзенне дыпламатычных спраў, вызначэнне падаткаў.
Дзейнасць рады лічылася тымчасовай, да вызвалення краіны і ўсталявання пастаянных органаў дзяржаўнага кіравання.
Рада займалася і рэлігійнымі справамі. Мясцовымі органамі ўлады былі ваяводскія камісіі парадку, у склад якіх мелі ўваходзіць па восем землеўладальнікаў, восем домаўладальнікаў мяшчан і па пяць духоўных асоб. Ніжэйшымі судовымі і адміністрацыйнымі органамі павінны былі стаць дазорныя ўпраўленні, якія ўтвараліся ваяводскімі камісіямі з разліку адзін дазор на 1000-1200 сялянскіх гаспадарак. У кожнае дазорнае ўпраўленне назначаўся наглядчык, які разглядаў скаргі сялян на паноў, а таксама скаргі пана на непадпарадкаванне сялян. Ён таксама мог разглядаць спрэчкі паміж сялянамі.
А. Арлоўскі. Паўстанцы Т. Касцюшкі.
1797 год. Нарадзіўся Дамінік Стафановіч (1797-1870).
Беларускі музыкант, педагог, дырыжор. У 1820-1837 гадах кіраўнік Мінскага гарадскога аркестра.
Выкладаў музыку i харавыя спевы ў Мінскай гімназіі i прыватным узорным жаночым пансіёне. Пачынальнік беларускага піянізму, адзін з актыўных прапагандыстаў музычнага мастацтва на Беларусі, які садзейнічаў пашырэнню музычнай адукацыі на беларускіх землях.
У гісторыю сусветнай музычнай культуры ён увайшоў як таленавіты педагог, настаўнік выдатнага кампазітара С. Манюшкі. Хоць вучань хутка пераўзышоў свайго настаўніка ў выканаўчым майстэрстве, але Стафановіч умеў прапанаваць Манюшку адпаведныя творы i зацікавіць яго незнаёмымі песнямі i тым самым умацаваць імправізатарскі талент юнака.
Сярод вучняў Стафановіча вялікай папулярнасцю на Беларусі i за яе межамі карысталіся піяніст i кампазітар Ф. Міладоўскі, піяністка i педагог Каміла Марцінкевіч.
1841 год. Памёр гісторык, пісьменнік, палітычны дзеяч Юльян Нямцэвіч (1757-1841).
Палітычны дзеяч, пісьменнік, гісторык.
Удзельнік распрацоўкі Канстытуцыі 3 мая 1791 года, член Адукацыйнай камісіі (міністэрства адукацыі). Падчас паўстання 1794 года быў ад’ютантам і сакратаром Т. Касцюшкі. Трапіў у палон і быў зняволены ў Петрапаўлаўскай крэпасці ў Пецярбургу.
Пасля амністыі ў 1796 годзе разам з Касцюшкам выехаў у ЗША.
Пасля вяртання ў Варшаву ў 1807 годзе, займаў пасады сакратара Сената Варшаўскага княства, Царства Польскага, старшыні Таварыства сяброў навук у Варшаве.
Падчас паўстання 1830-1831 гадоў увайшоў у склад Часовага ўрада. Пасля задушэння паўстання яго маёмасць была канфіскавана, у тым ліку і багатая бібліятэка. На эміграцыі ў Парыжы заснаваў Польскую бібліятэку.
Адзін з найвыдатнейшых польскіх пісьменнікаў. Ініцыятар і рэдактар выдання «Збор гістарычных мемуараў пра старажытную Польшчу» (7 тамоў). Яго камедыя «Пан Навіна» ставілася ў Віцебску ў 1820 годзе. У падарожжах па Беларусі апісваў помнікі.
1869 год. Нарадзіўся Мікалай Чуркін (1869-1964).
Беларускі кампазітар і фалькларыст, Народны артыст Беларусі.
Настаўнічаў, выкладаў музыку і маляванне, кіраваў аматарскімі харавымі калектывамі ў Баку, Коўне, Вільні, Мсціславе, Магілёве, Мінску.
Сабраў больш за 3 000 мелодый песень і танцаў розных народаў.
53 беларускія мелодыі ў яго запісе і апрацоўцы змешчаны ў «Беларускім зборніку» Е. Раманава (1910); склаў зборнікі «Беларускія народныя песні і танцы» і «Беларускія народныя песні».
Сярод твораў – оперы паводле твораў Янкі Купалы, творы для дзяцей, музычныя камедыі, сімфаньеты, сімфанічныя сюіты, сюіты і уверцюра «Памяці Янкі Купалы» для аркестра беларускіх народных інструментаў, 11 струнных квартэтаў, хары, рамансы; музыка для драматычных спектакляў; апрацоўкі народных песень і танцаў, песні для дзяцей на словы беларускіх паэтаў.
На доме па вуліцы Кісялёва, 3 у Мінску ўстаноўлена мемарыяльная дошка.
1898 год. Нарадзіўся Канстанцін Кіслы (1898-1980).
Беларускі музыкант, кампазітар, дырыжор царкоўных і свецкіх хораў.
Падчас Першай сусветнай вайны жыў у Марыупалі, працаваў кіраўніком хору ў настаўніцкай семінарыі, на канцэртах выконваліся беларускія песні.
У 1921 годзе вярнуўся ў Заходнюю Беларусь. У Беластоку арганізаваў школьны царкоўны хор, вёў свецкі хор Таварыства беларускай школы, шырока ўводзіў у рэпертуар беларускія песні і арганізоўваў публічныя канцэрты.
У 1939 годзе арыштаваны НКУС, сядзеў у турме, з якой уцёк у 1941 годзе.
Падчас вайны супрацоўнічаў з Беларускім камітэтам у Беластоку, аднавіў свой хор, які ў 1942 годзе быў перайменаваны ў Ансамбль беларускай песні і танца, шырока прапагандаваў музычна-песенную спадчыну беларускага народа на сваіх канцэртах. З 1944 года ў эміграцыі ў Германіі, Бельгіі, ЗША.
Пасля смерці Міколы Равенскага ў 1953 годзе стаў дырыжорам студэнцкага Ансамбля беларускай песні і танца ў бельгійскім г. Лёвене. З ансамблем выступаў у краінах Заходняй Еўропы.
У ЗША рэарганізаваў кліўлендскі хор беларускай моладзі ў жаночы ансамбль «Васількі». Адкрыў у Кліўлендзе ўласную інструментальна-музычную студыю.
Увосень 1976 года пераехаў жыць у Беласток.
1901 год. У Мінску нарадзіўся Сяргей Туманскі (1901-1973).
Савецкі авіяканструктар, акадэмік АН СССР. Лаурэат Ленінскай, Сталінскай прэміі, Герой Сацыялістычнай Працы.
Зрабіў вялікі ўнёсак у стварэнне высокатэмпературных турбін авіяцыйных рухавікоў, правёў фундаментальныя даследаванні па стварэнні рэактыўных рухавікоў з двухкаскадным кампрэсарам, прапанаваў рэкамендацыі па ўхіленні небяспечных вібрацыйных напружанняў лапатак кампрэсараў і турбін.
У Мінску ўпершыню зацікавіўся авіяцыяй, калі разам са старэйшымі братамі наведваў паказальныя палёты на Камароўскім полі.
Удзельнік грамадзянскай вайны, аперацый супраць басмачоў, камандзір бамбавіка.
Пасля вайны скончыў Ваенна-паветраную акадэмію.
Працаваў у Цэнтральным інстытуце авіяцыйнага маторабудавання, у Лётна-даследчым інстытуце.
1937 год. Палярная паветраная экспедыцыя АН СССР дасягае Паўночнага полюса.
Пасля гэтага ў 11:35 высадзіла дрэйфуючую навуковую станцыю “Паўночны полюс-1”. Кіраваў экспедыцыяй ураджэнец Магілёва акадэмік Ота Шміт.
Станцыю ўзначаліў І. Папанін (яго імя да вайны насіў Магілёўскі педінстытут), яе супрацоўнікамі сталі гідролаг П. Шыршоў, геафізік-астраном Я.Фёдараў і радыст Э. Крэнкель. Пілотам флагманскага самалёта быў Герой Савецкага Саюза М. Вадап’янаў.
1963 год. На пасаду прэзідэнта Ізраіля заступіў Залман Шазар (Рубашоў, 1889-1974).
Ураджэнец беларускага мястэчка Мір, яўрэйскі грамадскі дзеяч, пісьменнік, паэт, трэці прэзідэнт Ізраіля (1963-1973).
Дзверы яго прэзідэнцкай рэзідэнцыі заўсёды былі адчынены ізраільскім навукоўцам, пісьменнікам, дзеячам мастацтва і яўрэйскім інтэлектуалам з усяго свету.
Заснавальнік фонда «Амос» для садзейнічання ізраільскім навукоўцам і дзеячам мастацтва.
Пакінуў багатую літаратурную спадчыну, якая ўключае прозу, пераклады на англійскую, французскую, іспанскую і ідыш, мемуары пра лідараў сіянісцкага руху і дзеячаў яўрэйскай культуры, паэзію, публіцыстыку і навуковыя даследаванні.
Адзін з піянераў біблеістыкі на іўрыце. Зрабіў значны ўклад у вывучэнне гісторыі мовы ідыш.
Памёр 5 кастрычніка 1974 года.
1974 год. Пушчаны наваполацкі трамвай.
Самы першы электрычны трамвай у Расійскай імперыі пушчаны ў Кіеве (1896), на Беларусі – у Віцебску (1898, праклаў Фернан Гільён) – на год раней, чым ў Маскве і на 9 – за Пецярбург.
Мінскі трамвай працуе з 1929 года. Апошняя трамвайная лінія пабудавана ў Мазыры ў 1988 годзе. Планы на магілёўскі трамвай 1920-1930-х гадоў не былі ажыццёўлены, але Магілёў некалі меў конны трамвай.
Віцебскі трамвай.
2000 год. Памерла Барбара Картленд (1901-2000)
Англійская пісьменніца. Занесена ў Кнігу рэкордаў Гінеса як самы паспяховы англійскі аўтар.
Напісала 723 кнігі, якія прададзены ў колькасці 1 мільярда паасобнікаў. пасля смерці засталося яшчэ больш за 100 ненадрукаваных раманаў.
Стала знакамітай дзякуючы сваім шматлікім любоўным раманам. Друкавалася і пад імем Барбара Мак-Каркадэйл.
У 1990 годзе ўзведзена ў ранг Дамы-камандора Ордэна Брытанскай імперыі. Дачка Картленд ад першага шлюбу стала мачахай прынцэсы Дыяны. Вядома, што сама Дыяна захаплялася раманамі Барбары Картленд.
Уваходзіць у лік самых перакладаемых пісьменнікаў, паводле базы дадзеных ЮНЕСКА, знаходзіцца на 7-м месцы па колькасці ўлічаных ЮНЕСКА перакладных выданняў.
Дзень экалагічных ведаў (Day of environmental knowledge, з 1992 года).
Устаноўлены на Канферэнцыі ААН у Рыа-дэ-Жанейра па праблемах навакольнага асяроддзя. Асноўная мэта свята – прасоўванне экалагічных ведаў і фарміраванне экалагічнай культуры насельніцтва, інфармаванне грамадскасці аб стане спраў у галіне экалагічнай бяспекі і аб стане навакольнага асяроддзя, а таксама выхаванне і падрыхтоўка грамадзяніна, які ўмее думаць экалагічна.
Экалагічная адукацыя – прыярытэтны напрамак навучання і выхавання ў свеце. Дзейнасць па фармаванні экалагічнай культуры насельніцтва і беражлівых адносін да навакольнага прыроднага асяроддзя – гэта заклад бяспечнай будучыні для ўсяго чалавецтва.
Дзень экалагічных ведаў значны не толькі для тых, хто займаецца экалагічнай асветай і адукацыяй, але і для ўсіх жыхароў планеты, бо гаворка ідзе аб бяспечным жыцці ў будучыні ўсіх нас. Прывіццё экалагічнай культуры сёння – залог захавання здароўя будучых пакаленняў.
Міжнародны дзень культуры (International Day of Culture).
Дата свята звязана з прыняццем 15 красавіка 1935 года ў Вашынгтоне Пакта Рэрыха – першага міжнароднага акта аб ахове культурных каштоўнасцей, які стаў асновай многіх дзеючых дамоўленасцей аб захаванні культурнай спадчыны.
Ідэя збору правілаў, якія рэгулявалі б ахову помнікаў гісторыі і культуры ад разбуральнага ўплыву знешніх сіл, узнікла ў мастака і філосафа Мікалая Рэрыха яшчэ ў першай палове ХХ стагоддзя. У 1929 годзе ён звярнуўся да ўрадаў і народаў розных краін з прапрацаваным праектам міжнароднай дамовы, які сцвярджаў перавагу захавання культурнай спадчыны перад ваеннай неабходнасцю. Яго падтрымалі многія вядомыя дзеячы культуры і навукі. Праект Пакта Рэрыха адобрылі Камітэт па справах музеяў пры Лізе нацый і Панамерыканскі саюз.
М. Рэрых адлюстраваў сімвал свята ў выглядзе трох чырвоных кругоў у чырвонай акружнасці на белым фоне (на фота).
Міжнароднаму дню культуры штогод прысвечаны розныя мерапрыемствы. Ладзяцца ўрачыстыя канцэрты, выставы нацыянальных культур, канферэнцыі і лекцыі на розныя культурныя тэмы, музычныя і паэтычныя вечарыны, танцавальныя і тэатралізаваныя паказы і многае іншае.
440767-1
Сусветны дзень мастацтва (World Art Day, з 2019 года).
Сусветны дзень мастацтва, закліканы садзейнічаць прасоўванню, распаўсюджванню і атрыманню задавальнення мастацтва, быў абвешчаны на 40-й сесіі Генеральнай канферэнцыі ЮНЕСКА ў 2019 годзе.
Мастацтва стымулюе творчасць, інавацыі і культурную разнастайнасць усіх народаў свету і адыгрывае важную ролю ў абмене ведамі і заахвочванні цікаўнасці і дыялогу. Гэтыя якасці, якімі мастацтва заўсёды валодала і будзе валодаць, калі мы працягнем падтрымліваць асяроддзе, у якім артысты і свабода творчасці заахвочваюцца і абараняюцца.
Свята своечасова нагадвае нам аб тым, што мастацтва можа аб’ядноўваць і звязваць нас нават у самых складаных абставінах. Нядаўнія канфлікты і крызісы, у тым ліку пандэмія COVID-19, ясна паказалі нам, што сіла мастацтва заключаецца ў тым, каб аб’ядноўваць людзей, натхняць і вылечваць іх і дзяліцца прыгожым.
1684 год. Нарадзілася Марта Скаўронская – расійская імператрыца Кацярына I (1864–1727).
Кіруючая імператрыца ў 1721–1727 гадах. Другая жонка Пятра I, маці імператрыцы Лізаветы Пятроўны, Ганны – герцагіні гальштэйнскай, бабка імператара Пятра III.
Прайшла шлях да стальца больш казачны, чым Папялушка. Існуюць звесткі, што Скаўронскія (Скаўрашчукі) паходзілі з Мінскага ваяводства, з-пад Мінска. Бацька Марты Самуіл (або Янка) Скаўрашчук быў прыгонным селянінам Сапегаў і ад прыгнёту ўцёк ва ўладанні шведаў.
У 1702 годзе трапіла ў палон да Б. Шарамецева, які перадаў яе А. Меншыкаву. У 1706 годзе Марта была прывезена ў Магілёў і саступлена Меншыкавым Пятру I. Выйшла замуж за цара ў лютым 1712 года.
Мела ўплыў на цара. Вакол Кацярыны гуртавалася новая знаць, у тым ліку выхадцы з Беларусі: А. Меншыкаў, П. Ягужынскі, П. Шафіраў і іншыя.
У час яе панавання расійскі ўрад пачаў выкупляць з прыгону ў паноў на Беларусі і ў Літве братоў і сясцёр Кацярыны. Яны і іх нашчадкі ў 1742 годзе ад імператрыцы Лізаветы атрымалі графскія тытулы – Скаўронскія, Гендрыкавы, Яфімоўскія.
У гонар яе названы горад Екацерынбург, Кацярынінскі палац у Царскім Сяле.
1783 год. Утворана каталіцкая Магілёўская архідыяцэзія.
У 1773–1783 гадах – каталіцкая епархія (дыяцэзія) у Расійскай імперыі пасля Першага падзелу Рэчы Паспалітай. Скасавана 13 красавіка 1991 года і ўключана ў Мінска-Магілёўскую архідыяцэзію.
Архідыяцэзіі падпарадкоўваліся 1 мільён каталікоў Расіі на усход ад магілёўскага мерыдыяна, у тым ліку ў Маскве і Санкт-Пецярбургу, Фінляндыі (да 1920 года).
Магілёўскія мітрапаліты, як правіла, знаходзіліся ў Санкт-Пецярбургу.
Пры СССР былі разбурылі ўсе структуры каталіцкай царквы. На падставе дэкрэту Пія XI у 1926 годзе Магілёўская архідыяцэзія была падзелена на пяць апостальскіх адміністратур: у Магілёве, Маскве, Ленінградзе, Харкаве і Казані, Самары і Сімбірску. Само існаванне архідыяцэзіі і мітраполіі да канца 1930-х стала фармальнасцю.
Пры аднаўленні і рэарганізацыі структур каталіцкай царквы на тэрыторыі СССР Папам Янам Паўлам II была ўтворана Мінска-Магілёўская архідыяцэзія і мітраполія, чыя юрысдыкцыя абмяжоўвалася толькі Беларуссю.
Найбольш вядомая фрэска з касцёла Св. Станіслава з панарамай горада 1765 года. Злева двухвежавы кармеліцкі касцёл да перабудовы
1847 год. Памёр Станіслаў Юндзіл (1761–1847).
Прыродазнавец, адзін з першых даследчыкаў расліннага і жывёльнага свету Беларусі, доктар філасофіі і тэалогіі, прафесар Віленскага ўніверсітэта, загадчык кафедры гісторыі прыроды.
Атрымаўшы пасвячэнне на ксяндза, настаўнічаў у піярскіх школах.
Пасля сканчэння Віленскай акадэміі, кіраваў шчучынскай школай піяраў, рэфармаваў у ёй выкладанне ў адпаведнасці з новым статутам Адукацыйнай камісіі, пачаў ствараць навуковы гербарый мясцовай флоры. Пры ім школа стала адной з лепшых піярскіх школ.
Працаваў у піярскай школе Вільні, калекцыянаваў насякомых, птушак, гербарныя ўзоры ў наваколлях Вільні, Ліды і Шчучына, складаў настаўленні-дапаможнікі са звесткамі пра лекавыя расліны Беларусі, Літвы і Польшчы і іх выкарыстання, напісаў навуковы трактат па батаніцы, бібліяграфічны нарыс, працы «Апісанне лiтоўскіх раслін паводле сістэмы Лінея», «Аб саляных радовішчах і солі ў Стоклішках».
З 1792 года працаваў, з перапынкамі, прафесарам Віленскай акадэміі. Арганізаваў батанічны сад, які ўзначальваў 27 год, стварыў кабінет гісторыі прыроды, распрацаваў метады знішчэння саранчы, напісаў кнігі «Прыкладная батаніка, ці звесткі аб уласцівасцях і ўжытку раслін у гандлі, эканоміцы, рукадзеллі, аб іх радзіме, размнажэнні і даглядзе», «Асновы батанікі», «Кароткі курс заалогіі», мемуары — каштоўную крыніцу з гісторыі Віленскага ўніверсітэта і культурнага жыцця ВКЛ.
Пад псеўданімам Ваўрынец Кастрыца выдаваў сатырычны часопіс «Бібліяфобія».
1852 год. У Парыжы памёр Тадэвуш Тышкевіч (1774–1852).
Дзяржаўны і ваенны дзеяч ВКЛ і Расійскай імперыі.
Падчас паўстання 1794 года быў ад’ютантам Якуба Ясінскага, кіраваў атрадам у Вільні. Удзельнік абароны Прагі (прадмесце Варшавы).
За ўдзел у аўстра-французскай вайне 1809 года ўзнагароджаны ордэнам «Віртуці Мілітары».
У вайну 1812 года ваяваў на баку французаў, генерал кавалерыйскай брыгады, удзельнічаў у баях пад Мірам, Смаленскам, у Барадзінскай бітве.
Падчас паўстання 1830–1831 гадоў узначаліў Часовы паўстанцкі ўрад Літвы, на чале паўстанцкіх войск штурмаваў Вільню.
1900 год. Нарадзіўся айцец Васіль, Уладзімір Тамашчык.
Беларускі грамадскі і рэлігійны дзеяч, архіепіскап Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы.
Актывіст беларускага руху ў Заходняй Беларусі, належаў да КПЗБ.
Пасля трох гадоў адбывання тэрміну ў польскай турме, з 1930 года жыў у Чэхаславакіі. Скончыў Пражскі політэхнічны ўніверсітэт.
Працаваў у Пражскім інстытуце заалогіі, браў удзел у грамадскім беларускім жыцці, быў сакратаром старшыні Рады БНР Васіля Захаркі.
З пачаткам Другой сусветнай вайны працаваў у беластоцкай газеце «Новая дарога», у Беларускім камітэце. Удзельнічаў у Другім Усебеларускім кангрэсе.
З 1944 года у эміграцыі ў Германіі. Быў старшынём Беларускага цэнтральнага камітэта. У 1949 прыняў манаства пад імем Васiль і стаў епіскапам Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы.
У 1951 годзе пераехаў у Нью-Ёрк. Стаў архіепіскапам Канадска-Амерыканскім. Браў актыўны ўдзел у беларускім грамадскім жыцці ў ЗША.
Забіты невядомымі ў сваёй кватэры ў Нью-Ёрку 9 чэрвеня 1970 года.
1940 год. У мінскай турме памёр Павел Корчык (Язэп Лагіновіч, 1894–1940).
Настаўнічаў на Капыльшчыне, удзельнічаў у Першай cусветнай вайне, у беларускім вайсковым руху. Удзельнік З’езда беларусаў-вайскоўцаў Паўночнага фронту ў Віцебску ў снежні 1917 года.
Удзельнічаў у Слуцкім збройным чыне, быў інтэрнаваны.
З 1921 года працаваў у Вільні. Сузаснавальнік Беларускай рэвалюцыйнай арганізацыі, сябар Беларускага нацыянальнага камітэта ў Вільні, Першы сакратар Кампартыі Заходняй Беларусі, рэдактар газет «Наш Сцяг», «Вольны Сцяг».
У 1924 годзе быў арыштаваны польскай дэфензівай, але з дапамогай партызанаў вызвалены, збег у БССР. З 1925 года вярнуўся ў Заходнюю Беларусь на падпольную партыйную работу. У 1928 годзе арыштаваны ў Берліне нямецкай паліцыяй і высланы ў СССР, але зноў вяртаецца ў Польшчу.
Па прыбыцці ў Мінск, арыштаваны НКУС у 1936 годзе як «агент польскай дэфензівы», асуджаны на 5 гадоў, сасланы ў лагер у Комі АССР. 15 сакавіка 1938 года прыгавораны да расстрэлу, але прысуд не выканалі і вярнулі Корчыка ў Мінск. 26 кастрычніка 1939 года ў другі раз прыгавораны да расстрэлу.
1951 год. Дзень нараджэння міжнароднага конкурсу прыгажосці “Міс Свету”.
У гэты дзень у рэкламнага агента Эрыка Морлі з Лондана ўзнікла ідэя арганізаваць конкурс, фінал якога адбыўся 29 ліпеня. Дзякуючы гэтай падзеі Лондан атрымаў славу сталіцы сусветнай прыгажосці.
За званне першай прыгажуні ў свеце ў першым конкурсе прэтэндавала 26 дзяўчат з Вялікабрытаніі, Даніі, ЗША, Нідэрландаў, Францыі і Швецыі. Яны з’явіліся на сцэне ў купальніках “бікіні”, у той час яшчэ не вядомых у Англіі, чым зрабілі фурор.
Першай пераможцай конкурсу “Міс Свету” ў 1951 годзе стала 22-гадовая шведка Керсцін (“Кікі”) Хокансан. У якасці прыза яна атрымала чэк на 1 000 фунтаў, каралі і магчымасць з’яўляцца на старонках таблоідаў.
У СССР першы конкурс прыгажосці адбыўся толькі ў 1988 годзе. Арганізацыяй агляду “Міс Масква-88” займаўся камсамол, спонсарам выступіў канцэрн “Бурда”.
Але самы першы конкурс прыгажосці адбыўся 19 верасня 1888 года ў бельгійскім горадзе Спа. Тады 21 дзяўчына з 350 кандыдатак дасягнула фіналу, дзе выключна мужчынскае журы “аглядала” іх за зачыненымі дзвярыма.
А першы конкурс “Міс Еўропа” быў праведзены ў 1929 годзе ў Парыжы.
Першая “Міс Свету” Кікі Хокансан
1958 год. Нарадзіўся Леанід Маракоў (1958–2016).
Пісьменнік, журналіст, гісторык, энцыклапедыст, даследчык рэпрэсій савецкіх уладаў на Беларусі.
Скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут. Працаваў на заводзе ЭВМ, у Акадэміі навук.
У сярэдзіне 1990-х гадоў звярнуўся да пошуку інфармацыі пра расстралянага бальшавікамі дзядзьку, любімага вучня Янкі Купалы, паэта 1930-х гадоў Валера Маракова. Даследаванне біяграфіі паэта і іншых рэпрэсаваных сваякоў ператварылася ў планамернае і прафесійнае даследаванне гісторыі ўсіх беларускіх культурных і грамадскіх дзеячаў, якія пацярпелі ў гады сталінскага кіравання.
Аўтар унікальнага энцыклапедычнага даведніка ў 10 тамах «Рэпрэсаваныя пісьменнікі, навукоўцы, работнікі адукацыі, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. 1794–1991», у які ўвайшлі біяграфіі больш за 20 000 дзеячаў беларускай культуры, расстраляных ці загінулых у сталінскіх канцлагерах (ГУЛАГу), кніг “Знішчэнне”, “Ахвяры і карнікі”, даведніка «Рэпрэсаваныя праваслаўныя святары і царкоўныя служыцелі Беларусі. 1917–1967».
2010 год. Памёр Алег Елізараў (1969–2010).
Беларускі мастак-авангардыст. Апошняя яго карціна “Адзінокае неба” набыта сузаснавальнікам карпарацыі “Майкрасофт” Стывам Бламерам.
Скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага ўніверсітэта.
Падчас вучобы вылучаўся добрай падрыхтоўкай, пачаў выкарыстоўваць мінімум фарбы, эксперыментаваў з дадаваннем розных матэрыялаў, прыйшоў да свайго «белага стылю».
Працаваў у полацкай Дзіцячай мастацкай школе, дзе сфарміраваўся своеасаблівы стыль аўтара, у большасці работ якога асноўным кампазіцыйным элементам з’яўлялася полацкая архітэктура, белы, святочны настрой горада. У Полацку заснаваў і згуртаванне маладых мастакоў «Белы Круг».
Пасля Полацка, працаваў у салігорскай мастацкай школе.
Быў аўтарам і ўдзельнікам шматлікіх персанальных і калектыўных выстаў.
2015 год. Памёр Уладзімір Содаль (1937–2015).
Беларускі літаратуразнавец, краязнавец.
Інвалід па зроку з дзяцінства. Працаваў на Беларускім тэлебачанні, рэдактарам асветніцкіх перадач «Роднае слова», «У кожнага была свая вайна». Сябар Рэспубліканскай Рады Таварыства беларускай мовы імя Францыска Скарыны, рэдкалегіі газеты «Наша слова».
Удзельнік Устаноўчых з’ездаў БНФ, ТБМ, адзін з падпісантаў творчай інтэлігенцыі ліста ў ЦК КПСС аб стане беларускай мовы ў рэспубліцы. Неаднойчы быў затрыманы або збіты за свае палітычныя погляды..Даследчык творчасці класікаў беларускай літаратуры. Занесены ў кнігу гонару «Рупліўцы твае, Беларусь».
У магілёўскай турме №4 цяпер знаходзіцца палітвязень, заснавальнік крамы Symbal.bу Павел Белавус.
Паводле інфармацыі былых палітвязняў, у турму ў Магілёве Паўла перавялі ў лютым без рэчаў і без біркі. Ёсць верагоднасць, што ў дачыненні да яго распачалі новую справу.
Белавуса затрымалі ў лістападзе 2021 году і пасля 45 дзён адміністрацыйных арыштаў завялі крымінальную справу. Ён асуджаны на 13 гадоў зняволення. Яго абвінавацілі паводле чатырох артыкулаў Крымінальнага кодэкса, у тым ліку за нібыта «здраду дзяржаве». Акрамя таго, яго прызналі вінаватым у арганізацыі групавых дзеянняў, што парушаюць грамадскі парадак, у публічных закліках да захопу ўлады, у кіраўніцтве экстрэмісцкім фармаваннем.
Паўлу Белавусу цяпер 38 гадоў. На волі палітвязня чакаюць жонка і двое дзяцей.
11 красавіка 46 гадоў адзначае ў турме №4 у Магілёве палітвязень Сцяпан Латыпаў, вядомы затрыманнем у мінскім двары «Плошчы Перамен».
Ад 15 верасня 2020 году арбарыст (спецыяліст у дрэвах) Сцяпан Латыпаў не выходзіць з-за кратаў, сёння ён ужо шосты раз адзначае свой дзень народзінаў у няволі.
Паводле апошняй інафармацыі, якую атрымалі праваабаронцы «Вясны» ў сакавіку, у турме ён сам прасіўся ў адзіночную камеру, але ці задаволілі просьбу палітвязня, невядома.
На знак пратэсту супраць пераследу Сцяпан Латыпаў ужо прынамсі тройчы здзяйсняў спробу суіцыду. Праваабарончы цэнтр «Вясна» паведамляў пра ўмовы ў камеры, дзе трымалі палітвязня: там не было разеткі, кіпень давалі толькі двойчы на дзень.
У верасні 2025 году Сцяпана Латыпава з калоніі №22 перавялі ў магілёўскую турму, дзе ён ужо быў зняволены раней – з 2022 па 2024 год. Паводле праваабаронцаў, гэта стала для палітвязня новым ударам, ён казаў, што «ня бачыць сэнсу жыцьця і ня вытрымае яшчэ аднаго тэрміну ў турэмным рэжыме».
Паводле звестак праваабаронцаў, у 2024 годзе, падчас першага знаходжання ў магілёўскай турме, Латыпаў хварэў на цынгу.
У жніўні 2021 году Сцяпана Латыпава асудзілі за ўдзел у акцыях пратэсту, «супраціў міліцыянтам» і «махлярства, здзейсьненае ў асабліва буйным памеры» на восем гадоў і шэсць месяцаў зняволення ва ўмовах строгага рэжыму і штраф 300 базавых велічынь. На судзе Латыпаў не прызнаў віны.
Украінец Павел Кабарчук, які асуджаны на 20 гадоў зняволення, утрымліваецца ў турме №4 у Магілёве без перадач, пасылак, грашовых пераводаў і спатканняў.
Пра цяжкую долю ўкраінскага палітзняволенага Праваабарончаму цэнтру “Вясна” распавёў праваабаронца Уладзь Лабковіч, які таксама знаходзіўся ў магілёўскай турме разам з Кабарчуком, і быў прымусова вывезены ва Украіну ў снежні 2025 года.
Паводле Лабковіча, з-за тое, што ўкраінец увесь час без перадач і спатканняў, гэта значна ўскладняе ўмовы ўтрымання для палітвязня. “У мяне была адна базавая і былі пераводы ад родных, таму я стараўся набываць яму самае неабходнае. Важна, каб ён таксама меў нейкую падтрымку, бо ён знаходзіцца ў цяжкіх умовах. Апроч таго, што яму будуць дапамагаць іншыя зняволеныя, іншай магчымасці трымацца ў яго няма. Павел пісаў заявы на тое, каб яму выдалі гаспадарчае мыла. Бо яму трэба і самому мыцца, і рэчы праць. Можа з пятай ці шостай спробы адміністрацыя турмы злітавалася над ім і ў верасні (заявы пісаў з траўня) выдала яму кавалачак гаспадарчага і лазневага мыла. Іх, канешне, хапае толькі на тыдзень. Калі мяне пераводзілі з турмы ў СІЗА КДБ, то я пакінуў частку сваіх рэчаў Паўлу, хоць і сам не ведаў, куды мяне забіраюць і вязуць”, – распавёў Лабковіч.
Як ўзгадвае Лабковіч, Павел знаходзіцца ў магілёўскай турме ад траўня 2025 года. Да гэтага ён быў у калоніі №1 Наваполацка. “Павел кепска гаворыць па-расейску – ён цалкам украінскамоўны. Калі яшчэ неяк размаўляе па-расейску на простыя словы, то пісаць яму цяжка. Расейскую мову ён пачаў вучыць толькі ў Беларусі пасля затрымання. Але ніякіх перакладчыкаў ніколі ў яго не было”, – кажа праваабаронца.
Ён характарызуе ўкраінца як вельмі адукаванага хлопца, які любіць літаратуру. “Ён шмат чытае ў зняволенні. Я яму дапамагаў з рэчамі, якія яму незразумелы. Яму дазволілі консула. Ён прывёз Паўлу некалькі лістоў ад жонкі і маці, але яму іх так і не аддалі. Лісты ад родных ён не атрымлівае да гэтага часу, дазвалюяць толькі званок раз на месяц да жонкі”, – сцвярджае Лабковіч.
Да затрымання Павел працаваў кіроўцам — вазіў людзей на працу з Украіны ў Польшчу. Уладзь апісвае ўкраінскага палітвязня як вельмі моцнага, цікавага і шчырага чалавека.
“Ён вельмі гаспадарлівы, кампанейскі і пазітыўны хлопец. Павел увесь час казаў мне, што нельга маркоціцца і хутка ўсё скончыцца. Маральны стан у яго быў у норме, ён трымаецца. Вельмі спадзяецца, што яго хутка абмяняюць ці проста аддадуць Украіне. Калі Павел быў ужо за кратамі, у яго нарадзіўся сын Ян. Ён вельмі сумуе па жонцы, якую вельмі кахае, і сыну, якога яшчэ не бачыў і нават не ўяўляе, як ён выглядае. Але падчас званка з жонкай Павел чуў голас свайго сына, якому амаль два гады. Павел хвалюецца за бацьку, за яго стан здароўя”, – ўзгадвае Уладзь Лабковіч. Бацька Паўла Сяргей Кабарчук, таксама палітзняволены, знаходзіцца ў аршанскай калоніі №8.
Лабковіч распавёў, што аднойчы ў Паўла здарыўся прыступ, і ён ледзь не згубіў прытомнасць. “Па нашым патрабаванні яму аказалі медыцынскую дапамогу. Бо так яго ігнаравалі і казалі: “Зрабіце яму гарбаты”, – кажа палітвязень.
Праваабаронца распавядае, што 16 чэрвеня 2025 года сукамернікі адзначылі Дзень народзінаў Паўла — ён акурат выйшаў з ШІЗА.
“Ён зрабіў цудоўны стол. Дзесьці дастаў апошнюю згушчонку. У нас не было магчымасці паесці чагосьці салодкага. Павел зрабіў смачную аўсяную кашу са згушчонкай. Для нас гэта была адна з самых смачных страваў, якія я пакаштаваў за ўвесь гэты перыяд. Каштоўнасць гэтага была найвялікшая. Павел вельмі шчыры чалавек — ён кожнаму ішоў на дапамогу”, – узгадвае Уладзь Лабковіч.
Сына і бацьку з Украіны Паўла і Сяргея Кабарчукоў затрымалі ў лютым 2024 года. Тады ў Лельчыцкім раёне быў абʼяўлены рэжым “контртэрарыстычнай аперацыі”. Пазней КДБ адсправаздачыўся пра затрыманне “тэрарыстаў”. На апублікаваных прапагандыстамі здымках Павел выглядаў збітым. Вядома, што ў СІЗА КДБ затрыманых даставіў верталёт.
Кабарчукі паходзяць з маленькай вёскі ў Валынскай вобласці, дзе іх чакае сям’я. Паводле чатырох артыкулаў Крымінальнага кодэкса іх асудзілі як “дыверсантаў СБУ” да 20 гадоў няволі. Іх тэрміны мусяць скончыцца толькі ў 2043 годзе. Як нядаўна стала вядома праваабаронцам, яшчэ ў СІЗА 63-гадоваму Сяргею Кабарчуку дыягнаставалі анкалогію. Які стан яго здароўя цяпер ці атрымлівае ён неабходную медыцынскую дапамогу – невядома.
Беларускія праваабаронцы ў кастрычніку 2024 года прызналі абодвух Кабарчукоў палітзняволенымі.
Асуджаная па палітычных актыкулах Таццяна Канеўская, якую для ўзмацнення пакарання змяшчалі ў магілёўскую турмы №4, выйшла на волю.
Таццяна была даверанай асобай Святланы Ціханоўскай падчас электаральнай кампаніі 2020 года. У жніўні таго ж года пасля ператрусаў у яе доме Таццяну затрымалі. Яе абвінавацілі паводле арт. 293 КК («масавыя беспарадкі») і арт. 292 КК («захоп будынкаў»). 4 траўня 2021 года суд прызначыў ёй 6 гадоў пазбаўлення волі ў калоніі агульнага рэжыму.
Падчас адбывання пакарання Канеўскую неаднаразова змяшчалі ў ШІЗА і ПКТ, у 2022 годзе перавялі на турэмны рэжым у Магілёў. Паводле праваабаронцаў, яна была абмежаваная ў спатканнях і перадачах, мела праблемы са здароўем. У магілёўскай турме Таццяну мусілі ўтрымліваць да сакавіка 2024 года, а пасля перавесці ў гомельскую калонію. Але ёй працягнулі турэмны рэжым да канца 2024 ці пачатку 2025 года. У рэшце рэшт жанчыну вярнулі ў гомельскую жаночую калонію №4.
Таццяна прыйшла ў грамадзянскі актывізм праз барацьбу за свайго сына, асуджанага паводле «наркатычнага» артыкула. Яна была адной з прадстаўніц ініцыятывы «Матчын рух 328», выступала за змякчэнне антынаркатычнага заканадаўства і ініцыявала галадоўку маці асуджаных. У 2019 годзе балатавалася ў дэпутаты.
Душ з фекаліямі на падлозе і прапанова на шпацыр пасля лазні – прыклады здзекаў адміністрацыі магілёўскай турмы №4 над зняволенымі.
Былы палітзняволены Арцём (імя зменена), які пэўны час пасля вынясення выраку знаходзіўся ў магілёўскай турме, распавеў Праваабарончаму цэнтру “Вясна” пра некаторыя рэаліі, у якіх там знаходзяцца асуджаныя.
“Бывала, зімой прыходзіш з лазні да абеду, а яны кажуць выходзіць на шпацыр. Мы іх просім пайсці пасля абеду, бо мы мокрыя сядзім. На шпацыр, вядома, хочацца, але куды ты пойдзеш, там жа холадна. А яны сваё: або цяпер, або ніколі” – распавёў Арцём.
“Шмон”, то бок ператрус, у Магілёве адбываўся праз дзень, часам штодня, а здаралася нават некалькі разоў на дзень. “І такія сур’ёзныя “шмоны”, калі ты бярэш усе рэчы, матрац, усё да апошняй запалкі, ды выносіш на калідор. Там гэта ўсё перабіраюць, правяраюць. І ніколі пры гэтым ніхто са зняволеных не прысутнічаў. Зняволеныя ў гэты час знаходзяцца на калідоры”, – успамінае былы палітвязень.
Успамінаючы пра стаўленне адміністрацыі да зняволеных, ён распавёў гісторыю, якую даведаўся ад сукамернікаў: “Аднойчы заходзяць у душ, а там уся падлога залітая брудам — у прамым сэнсе гаўном. Яны ім крыкнулі: “Давайце распранайцеся. Будзеце мыцца або не?” Рэдкае быдла там працуе” – кажа Арцём.
“Садызм там паказвалі таксама ў іншым. У душы ёсць два вакна прыкладна 80 на 80 см. На адным з іх стаіць вентылятар. І вось мы памыліся, стаім мокрыя. Дзяжурны ўрубае вентылятар і толькі потым ідзе да нас адчыняць дзверы. І ты стаіш на адкрытым патоку ветру” – узгадавае аб здзеках з боку адміністрацыі былы зняволены турмы №4.
Арцём – адзін з 123 палітвязняў, якіх прымусова выдварылі з Беларусі. Паўтара года ён правёў у зняволенні паводле некалькіх крымінальных артыкулаў. Цяпер мужчына пачынае новае жыццё ў Польшчы, дзе праходзіць рэабілітацыю ды аднаўляе здароўе.
Падчас цяперашніх марозаў зняволеным у Магілёўскай турме №4 выжываць цяжка, сведчыць палітвязень Аляксандр Ярашук.
“Калі мае думкі вяртаюцца да турэмнага зняволення ў Магілёўскай турме, то першае, што адразу прыходзіць да галавы, гэта пачуццё холада. Яно цябе суправаджае практычна ўвесь год. Пабудаваны ў 50-я гады мінулага стагоддзя з сілікатнай цэглы як псіхіятрычная лякарня і перапрафіляваны пазней у турму будынак ад пачатку нёс ўсе заганы савецкай будоўлі” – піша ў Фэйсбуку экс-палітвязень.
Ён сцвярджае, што менш за ўсё аўтары праекта будынку былі зацікаўлены ў стварэнні больш-менш нармальных умоў для тых, хто будзе там знаходзіцца. “Немагчыма сагрэцца ў турме ні вясной, ні восенню, у час міжсезоння, ні тым больш зімой. Спаць прыходзіцца, нацягнуўшы на сябе ўсе халодныя і цёплыя рэчы і зверху яшчэ накрыўшыся целагрэйкай” – успамінае Ярашук.
Паводле яго, проста немагчыма ўявіць, у якім становішчы сёння знаходзяцца там асуджаныя, як цяжка ім выжываць падчас такіх маразоў. “І інакш чым катаванне холадам, такое ўтрыманне асуджаных назваць нельга. Паміж тым, такія ўмовы з’яўляюцца для сістэмы адбывання пакаранняў нормай. Калі гэта норма, то што тады здзек?” – рытарычна запытваецца былы палітычны зняволены.
Другі былы палітвязень Сяргей Гунь адзначае, што ў Магілёўскай турме яшчэ і “лекар – садыст са стажам”. “І шмат чаго яшчэ там зроблена для здзекаў. Трэба аб гэтам казаць! І не толькі беларусам. На сусвет” – напісаў ён у каментары да посту Ярашука.
Нагадаем, што 11 верасня 2025 года Аляксандр Ярашук у складзе паўсотні зняволеных быў дэпартаваны з Беларусі ў Літву.
Былы фігурант справы “Белага легіёну” Сяргей Стрыбульскі затрыманы ў рамках крымінальнай справы. Цяпер ён у Магілёўскай турме.
Пра затрыманне Стрыбульскага ў рамках нейкай крымінальнай справы паведаміла выданню “Позірк” абазнаная крыніца. Паводлі яе, мужчыну затрымалі яшчэ 14 лістапада, ён адсядзеў два адміністрацыйных тэрміны, а з 12 снежня яго затрымалі па крымінальнай справе.
Паводле звестак крыніцы, цяпер Стрыбульскі знаходзіцца ў СІЗА турмы №4 у Магілёве. Яму, імаверна, выстаўленае абвінавачання паводле ч. 1 арт. 3614 КК (вярбоўка, іншае ўцягванне асобы ў экстрэмісцкую дзейнасць, навучанне, а таксама іншае садзейнічанне экстрэмісцкай дзейнасці).
У 2017 годзе Стрыбульскага затрымлівалі ў рамках гучнай справы “Белага легіёну”. Ён быў вызвалены пасля 99 дзён за кратамі. Тады справу закрылі праз адсутнасць складу злачынства.
Мужчына таксама быў затрыманы ўвосені 2021 года, тады ў яго канфіскавалі тэхніку і “пратэстную сімволіку”.
У 2022 годзе, паводле інфармацыі праваабарончага цэнтра “Вясна”, Стрыбульскага затрымалі 23 сакавіка незадоўга да Дня Волі. На наступны дзень пасля затрымання ён быў арыштаваны на 15 сутак. Пасля мужчына распавёў сябрам, што пры затрыманні яго збівалі і фактычна катавалі токам.
