Дзень у гісторыі. 24 мая. Кацярына ІІ і Іосіф ІІ у Магілёве. Першая ЧК, першае “Еўрабачанне”. Нарадзіліся А. Русак, М. Чыгір

Дзень славянскага пісьменства.

Дзень святых Мяфодзія і Кірылы, святых праваслаўнай і каталіцкай царквы, братоў-місіянераў, стваральнікаў стараславянскай азбукі і царкоўнаславянскай мовы.

Мова – душа любога народа, яна з’яўляецца асновай нашага мыслення, таму мову трэба берагчы, вывучаць, паважаць і ведаць. Беражлівыя адносіны да сваёй мовы дазваляюць нам развіваць здольнасць разумець словы, аналізаваць учынкі, думаць, перадаваць атрыманы вопыт, ясна і дакладна выкладаць свае думкі.

1377 год. Памёр Альгерд (1296-1377).

Вялікі князь (1345-1377) ВКЛ, князь крэўскі і віцебскі, адзін з найбуйнейшых вайскаводаў ВКЛ.

З 80 гадоў жыцця, кіраваў дзяржавай 32 гады.

Бацька 12 сыноў, у тым ліку Ягайлы, Андрэя Полацкага, Свідрыгайлы, Скіргайлы, Уладзіміра.

У часы Альгерда тэрыторыя ВКЛ павялічылася больш чым удвая, беларускія землі занялі цэнтральнае месца ў дзяржаве, што забяспечыла рост эканомікі, развіццё культуры, умацаванне старабеларускай мовы як афіцыйнай.

У 2014 годзе Альгерду ўсталяваны помнік у Віцебску..

1706 год. У Магілёў увайшлі рускія войскі генерала Бауэра.

Рускія войскі – саюзнікі Рэчы Паспалітай у вайне са Швецыяй, сталі лагерам пад Машакоўскай гарой.

У розны час у перыяд 1706-1708 гадоў у Магілёве знаходзіліся рускія ваенаначальнікі: Меншыкаў, Брус, Бауэр, Галавін, Рапнін, Даўгарукі, Сініцкі, Галоўкін, Нотаў, Чамберс.

Іх атрады, як і 30-тысячнае войска татар, спустошылі горад і наваколлі рабаваннямі.

8 верасня 1708 года па загаду Пятра I горад быў поўнасцю спалены татарскімі і калмыцкімі палкамі.

1780 год. У Магілёве адбылася сустрэча Кацярыны ІІ і аўстрыйскага імператара Іосіфа ІІ.

Мэта сустрэчы – абмеркаванне другога падзелу Рэчы Паспалітай.

Іосіф прыехаў у Магілёў 23 мая. У гонар сустрэчы з Іосіфам, 29 мая на Саборнай плошчы Магілёва быў закладзены Іосіфаўскі кафедральны сабор. Сабор будаваўся з цэглы ў 1780-1798 гг. архітэктарам Мікалаем Львовым ў класіцыстычным стылі. Адзін з найбольш ранніх помнікаў класіцызму ў культавай архітэктуры Беларусі. Зруйнаваны ў 1937 г., бо “не ўпісываўся” ў архітэктуру будучай сталіцы БССР. На яго месцы пабудавалі гатэль “Дняпро”.

У кастрычніку 2011 года тагачасны намеснік старшыні Магілёўскага гарвыканкама Ігар Шардыка паведаміў, што сабор трапіў у лік першых у чарзе на аднаўленне разбураных помнікаў архітэктуры Магілёва.

Іосіфаўскі сабор.

1904 год. Нарадзіўся Адам Русак (1904-1987).

Беларускі паэт-песеннік. Заслужаны дзеяч культуры.

Скончыў Беларускі музычны тэхнікум  і Ленінградскую кансерваторыю. Быў салістам аркестра Ленінградскага Малога опернага тэатра, Белдзяржфілармоніі.

Аўтар больш 10 зборнікаў паэзіі, вершаў, вершаў для дзяцей.

На тэксты яго вершаў напісана каля 300 песень. З іх найбольш вядомымі сталі песні: «Бывайце здаровы», «Лясная песня», «Толькі з табою», «Не шукай», «Не за вочы чорныя», «Як правёў мяне Цімох».

Памёр 21 сакавіка 1987 года.

1917 год. Заснавана газета “Грамада”.

Першая беларуская газета ў Мінску, орган Беларускай Сацыялістычнай Грамады.

Выдавалася да 11 чэрвеня (4 нумары), рэдактар – ураджэнец в. Бацэвічы (зараз Клічаўскі раён), географ, грамадскі дзеяч Аркадзь Смоліч.

1918 год. У Магілёве створана губернская ЧК па барацьбе з сабатажам і контррэвалюцыяй.

Яна стала першай ЧК на тэрыторыі Беларусі. ЧК размесцілася ў будынку Архіерэйскага палаца. З гэтага моманту пачынаюцца рэпрэсіі супраць іншадумцаў.

1930 год. У Навагрудку нарадзілася Галіна Русак (1930-2000).

Беларускі жывапісец, графік, мастацтвазнаўца, грамадскі дзеяч беларускай дыяспары ў ЗША, удзельніца агульнаамерыканскага руху за правы жанчын. Прафесар.

Нарадзілася ў сям’і беларускага дзеяча Філарэта Родзькі.

З 1949 года жыла ў Амерыцы. Да ад’езду ў Новы Свет скончыла Фрайбургскі і Лёвенскі ўніверсітэты. Адукацыю завяршыла ў Амерыцы. Працавала дырэктарам мастацкай бібліятэкі  Ратгерскага ўніверсітэта.

Яе мастацкая творчасць добра вядомая ў ЗША і Канадзе, дзе яна неаднаразова выстаўлялася ў розных галерэях, але толькі ў 1992 годзе з выстаўкай яе твораў змаглі пазнаёміцца і ў Беларусі.

Уваходзіла ў склад кіраўніцтва Згуртавання беларускіх мастакоў і ўмельцаў.

Г. Русак. Сон малочніка.

1948 год. Нарадзіўся Міхаіл Чыгір.

Палітык, сябра Аб’яднанай Грамадзянскай Партыі, палітвязень, вязень сумлення паводле Amnesty International. Другі Прэм’ер-міністр Рэспублікі Беларусь (1994-1996), першы – у прэзідэнцкай Беларусі,

У 1995 годзе прадстаўляў краіну на сусветным эканамічным форуме ў Давосе.

У лістападзе 1996 года гучна сышоў у адстаўку ў знак пратэсту супраць абвешчанага А. Лукашэнкам рэферэндуму.

У 1999 годзе вылучаўся кандыдатам у прэзідэнты, спадзяючыся такім шляхам вярнуць краіну на дэмакратычны шлях развіцця. Гэтым выклікаў рэпрэсіі з боку ўладаў супраць сябе і членаў сям’і.

30 сакавіка быў арыштаваны і змешчаны на 8 месяцаў ў мінскі СІЗА. Пасля прысуду 2000 года, быў асуджаны судом Фрунзенскага раёна Мінска ў 2002 годзе на 3 гады пазбаўлення волі.

Прымаў удзел у парламенцкіх выбарах у Палату прадстаўнікоў Народнага сходу (кастрычнік 2000), у кампаніі па выбарах прэзідэнта 2001, на выбарах у 2010 годзе быў даверанай асобай Я. Раманчука.

1956 год. У швейцарскім Лугана прайшоў першы конкурс песні “Еўрабачанне”.

У ім прынялі ўдзел прадстаўнікі Бельгіі, Нідэрландаў, Італіі, Люксембурга, Францыі, ФРГ, Швейцарыі.

Да конкурсу дапускалася толькі сольнае выступленне выканаўцаў. Можна было выканаць дзве песьні.  Аўстрыя, Вялікабрытанія, Данія не ўдзельнічалі з-за спазнення правядзення нацыянальных адбораў.

Беларусь удзельнічала ў конкурсе “Еўрабачанне” з 2004 па 2019 год. Першымі прадстаўнікамі краіны стаў дуэт “Аляксандра і Канстанцін” з песняй “My Galileo” (10 балаў і 19-е месца ў паўфінале).

Самае высокае месца заняў Дзмітрый Калдун у 2007 годзе: 145 балаў і 6 месца ў фінале.

За ўсю гісторыю ўдзелу Беларусь кваліфікавалася ў фінал усяго толькі 6 разоў і толькі аднойчы ўвайшла ў дзясятку найлепшых у фінале (2007).

У сакавіку 2021 года Беларусь дыскваліфікавана з-за палітычнага падтэксту ў песні “Я навучу цябе” гурта «Галасы ЗМеста”. 28 мая 2021 г. Еўрапейскі вяшчальны саюз пазбавіў членства Белтэлерадыёкампаніі ў арганізацыі з-за пытанняў адносна правоў чалавека ў краіне на фоне пераследу апазіцыі.

 

 

Дзень у гісторыі. 21 мая. Дзень беларускіх палітвязняў. Вышэйшая народная рада. “Паўночны полюс-1”

Сусветны дзень культурнай разнастайнасці ў імя дыялогу і развіцця (World Day for Cultural Diversity for Dialogue and Development).

Устаноўлены па пастанове Генеральнай Асамблеі ААН 20 снежня 2002 года.

Мэта – інфармаваць грамадскасць аб каштоўнасці і важнасці разнастайнасці культур і, у прыватнасці, садзейнічаць з дапамогай асветы і сродкаў масавай інфармацыі ўсведамленню пазітыўнай ролі культурнай разнастайнасці.

Дзень салідарнасці з палітзняволенымі Беларусі.

У гэты дзень у 2021 годзе ў шклоўскай вязніцы пры загадкавых абставінах загінуў палітзняволены актывіст Вітольд Ашурак (1970-2021).

Станам на 21 траўня 2026 года з палітычных матываў у беларускіх вязніцах утрымліваецца 841 чалавек.

1794 год. Загадам Тадэвуша Касцюшкі ўтворана Вышэйшая народная рада Рэчы Паспалітай.

Найвышэйшы орган паўстання 1794 года.

У склад Рады ўваходзілі начальнік паўстання, 8 радцаў, якія ўзначальвалі аддзелы, і 32 іх намеснікі, па 4 на аддзел. У Вышэйшай радзе былі ўтвораны аддзелы парадку, бяспекі, справядлівасці, фінансаў, харчовы, ваеннага забеспячэння, замежных спраў, народнай інструкцыі, які наглядаў за школамі, газетамі, прапагандай.

Галоўнай задачай рады была мабілізацыя ўсіх сіл на барацьбу за вызваленне, камплектаванне і забеспячэнне паўстанцкай арміі, арганізацыя новых мясцовых органаў кіравання, стварэнне новай судовай сістэмы, правядзенне ў жыццё пастаноў, распараджэнняў, загадаў Начальніка паўстання і самой рады, вядзенне дыпламатычных спраў, вызначэнне падаткаў.

Дзейнасць рады лічылася тымчасовай, да вызвалення краіны і ўсталявання пастаянных органаў дзяржаўнага кіравання.

Рада займалася і рэлігійнымі справамі. Мясцовымі органамі ўлады былі ваяводскія камісіі парадку, у склад якіх мелі ўваходзіць па восем землеўладальнікаў, восем домаўладальнікаў мяшчан і па пяць духоўных асоб. Ніжэйшымі судовымі і адміністрацыйнымі органамі павінны былі стаць дазорныя ўпраўленні, якія ўтвараліся ваяводскімі камісіямі з разліку адзін дазор на 1000-1200 сялянскіх гаспадарак. У кожнае дазорнае ўпраўленне назначаўся наглядчык, які разглядаў скаргі сялян на паноў, а таксама скаргі пана на непадпарадкаванне сялян. Ён таксама мог разглядаць спрэчкі паміж сялянамі.

А. Арлоўскі. Паўстанцы Т. Касцюшкі.

1797 год. Нарадзіўся Дамінік Стафановіч (1797-1870).

Беларускі музыкант, педагог, дырыжор. У 1820-1837 гадах кіраўнік Мінскага гарадскога аркестра.

Выкладаў музыку i харавыя спевы ў Мінскай гімназіі i прыватным узорным жаночым пансіёне. Пачынальнік беларускага піянізму, адзін з актыўных прапагандыстаў музычнага мастацтва на Беларусі, які садзейнічаў пашырэнню музычнай адукацыі на беларускіх землях.

У гісторыю сусветнай музычнай культуры ён увайшоў як таленавіты педагог, настаўнік выдатнага кампазітара С. Манюшкі. Хоць вучань хутка пераўзышоў свайго настаўніка ў выканаўчым майстэрстве, але Стафановіч умеў прапанаваць Манюшку адпаведныя творы i зацікавіць яго незнаёмымі песнямі i тым самым умацаваць імправізатарскі талент юнака.

Сярод вучняў Стафановіча вялікай папулярнасцю на Беларусі i за яе межамі карысталіся піяніст i кампазітар Ф. Міладоўскі, піяністка i педагог Каміла Марцінкевіч.

1841 год. Памёр гісторык, пісьменнік, палітычны дзеяч Юльян Нямцэвіч (1757-1841).

Палітычны дзеяч, пісьменнік, гісторык.

Удзельнік распрацоўкі Канстытуцыі 3 мая 1791 года, член Адукацыйнай камісіі (міністэрства адукацыі). Падчас паўстання 1794 года быў ад’ютантам і сакратаром Т. Касцюшкі. Трапіў у палон і быў зняволены ў Петрапаўлаўскай крэпасці ў Пецярбургу.

Пасля амністыі ў 1796 годзе разам з Касцюшкам выехаў у ЗША.

Пасля вяртання ў Варшаву ў 1807 годзе, займаў пасады сакратара Сената Варшаўскага княства, Царства Польскага, старшыні Таварыства сяброў навук у Варшаве.

Падчас паўстання 1830-1831 гадоў увайшоў у склад Часовага ўрада. Пасля задушэння паўстання яго маёмасць была канфіскавана, у тым ліку і багатая бібліятэка. На эміграцыі ў Парыжы заснаваў Польскую бібліятэку.

Адзін з найвыдатнейшых польскіх пісьменнікаў. Ініцыятар і рэдактар выдання «Збор гістарычных мемуараў пра старажытную Польшчу» (7 тамоў). Яго камедыя «Пан Навіна» ставілася ў Віцебску ў 1820 годзе. У падарожжах па Беларусі апісваў помнікі.

1869 год. Нарадзіўся Мікалай Чуркін (1869-1964).

Беларускі кампазітар і фалькларыст, Народны артыст Беларусі.

Настаўнічаў, выкладаў музыку і маляванне, кіраваў аматарскімі харавымі калектывамі ў Баку, Коўне, Вільні,  Мсціславе, Магілёве, Мінску.

Сабраў больш за 3 000 мелодый песень і танцаў розных народаў.

53 беларускія мелодыі ў яго запісе і апрацоўцы змешчаны ў «Беларускім зборніку» Е. Раманава (1910); склаў зборнікі «Беларускія народныя песні і танцы» і «Беларускія народныя песні».

Сярод твораў – оперы паводле твораў Янкі Купалы, творы для дзяцей, музычныя камедыі, сімфаньеты, сімфанічныя сюіты, сюіты і уверцюра «Памяці Янкі Купалы» для аркестра беларускіх народных інструментаў, 11 струнных квартэтаў, хары, рамансы; музыка для драматычных спектакляў; апрацоўкі народных песень і танцаў, песні для дзяцей на словы беларускіх паэтаў.

На доме па вуліцы Кісялёва, 3 у Мінску ўстаноўлена мемарыяльная дошка.

1898 год. Нарадзіўся Канстанцін Кіслы (1898-1980).

Беларускі музыкант, кампазітар, дырыжор царкоўных і свецкіх хораў.

Падчас Першай сусветнай вайны жыў у Марыупалі, працаваў кіраўніком хору ў настаўніцкай семінарыі, на канцэртах выконваліся беларускія песні.

У 1921 годзе вярнуўся ў Заходнюю Беларусь. У Беластоку арганізаваў школьны царкоўны хор, вёў свецкі хор Таварыства беларускай школы, шырока ўводзіў у рэпертуар беларускія песні і арганізоўваў публічныя канцэрты.

У 1939 годзе арыштаваны НКУС, сядзеў у турме, з якой уцёк у 1941 годзе.

Падчас вайны супрацоўнічаў з Беларускім камітэтам у Беластоку, аднавіў свой  хор, які ў 1942 годзе быў перайменаваны ў Ансамбль беларускай песні і танца, шырока прапагандаваў музычна-песенную спадчыну беларускага народа на сваіх канцэртах. З 1944 года ў эміграцыі ў Германіі, Бельгіі, ЗША.

Пасля смерці Міколы Равенскага ў 1953 годзе стаў дырыжорам студэнцкага Ансамбля беларускай песні і танца ў бельгійскім г. Лёвене. З ансамблем выступаў у краінах Заходняй Еўропы.

У ЗША рэарганізаваў кліўлендскі хор беларускай моладзі ў жаночы ансамбль «Васількі». Адкрыў у Кліўлендзе ўласную інструментальна-музычную студыю.

Увосень 1976 года пераехаў жыць у Беласток.

1901 год. У Мінску нарадзіўся Сяргей Туманскі (1901-1973).

Савецкі авіяканструктар, акадэмік АН СССР. Лаурэат Ленінскай, Сталінскай прэміі, Герой Сацыялістычнай Працы.

Зрабіў вялікі ўнёсак у стварэнне высокатэмпературных турбін авіяцыйных рухавікоў, правёў фундаментальныя даследаванні па стварэнні рэактыўных рухавікоў з двухкаскадным кампрэсарам, прапанаваў рэкамендацыі па ўхіленні небяспечных вібрацыйных напружанняў лапатак кампрэсараў і турбін.

У Мінску ўпершыню зацікавіўся авіяцыяй, калі разам са старэйшымі братамі наведваў паказальныя палёты на Камароўскім полі.

Удзельнік грамадзянскай вайны, аперацый супраць басмачоў, камандзір бамбавіка.

Пасля вайны скончыў Ваенна-паветраную акадэмію.

Працаваў у Цэнтральным інстытуце авіяцыйнага маторабудавання, у Лётна-даследчым інстытуце.

1937 год. Палярная паветраная экспедыцыя АН СССР дасягае Паўночнага полюса.

Пасля гэтага ў 11:35 высадзіла дрэйфуючую навуковую станцыю “Паўночны полюс-1”. Кіраваў экспедыцыяй ураджэнец Магілёва акадэмік Ота Шміт.

Станцыю ўзначаліў І. Папанін (яго імя да вайны насіў Магілёўскі педінстытут), яе супрацоўнікамі сталі гідролаг П. Шыршоў, геафізік-астраном Я.Фёдараў і радыст Э. Крэнкель. Пілотам флагманскага самалёта быў Герой Савецкага Саюза М. Вадап’янаў.

1963 год. На пасаду прэзідэнта Ізраіля заступіў Залман Шазар (Рубашоў, 1889-1974).

Ураджэнец беларускага мястэчка Мір, яўрэйскі грамадскі дзеяч, пісьменнік, паэт, трэці прэзідэнт Ізраіля (1963-1973).

Дзверы яго прэзідэнцкай рэзідэнцыі заўсёды былі адчынены ізраільскім навукоўцам, пісьменнікам, дзеячам мастацтва і яўрэйскім інтэлектуалам з усяго свету.

Заснавальнік фонда «Амос» для садзейнічання ізраільскім навукоўцам і дзеячам мастацтва.

Пакінуў багатую літаратурную спадчыну, якая ўключае прозу, пераклады на англійскую, французскую, іспанскую і ідыш, мемуары пра лідараў сіянісцкага руху і дзеячаў яўрэйскай культуры, паэзію, публіцыстыку і навуковыя даследаванні.

Адзін з піянераў біблеістыкі на іўрыце. Зрабіў значны ўклад у вывучэнне гісторыі мовы ідыш.

Памёр 5 кастрычніка 1974 года.

1974 год. Пушчаны наваполацкі трамвай.

Самы першы электрычны трамвай у Расійскай імперыі пушчаны ў Кіеве (1896), на Беларусі – у Віцебску (1898, праклаў Фернан Гільён) – на год раней, чым ў Маскве і на 9 – за Пецярбург.

Мінскі трамвай працуе з 1929 года. Апошняя трамвайная лінія пабудавана ў Мазыры ў 1988 годзе. Планы на магілёўскі трамвай 1920-1930-х гадоў не былі ажыццёўлены, але Магілёў некалі меў конны трамвай.

Віцебскі трамвай.

2000 год. Памерла  Барбара Картленд (1901-2000)

Англійская пісьменніца. Занесена ў Кнігу рэкордаў Гінеса як самы паспяховы англійскі аўтар.

Напісала 723 кнігі, якія прададзены ў колькасці 1 мільярда паасобнікаў. пасля смерці засталося яшчэ больш за 100 ненадрукаваных раманаў.

Стала знакамітай дзякуючы сваім шматлікім любоўным раманам. Друкавалася і пад імем Барбара Мак-Каркадэйл.

У 1990 годзе ўзведзена ў ранг Дамы-камандора Ордэна Брытанскай імперыі. Дачка Картленд ад першага шлюбу стала мачахай прынцэсы Дыяны. Вядома, што сама Дыяна захаплялася раманамі Барбары Картленд.

Уваходзіць у лік самых перакладаемых пісьменнікаў, паводле базы дадзеных ЮНЕСКА, знаходзіцца на 7-м месцы па колькасці ўлічаных ЮНЕСКА перакладных выданняў.

Яе творы неаднаразова экранізаваны.

Былы палітвязень горацкай калоніі Алесь Бяляцкі вярнуўся ў Facebook

Былы палітвязень калоніі №9 у Горках, Нобелеўскі лаўрэат Алесь Бяляцкі аднавіў сваю старонку ў Facebook.

Першы допіс пасля аднаўлення старонкі Бяляцкі зрабіў увечары 2 сакавіка 2026 года.

“Не мінула і пяці гадоў… Некалькі дзён, як аднавілі мне доступ да Фэйсбуку, а я ўсё прыглядаўся, не наважваўся вярнуцца туды, адкуль мяне выдасталі ў ліпені 21-га. 

Урэшце сёньня адважыўся. І напачатку хачу падзякаваць усім знаёмым і незнаёмым сяброўкам і сябрам, якія хваляваліся і перажывалі за мяне, рабілі што маглі, каб дзень волі для мяне настаў параней. Вялізная мая падзяка!” – напісаў беларускі Нобелеўскі лаўрэат.

Паводле яго, ён заўсёды ледзь не фізічна адчуваў магутную хвалю салідарнасьці з волі як з ім, так і з іншымі палітвязьнямі. “З такой падтрымкаю псіхалагічна сядзець было камфортна, хоць і спалі “на бетоне”, і хадзілі абы ў чым, і елі, што дадуць. Ніводнага дня ў турме ня быў я расчараваны, не пачуваўся пакінутым, не шкадаваў за зробленае. Перакананы, што разам мы – моц, разам мы не прападзем, разам мы пераможам!” – упэўнены Алесь Бяляцкі.

Нагадаем, Алесь Бяляцкі – кіраўнік і заснавальнік Праваабарончага цэнтру “Вясна”, лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру 2022 года, віцэ-прэзідэнт Міжнароднай федэрацыі правоў чалавека (FIDH) з 2007 па 2016 гг. Быў затрыманы 14 ліпеня 2021 года ў межах крымінальнай справы. 3 сакавіка 2023 г. у судзе Ленінскага раёна Мінску яму было прызначана 10 гадоў калоніі ва ўмовах узмоцненага рэжыму. 

13 снежня 2025 года Алесь Бяляцкі выйшаў на волю па памілаванні пасля перамоваў з амерыканскай дэлегацыяй на чале з Джонам Коўлам, якія цягнуліся два дні. Вынікам стала памілаванне  і гвалтоўнае перамяшчэнне за мяжу 123 чалавек. Алеся і яшчэ некалькіх замежных грамадзян прывезлі ў Літву.

Фотаздымак: Facebook Алеся Бяляцкага

У Магілёве “за палітыку” асудзілі мінскага ІТ-шніка

Магілёўскі абласны суд прыгаварыў да зняволення па чатырох палітычных артыкулах ІТ-шніка з Мінска Міхаіла Горбача.

43-гадовы Міхаіл Горбач усё жыццё займаўся рамонтам камп’ютараў і наладкай тэхнікі. 

У 2003 годзе скончыў факультэт радыёфізікі і камп’ютарных тэхналогій БДУ, піша “Наша ніва”.

З 2014 года Міхаіл працаваў як індывідуальны прадпрымальнік: займаўся тэхнічным абслугоўваннем офіснай тэхнікі. Таксама ён быў сістэмным адміністратарам у некалькіх кампаніях у Мінску.

У верасні 2024 года мінчук адпачываў у Егіпце. Неўзабаве пасля гэтага ён знік з сацсетак.

Мужчыне інкрымінавалі адразу чатыры крымінальныя артыкулы: распальванне варожасці (ч. 1 арт. 130), абраза беларускага дыктатара (ч. 1 арт. 368), абраза прадстаўніка ўлады (арт. 369) і ўваходжанне ў склад «экстрэмісцкага фармавання» (ч. 3 арт. 361-1). Дакладны прысуд пакуль невядомы, але ў любым выпадку звязаны з пазбаўленнем волі.

Фотаздымак: са старонкі Міхаіла Горбача Укантакце

Былы вязень горацкай калоніі, палітычны блогер Спірын з’ехаў з Беларусі

Палітычны блогер Павел Спірын, былі палітзняволены бабруйскай і горацкай калоній, з’ехаў у Літву.

“Усім прывітанне, вось нарэшце я выехаў з Беларусі, цяпер знаходжуся ў Літве. Усім прывітанне, вялікі дзякуй усім за падтрымку, за тое, што ўсе гэтыя гады былі са мной і іншымі людзьмі, якія не паспелі дарабіць тое, што мы павінны былі дарабіць у 2020 годзе, але ўсё наперадзе», – гаворыць Спірын у відэа, размешчаным у тэлеграм-канале грамадскага дзеяча Андрэя Стрыжака.

Экс-палітвязень выйшаў на волю ў канцы снежня 2025 года пасля больш за пяць гадоў пазбаўлення волі. Апошнім месцам яго зняволення была калонія №9 у Горках. Да гэтага большую частку тэрміну Павел Спірын правёў у калоніі №2 у Бабруйску.

Спірын – палітычны блогер, якога ў лютым 2021 года асудзілі да чатырох з паловай гадоў калоніі агульнага рэжыму. Яго  затрымалі 9 верасня 2020 года пасля выпуску чарговага відэа. Падчас электаральнай кампаніі 2020-га Спірын заяўляў пра намер стаць кандыдатам у прэзідэнты, але ЦВК не зарэгістраваў яго ініцыятыўную групу. Пасяджэнне камісіі транслявалася ў прамым эфіры. Выступаючы на ім, Спірын рэзка выказваўся пра беларускага дыктатара.

Паводле звестак Праваабарончага цэнтру “Вясна”, вязням бабруйскай калоніі было забаронена размаўляць з Паўлам. За камунікацыю з палітвязнем каралі адпраўкай у штрафны ізалятар. Спірын у калоніі працаваў мыйшчыкам посуду.

Скрыншот: ТГ Андрэя Стрыжака

Магілёўскага кіроўцу аўтобуса асудзілі за лайкі ў “Аднакласніках”

Кіроўцу аўтобуса з Магілёва Андрэя Шмаянкова асудзілі па палітычных артыкулах за лайкі, пастаўленыя ім у сацсетцы «Аднакласнікі».

Андрэю Шмаянкову 52 гады. Ён жыве ў Магілёве, а яго юнацкія гады прайшлі ў Крычаве, дзе ён вучыўся ў абласным ліцэі №4. Як высветліла “Наша ніва”, раней ён часова працаваў у Расіі: мінулым летам, напрыклад, быў кіроўцам маршруткі ў падмаскоўным Звянігарадзе, пасля чаго вярнуўся ў Беларусь.

Згодна з інфармацыяй з сацыяльных сетак, Шмаянкоў захапляецца тэхнікай, асабліва савецкімі матацыкламі і з’яўляецца прыхільнікам маркі «Ява». На яго старонцы шмат фотаздымкаў транспарту, а таксама допісаў, прысвечаных правілам дарожнага руху. У вольны час ён любіць адпачынак на прыродзе і збор грыбоў. У Андрэя ёсць жонка і сын.

Пераслед магілёўца пачаўся з-за яго старонкі ў «Аднакласніках». Асаблівасць гэтай сацсеткі ў тым, што лайк пад публікацыяй аўтаматычна адлюстроўваецца ў стужцы карыстальніка і фактычна працуе як рэпост. Многія карыстальнікі пра гэта не ведаюць. Як мяркуецца, Шмаянкоў некалькі разоў паставіў лайкі пад палітычнымі допісамі ў 2020 годзе і мог з цягам часу проста забыцца пра гэта.

Суд Ленінскага раёна Магілёва прызнаў Андрэя Шмаянкова вінаватым у паклёпе на беларускага дыктатара і ў здзеку з дзяржаўных сімвалаў. Яму прысудзілі пакаранне ў выглядзе накіравання ў калонію або на «хімію», аднак дакладны тэрмін пакарання пакуль невядомы.

Фотаздымак з «Аднакласнікаў»

У палітвязня бабруйскай калоніі з’явіўся сімвалічны хросны з Германіі

У межах кампаніі #WeStandBYyou сябар Сацыял-дэмакратычнай партыі Германіі Енс Берэнс узяў сімвалічнае шэфства над палітвязнем бабруйскай калоніі Сяргеем Ботвічам.

“Выступаць за свабоду выказвання меркаванняў у Беларусі па-ранейшаму вельмі рызыкоўна. Любы, хто ўцягнуты ў грамадзянскую супольнасць, рызыкуе стаць мішэнню беларускіх сілавых органаў. Нярэдка такая ўцягнутасць заканчваецца ў судзе. Гэта адбылося з Сяргеем Ботвічам, што адміністраваў чат, які заклікаў да ўдзелу ў дэманстрацыях. Сяргей быў арыштаваны два гады таму і асуджаны да пяці гадоў турэмнага зняволення за “арганізацыю масавых беспарадкаў”. Прысуд заснаваны выключна на палітычных матывах ды парушае правы чалавека. Таму я заклікаю беларускі ўрад вызваліць Сяргея Ботвіча і ўсіх палітычных зняволеных”, – цытуе Праваабарончы цэнтр “Вясна” дэпутата нямецкага Бундэстага Енса Берэнса.

Сяргей Ботвіч працаваў піцаёлай ў адзной з гарадзенскіх піцэрый. Яго затрымалі напачатку студзеня 2023 года і змясцілі ў СІЗА. Тады ў адным з праўладных тэлеграм-каналаў, з’явіўся ролік з затрыманнем супрацоўнікамі ГУБАЗ і АМОН жыхара Гародні, які нібы адміністраваў дваровыя чаты, сярод якіх “Гродно Центр 97%”; удзельнічаў у пратэстных мітынгах і заклікаў іншых удзельнічаць у іх, а таксама прымяняць гвалт у дачыненні да міліцыянтаў, даслоўна, “паліць аўтазакі”.

Сяргей у судзе сваю віну прызнаў часткова. Пасля знаходжання ў Гарадзенскай турме №1 быў пераведзены ў Бабруйскую калонію №2.

Фотаздымак з сацыяльных сетак

Палітвязня Бабруйскай калоніі абвясцілі яшчэ і тэрарыстам

Камітэт дзяржаўнай бяспекі абнавіў так званы спіс тэрарыстаў, дадаўшы ў яго яшчэ шэсць чалавек. Адзін з іх – палітвязень Бабруйскай калоніі №2 Мікалай Люцкевіч.

Мікалай Люцкевіч 1973 года нараджэння з Мінску. Ён быў асуджаны судом да трох гадоў зняволення ў калоніі агульнага рэжыму па трох артыкулах – за тое, што нібыта абразіў беларускага дыктатара, прадстаўніка ўлады і быццам бы распальваў варожасць.

31 кастрычніка 2025 года Люцкевіч быў унесены ў пералік грамадзян Беларусі, замежных грамадзян і асоб без грамадзянства, якія “маюць дачыненне да экстрэмісцкай дзейнасці”.

Першапачаткова быў змешчаны ў СІЗА-1. Пазней яго перавялі ў СІЗА-4. На дадзены момант утрымліваецца ў Папраўчай калоніі №2 у Бабруйску.

Беларуская праваабарончая супольнасць прызнала Мікалая Люцкевіча палітзняволеным 14 лістапада 2025 года.

Фотаздымак: AFP

Экс-палітвязень Шклоўскай калоніі: беларускія турмы – гэта жах для іншаземцаў

Экзатычным аб’ектам для назіранняў адчуваў сябе ў Шклоўскай калоніі №17 былы палітвязень Акіхіра Гаеўскі-Ханада – актывіст анархісцкага руху, сын супрацоўніцы японскага пасольства і беларуса.

“Нават у сістэме турэмных паняццяў ёсць правіла, што ў турме няма нацыянальнасцяў, і фармальна табе не павінны прад’яўляць ніякіх прэтэнзій ці пытанняў, звязаных з паходжаннем. Але наколькі гэта працуе, цяжка сказаць. На побытавым узроўні і ў зняволеных, і ў турэмшчыкаў усё роўна праяўляецца пачуццё «экзатычнасці», што прыехаў нехта незвычайны” – распавёў былы палітзняволены сайту моладзевай арганізацыі “Іншыя”.

Паводле Акіхіры, асабліва выразна ён адчуў гэта менавіта ў Шклоўскай калоніі. “У шклоўскай калоніі я адразу адчуў рэакцыю: «О, прыехаў японец!» Для большасці я быў як экзатычны аб’ект для назірання” – ўзгадвае ён.

Прычым для некаторых, больш ідэалагічна зацятых ці прадузятых, усе ідэнтычнасці складаюццца ў «бінга» – экстрэміст, анархіст, замежнік. “І пачынаецца: «А, ты замежнік, жыў у нашай краіне, і табе яшчэ не падабалася? Трэба было з’язджаць! Валі ў сваю Японію!» Такое таксама сустракаў. Не магу сказаць, што часта, але здаралася. У цэлым для большасці працаўнікоў турэмнай сістэмы больш характэрная абыякавасць. Адкрытая нянавісць сустракаецца радзей. У супрацоўнікаў ГУБАЗіКа – так, у іх шмат вось гэтага: «іншаземец», «вузкавокі», «жоўты» і гэтак далей. Ім падабаецца за гэта чапляцца” – кажа Акіхіра Гаеўскі-Ханада.

Ён распавёў пра пачутае з магілёўскай калоніі. Там калі збівалі нейкага афрыканца, то крычалі, што ён “малпа”, “негр”. Канфлікт быў справакаваны не гэтым, але ў момант збіцця праявілася менавіта такое стаўленне. 

Акіхіра Гаеўскі-Ханада 2000 года нараджэння. Скончыў мінскую гімназію №19. Лаўрэат спецыяльнага фонду па падтрымцы адораных навучэнцаў і студэнтаў. Вучыўся ў БДУ, але затым паступіў у ЕГУ. Быў затрыманы 12 жніўня 2020 года, абвінавачаны па шэрагу палітычных артыкулаў па справе “Рэвалюцыйнага дзеяння”. Асуджаны да 16 гадоў калоніі ва ўмовах узмоцненага рэжыму. Адбываў пакаранне ў Шклоўскай калоніі №17, а потым яго перавялі ў Магілёўскую турму №4. Выдвараны з Беларусі ў Літву 21 чэрвеня 2025 года.

Фотаздымак: theothersby.org

Палітвязень: у Магілёўскай калоніі №15 забаронена вывучэнне замежных моў

Вывучэнне замежных моў праз падручнікі і слоўнікі забаронена ў Магілёўскай калоніі №15, сцвярджае былы палітвязень, прафэсійны перакладчык Сяргей Паўлавіцкі.

“З бібліятэкі вынятыя ўсе выданні на замежных мовах, уключаючы слоўнікі, а тое, што знаходзілася ў прыватным валоданні – бо былі людзі з уласнымі падручнікамі – яны мусілі іх адправіць на склад. Адзіная магчымасць, якая зараз захоўваецца для людзей, якія не маюць прафуліку, гэта значыць не палітзняволеных, гэта навучацца на дыстанцыйных курсах ЕШКА (Еўрапейскай школы карэспандэнцкага навучання)” – распавёў у інтэрвью Радыё Свабодзе выдвараны з Беларусі палітвязень.

Паводле яго, увогуле паступова замежныя мовы выціскаюцца і яны не вітаюцца адміністрацыяй калоніі. У прыватнасці, стасаванне на замежных мовах наогул забароненае. “Стасавацца можна толькі па-беларуску альбо па-руску, а ў іншых выпадках за гэта можа “прыляцець” – кажа Сяргей Паўлавіцкі.

Сяргей Паўлавіцкі быў пакараны трыма гадамі зняволення за тое, што падтрымліваў грашыма дэмакратычныя арганізацыі. Адбываў пакаранне ў калоніі №15. Быў затрыманы ў жніўні 2024 года. Унесены ў пералік грамадзян Беларусі, замежных грамадзян і асоб без грамадзянства, якія маюць дачыненне да экстрэмісцкай дзейнасці. Выйшаў на волю праз дэпартацыю з Беларусі 13 снежня 2025 года.

Скрыншот: Радыё “Свабода”