Былы фігурант справы “Белага легіёну” Сяргей Стрыбульскі затрыманы ў рамках крымінальнай справы. Цяпер ён у Магілёўскай турме.
Пра затрыманне Стрыбульскага ў рамках нейкай крымінальнай справы паведаміла выданню “Позірк” абазнаная крыніца. Паводлі яе, мужчыну затрымалі яшчэ 14 лістапада, ён адсядзеў два адміністрацыйных тэрміны, а з 12 снежня яго затрымалі па крымінальнай справе.
Паводле звестак крыніцы, цяпер Стрыбульскі знаходзіцца ў СІЗА турмы №4 у Магілёве. Яму, імаверна, выстаўленае абвінавачання паводле ч. 1 арт. 3614 КК (вярбоўка, іншае ўцягванне асобы ў экстрэмісцкую дзейнасць, навучанне, а таксама іншае садзейнічанне экстрэмісцкай дзейнасці).
У 2017 годзе Стрыбульскага затрымлівалі ў рамках гучнай справы “Белага легіёну”. Ён быў вызвалены пасля 99 дзён за кратамі. Тады справу закрылі праз адсутнасць складу злачынства.
Мужчына таксама быў затрыманы ўвосені 2021 года, тады ў яго канфіскавалі тэхніку і “пратэстную сімволіку”.
У 2022 годзе, паводле інфармацыі праваабарончага цэнтра “Вясна”, Стрыбульскага затрымалі 23 сакавіка незадоўга да Дня Волі. На наступны дзень пасля затрымання ён быў арыштаваны на 15 сутак. Пасля мужчына распавёў сябрам, што пры затрыманні яго збівалі і фактычна катавалі токам.
Як 37-ы год ХХ стагоддзя акрэслівае беларускую пенітэнцыярную сістэму палітвязень Уладзімір Гарох. Разам з тым, сцвярджае, што супрацоўнікі Магілёўскай турмы ставіліся добра.
“Не скажу, каб надта здзекваліся. Асабліва ў Магілёўскай турме супрацоўнікі неяк адносіліся добра, з разуменнем. Не хочацца на іх нагаворваць” – сказаў Уладзімір Гарох Беларускаму Радыё “Рацыя”.
Паводле яго, цяперашняя пенітэнцыярная сістэма ў Беларусі нагадвае 37-ы год ХХ стагоддзя. “Нават горш, таму што крывадушнасці надта шмат, але хочацца падкрэсліць, што не трэба ўсіх сабак вешаць на Лукашэнку. Ён мой вораг, але чалавек, і сапраўдны змагар павінен паважаць свайго праціўніка. І гэта будзе справядліва. Яго асяроддзе, на жаль, яго падводзіць” – кажа палітвязень, які 13 снежня 2025 года быў дэпартаваны ва Украіну, а затым пераехаў у Польшчу.
Гарох распавёў, што ён адсядзеў 5 гадоў і 4 месяцы і апошнія 2 гады сем месяцаў у турме. “А цяпер я ў гатэлі сяджу, то быццам я касманаўт, прыляцеў на зямлю з космаса, з якой другой планеты. І яшчэ мяне дужа ўразіла – гэта адносіны, як украінцаў тых, і палякаў, і тых маіх землякоў, якія тут пражываюць. Канешне, адносіны такія братэрскія, быццам мы адна сям’я. Такая салідарнасць. І я вельмі ўдзячны, як кажуць у народзе, удзячны лёсу. Канешне, тое, што адбылося, ворагу не пажадаеш, але дзякуй Богу за гэты вопыт, які паказаў, што ёсць людзі, нягледзячы на тое, што самі ў складаных абставінах, але не згубілі сваёй чалавечнасці, шчырасці душы не згубілі. І гэтыя выпрабаванні выяўляюць, што ў чалавека ёсць унутры. Чалавек не будзе разуумець, хто ён ёсць, пакуль не апынецца ў нейкіх абставінах, якія прымусяць адчуваць яго як у агні якім” – кажа Уладзімір Гарох.
Былы палітвязень – жыхар Навагрудку. Як сведчыць Праваабарончы цэнтр “Вясна”, ён быў затрыманы 18 жніўня 2020 г. па так званай “Карэліцкай справе” – аб нібыта планаваных беспарадках у Карэлічах і Навагрудку пасля прэзідэнцкіх выбараў. Уладзіміру Гароху было прад’яўлена абвінавачванне па ч. 1 арт. 293 Крымінальнага кодэкса – “Падрыхтоўка да масавых беспарадкаў”.
Сутнасць абвінавачвання ў тым, што летам 2020 года нібыта ён наўмысна рыхтаваўся да масавых беспарадкаў у Навагрудку і некаторых іншых населеных пунктах і намагаўся прыцягнуць да іх вялікую колькасць людзей. Дзеля гэтага Уладзімір, згодна з абвінавачваннем, планаваў і праводзіў сустрэчы с людзьмі ў Навагрудку і Карэлічах. Згодна з афіцыйнай версіяй, Гарох падчас сустрэч казаў, што 10 жніўня 2020 года плануе падпальваць будынкі, супраціўляцца ўладам і блакаваць дарогі спілаванымі дрэвамі. Аднак ён не паспеў нічога зрабіць, бо 7 жніўня яго арыштавалі.
Таксама яго абвінавацілі ў публічнай абразе беларускага дыктатара.
Спачатку Гарох утрымліваўся ў турме Гародні, а затым быў пераведзены ў СІЗА-6 Баранавічаў. Уладзіміра асудзілі на сем гадоў калоніі ўзмоцненага рэжыму. Пасля суда яго скіравалі ў Шклоўскую калонію. Там, як сведчыць “Вясна”, палітвязня сістэматычна збівалі, адміністрацыя калоніі адносілася да яго перадузята, неаднаразова змяшчалі ў ШІЗА і ПКТ.
Вярхоўны суд адмовіў у скарзе на абвінаваўчы вырак былому каардынатару пошукавага атрада «Анёл», палітвязню Максіму Федаровічу, які знаходзіцца ў магілёўскай турме.
Як паведамляе Праваабарончы цэнтр “Вясна”, палітзняволенага Максіма Федаровіча абвінавачвалі ў «садзейнічанні экстрэмісцкай дзейнасці». Яго затрымалі 9 траўня 2025 года. Мужчыну судзілі за дзевяць выпадкаў перадачы даных маніторынгаваму каналу “Беларускі гаюн”. Прысуд вынесены ў Менскім абласным судзе. Яму прызначылі тры гады пазбаўлення волі, а максама штраф – 500 базавых велічынь. Федаровіч спачатку ўтрымліваўся ў менскім СІЗА №1, з другой паловы кастрычніка пераведзены ў следчую турму №4 ў Магілёве.
Максім быў каардынатарам пошукавага атраду “Анёл”. Раней ён працаваў тэхнолагам на “Мінск-Крышталі”, але цалкам змяніў жыццё пасля таго, як у 2017 годзе далучыўся да руху пасля маштабных пошукаў Максіма Мархалюка ў Белавежскай пушчы. Вядома, што ў палітвязня ёсць малое дзіця.
Актывіста з Нароўлі Міколу Віткоўскага, месцазнаходжанне якога доўгі час не маглі высветліць праваабаронцы, трымаюць у СІЗА турмы №4 у Магілёве.
Цяпер стала вядома, піша “Гомельская вясна”, што Віткоўскага яшчэ ў верасні затрымалі супрацоўнікі КДБ. Улады яму інкрымінуюць абвінавачанне паводле артыкула 356 Крымінальнага кодэкса «здрада дзяржаве».
Мікалай Віткоўскі – вядомы рэгіянальны актывіст і сябар партыі «Народная грамада». Раней сілавікі неаднаразова затрымлівалі яго па адміністрацыйных справах. Што менавіта стала падставай для адкрыцця супраць яго крымінальнай справы аб “здрадзе дзяржаве”, пакуль невядома. Не тлумачыцца таксама, чаму яго перавезлі менавіта ў магілёўскую турму, а не ў гомельскі СІЗА №3 або мінскі следчы ізалятар КДБ.
13 лістапада праваабаронцы атрымалі інфармацыю, што ў той жа магілёўскай турме №4 утрымліваюць і грамадскага актывіста з Калінкавічаў Аляксандра Елісеева. Яго таксама абвінавачваюць у здрадзе дзяржаве, а яшчэ ў абразе беларускага дыктатара. Паводле наяўных звестак, абодва рэгіянальныя актывісты маглі трапіць пад пераслед у межах адной справы. І Віткоўскі, і Елісееў зніклі ў сваіх гарадах у верасні 2025 года.
Філосаф Уладзімір Мацкевіч большую частку свайго зняволення правёў у калоніі ў Шклове і турме ў Магілёве, дзе спазнаў катаванні і здзекі.
Гісторыя катаванняў у калоніі
Праз 14 месяцаў пасля затрымання з палітычных прычын у жніўні 2021 года філосафа Уладзіміра Мацкевіча перавялі з мінскага СІЗА спачатку ў Магілёў, а потым у шклоўскую калонію №17. Ён прызнаецца Праваабарончаму цэнтру “Вясна”: больш за ўсё хацеў выбрацца з камеры і «пабачыць неба», але не ўяўляў, што чакае яго ў лагеры.
Першае «парушэнне» Мацкевіч атрымаў праз дзесяць хвілін пасля прыезду за тое, што не павітаўся з начальнікам. Далей былі чарговыя правакатыўныя парушэнні і першыя суткі ў ШІЗА. У атрад філосаф трапіў ужо пасля ізалятара. Гэта быў так званы «казліны атрад», дзе сядзяць вязні, якія супрацоўнічаюць з адміністрацыяй. Ім загадалі не кантактаваць з Мацкевічам. Гаварыць яму дазвалялася толькі з заўгасам і вязнем-забойцам, які адбываў апошнія гады свайго тэрміну.
Адміністрацыя шукала любыя падставы для пакарання: за «няправільнае павітанне», «няпоўную запіскі пра рэчы» або за тое, што зняволены не так сеў. У выніку філосаф атрымаў каля 30 спагнанняў. За кожнае яму прызначалі ШІЗА або ПКТ, пазбаўлялі перадач і спатканняў.
Самым цяжкім стала катаванне холадам у ШІЗА: у камеры была толькі адна гарачая труба, прыціснуцца да якой немагчыма. «Я адціскаўся і прысядаў, каб не замерзнуць. Не ведаю, колькі скінуў вагі – паўтара месяца там былі пеклам» – кажа Мацкевіч.
Пасля чарговых парушэнняў яго выклікалі да начальніка. Калі палітвязень прапанаваў перавесці яго на турэмны рэжым, кіраўнік калоніі намякнуў і на магчымасць узбудзіць новую справу па арт. 411, што азначае павелічэнне тэрміна зняволення. У Мацкевіча ў той час абвастрылася грыжа, але меддапамога была мінімальнай: аперацыю не планавалі, бялізну не давалі, дазволілі толькі бандаж.
Суд па замене рэжыму адбыўся хутка, і Мацкевіча вярнулі ў турму №4 у Магілёве. «Турма стала палёгкай» – прызнаецца ён. Там ён сустрэў іншых палітвязняў, у тым ліку Аляксея Храловіча, які раскрыў КДБ-шныя матэрыялы па справе Рамана Бандарэнкі.
У Магілёве філосаф дамогся пастаноўкі ў чаргу на аперацыю. Пасля абследавання яго двойчы вазілі ў Рэспубліканскую бальніцу зняволеных у Калодзічы. «Лекары там прафесійныя, абсталяванне добрае, але этапы ў кайданках – прыніжальныя» – адзначае Мацкевіч.
Галоўны ўдар: страта сшыткаў
Найбольш балючай падзеяй зняволення філосаф называе не холад і не ШІЗА, а тое, што ў яго забралі ўсе сшыткі з чатырохгадовай працай. Спачатку ў студзені 2023-га зніклі пяць сшыткаў. Відаць, іх забрала спецслужба. Потым, падчас этапавання, у яго адабралі ўсё: лісты, фотаздымкі, нататкі.
«Гэта была мая праца, мая апора. Я страціў тое, што не змагу аднавіць. Гэта найгоршае, што са мной адбылося ў зняволенні» – кажа ён.
Прымусовы шлях у выгнанне
У верасні 2025 года Мацкевіча раптоўна вывелі з камеры і далі загад збірацца на вызваленне. Разам з іншымі палітвязнямі яго з закрытым тварам адвезлі ў СІЗА КДБ, дзе ўсе чакалі допытаў. Але замест гэтага іх прымусова перадалі літоўскім дыпламатам.
«Я не хацеў з’язджаць, бо не люблю эміграцыю і ведаю, што нічога добрага ад палітычнай эміграцыі не бывае. Я хацеў застацца ў Мінску, але не пайшоў па шляху Статкевіча, бо вярнуцца ў турму для мяне было непрымальна» – кажа філосаф, які цяпер знаходзіцца ў Літве.
У следчым ізалятары магілёўскай турмы №4 знаходзіцца грамадскі актывіст з Калінкавічаў Аляксандр Елісееў.
Аб тым, што актывіст знаходзіцца ў магілёўскай турме, гомельскім праваабаронцам паведамілі крыніцы ў гэтай пенітэнцыярнай установе. Паводле папярэдніх звестак, яму інкрымінуюць «здраду дзяржаве» і «абразу Лукашэнкі».
Што менавіта сілавікі палічылі «злачыннымі дзеяннямі» Елісеева, пакуль невядома. Не раскрываецца і дата яго затрымання, як і прычыны, чаму яго даставілі не ў гомельскі СІЗА №3, а адразу ў Магілёў.
Аляксандр Елісееў – грамадскі актывіст з Калінкавічаў, былы сябр ліквідаванай уладамі Аб’яднанай грамадзянскай партыі. Шмат гадоў ён займаўся незалежным назіраннем за выбарамі розных узроўняў і неаднаразова фіксаваў парушэнні выбарчых працэдур. На падставе гэтага ён заяўляў, што рашэнні нелегітымнай улады не абавязковыя да выканання, і рэгулярна адмаўляўся сплочваць штрафы па палітычна матываваных адміністрацыйных справах.
У 2020 годзе і пазней яго неаднаразова затрымлівалі, прызначалі працяглыя адміністрацыйныя арышты. Падчас аднаго з такіх арыштаў, у лютым 2022 года, за некалькі дзён да пачатку поўнамаштабнага ўварвання расійскіх войскаў ва Украіну, ён трымаў галадоўку. Тады расійскія вайсковыя падраздзяленні стаялі каля Калінкавічаў і Мазыра. Каб ізаляваць актывіста, яго абвінавацілі ў «дробным хуліганстве».
Апошняя яго публікацыя ў Facebook датаваная 24 красавіка. Пры гэтым у верасні яго яшчэ бачылі ў Калінкавічах. Елісееў – спецыяліст у галіне авіяцыйнай прамысловасці. Ён вучыўся ў Кіеўскім міжнародным універсітэце грамадзянскай авіяцыі (цяпер – Кіеўскі авіяцыйны інстытут), працаваў на авіябудаўнічых прадпрыемствах Украіны, потым – як праграміст у Беларусі. Аднак, пасля таго, як ён актыўна далучыўся да палітычнага жыцця, знайсці годную працу на радзіме ён ужо не мог.
Адзін з дэпартаваных у Літву былых палітвязеняў Віталь Бандарук, распавёў пра катаванні і здзекі, якія ён перажыў у папраўчай калоніі №17 у Шклове, і параўнаў яе з магілёўскай турмой.
«Ластаўка», расцяжка і холад
«ПК-17 адрозніваецца сваім садызмам» – распавёў Праваабарончаму цэнтру “Вясна” Віталь Бандарук. Паводле яго, адміністрацыя калоніі актыўна выкарыстоўвала жорсткае абыходжанне, у тым ліку катаванні холадам у ШІЗА.
Былы зняволены ўзгадвае, што калі яго вадзілі “ластаўкай” яму вывіхнулі руку: вязняў прымушалі ісці ў нахіле з рукамі ў кайданках уверх, і любы рэзкі рух мог прывесці да падзення тварам у зямлю. Асабліва вылучаўся супрацоўнік Прохараў, якога Бандарук называе садыстам.
«Ён ламаў рукі людзям, рэзка падымаў за кайданкі, і чалавек падаў на падлогу. Не раз я чуў крыкі ад іншых вязняў пад маімі дзвярыма», – кажа палітвязень.
У ШІЗА і ПКТ Віталь правёў восем месяцаў. Камеры там нагадвалі халадзільную камеру: падлога выкладзеная пліткай, якая нібыта астуджалася праз спецыяльныя трубкі. «Ногі літаральна прымярзалі да падлогі», – адзначае ён.
Халодныя камеры разбуралі здароўе. Бандарук кажа, што найбольш пакутавалі ногі і суставы: калені ацякалі, узнікалі праблемы з мачавіком, вязні пастаянна бегалі ў прыбіральню ад холаду.
«Спіш на жалезных нарах, якія таксама прамярзаюць. Гэта невыносна. Усе, хто праходзіў праз ШІЗА, потым хадзілі кульгаючы», – узгадвае ён.
Галадоўка і ціск адміністрацыі
На палітвязняў рэгулярна складалі рапарты з надуманых прычын, што адкрывала шлях да новых крымінальных спраў. Пасля аднаго з такіх рапартаў Віталь абвясціў галадоўку.
«Пяць дзён я трымаўся толькі на вадзе. Калі ты вельмі злы, нават есці не хочацца. Потым ужо прыйшла слабасць» – кажа былы палітвязень.
За гэты час адміністрацыя склала на яго 27 рапартаў, аднак пасля гэтага на працягу амаль трох месяцаў Бандарука не чапалі.
Вымагальніцтва і «фонды атрада»
Асобную ўвагу Бандарук звяртае на вымагальніцтва грошай. З яго патрабавалі пералічваць сродкі ў «фонд атрада», але ён адмовіўся. Паводле Бандарука, калі чалавек не плаціць, то яго пераводзяць у турму, а калі плаціць, то “жывеш у шакаладзе: даюць дадатковае тэлефанаванне, ходзіш на ўсе спатканні”.
“Яны перавышаюць свае службовыя паўнамоцтвы, калі ўжываюць сілу, і вымагальніцтва практыкуюць. Сведчанняў у мяне вельмі шмат. Я ведаю людзей, якія тысячамі долараў выплачвалі, каб гэтыя баракі будавалі. Гэтая сістэма працуе ад моманту, як толькі трапляеш у каранцін”, – сведчыць былы палітзняволены.
Калі турма лягчэй за калонію
З-за жорсткіх умоў Бандарук сам папрасіў перавесці яго на турэмны рэжым. Ён адзначае, што ў Магілёве кантраст адчуваўся адразу.
«У ПК-17 нават у душ выводзяць чатыры чалавекі з сабакам. А ў Магілёве канваір адзін вядзе двух зняволеных. І супрацоўнікі не абражаюць палітвязняў», – расказвае Віталь.
Ён дадаў, што ў магілёўскай турме харчаванне было значна лепшае, чым у шклоўскай калоніі. Калі ў ПК-17 ён схуднеў з 125 да 65 кілаграмаў, то пасля пераводу ў Магілёў за год зноў набраў вагу.
Віталь Бандарук падкрэслівае, што шклоўская калонія №17 вылучаецца асаблівай жорсткасцю і сістэмным садызмам. Катаванні холадам, вымагальніцтва грошай, прыніжэнне і здзекі сталі там нормай. У параўнанні з ёй нават магілёўская турма выглядала больш чалавечнаю.
З 2025 года пенсіі асуджаных у Беларусі могуць цалкам кантралявацца МУС, а не сацыяльнай службай. Усе выплаты будуць трапляць у папраўчую ўстанову, і толькі невялікая частка – «мінімум» – дойдзе да самога чалавека. Новы парадак робіць зняволеных пенсіянераў яшчэ больш уразлівымі, а для дзяржавы – нават фінансава прывабнымі.
Я ўсё яшчэ памятаю, як мая бабуля ганарылася сваёй пенсіяй, нават калі яна была меншая за месячную аплату святла. «Гэта маё, я заслужыла!» – казала яна. Цяпер, здаецца, гэта «маё» ўсё далей ад тых, каму і так мала засталося. Дзяржава вырашае: калі ты трапіў за краты, твая пенсія ўжо не твая – яна пераходзіць у «касу» папраўчай сістэмы.
Нібыта ўсё проста: асуджаны пенсіянер павінен атрымаць сваё, але на самой справе амаль усе грошы забярэ адміністрацыя. На руках застанецца толькі мінімальны астатак, вызначаны дзяржавай. Усё іншае пойдзе «на твае ж патрэбы»: ежу, ложак, ахову, уласна – за само зняволенне. Становішча набірае асаблівы цынізм, калі разумееш: цяпер сам факт асуджэння пенсіянера робіцца дзяржаве практычна выгадным.
Раней чалавек мог спадзявацца хоць на дробязь: 10% ад сваёй пенсіі, не менш за 20% ад мінімальнай, і гэтая сума, дзякуючы даверанасці, магла пайсці на сям’ю – напрыклад, аплаціць камуналку. Цяпер і гэтая магчымасць пад пагрозай. Адміністрацыя турмы атрымлівае поўны кантроль: хто і куды атрымлівае грошы, хто можа іх атрымаць, а хто не.
Пенсія асуджанага – гэта ўжо не падтрымка для блізкіх, а разліковы талон, з якога здымуць усё да капейкі «за ўтрыманне». У выпадку з непаўналетнімі або тымі, хто страціў карміцеля, палова выплат пойдзе на асобны рахунак, а другая частка – прадстаўніку.
Сацыяльныя пенсіі наогул перастануць выплачваць на час зняволення. Астатнія выплаты будзе размяркоўваць папраўчая ўстанова.
Змена закона азначае, што кантроль за фінансамі зняволеных цяпер цалкам пераходзіць з рук сацыяльнай службы ў рукі тых, хто адказвае за выкананне пакарання. І гэта не толькі пра грошы, а пра сітуацыю, калі нават уласная старасць ператвараецца ў яшчэ адзін рычаг кантролю. Дзяржава атрымлівае фінансавы бонус: кожны пенсіянер за кратамі – гэта, па сутнасці, папаўненне бюджэту папраўчай сістэмы. Фінансавы парадокс: утрымліваць чалавека стала не толькі юрыдычнай, але і эканамічнай справай.
У сям’і асуджанага цяпер яшчэ больш рызыкі: без пенсійнай дапамогі, з магчымасцю прымусовых плацяжоў і штрафаў за даўгі. Дзяржава атрымлівае максімальную эканамічную выгаду, пакідаючы тым, хто і так страціў свабоду, толькі мінімум – як па жыцці, так і па фінансах. Калі раней і быў выбар – падтрымаць сям’ю ці хаця б захаваць годнасць, то цяпер пенсія не абараняе, а толькі фінансуе сістэму, што цябе ж і карае.
Што тут скажаш? Сацыяльная падтрымка ў беларускай рэальнасці ўсё больш нагадвае спробу пралічыць, колькі каштуе чужая няволя. І з кожнай зменай закона пенсія становіцца не абаронай, а элементам турэмнага ўліку – і, як ні дзіўна, крыніцай даходу для самой дзяржавы. Ці ёсць у такім раскладзе месца для годнасці? А можа, гэта чарговы ўрок: калі «заслужанае» ператвараецца ў яшчэ адну форму пакарання, застаецца толькі жарт: «Можа, хоць гумар ніхто не адабраў?»
В Могилевском торговом колледже прошла необычная профориентационная встреча: учащимся предложили рассмотреть карьеру в системе исполнения наказаний.
С предложением перед студентами выступил сотрудник исправительного учреждения «Тюрьма №8» из Жодино, где содержатся в том числе осуждённые на пожизненные сроки. Про это пишет правозащитный телеграм-канал Mayday.
Несмотря на то, что колледж готовит специалистов по таким направлениям, как маркетинг, логистика, банковское дело, общепит и правоведение, студентам презентовали службу в пенитенциарной системе как перспективную альтернативу.
Представитель тюрьмы рассказал о преимуществах работы в органах внутренних дел: льготное кредитование жилья под 5%, полный социальный пакет, ежеквартальные премии и возможность быстрого карьерного роста. Учащимся также раздали информационные буклеты с условиями труда.
Согласно озвученным данным, при сменном графике «два через два» и 12-часовом рабочем дне стартовая зарплата составляет около 1350 рублей. Также обещаются премии до 500 рублей ежеквартально. В то же время на сайтах по трудоустройству указаны более высокие суммы — от 1600 до 2300 рублей, но, как отмечают сами сотрудники, реальная выплата на руки остается на уровне 1350 рублей.
Работа в тюрьме не требует ни высшего образования, ни опыта. Для юношей это также может стать вариантом альтернативной службы вместо армии.
Стоит отметить, что в пенитенциарной системе Беларуси уже давно сохраняется острая нехватка кадров. А для того, чтобы выслужиться, как сообщала “Немецкая волна”, надо создавать невыносимые условия для политзаключенных.
Сусветны дзень кітоў і дэльфінаў (World Whale and Dolphin Day, з 1986 года).
Міжнародная кітабойная камісія, пасля 200 гадоў бязлітаснага знішчэння кітоў, увяла забарону на іх промысел, гандаль кітовым мясам.
Забарона дзейнічае і дагэтуль і азначае, што ва ўсім свеце паляванне на кітоў, а таксама гандаль кітовым мясам забаронены.
Аднак, кітовы промысел – не адзіная пагроза для дадзеных жывёл. Яшчэ адзін з галоўных фактараў знікнення кітоў, дэльфінаў і іншых марскіх млекакормячых – гэта іх адлоў для дэльфінарыяў, акіянарыумаў і цыркаў.
Штогод у гэты дзень розныя прыродаахоўныя групы і арганізацыі праводзяць акцыі і дэманстрацыі ў абарону кітоў і іншых марскіх млекакормячых.
1148 год. Крыжакі падышлі да Дамаска.
На наступны дзень пачалася яго аблога. Адбывалася падчас Другога крыжовага пахода (1147-1149) у адказ на захоп мусульманамі Эдэскага графства.
4-х дзённая аблога Дамаска была безвыніковай. Дамаскам правіў візір Муйнадзін Унар, які прыняў рашэнне абараняць горад ад крыжакоў. Ён адправіў паслоў у Сірыю за дапамогай.
Аблога Дамаска скончылася 28 ліпеня адступленнем крыжацкага войска.
Восенню 1148 года войска крыжакоў пакінула тэрыторыю Святой Зямлі, морам адправіўшыся назад у Еўропу. Гэта ў канчатковым выніку прывяло да падзення Іерусаліма і пачатку трэцяга крыжовага паходу.
1610 год. У Магілёве на Ільінскай гары на Папенцы пакараны завадатары бунту супраць гарадскога магістрата.
Падчас новага буйнога выступлення гарадскія нізы імкнуліся падняць узброенае паўстанне, але яно было падаўлена войскамі, а пяць кіраўнікоў паўстання былі прыгавораны на смерць.
На гэтым скончылася першае гарадское паўстанне ў Магілёве (1606-1610), якое спачатку ўзначаліў Стахор Міткавіч.
1633 год. Па прывілею караля Жыгімонта ІІІ жыхарам Магілёва, усім яўрэям, што пасяліліся на гарадской гандлёвай плошчы, было загадана выселіцца за гарадскі вал.
1867 год. У Расійскай імперыі створана Туркестанскае генерал-губернатарства на чале з выхадцам з Кругляншчыны, выхаванцам Магілёўскай гімназіі Міхаілам Чарняевым (1828-1898).
Знакаміты і як галоўнакамандуючы сербскай арміяй (1876), і як выдавец пецярбургскай газеты “Русский мир” (1873-1878).
1881 год. У бельгійскім Льежы заснавана Міжнародная федэрацыя гімнастыкі, FIG (Federation Internationale de Gymnastique).
Найстарэйшая ў свеце спартовая арганізацыя.
Толькі праз 11 гадоў былі створаны яшчэ два міжнародныя аб’яднанні – Саюз канькабежцаў і Федэрацыя веславання, яшчэ годам пазней – Міжнародны алімпійскі камітэт (МАК), а ўсе астатнія аб’яднанні спартсменаў – стварэнні XX стагоддзя. Спачатку ў гэтую арганізацыю ўваходзілі ўсяго тры дзяржавы: Бельгія, Нідэрланды і Францыя.
Да 1897 года ў ёй налічвалася ўжо 17 еўрапейскіх краін. Зараз у федэрацыі 130 краін свету.
1888 год. У Кіеве на Сафійскай плошчы адкрыты помнік гетману Багдану Хмяльніцкаму.
Выраблены па малюнку мастака і архітэктара-беларуса МіхалаМікешына (1835–1896). Постаць гетмана вырабіў скульптар П. Велёнскі, а каня – А. Обер (ён жа аўтар помніка з арлом у в. Лясная, у гонар бітвы пад Лясной).
1918 год. У Савецкай Расіі ўступіла ў сілу “Часовая інструкцыя аб пазбаўленні волі”.
Першы савецкі дакумент, які вызначаў парадак утрымання зняволеных.
Месцы пазбаўлення волі падзяляліся на мужчынскія і жаночыя, а па прызначэнні – на турмы, рэфарматорыі, земляробчыя калоніі, выпрабавальныя ўстановы, карна-лячэбныя ўстановы для арыштантаў з выяўленымі псіхічнымі дэфектамі і турэмныя бальніцы.
Існавалі таксама арыштныя дамы – для перасылкі і кароткатэрміновага ўтрымання затрыманых.
1922 год. Стварэнне аўтаномнай беларускай мітраполіі.
У мінскім кафедральным праваслаўным саборы Святых апосталаў Пятра і Паўла адбыўся царкоўны сінод, які абвясціў аб стварэнні аўтаномнай беларускай мітраполіі і выбраў мінскага біскупа Мелхіседэка (Паеўскага) Беларускім і Мінскім мітрапалітам. Патрыярх Ціхан прыняў яго ў Маскоўскі патрыярхат, але тытул не прызнаў.
1964 год. Нарадзіўся Ігар Сідарук.
Беларускі празаік-фантасмагорык, драматург-сюррэаліст, выказнік маргінальнай свядомасці, майстар чорнага бурлеску.
Аўтар шэрагу паэтычных зборнікаў, кніг “Квадратная варона”, “Выкраданьне вепрука”, п’ес.
Найбольш вядомая п’еса “Галава” ставілася на сцэне Тэатра нацыянальнай драматургіі “Вольная сцэна” ў пастаноўцы Валерыя Мазынскага.
1983 год. Анекдатычная сітуацыя ледзь не прывяла да трагедыі з “Боінг-767”.
Пасажырскі самалёт “Боінг-767” авіякампаніі “Эйр Канада” прызямліўся з выключанымі рухавікамі на былой ваеннай базе.
На вышыні 40 000 футаў (12 000 м) спыніліся абодва рухавіка, і самалёт змушаны быў планаваць, для таго каб здзейсніць незапланаваную пасадку на былой ваеннай авіябазы Гілмі ў правінцыі Манітоба, бо на паўдарогі ў самалёта скончылася паліва.
Гэты канадскі лайнер быў першым самалётам, на якім выкарыстоўваліся абазначэнні паліва ў кілаграмах, але пілот і штурман па звычцы палічылі запраўку ў фунтах. У выніку няправільнага пераліку на борце самалёта аказалася замест разлічаных 20 400 кг усяго 9 144 кг авіягазы.
1995 год. У аўтакатастрофе загінуў Алесь Ставер (1929-1995).
Беларускі паэт, празаік, драматург.
Аўтар шматлікіх паэтычных зборнікаў, песень, раманаў.
Вядомы песні на яго вершы: “Песня пра Якуба Коласа”, “Жураўлі на Палессе ляцяць”, “Беларусачка” і шматлікія іншыя.
