Умовы, у якіх знаходзяцца палітвязні, гэта катаванні ва ўсіх сэнсах, сцвярджае праваабаронца, былы зняволены Шклоўскай калоніі №17 Уладзімір Лабковіч.
“Умовы былі надзвычай цяжкія. Напрыклад, у калоніі №17 мне адразу начальнік гэтай установы сказаў: ты ж ведаеш, што твае сябры на волі робяць з цябе сакральную ахвяру. Мы ім, канешне, дапаможам у гэтым ва ўсім. Формула простая – мы проста пеленгуем інтэрнэт, адна ўзгадка (пра цябе – заўв. mogilev.media) ў прэсе, незалежна дзе, і ты адразу едзеш у ШЫЗА. Узгадак было шмат, ШЫЗА таксама хапала” – распавёў Лабковіч на прэс-канферэнцыі былых палітвязняў у Вільні.
Асаблівыя пакуты ў ШЫЗА ў яго выклікала знаходжанне ў камеры-адзіночцы.
“Гэта адзіночкі, гэта надзвычай халоднае памяшканне. У кожнага розны ўзровень сацыяльнай моцы. Для мяне асабліва цяжка было ў адзіночках, калі ты там адзін тыдзень, два, тры, чатыры, пяць, і іх было шмат. І сутак было шмат бесперапынна. Тады сапраўды становіцца цяжка” – ўзгадвае праваабаронца, падкрэсліваючы, што катаванні камерамі-адзіночкамі “вельмі-вельмі цяжкія”.
“Ёсць шмат момантаў, пра якія я не гатовы ўзгадваць, калі сапраўды былі і фізічны ўздзеянні, а маральныя і псіхалагічныя былі кожны раз” – кажа Уладзімір Лабковіч.
Уладзімір Лабковіч – юрыст Праваабарончага цэнтру “Вясна”, каардынатар кампаніі “Праваабаронцы за свабодныя выбары”. Уладзімір быў затрыманы разам з жонкай Нінай Лабковіч 14 ліпеня 2021 г. пасля вобшуку ў іх кватэры па так званай “справе Вясны”. Па некалькіх артыкулах Крымінальнага кодэксу яму прысудзілі сем гадоў калоніі ўзмоцненага рэжыму.
13 снежня 2025 г. Уладзімір Лабковіч разам з іншымі палітвязнямі быў выдвараны з Беларусі ва Украіну, а затым пераехаў у Літву.
Адміністрацыя Горацкай калоніі не рабіла палёгкі для лаўрэата Нобелеўскай прэміі ў параўнанні з іншымі палітзняволенымі, паведаміў праваабаронца Алесь Бяляцкі.
У калоніі №9 у Горках усе ведалі, што ў іх сядзіць лаўрэат Нобелеўскай прэміі, аднак ніякіх прывілеяў гэта не давала, распавёў выдвараны з Беларусі былы палітвязень Алесь Бяляцкі Радыё Свабодзе. Ён знаходзіўся ў гэтай калоніі з 2023 года да вызвалення сёлета ў сярэдзіне снежня.
“Я праходзіў праз усё тое, праз што праходзілі палітычныя зняволеныя. Гэта і знявагі, гэта і размовы на «ты», да цябе ставіліся як да звычайнага зняволенага, як да палітзняволенага. Захацелася начальніку рэжыму – ён цябе распрануў дагала, прымусіў прысядаць, бо ён табе робіць поўную праверку, хаця там у цябе толькі сустрэча з адвакатам. Перад гэтым ён цябе распрануў, а то раптам ты пранясеш нейкую цыдулку, ці што ён там шукаў, я ня ведаю. Гэта ўсё – здзекі і нечалавечае абыходжанне – было, безумоўна” – распавёў Алесь Бяляцкі.
Паводле яго, там былі бясконцыя пратаколы аб парушэньні правілаў унутранага распарадку і адміністрацыя вельмі любіла выпісваць гэтыя паперы. “За любую дробязь і па справе, і не па справе – што ты не паголены, у цябе чаравікі не пачышчаныя, ты кепска прыбраў у секцыі, калі твой час прыбіраць, не павітаўся, калі прайшоў начальнік нейкі. Усё гэта было, я і сам ня ведаў, што на мяне было столькі папер” – кажа палітвязень.
Бяляцкі падлічыў, што пару месяцаў таму ён праходзіў палову тэрміну свайго зняволення. “Улічваючы норму «дзень у СІЗА за паўтара ў калёніі» і тое, што мы ў СІЗА правялі амаль два гады, мне атрымалася чыстага тэрміну дзевяць гадоў і паўтара месяца – тое, што я мусіў адсядзець. Нядаўна я праходзіў атэстацыю за палову гэтага тэрміну і на ёй пачуў, што на мяне, аказваецца, за два з паловай гады знаходжаньня ў Горацкай калёніі склалі 23 пратаколы аб парушэнні ўнутранага распарадку. Я лічыўся злосным парушальнікам. Нобэлеўскі ляўрэат – злосны парушальнік правілаў распарадку. Гэта цалкам нармальна, без усякай шызафрэніі для мясцовага горацкага начальства” – сцвярджае праваабаронца.
Паводле Бяляцкага, пры вызваленні перад наступнай дэпартацыяй у Літву 13 снежня 2025 года ў яго была забраная ўся карэспандэнцыя і рукапісы.
Пры гэтым ён сцвярджае, што ў дачыненні да яго, безумоўна, было нялюдзкае абыходжанне, а вось катаванняў не было. “Калі цябе зачыняюць у ШЫЗА, а на табе толькі лёгкае адзеньне, а ў камэры +8 градусаў і ты там мусіш сядзець 10 сутак, ня можаш спаць, бо цябе калоціць ад холаду – гэта што? Гэта і ёсць нялюдзкае абыходжанне. Калі ты ня можаш сесці, бо прышпіленыя нары, ты мусіш хадзіць, а лаўка вузкая – 20 сантыметраў. Гэта тое месца, дзе ты можаш пасядзець пры +8 градусах у камеры, максімум +10, а ты ў кашульцы – гэта што такое? Гэта датычыць усіх зняволеных, не толькі палітычных” – ўзгадвае праваабаронца.
Што з кіраўніком клуба гістарычнай рэканструкцыі Паўлам Пастуховым (Станкевічам) – невядома.
Сёння, 17 снежня, магілёўскі клуб сярэдневяковай культуры “Барысфен” быў прызнаны Міністэрствам унутраных спраў “экстрэмісцкім фармаваннем” – паведамляе “Вясна”. Клуб «Барысфен» быў заснаваны яшчэ ў канцы 1990-х гадоў і ўваходзіць у структуру Магілёўскага гарадскога цэнтра культуры і адпачынку і мае званне Народнага калектыва. Касцюмаваныя выступленні ўдзельнікаў клуба дзесяцігоддзямі ўпрыгожвалі галоўныя гарадскія вулічныя святы і акцыі, шматлікія мерапрыемствы ў Магілёве і вобласці.
Заснавальніка і бяссменнага кіраўніка клуба Паўла Пастухова (пазней – Станкевіча) затрымалі больш за месяц таму, ён адсядзеў двойчы па 15 сутак – пісалі mogilev.media. Паводле інфармацыі ад розных крыніц, пасля адсідкі Павел быў адпушчаны на волю. Але прыкладна ў той жа самы дзень, калі дайшла інфармацыя пра тое, што ён на свабодзе, з’явілася новая – паводле якой, Паўла зноў затрымалі.
Паводле непацверджаных звестак, над ім зноў адбыўся адміністрацыйны суд. У якім статусе ён знаходзіцца зараз – невядома. Цалкам магчыма, што прызнанне рыцарскага клуба “экстрэмісцкім фармаваннем” прывядзе да крымінальнага пераследу самаго Паўла Пастухова (Станкевіча) і яго паплечнікаў. Паводле МУС, дачыненне да клуба маюць Павел Станкевіч, Павел Лішанкоў, Дзмітрый Далячка.
У калоніі №9 у Горках на гэты момант знаходзіцца каля 20 палітвязняў, заявіў выдвараны ў Літву былы палітзняволены праваабаронца Алесь Бяляцкі.
“Ніводзін з іх не змяніў сваёй пазіцыі, хоць, зразумела, у калоніі нам забаранялася выказваць сваё меркаванне, каментаваць або якім-небудзь чынам рэагаваць на сітуацыю ў Беларусі ці за яе межамі. Там трэба было маўчаць, і ўсё. Але, размаўляючы з гэтымі людзьмі, я бачыў, што ўсе яны прытрымліваліся тых поглядаў, якія мелі яшчэ да зняволення” – распавёў у праграме літоўскага тэлебачання LRT “Тэма дня” лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру за 2022 год.
Паводле Бяляцкага, для тых, хто ў Беларусі знаходзіцца пры ўладзе, наяўнасць палітзняволеных – гэта ўмова захавання гэтай самай улады. “Такім чынам яны нейтралізуюць сваіх супернікаў. Яны хапаюць людзей з іншым меркаваннем. Яны пашыраюць рэпрэсіі супраць прадстаўнікоў беларускай культуры і тых, хто размаўляе па-беларуску. Ідзе вайна супраць усяго беларускага, супраць самой Беларусі. Па сутнасці, гэта антыбеларускі рэжым, які дзейнічае супраць уласнага народа толькі для таго, каб захаваць сваю ўладу” – адзначае праваабаронца.
Ён сцвярджае, што лукашэнкаўскія ўлады ў першую чаргу зацікаўленыя ў зняцці эканамічных санкцый. Але яны не зацікаўленыя ў тым, каб мяняць сітуацыю да лепшага, даваць людзям магчымасць жыць свабодна, свабодна выказваць сваё меркаванне.
“Свабоды прэсы няма, немагчыма з’явіцца на тэлебачанні, у Беларусі не існуе незалежных газет. Сітуацыя абсалютна антыдэмакратычная, яе можна параўнаць хіба што з савецкімі часамі. Не з апошнім дзесяцігоддзем, а з значна больш раннім перыядам, калі любая альтэрнатыўная інфармацыя і любыя альтэрнатыўныя меркаванні людзей душыліся. Менавіта такая сітуацыя сёння склалася ў Беларусі. Таму, дамагаючыся вызвалення палітычных зняволеных, трэба вельмі добра разумець, з кім вы маеце справу” – кажа Алесь Бяляцкі.
Ён указавае, што вызваляючы адных, улады ў Беларусі працягваюць арыштоўваць іншых. Арышты працягваюцца, рэпрэсіі, якія вяліся раней, нікуды не зніклі. Фактычна адной рукой улады выпускаюць палітычных зняволеных, а другой – набіраюць новых, каб затым эфектыўна «гандляваць» гэтымі людзьмі.
“Нам неабходна, каб у Беларусі былі спыненыя рэпрэсіі, каб не засталося палітычных зняволеных, каб улады пайшлі на сур’ёзныя структурныя змены. Інакш такія абмены палітычных зняволеных не маюць ніякага сэнсу. Я, вядома, вельмі рады, што некаторых маіх калегаў вызвалілі, але іншыя сябры і паплечнікі па-ранейшаму знаходзяцца ў турме. І невядома, калі гэта скончыцца. Машына тэрору працягвае працаваць, беларускія ўлады і далей падтрымліваюць атмасферу страху. Неабходна дамагацца пераменаў, карэнных пераменаў у Беларусі. Інакш гэта будзе працягвацца бясконца” – сцвярджае дэпартаваны ў замежжа праваабаронца.
Паводле яго, сітуацыя ў Беларусі ўсё больш нагадвае сталінскія часы, калі ажыццяўляліся маштабныя рэпрэсіі. Людзі працягваюць жыць у гнятлівай атмасферы, нібы ў Савецкім Саюзе.
Што датычна планаў былога палітзняволенага Горацкай калоніі №9, то ён намераны працягваць займацца тым, чым займаўся апошнія 30 гадоў – абаронай правоў чалавека.
Выдваранага з Беларусі палітзняволенага праваабаронцу Алеся Бяляцкага везлі з калоніі ў Горках праз усю краіну з завязанымі вачыма.
Некалькі палітвязняў былі вывезены ў Літву з Беларусі ўвечары 13 снежня 2025 года. Сярод іх быў праваабаронца, лаўрэат Нобелеўскай прэміі Алесь Бяляцкі. Пасля 1613 дзён ён выглядаў схуднелы і стомлены, але няскораны, і сустрэўся ў Вільні з беларускай грамадой і журналістамі.
Праваабаронца, які адбываў 10-гадовы тэрмін пакарання ў калоніі №9 у Горках, распавёў, што пра сваё вызваленне даведаўся літаральна ў ноч перад вывазам: а чацвёртай гадзіне раніцы яго разбудзіў дзяжурны па атрадзе і загадаў тэрмінова сабраць рэчы. Пашпарт, паводле словаў праваабаронцы, яму аддалі толькі пасля праходжання беларуска-літоўскай мяжы.
“Пасля таго, як у чэрвені быў вызвалены Сяргей Ціханоўскі, а ў верасні 51 палітзняволены, то было зразумела, што гэты працэс пайшоў. – зазначыў Бяляцкі – Заставалася толькі чакаць і спадзявацца, што ён не сарвецца. Бо мы разумеем, што ў любы момант сітуацыя можа змяніцца ў горшы бок”.
Таму вельмі важна і далей усім працягваць трымаць фокус на тых палітзняволеных, якія зараз знаходзяцца ў беларускіх турмах, а таксама дабівацца поўнага вызвалення ўсіх.
Журналісты ўдакладнілі, ці быў у яго выбар – выехаць альбо не пакідаць Беларусь. “Насамрэч у той сітуацыі выбару вялікага не было: ці заставацца ў турме, ці быць такім чынам вывезеным, з завязанымі вачыма, з краіны. Я праехаў праз усю Беларусь з завязанымі вачыма” – распавёў ён, павеаміўшы, што не прасіў аб памілаванні.
Алесь Бяляцкі пажадаў усім беларусам вытрымкі і аптымізму, а таксама ніколі не здавацца і не апускаць рукі.
Мерапрыемства прайшло ў сценах Музея Славы і сабрала ўвесь колер магілёўскай творчай інтэлігенцыі цяперашняга кшталту – галоўнага рэдактара газеты аблвыканкама Ірыну Петрусевіч, прадстаўнікоў грамадскай арганізацыі ветэранаў КДБ «Гонар», былога КДБіста, а цяпер старшыню абласного аб’яднання саюза пісьменнікаў Алеся Казеку і ўсіх, хто перакананы ў бездакорнасці магілёўскіх чэкістаў.
Тэма не проста спрэчная, а вельмі і вельмі склізкая. Чэкісты, няма словаў, таксама ваявалі, але іх уклад у перамогу над фашызмам – мікраскапічны ў параўнанні з мільёнамі салдат, што засталіся ляжаць пад фанернымі зоркамі і ў безыменных пахаваннях на палях баёў.
А вось пра ролю чэкістаў у фарміраванні загараджальных атрадаў, перадваенных і пасляваенных рэпрэсіях супраць уласнага народа кніжак пісаць не трэба – пра гэта ўсё і ўсім даўно вядома.
«Подзвігі» чэкістаў, у тым ліку і магілёўскіх, здзейсненыя ў апошні час, таксама афіцыйна задукаментаваныя.
За чарговую хвалю рэпрэсій супраць беларускага народа ім давядзецца адказваць паводле закона. І кнігі пра гэта будуць напісаныя зусім іншыя: гісторыю не спатрэбіцца перапісваць, яе трэба будзе толькі дапісаць.
Стала вядома цяперашняе месца адбыцця пакарання берасцейскага палітвязня Аляксанра Казлянкі – ён знаходзіцца ў Горацкай калоніі №9.
Аб пераводзе анархіста, асуджанага па справе “Рэвалюцыйнага дзеяння”, у калонію ў Горках паведаміў тэлеграм-канал АЧК-Беларусь. Гэта адбылося пасля суда над ім па арт. 411 за нібыта непадпарадкаванне адміністрацыі выпраўленчай установы і асуджэння яго яшчэ на паўтара года зняволення. Раней Аляксандр адбываў пакаранне ў Наваполацкай калоніі №1. Там жа праходзіў суд.
Першапачаткова, 6 верасня 2022 года, палітвязень быў асуджаны на шэсць гадоў калоніі ўзмоцненага рэжыму і да штрафу ў памеры 500 базавых велічынь (16 000 беларускіх рублёў ці больш за 6 300 долараў).
Паводле Праваабарончага цэнтру “Вясна”, Аляксандр Казлянка, акрамя датычнасці да анархісцкага руху, быў сябрам “Свабоднага прафсаюза”. Ён раней неаднаразова затрымліваўся за ўдзел у пратэстных акцыях, напрыклад, супраць акумулятарнага завода (АКБ) у Берасці і супраць дэкрэта “аб дармаедах” у 2017 годзе.
2 сакавіка 2021 года да Аляксандра прыйшлі з вобшукам, а затым затрымалі.
Аляксандру прад’яўленае абвінавачванне па арт. 342 Крымінальнага кодэксу (Арганізацыя альбо актыўны ўдзел у групавых дзеяннях, груба парушаючых грамадскі парадак) і па ч. 2 арт. 285 Крымінальнага кодэкса (стварэнне злачыннай арганізацыі альбо ўдзел у ёй). У аснову абвінавачвання па арт. 342 КК лёг эпізод з перакрыццём дарог ў Берасці ажно ў 2018 годзе: 5 траўня таго году анархісты блакавалі тры паласы трасы М1, пратэстуючы супраць будаўніцтва заводу АКБ. Пры гэтым знаёмыя Казлянкі кажуць, што ўдзелу ў акцыі ён не прымаў.
З першых дзён знаходжання ў зняволенні Аляксандра абавязалі насіць жоўтую бірку, як “схільнага да экстрэмізму і іншых дэструктыўных дзеянняў” (такія біркі носяць усе палітвязні), гэта значыць, што да зняволенага асаблівае стаўленне і больш жорсткія ўмовы адбыцця пакарання.
Дзень святога Мікалая (каталіцкая канфесія), Мікалайкі.
Найбольшую славу святому Мікалаю прынеслі яго незвычайная дабрыня і гатовасць заўсёды прыйсці на дапамогу бліжнім. У многіх каталіцкіх краінах існуе звычай рабіць дзецям падарункі, як гэта рабіў святы Мікалай. Атрымаць падарунак будуць радыя і дарослыя.
Святы Мікалай лічыцца апекуном падарожнікаў, дзяцей, дзяўчат на выданне, маракоў, рыбакоў, пекараў, вязняў, пастухоў. Ён ахоўвае хатнюю жывёлу ад хвароб і ваўкоў.
«На Мікалая пакінь воз, а закладзі сані», «Калі падае снег, то святы Мікалай трасе барадой». Святога Мікалая заклікалі і ва ўсіх нечаканых патрэбах, калі неабходна была дамамога гэтага цудоўнага святога.
Найстарэйшую выяву святога Мікалая можна ўбачыць у адным з касцёлаў у Бейруце – гэтая арабская фрэска паходзіць з VI ст. Асобе св. Мікалая прысвечана шмат выяваў у беларускім мастацтве, што сведчыць пра любоў і пашану да яго.
Святы Мікалай на Беларусі лічыцца найпершым пасля Маці Божай заступнікам за людзей перад Богам. У Беларусі захавалася больш за 1 000 абразоў Святога Мікалая, пераважна ХІХ і пачатку ХХ стагоддзяў.
Узброеныя сілы забяспечваюць стрымліванне ўзброенай расійскай агрэсіі супраць Украіны і адпор ёй, ахову паветранай прасторы дзяржавы і падводнай прасторы ў межах тэрытарыяльных водаў Украіны.
У склад Узброенных Сіл Украіны ўваходзяць сухапутныя войскі, паветраныя сілы, Ваенна-марскія сілы.
1240 год. Пасля працяглай аблогі мангола-татарскія войскі ўварваліся ў Кіеў.
Да гэтага манголы разбілі асноўныя сілы Уладзіміра-Суздальскай зямлі, разрабавалі гарады Паўночна-Усходняй Русі. Цяпер шлях Батыя ляжаў у паўднёвыя і заходнія землі. Першым захопленым горадам стаў памежны Пераслаў, затым Чарнігаў.
Батый не жадаў разбураць прыгожы горад і прапанаваў гараджанам здацца без бою. Аднак кіяўляне вырашылі біцца да смерці. Па сведчанні летапісца “адзін біўся з тысячай, а двое – з цемраю”.
Татарам прыйшлося выкарыстоўваць сценабітныя прылады. Праз правалы ў сценах манголы ўварваліся ў горад. 6 снежня 1240 гады пала апошні пункт абаронцаў – Дзесяцінная царква.
З 50 000 чалавек пасля пагрому ў горадзе засталося не больш за 2 000. Былі разбураны Успенскі, Сафійскі сабор, Траецкая надбрамная царква (цяпер галоўны ўваход у Лаўру), царква Спаса на Бераставе, Ірынінская і практычна ўсе кіеўскія вароты. Трагедыя адкінула Кіеў у развіціі на сотні гадоў. У 1654 годзе насельніцтва Кіева складала не больш за 6000 (у Мсціславе ў гэты час жыло каля 30 000).
Каралева польская і вялікая княгіня літоўская, другая жонка Жыгімонта II Аўгуста. “Чорная панна Нясвіжскага палаца”, “Джульета беларускага сярэднявечча”, “сярэднявечная Алена Прыгожая”.
Пачуцці Жыгімонта II Аўгуста да Барбары імкнуліся выкарыстаць для ўмацавання ўласных пазіцый яе браты Мікалай Радзівіл Руды і Мікалай Радзівіл Чорны. Супраць шлюбу выступілі магнаты і шматлікая шляхта, незадаволеная ростам уплывовасці Радзівілаў, свякроў каралева Бона Сфорца.
Насуперак ўсім апанентам Барбара была каранавана 7 снежня 1550 года, але ў хуткім часе, 8 мая 1551 года, памерла. Верагодна, што яе атруцілі, але ёсць меркаванні, што прычынай яе смерці была анкалагічная хвароба.
Гісторыі рамантычнага кахання Барбары з Жыгімонтам Аўгустам прысвечаны шматлікія мастацкія творы.
Асвячэнне правёў біскуп Тэадор Патоцкі ў прысутнасці караля Аўгуста ІІ і цара Пятра І. Кафедральны сабор Гродзенскай дыяцэзіі, помнік архітэктуры і дэкаратыўна-манументальнага мастацтва барока і ракако, адзін з сімвалаў каралеўскага горада.
У 1725 годзе на вежу-званіцу касцёла перанесены гадзіннік з вежы езуіцкага калегіума. Пасля скасаваня кляштару езуітаў, касцёл у 1788 годзе стаў фарным.
Касцёл уяўляе сабой трохнефавую купальную базіліку з трансептам, памерам у плане 30х60 м і вышынёй 65 м.
Беларускі геадэзіст, тапограф, географ, генерал-лейтэнант.
Праводзіў трыянгуляцыйныя работы на захадзе Латвіі, у Літве, у Гродзенскай і Мінскай губернях.
Лідары паўстання 1830-1831 гадоў меркавалі прызначыць яго камендантам Вільні. Пасля гэтага быў затраманы рускімі ўладамі і накіраваны на правядзенне тапаграфічных работ на Дунаі і Басфоры.
Склаў ваенны агляд румынскіх княстваў Малдавіі і Валахіі, правеў Закаўказскую трыянгуляцыю. Узнагароджаны вялікім Канстанцінаўскім медалём Рускага геаграфічнага таварыства.
Памёр 21 лютага 1881 года ў Тыфлісе.
1896 год. У Гродна нарадзіўся Восіп Любіч.
Французскі мастак, прадстаўнік Парыжскай школы.
Працаваў алеем і гуашшу, займаўся гравюрай. Творы экспанаваліся ў Нацыянальным музеі Бецалель ў Іерусаліме, у Мілане, Турыне і Нью-Ёрку. Удзельнічаў у групавых і персанальных выставах, у тым ліку выставах «Рускія мастакі Парыжскай школы» ў Музеі Сен-Дэні і ў Доме французскай думкі ў Парыжы, у галерэі «Motte».
Яго творы захоўваюцца ў музеях Лондана, Цюрыха, Нью-Ёрка і Тэль-Авіва, у калекцыі Нацыянальнай бібліятэкі ў Парыжы, 14 твораў – у карпаратыўнай калекцыі Белгазпрамбанка ў Мінску.
Беларускі і ўкраінскі навуковец-славіст, гісторык, этнограф, фалькларыст і літаратуразнавец.
Вывучаў гарадзішчы на Койданаўшчыне. Працаваў у Маскоўскім універсітэце, прафесарам кафедры беларускай літаратуры і этнаграфіі БДУ.
Адзін з заснавальнікаў часопісу «Этнографическое обозрение».
У 1918-1921 гадах чытаў курс беларускай і ўкраінскай літаратур у Маскоўскім універсітэце, удзельнічаў у рабоце камісіі па арганізацыі БДУ.
Член Беларускага навукова-культурнага таварыства ў Маскве, супрацоўнічаў з Беларускім нацыянальным камісарыятам і Беларускім пададдзелам аддзелу асветы нацыянальных меншасцяў Народнага камісарыяту асветы РСФСР.
Пісаў на беларускай, польскай і рускай мовах, валодаў палескай гаворкай.
1925 год. Адкрылася Першая Усебеларуская мастацкая выстаўка.
Была прысвечана юбілею рэвалюцыі 1905 года і 400-годдзю беларускага кнігадрукавання.
Экспазіцыя была размешчана ў Мінску, у будынку Камуністычнага ўніверсітэта па вул. Універсітэцкай, 27 (цяпер — вул. Кірава, 21) і ўключала больш за 1000 твораў. На выставе экспанаваліся ўзоры старажытнага мастацтва: крыж Ефрасінні Полацкай, копіі фрэсак полацкіх цэркваў, кніжныя выданні, эксклібрысы, абраз XVII стагоддзя «Ушэсце Гасподне» беларускай школы іканапісу (са Стэфанаўскай царквы XVII стагоддзя ў Слуцку).
Свае творы прадставілі і шматлікія мастакі, у тым ліку Леў Зевін, Абрам Бразер, Уладзімір Кудрэвіч, Леў Альпяровіч, Міхась Філіповіч, Гаўрыла Віер, Валянцін Волкаў, Генадзь Змудзінскі.
Фота: Абрам Бразер. Партрэт Іегуды Пэна, 1921.
1926 год. Адбылося Другое ўзбуйненне БССР. Тэрыторыя павялічылася на 15,7 тысяч км², насельніцтва на 649 000 чалавек.
Першае ўзбуйненне тэрыторыі БССР адбылося ў 1924 годзе. У яго выніку тэрыторыя краіны павялічалася з 52,4 да 110,6 тыс. км², а насельніцтва з 1,5 да 4,2 мільёна чалавек. Аднак Гомельскі і Рэчыцкі паветы заставаліся па-за межамі БССР.
Пасля дзяржаўнага перавароту ў Польшчы ў 1926 годзе і пагаршэння адносін з СССР саюзнае кіраўніцтва вырашыла другім узбуйненнем БССР актывізаваць беларускі нацыянальны рух у Заходняй Беларусі і паменшыць падтрымку польскіх улад насельніцтвам.
Менавіта таму ініцыятарам другога узбуйнення БССР быў Наркамзамежспраў СССР, які 8 верасня 1926 года прыняў пастанову аб неабходнасці настойваць у палітбюро ЦК УКП(б), каб Гомельскі і Рэчыцкі паветы былі далучаны да БССР.
Створаная камісія на чале з Я.Пэтэрсам знайшла на Гомельшчыне ў значнай ступені русіфікаванае насельніцтва.
Аднак ЦК КП(б) Беларусі здолеў пераканаць ЦК УКП(б) аб неабходнасці далучэння Гомельшчыны да БССР.
4 снежня 1926 года на аб’яднаным пленуме Гомельскага губернскага і гарадскога камітэтаў КП(б)Б выступіў сакратар ЦК УКП(б) М.Швернік, які праінфармаваў аб пастанове палітбюро далучыць Гомельскі і Рэчыцкі паветы да БССР.
Праз два дні адбылося другое узбуйненне БССР, у выніку якога тэрыторыя БССР павялічылася на 15,7 тысяч км² да 126,3 тыс. км² а насельніцтва падрасло на 649 000 чалавек да 4,9 мільёнаў.
1930 год. Рэпрэсіі ў БССР. Шэраг навукоўцаў пазбаўленыя звання акадэмікаў.
Звання акадэміка былі пазбаўлены «ворагі пралетарскай дыктатуры» Вацлаў Ластоўскі, Уладзімір Пічэта, Язэп Лёсік, Сцяпан Некрашэвіч, Гаўрыла Гарэцкі і Аляксандр Дубах.
У 1930 годзе ў палітычнай справаздачы цэнтральнага камітэта XVI з’езда ВКП(б) І. Сталін заявіў: “Рэпрэсіі ў галіне сацыялістычнага будаўніцтва з’яўляюцца неабходным элементам наступлення…”.
Першай вялікай сфальсіфікаванай палітычна-крымінальнай справай стала справа “Саюза вызвалення Беларусі”. Яна пачалася 17 лютага 1930 года арыштам П. Ільючонка (1891-1945).
Па справе вясной – летам 1930 года было арыштавалі 108 дзеячаў беларускай навукі і культуры. Абвінавачанні ў належнасці да “Саюза” выстаўляліся і Я. Купалу, Я. Коласу.
Беларускі этнамузыказнаўца. Доктар мастацтвазнаўства. Заслужаны дзеяч мастацтваў. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі.
Працавала ў Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору НАН Беларусі ў галіне тэарэтычнай этнамузыкалогіі і практычнай фалькларыстыкі.
Пры яе рэжысуры зняты пяць дакументальных музычна-антрапалагічных кінафільмаў.
Да асноўных яе прац адносяцца: “Песенная культура Беларускага Палесся”, ”Песні беларускага Паазер’я”, “Песні Беларускага Падняпроўя”, “Каляндарна-песенная культура Беларусі…”, “Народна-песенная культура Беларусі ў агульнаславянскім кантэксце…” і іншыя.
Ілюстраваў першыя тамы «Збору помнікаў гісторыі і культуры Беларусі», выкладаў фотаграфіку ў Тэатральна-мастацкім інстытуце.
Выдаў фотаальбом «Добры дзень, Беларусь», аўтар кніг вершаў, раманаў.
Прымаў удзел у фатаграфічных і мастацкіх выставах, пленэрах памяці Язэпа Драздовіча, Васіля Быкава, Уладзіміра Караткевіча. Удзельнічаў у перадачах беларускага Радыё Свабода.
Найбольш значныя выданні: «Драўлянае дойлідства Беларускага Палесся», «Мастацтва, створанае народам», «Мінск», «Гродна», «Траецкае прадмесце», «Добры дзень, Беларусь», «Беларуская кафля», «Веткаўскі музей…», «Жывапіс Беларусі XII-ХVIII стагоддзяў», «Пластыка Беларусі XII-ХVIII стагоддзяў», «Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі XII-ХVIII стагоддзяў», «Іканапіс Беларусі XII-ХVIII стагоддзяў», «Сялянская энцыклапедыя ў творах Мікалая Тарасюка» і іншыя.
Вярхоўны суд адмовіў у скарзе на абвінаваўчы вырак былому каардынатару пошукавага атрада «Анёл», палітвязню Максіму Федаровічу, які знаходзіцца ў магілёўскай турме.
Як паведамляе Праваабарончы цэнтр “Вясна”, палітзняволенага Максіма Федаровіча абвінавачвалі ў «садзейнічанні экстрэмісцкай дзейнасці». Яго затрымалі 9 траўня 2025 года. Мужчыну судзілі за дзевяць выпадкаў перадачы даных маніторынгаваму каналу “Беларускі гаюн”. Прысуд вынесены ў Менскім абласным судзе. Яму прызначылі тры гады пазбаўлення волі, а максама штраф – 500 базавых велічынь. Федаровіч спачатку ўтрымліваўся ў менскім СІЗА №1, з другой паловы кастрычніка пераведзены ў следчую турму №4 ў Магілёве.
Максім быў каардынатарам пошукавага атраду “Анёл”. Раней ён працаваў тэхнолагам на “Мінск-Крышталі”, але цалкам змяніў жыццё пасля таго, як у 2017 годзе далучыўся да руху пасля маштабных пошукаў Максіма Мархалюка ў Белавежскай пушчы. Вядома, што ў палітвязня ёсць малое дзіця.
Суд Ленінскага раёна Магілёва назваў экстрэмісцкім TikTok-акаўнт «ЧестнОК-LIVE» спартыўнага журналіста, экс-палітвязня Аляксандра Івуліна.
Гэты рэсурс ужо ўнеслі ў так званы Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў.
Аляксандр Івулін – ураджэнец Оршы, вядомы спартыўны журналіст і футбаліст. Ён гуляў за “Крумкачоў”, працаваў у выданні Tribuna.com. 3 чэрвеня 2021 года Аляксандр быў арыштаваны спачатку на 30 сутак па адміністрацыйнай справе, а пазней асуджаны на два гады калоніі па артыкуле 342 Крымінальнага кодэксу (групавыя дзеянні, якія груба парушаюць грамадскі парадак). Пасля выхаду з калоніі Івулін з’ехаў за мяжу і аднавіў працу над уласнымі праектамі.
Яго праект “ЧестнОК” у красавіку гэтага года быў прызнаны “экстрэмісцкім фарміраваннем”.
