Новости по тегу "Польша"

Дзень у гісторыі. 1 лютага. Славутае Магілёўскае паўстанне. Пачатак паўстання Каліноўскага

Навіна ад 1 лютага, 20261 лютага, 2026

Ігнат (народны каляндар).

«На святога Ігната зіма багата».

У адных месцах лічылі, што якое надвор’е сёння, такі і ўвесь люты будзе, у іншых казалі, што такой будзе ўся вясна.

Былі і такія прыкметы: калі неба яснае, то вясна будзе рана; калі мяцеліца, то і на Масленку будзе месці.

1411 год. Заключаны Таруньскі мір, якім скончылася Вялікая вайна (1409–1411) Польшчы і Вялікага Княства Літоўскага з Тэўтонскім ордэнам.

У гістарыяграфіі гэта пагадненне часта лічыцца дыпламатычнай няўдачай Польшчы і Літвы з-за іх няздольнасці выгадна скарыстаць разгромнае паражэнне крыжакоў у Грунвальдскай бітве.

Крыжакі аддалі Добжынскую зямлю, захопленую ў Польшчы падчас вайны, і зрабілі толькі часовыя тэрытарыяльныя саступкі ў Жамойці, якая пераходзіла да Літвы толькі на час кіравання польскага караля Уладзіслава II Ягайлы і вялікага князя літоўскага Вітаўта.

Таруньскі мір быў нестабільным. Спатрэбіліся яшчэ дзве вайны, Галодная вайна ў 1414 і Голубская вайна ў 1422, каб падпісаць Мельнскі мір, які вырашыў усе тэрытарыяльныя спрэчкі. Тым не менш, вялікія памеры ваенных рэпарацый былі значным фінансавым цяжарам для крыжакоў, яны спарадзілі ўнутраныя канфлікты і эканамічны спад. Крыжацкі ордэн так і не здолеў аднавіць сваю былую моц.

Ян Матэйка. Вітаўт і Ягайла моляцца напярэдадні Грунвальдскай бітвы.

1661 год. У Магілёве адбылося славутае паўстанне гараджан супраць расійскай улады.

Паводле Магілёўскай хронікі Сурты і Трубніцкіх, у 1661 годзе “месяца лютага 1-га дня на святога Трыфана высеклі ў Магілёве гараджане магілёўцы маскоўскі гарнізон.” У верасні 1654 г. Магілёў перайшоў без бая на бок маскоўскага войска. Гараджане прысягнулі на вернасць цару Аляксею Міхайлавічу, але хутка паміж магістратам і расійскай вайсковай адміністрацыяй узніклі супярэчнасці, якія выліліся ў паўстанне 1661 года.

Напярэдадні быў распрацаваны план паўстання, паводле якога ўсе гаспадары, у якіх стаялі па хатах маскоўскія ратнікі, мусілі абясшкодзіць іхнюю зброю, дастаўшы крэмень ці іншым чынам папсаваўшы яе. Датай пачатку паўстання было прызначанае 10 лютага. Да апошняй хвіліны маскоўцы не здагадваліся пра змову месцічаў.

Прычынай заўчаснага (не 10, а 1 лютага) пачатку паўстання называюцца зняважлівыя паводзіны расійскіх жаўнераў на гандлёвай плошчы. У звычайны рынкавы дзень царскія вайскоўцы пачалі крыўдзіць і зневажаць гандлярак. Паводле легенды, умоўны заклік «Пара!» тады вымавіў ля ратушы бурмістр Язэп Левановіч, што кіраваў падрыхтоўкай паўстання. На гукі звону збегліся гараджане, неўзабаве ім на дапамогу прыйшлі выпушчаныя з турмы ваеннапалонныя, і за некалькі гадзін напружанага бою была знішчаная практычна ўся маскоўская залога (па розных ацэнках, ад некалькіх соцень да некалькіх тысяч чалавек). Уцяклі толькі некалькі чалавек, якія, дабегшы да Рослава, паведамілі, што «могилевские мещане… изменили… ратных людей в Могилеве всех порубили». Тры ваяводы і некалькі афіцэраў былі захоплены ў палон і адпраўлены ў Варшаву.

Існуе таксама іншая дата паўстання паводле іншых крыніц – 11 лютага 1661 года.

“Магілёўскае паўстанне”. Ілюстрацыя Ігара Адамовіча да кнігі А.-Д. Лісоўскага “Кніга”.

1717 год. У Рэчы Паспалітай адбылася паседжанне аднадзённага «Нямога сойма».

Сойм быў скліканы для вылучэння ўмоў каралю Аўгусту II. Увайшоў у гісторыю як «нямы» таму, што кароль прыняў патрабаванні, якія яму выстаўляліся – вывад саксонскіх войскаў, пашырэнне паўнамоцтваў Сойма і Сената, абмежаванне асабістай улады караля – практычна без адзінага слова.

Да такога рашэння яго схіліў расійскі цар Пётр I, які меў на тэрыторыі Рэчы Паспалітай 60 000 салдат.

Сойм таксама пашырыў правы шляхты, зацвердзіў вайскова-скарбовую рэформу, стварэнне невялікіх рэгулярных армій Польшчы (18 000) і Вялікага княства Літоўскага (6 000 салдат), зацвердзіў пратэкцыю рускага цара над Рэччу Паспалітай.

1733 год. Памёр Аўгуст Моцны, Фрыдрых Аўгуст I, Аўгуст II.

Кароль польскі і вялікі князь літоўскі (1697–1706, 1709–1733).

Мянушку «Моцны» атрымаў з прычыны выключнай фізічнай сілы і шматлікіх любоўных прыгод. Карыстаўся папулярнасцю сярод дробнай шляхты.

Імкнучыся да абсалютнай улады збіраўся ператварыць ВКЛ у незалежную дзяржаву са спадчыннай уладай, у чым яго падтрымалі Радзівілы, Вішнявецкія і іншыя магнаты і шляхта.

Уцягнуў краіну ў Паўночную вайну (1700–1721) як саюзнік Пятра I, аслабіў дзяржаву. Яго няўдалая палітыка прывяла да актыўнага ўмяшання ва ўнутраныя справы Рэчы Паспалітай не толькі Расіі, але і Прусіі, Аўстрыі і Францыі.

Аўгуст Моцны больш клапаціўся пра развіццё Саксоніі, і Рэч Паспалітую падпарадкоўваў гэтым мэтам. Намагаючыся ўзмацніць сваю ўладу ў Польшчы і ВКЛ ён абапіраўся на дапамогу суседніх дзяржаў, на карысць якіх збіраўся аддаць частку тэрыторыі Рэчы Паспалітай.

1811 год. Нарадзіўся Рамуальд Зянкевіч.

Беларускі этнограф, педагог, археолаг, фалькларыст.

Збіраў песні, казкі, паданні, легенды, абрады і звычаі на Піншчыне, укладальнік першага зборніка беларускіх песень, які мае навуковае значэнне. Вывучаў Крэўскі замак, Тураў.

Спасылаючыся на запісаныя ім назвы ўрочышчаў, абрады, звычаі і вераванні, сцвярджаў, што Піншчына заселена славянамі са старажытных часоў. Аўтар першай археалагічнай карты Ашмянскага павета.

Памёр 11 верасня 1868 года.

1860 год. Памёр Іосіф Ярашэвіч.

Беларускі гісторык, этнограф, прафесар Віленскага ўніверсітэта.

Апякун студэнта Ю. Славацкага – будучага вядомага польскага паэта.

Збіраў крыніцы па гісторыі Вялікага княства Літоўскага, крытычна іх аналізаваў, знайшоў у Віленскім кармеліцкім кляштары польскамоўны тэкст Першага статуту ВКЛ.

Пасля падаўлення паўстання 1830–1831 года і закрыцця Віленскага ўніверсітэта, пакінуў педагагічную дзейнасць, як «асоба, якая не правільна мысліць».

Галоўная яго праца «Вобраз Літвы з пункту гледжання цывілізацыі ад найстаражытнейшых часоў да канца XVIII стагоддзя» грунтуецца на звестках Літоўскай метрыкі, М. Стрыйкоўскага, А. Нарушэвіча, І. Анацэвіча, Т. Нарбута, К. Богуша, М. Карамзіна, Е. Фойгта.

Аўтар прац «Пра ўплыў хрысціянскай рэлігіі на цывілізацыю славян», «Пра стан цывілізацыі Літвы перад i пасля заснавання акадэміі», «Матэрыялы да статыстыкі i этнаграфіі Гродзенскай губерні: Бельскі павет».

Вывучаў паходжанне колішніх плямёнаў на геаграфічнай Беларусі, фальклор i этнаграфію беларусаў, цікавіўся археалогіяй.

1863 год. Выйшаў зварот Літоўскага правінцыяльнага камітэта на чале з К. Каліноўскім да насельніцтва Беларусі і Літвы з заклікам падняцца на ўзброеную барацьбу.

Паўстанне пачалося на тэрыторыі Польшчы 22 студзеня, а на тэрыторыі Літвы і Беларусі – 1 лютага пасля закліка лідара паўстання. Паўстанне цягнулася, галоўным чынам, да 18 чэрвеня, а поўнасцю задушана рускім царызмам увосень 1864 года.

Паўстанне 1863-1864 гадоў выклікала вялікі грамадскі рэзананс у тагачаснай Расіі і, між іншым, прыцягнула ўвагу грамадства да Беларусі як да з’явы з гістарычнымі каранямі, адкрыла «беларускае пытанне» і зрабіла яго адной з найважнейшых тэм даследаванняў і публікацый у 1860–1870-я гады, стала вызначальным фактарам развіцця беларускай гістарыяграфіі гэтага перыяду.

Падчас паўстання загінула да 30 000 чалавек, да 20 000 было рэпрэсавана. У Польшчы статут ветэрана студзеньскага паўстання ў 1920–1939 гадах атрымалі 3 644 чалавек – гэта тыя, хто заставаўся ў жывых. У 1920-я гады ў сённяшнім пасёлку Свір на самым высокім месцы над аднайменным возерам быў устаноўлены помнік у гонар паўстанцаў з белым арлом, які быў зруйнаваны Саветамі ў 1939 годзе, а белы арол скінуты ў возера.

1874 год. Памерла Гелена Скірмунт.

Беларуская і польская мастачка. Пляменніца Напалеона Орды.

Малявала партрэты, пейзажы, абразы для касцёлаў.

Як скульптар выканала шмат распяццяў, медальёнаў з партрэтамі, у тым ліку І. Лялевеля, Ю. Крашэўскага. Аўтар гіпсавых плакет «Міндоўг», «Гедзімін», гістарычных шахмат у выглядзе войска Яна III Сабескага і туркаў і іншых прац.

У 1863 годзе за спробу даставіць дэпешу Р. Траўгуту арыштавана і саслана ў Тамбоў.

Б. Залескім часткова апублікаваны яе дзённік разам з лістамі пад назвай «3 жыцця літвінкі, 1827-1874».

1884 год. Нарадзіўся Аляксандр Сянкевіч.

Дзяржаўны дзеяч БССР, нарком аховы здароўя, публіцыст.

Адзін з арганізатараў нелегальнага настаўніцкага з’езда 9 ліпеня 1906 года ў Мікалаеўшчыне, пасля разгону якога з’ехаў у ЗША, дзе скончыў медыцынскі факультэт Балтымарскага ўніверсітэта.

У 1917 годзе арганізаваў медслужбу савецкіх узброеных сіл на Далёкім Усходзе.

У 1921–1923 гадах быў наркамам аховы здароўя БССР, пасля – працаваў на партыйных пасадах, у беларускім сектары Камуністычнага ўніверсітэта нацыянальных меншасцей Захаду ў Маскве, у БДУ, рэктарам Камуністычнага ўніверсітэта Беларусі, у Інстытуце літаратуры і мастацтва акадэміі навук, дырэктарам Інстытута гігіены і санітарыі Наркамата аховы здароўя РСФСР, ва Усесаюзным радыёкамітэце.

Пасля 1930 года ў палітычнай няласцы, высланы з Беларусі. Арыштаваны ў студзені 1938 года, у чэрвені прыгавораны да вышэйшай меры пакарання, расстраляны 29 чэрвеня 1938 года.

Быў неаднаразова выведзены ў літаратурных творах: Якубам Коласам, як Алесь Садовіч у трылогіі «На ростанях» і як правобраз Бас-Грэнкі ў п’есе «Забастоўшчыкі», А. Фадзеевым, як доктар Сташынскі ў рамане «Разгром».

Імем Сянкевіча названа вуліца ў Мікалаеўшчыне.

1913 год. Нарадзіўся Сяргей Прытыцкі.

Беларускі палітычны дзеяч Заходняй Беларусі і БССР.

Дзеяч Камуністычнага саюза моладзі Заходняй Беларусі. У 1936 годзе прыгавораны да смяротнага пакарання, якое заменена пажыццёвым турэмным зняволеннем, вызвалены ў 1939 годзе пад час паходу Чырвонай Арміі і прызначаны намеснікам старшыні Беластоцкага аблвыканкама.

У чэрвені-жніўні 1941 года ўдзельнічаў у стварэнні абарончых збудаванняў вакол Магілёва. Падчас вайны – начальнік Польскага штаба партызанскага руху.

У пасляваенны час быў першым сакратаром Гродзенскага, Баранавіцкага, Маладзечанскага, Мінскага абкамаў КПБ, намеснікам старшыні Савета Міністраў БССР, Старшынёй Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР і намеснікам старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР (1968–1971).

Памёр 13 чэрвеня 1971 года.

Яго імем названыя вуліцы ў Мінску, Гродне, Баранавічах, Маладзечне, Магілёве (Бароўка), сквер у Мінску.

1994 год. Памёр ураджэнец Рэчыцы Яўген Караткевіч.

Палярны даследчык, доктар геаграфічных навук, прафесар, Герой Сацыялістычнай працы, віцэ-прэзідэнт Геаграфічнага таварыства СССР.

Унёс вялікі ўклад у вывучэнне прыроды, прыродных багаццяў Арктыкі і Антарктыды. Удзельнік Першай комплекснай антарктычнай экспедыцыі, непасрэдны кіраўнік трох экспедыцый на лядовы мацярык, у 1962–1989 гадах узначальваў Савецкую антарктычную экспедыцыю.

Аўтар больш за 200 навуковых прац, кіраўнік работ па падрыхтоўцы і выданню серыі навуковых атласаў прыроды. Пахаваны на Серафімаўскіх могілках Санкт-Пецярбурга. У яго гонар названа падледніковае плато ў Антарктыдзе.

Дзень у гісторыі. 21 снежня. Нарадзіліся Зан, Ракасоўскі, Чыгрынаў, Аладаў і Сталін

Навіна ад 21 снежня, 202521 снежня, 2025

Карачун. Дзень паганскага ўшанавання Карачуна (Чарнабога).

Прыпадае на дзень зімовага сонцавароту – самы кароткі дзень у годзе і адзін з самых халодных дзён зімы, у які, паводле павер’яў, і лютуе Карачун.

Карачун – боства смерці, падземны бог, загадвае зімой і маразамі і кароціць светлы час сутак. Слугі грознага Карачуна – мядзведзі-шатуны, якія абарочваюцца ў бураны, і завеі-ваўкі. Лічылася, што па мядзведжаму жаданню і зіма сцюдзёная доўжыцца: павернецца мядзведзь у сваім бярлогу на іншы бок, значыць, і зіме роўна палову шляху да вясны прайсці засталося. Адсюль і прымаўка: “На Сонцавароце мядзведзь у бярлозе паварочваецца з аднаго боку на другі”.

У народзе паняцце “карачун” у сэнсе пагібелі, смерці выкарыстоўваецца да гэтага часу. Кажуць, напрыклад: “прыйшоў яму карачун”, “чакай карачуна”, “задаць карачуна”, “хапіў карачун”.

Паступова ў народнай свядомасці Карачун зблізіўся з Марозам, які скоўвае сцюжай зямлю, нібы апускаючы яе ў смяротны сон. Але Мароз – проста валадар зімовых халадоў і больш бяскрыўдны вобраз, чым суровы Карачун.

1796 год. Нарадзіўся Тамаш Зан.

Беларускі і польскі паэт-рамантык, удзельнік рэвалюцыйнага руху, даследчык прыроды, музеязнавец.

Даследчык прыродных багаццяў Урала, вынаходнік залатых радовішчаў, аўтар карты Прыўральскага краю, справаздачаў для геаграфічнага таварыства.

Адзін са стваральнікаў таварыства філаматаў, філарэтаў, сябра А. Міцкевіча, Я. Чачота, І. Дамейкі.

Яго імя носяць гара на Паўднёвым Урале, вуліца ў Гродне.

Памёр 19 ліпеня 1855 года.

1804 год. Прыняты Закон аб габрэях, якім нададзена свабода веравызнання, але вызначана мяжа аселасці ў заходніх губерніях Расійскай імперыі.

Габрэі маглі жыць толькі на пэўнай тэрыторыі ў 1 224 008 км² – значнай частцы Царства Польскага, Літвы, Беларусі, Бесарабіі, Латгаліі, якая была часткай Віцебскай губерні, а таксама частцы тэрыторыі сучаснай Украіны, якая адпавядае паўднёвым губерніям Расійскай імперыі, у Астраханскай і Каўказскай губерніях (да 1835 года).

Паводле закона загадвалася ўсім габрэям запісвацца ў адзін з “станаў”: земляробаў, фабрыкантаў і рамеснікаў, купецтва, мяшчанства.

Фота: карта губерняў, якія ўвайшлі ў мяжу аселасці габрэяў.

1879 год. Нарадзіўся Іосіф Сталін.

Савецкі палітычны і дзяржаўны дзеяч. Генеральны сакратар ЦК Усесаюзнай камуністычнай партыі (з 1922), кіраўнік савецкага ўрада, генералісімус.

Сталін ствараў магутны культ ўласнай асобы і займаўся гэтым як прыярытэтнай тэмай усе гады свайго кіравання.

Культ ствараўся шляхам правак біяграфіі, знішчэння сведкаў, стварэння новых падручнікаў, умяшання ў любыя навукі, мастацтва і культуру. Ідэя культу заключалася ў тым, каб увесь савецкі народ ўсім быў абавязаны партыі, дзяржаве і правадыру. І адным з аспектаў гэтай сістэмы «падарункаў» з’яўлялася неабходнасць выразы падзякі Сталіну, напрыклад, за сацыяльныя паслугі і наогул за ўсё, што ў цябе ёсць.

Памёр 5 сакавіка 1953 года.

Культ Сталіна развенчаны на ХХ з’ездзе КПСС (1956).

1890 год. Нарадзіўся Мікалай Аладаў.

Беларускі кампазітар. Народны артыст БССР.

Скончыў Пецярбургскю кансерваторыю. Выкладаў у Дзяржаўным інстытуце музычнай культуры ў Маскве, Саратаўскай кансерваторыі, суарганізатар Беларускай кансерваторыі (1924), яе рэктар, прафесар. Член Беларускай песеннай камісіі.

Адзін з заснавальнікаў сімфанічнага, кантатнага, харавога, камерна-інструментальнага і камерна-вакальнага жанраў беларускай музыкі. Аўтар опер, кантаты «Над ракой Арэсай», дзесяці сімфоній, вакальных цыклаў на вершы Я. Купалы, М. Багдановіча, М. Танка, іншых музычных твораў.

Яго імем названа музычная школа ў Мінску. Усталявана мемарыяльная дошка.

Памёр 4 лютага 1972 года.

1896 год. У беларускіх Целяханах нарадзіўся Канстанцін Ракасоўскі.

Савецкі военачальнік, адзіны ў гісторыі маршал двух краін – СССР і Польшчы. Двойчы Герой Савецкага Саюза. Кавалер Ордэна Перамогі, вышэйшых узнагарод СССР, Польшчы, Францыі, Вялікабрытаніі, ЗША і іншых краін.

Са шляхецкага роду герба Гляўбіч або Окша. Герой Першай і Другой Сусветных, грамадзянскай войн. Георгіеўскі кавалер.

З кастрычніка 1917 года ў Чырвонай Арміі. У 1937-1940 гадах быў у турме пад следствам па абвінавачванні ў сувязях з польскай і японскай разведкамі.

Вялікую Айчынную вайну сустрэў камандзірам 9 механізаванага корпуса, генерал-маёрам. Камандаваў 4-й, 16-й арміямі Заходняга фронту. Удзельнік абароны Масквы, Сталінградскай, Курскай бітваў, вызвалення Беларусі (правёў Бабруйскую, Мінскую і Люблін-Брэсцкую аперацыі), Польшчы, Берлінскай аперацыі, камандаваў Бранскім, Данскім, Цэнтральным, 1-м, 2-м Беларускімі франтамі.

Камандуючы Парадам Перамогі ў Маскве (24 чэрвеня 1945 года). Міністр нацыянальнай абароны Польшчы (1949-1956), стваральнік польскай арміі, намеснік старшыні Савета Міністраў Польшчы.

Памёр 3 жніўня 1968 года. Урна з прахам пахаваная ў Крамлёўскай сцяне.

У гонар маршала ўстаноўлены помнікі у Маскве, Валгаградзе і яшчэ 9 гарадах Расіі, каля польскага горада Лягніца, названы вуліцы, плошчы ў многіх гарадах Расіі (36), Беларусі (12, у тым ліку ў Бабруйску, Мінску), Украіны (8).

У Польшчы перайменавана былая нямецкая вёска Рогзаў у Ракасова, у горадзе Кашалін яго імя носіць раён.

1902 год. Прыём у эксплуатацыю чыгуначнай станцыі Магілёў I

З 19 па 21 снежня 1902 г. спецыяльная камісія пад старшынствам старшага інжынера В. Панова аглядала і прымала ў эксплуатацыю новую станцыю на лініі Віцебск – Жлобін у Магілёве.

1913 год. Упершыню надрукавана крыжаванка.

З’явілася ў газеце “New York World” за аўтарствам Артура Уіна.

Мела ромбападобную форму і не мела звыклых нам пустых клетак – словы чыталіся як па вертыкалі, так і па гарызанталі. Поспех крыжаванкі быў ашаламляльным. Чытачы засыпалі рэдакцыю варыянтамі новай галаваломкі.

У 1923 годзе ў ЗША тыражом у 750 тысяч экземпляраў выйшаў першы зборнік крыжаванак, а праз год першая “еўрапейская” крыжаванка выйшла ў адной з лонданскіх газет.

Даследчыкам сустракаліся знаходкі, падобныя на крыжаванку, датаваныя яшчэ I-IV стагоддзямі на нашай эры. У прыватнасці, падчас раскопак у Пампеях, была выяўлена галаваломка, якая дзіўна нагадвае сучасную крыжаванку. Датуецца 79 годам н. э.

1918 год. У Гродна ў складзе літоўскіх узброеных сіл створаны Першы беларускі полк.

Першыя камандзіры палка – палкоўнікі М. Лаўрэнцьеў, К. Езавітаў.

Меў 1057 чалавек, у тым ліку 600 стралкоў, батальён пры гарадской камендатуры, кавалерыйскі эскадрон, кулямётны ўзвод, узвод грэнадзёраў.

Служылі беларусы, рускія, літоўцы, фарміравалася яўрэйская нацыянальная рота.

Да мундзіра беларусы прыладжвалі бела-чырвона-белыя стужкі ў колер беларускага нацыянальнага сцяга

Фота: Кавалерыя Першага беларускага палка каля камендатуры Гродна.

1934 год. У в. Вялікі Бор Касцюковіцкага раёна нарадзіўся Іван Чыгрынаў.

Беларускі пісьменнік, драматург, перакладчык, публіцыст. Народны пісьменнік.

Працаваў у газеце «Прыпяцкая праўда», у выдавецтве Акадэміі Навук, часопісе «Полымя», сакратаром праўлення Саюза пісьменнікаў, старшынёй праўлення Беларускага фонду культуры, галоўным рэдактарам часопіса «Спадчына».

Член Дзяржаўнай камісіі па расследванні злачынстваў у Курапатах.

Аўтар вершаў, кніг апавяданняў і аповесцей, п’ес, пенталогіі раманаў: «Плач перапёлкі», «Апраўданне крыві», «Свае і чужыя», «Вяртанне да віны», «Не ўсе мы згінем» (1996).

Адзін з аўтараў сцэнарыя шматсерыйнага тэлевізійнага фільма «Руіны страляюць…» (пастаўлены ў 1973).

Пераклаў з рускай мовы «Аптымістычную трагедыю» У. Вішнеўскага.

Памёр 5 студзеня 1996 года.

У яго гонар на будынку СШ № 6 г. Магілёва ўстаноўлена мемарыяльная дошка.

1979 год. Нарадзіўся Вадзім Махнеў.

Беларускі вясляр.

На Летніх Алімпійскіх гульнях 2004 у Афінах атрымаў бронзавы медаль у дыстанцыі 2500 м у каяку сярод мужчын у пары з Раманам Петрушэнкам.

На Летніх Алімпійскіх гульнях 2008 у Пекіне заваяваў залаты медаль у дыстанцыі 1000 м у каяку сярод мужчын у чацвёрцы з Р. Петрушэнкам, А. Абалмасавым і А.Літвінчуком, а таксама бронзавы медаль у дыстанцыі 2500 м у каяку сярод мужчын у пары з Р.Петрушэнкам.

1981 год. Пайшоў з жыцця Міхаіл Забэйда-Суміцкі.

Беларускі спявак, педагог.

Кар’еру пачаў у Харбінскай оперы. Выступаў у Міланскай оперы, «Ла Скала», актыўна гастраляваў па гарадах Заходняй Беларусі, Польшчы, Літвы, Латвіі, Чэхаславакіі, Германіі.

Не жадаў называць сябе вялікім польскім спеваком, прызнаючы толькі адно права – звацца беларускім. Запісаў грампласцінкі з апрацоўкамі беларускіх народных песень. У 1963 годзе даў аншлагавыя канцэрты ў шматлікіх гарадах БССР, у тым ліку ў Магілеве.

Пахаваны на пражскіх Ольшанскіх могілках.

У яго гонар названа вуліца ў Маладзечне.

1991 год. Кіраўнікі 11 былых савецкіх рэспублік у Алма-Аце прынялі Дэкларацыю аб утварэнні Садружнасці Незалежных Дзяржаў. Спыненне існавання СССР.

На першай сустрэчы кіраўнікоў дзяржаў СНД, якая прайшла 30 снежня 1991 года ў Мінску, было падпісана «Часовае пагадненне аб Савеце кіраўнікоў дзяржаў і Савеце кіраўнікоў урадаў Садружнасці Незалежных Дзяржаў», паводле якога засноўваўся вышэйшы орган арганізацыі — Савет кіраўнікоў дзяржаў. У далейшым у сталіцы Беларусі размясціліся каардынуючыя органы СНД.

Арганізацыйны этап стварэння СНД завяршыўся ў 1993, каля 22 студзеня ў Мінску быў прыняты «Статут Садружнасці Незалежных Дзяржаў» – асноватворны дакумент арганізацыі.

2012 год. Апошні дзень календара майя.

Калі б не была гэтая індзейская цывілізацыя знішчана еўрапейцамі, яны растлумачылі б, чаму цыклічнасць створанага імі календара ніяк не звязана з канцом свету.

У Польшчы памёр абвінавачаны ў шпіянажы актывіст з Бабруйска – што вядома

Навіна ад 8 снежня, 20258 снежня, 2025

Актывіст з Бабруйска Уладзімір Усер (Лазараў) памёр у шэлтары ў Беластоку, куды яго адпусцілі са шпіталя чакаць суда.

Як стала вядома «Нашай Ніве», у эмігранта з Бабруйска спынілася сэрца. Яму было 69 гадоў.

Уладзімір апошнім часам быў пад следствам па справе аб шпіянажы ў Польшчы. Паводле звестак польскай пракуратуры, трое беларусаў і двое ўкраінцаў з сакавіка 2024 года да лютага 2025‑га супрацоўнічалі з замежнай разведкай і выконвалі розныя заданні, якія атрымлівалі праз Тэлеграм.

У іх задачы ўваходзіла фатаграфаванне аб’ектаў крытычнай інфраструктуры і месцаў, важных для бяспекі дзяржавы. Акрамя таго, яны павінны былі развешваць плакаты і маляваць графіці.

Па гэтай справе затрымалі і Усера. Але польскія сілавікі пакінулі яго ў шпіталі з-за дрэннага стану здароўя. Такім чынам, суда ён чакаў на волі.

Яшчэ раней Усер стаў героем прапагандысцкага фільма БТ. Ён зняў некалькі сюжэтаў у Беластоку, якія потым выкарысталі ў агітцы «Чужое неба».

Як сцвярджаюць тыя, хто больш-менш ведаў Уладзіміра, ён быў частым удзельнікам разнастайных апазіцыйных мерапрыемстваў у Бабруйску.

Скрыншот з прапагандысцкага фільма БТ

Дзень у гісторыі. 8 снежня. Забіты Джон Ленан. Распаўся СССР

Навіна ад 8 снежня, 20258 снежня, 2025

Міжнародны дзень мастака (International Artist Day, з 2007 года).

Устаноўлены па ініцыятыве Міжнароднай Асацыяцыі “Мастацтва народаў свету”.

Гэта не адзіная дата, што звязана з прафесіяй мастака. Некаторыя творчыя аб’яднанні прапануюць правядзенне свята 25 кастрычніка, у дзень нараджэння Пабла Пікаса.

Прафесіі мастака тысячы гадоў – яшчэ старажытныя людзі стваралі карціны наскальнага жывапісу, выявы, якія прадстаўлялі сабой адлюстраванне іх бытнасці і паўсядзённага існавання.

Дзень мастака – гэта свята не толькі прафесіяналаў і аматараў жывапісу. Творчасць захоўвае ў чалавеку магчымасць радавацца свету і любіць яго.

Знаёмства з выяўленчым мастацтвам дазваляе не толькі пашырыць свае веды і кругагляд, але і далучыцца да гэтага цудоўнага свету. Бо, усе мы калісьці спрабавалі свае сілы, узяўшы ўпершыню ў рукі аловак і пэндзлі…

1154 год. Расціслаў Мсціславіч стаў вялікім князем кіеўскім.

Князь смаленскі (1125-1159), вялікі князь кіеўскі (1154, 1159-1167), заснавальнік дынастыі смаленскіх князёў.

У гады яго княжання Смаленскае княства дасягнула росквіту і ахапіла тэрыторыі Верхняга Падняпроўя і Верхняга Паволжа, быў заснаваны Мсціслаў, Смаленская епархія (1136), да якой адносіліся Копысь, Лучын, Басея, Мірачыцы, Вітрына, Прупой, Крэчут.

Памёр у 1167 годзе. Пахаваны ў Кіеве ў Фёдараўскім манастыры.

За міралюбнасць, імкненне вырашаць спрэчкі мірным шляхам і дапамогу царкве атрымаў мянушку Набожны. Прылічаны да ўгоднікаў божых і ўваходзіць у Сабор беларускіх святых. Дзень святкавання памяці Расціслава Мсціславіча 14 (27) сакавіка.

1432 год. Ашмянская бітва паміж войскамі вялікіх князёў Свідрыгайлы Альгердавіча і Жыгімонта Кейстутавіча.

Першая буйная бітва феадальнай вайны ў ВКЛ.

Войска Свідрыгайлы, у тым ліку значная дапамога з Цверы, выйшла з Ашмян і неўзабаве спаткала сілы Жыгімонта Кейстутавіча, якія складаліся з літоўцаў, жамойтаў і палякаў Драгічынскай зямлі.

Да абодвух бакоў маглі падыйсці падмацаванні ад саюзнікаў, аднак яны не сталі гэтага чакаць. Бітва працягвалася да ночы. Колькасная перавага была на баку Свідрыгайлы, і спачатку ён браў верх і тры мілі гнаў праціўніка.

Жыгімонт, аднак, здолеў пераламіць ход бітвы і змусіў Свідрыгайлу ўцякаць. У палон патрапілі многія значныя прыхільнікі Свідрыгайлы, у тым ліку князі Юрый Лугвеневіч, Федка Адынцэвіч, Мітка Зубравіцкі, Васіль Красны, баяры Юрый Гедыгольд, Юшка Гойцавіч.

Свідрыгайла страціў 10 000 забітымі і 4 000 палоннымі.

1506 год. Жыгімонт Стары абраны каралём польскім.

Жыгімонт І (1467-1548) – пяты сын Казіміра Ягелончыка, унук Ягайлы. Да гэтага 20 кастрычніка 1506 года быў абраны на велікакняжацкі сталец.

Імнуўся ўмацаваць дзяржаву. Пры ім быў уведзены Статут Вялікага Княства Літоўскага (1529), распаўсюдзілася Рэфармацыя, што садзейнічала далейшаму ўздыму гуманізму і адукацыі.

Вёў абарончыя войны супраць Маскоўскай дзяржавы. Пры ім да Польшчы была далучана Мазовія.

Вядомы як мецэнат. Падтрымаў першадрукара Францыска Скарыну.

1914 год. Нарадзіўся Часлаў Сіповіч.

Грэка-каталіцкі біскуп, актыўны дзеяч беларускай эміграцыі ў Вялікабрытаніі. Доктар тэалогіі.

У Брытаніі выступаў з рэфератамі гісторыка-культуралагічнага характару на курсах беларусазнаўства. Заснавальнік Беларускай бібліятэкі і музея імя Францішка Скарыны.

Член рэдкалегіі навуковага часопіса «The Journal of Byelorussian Studies».

Генерал ордэна айцоў марыянаў у Рыме. Ганаровы віцэ-прэзідэнт Таварыства Яна Златавуста ў Лондане.

Член Згуртавання беларусаў Вялікай Брытаніі.

Памёр 4 кастрычніка 1981 года.

1935 год. Нарадзіўся Эдуард Скобелеў.

Беларускі рускамоўны дзіцячы пісьменнік, паэт, грамадскі і палітычны дзеяч. Заслужаны дзеяч культуры.

Знаходзіўся на дыпламатычнай службе, працаваў у апараце ЦК КПБ, галоўным рэдактарам часопіса «Інфармацыйны бюлетэнь адміністрацыі прэзідэнта Рэспублікі Беларусь».

Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі ў галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры за кнігі для дзяцей «Новыя незвычайныя прыгоды Арбузіка і Бябешкі» і «Дзіўныя прыгоды пана Дылі…».

Аўтар прыгодніцкіх кніг для дзяцей.

Памёр 15 кастрычніка 2017 года.

1955 год. Парламенцкая асамблея Савета Еўропы зацвердзіла афіцыйны сцяг гэтай арганізацыі, які пасля перайшоў у спадчыну да Еўрасаюза.

Сцяг уяўляе сабой блакітнае прастакутнае палотнішча, у цэнтры якога па крузе размешчаныя 12 пяціканцовых залатых зорак. 12 сімвалізуе дасканаласць і паўнату, як 12 знакаў задыяку прадстаўляюць увесь сусвет.

Аўтар сцяга Хейтц прызнаўся ў 1990-я гады, што ён узяў ідэю з іконы Маці Божай з зорным вянком на блакітным фоне.

1980 год. У Нью-Ёрку забіты лідар “The Beatles” Джон Ленан.

Яго забіў псіхічна неўраўнаважаны 25-гадовы фанат Марк Чэпмэн. У 22:50 Джон разам з жонкай Ёка Она, вярнуўшыся са студыі гуказапісу, каля свайго дома сустрэў натоўп фанатаў, якія прагнулі аўтографа. Сярод іх быў і Чэпмэн. Ён зрабіў пяць стрэлаў з рэвальвера 38-га калібру, з якіх чатыры дасягнулі мэты.

Забойца прагнуў прыцягнуць ўвагу да сябе, самазацвердзіцца. Суд прыгаварыў яго да пажыццёвага зняволення.

Апошняе фота Ленана: ён дае аўтограф свайму забойцы М. Чэпмэну

1991 год. У Белавежскай пушчы кіраўнікамі БССР, РСФСР і УССР дэнансаваны дагавор аб стварэнні СССР.

Кіраўнікі Расіі Барыс Ельцын, Украіны Леанід Краўчук і Беларусі Станіслаў Шушкевіч падпісалі ў рэзідэнцыі Віскулі ў Белавежскай пушчы пагадненне аб дэнансацыі дагавора аб стварэнні Саюза ССР ад 1922 года і дамову аб стварэнні Садружнасці Незалежных Дзяржаў, якое павінна было стаць прынцыпова іншым, у параўнанні з Савецкім Саюзам, аб’яднаннем рэспублік.

Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь ратыфікаваў Пагадненне аб утварэнні Садружнасці Незалежных Дзяржаў 10 снежня 1991 года.

Кіраўнікі іншых рэспублік СССР, акрамя Латвіі, Літвы, Эстоніі, Грузіі, выказалі жаданне, каб іх дзяржавы сталі раўнапраўнымі членамі – заснавальнікамі СНД.

Бібліятэкар з Магілёва стварыла найбуйнейшы фонд беларускамоўных кніг у Польшчы

Навіна ад 2 лістапада, 20252 лістапада, 2025

Калі Алеся Тарасенка прыехала з Беларусі ва Уроцлаў, у мясцовай ваяводскай бібліятэцы было ўсяго чатыры кнігі па-беларуску. Сёння – каля 600.

З Магілёва ва Уроцлаў

У Магілёве Алеся працавала ў Цэнтральнай гарадской бібліятэцы. У Беларусі яна была бібліятэкарам 22 гады. Як яна распавяла выданню MOST, у Польшчу пераехала ў 2020-м і вырашыла вярнуцца да прафесіі. Спачатку яе ў бібліятэку не ўзялі, бо не хапала польскай мовы. Алеся ўладкавалася прыбіральшчыцай і паралельна вучыла мову. Праз некалькі месяцаў прайшла сумоўе і атрымала працу, але сутыкнулася з бюракратыяй: скончылася віза, і працадаўцы вагаліся. Толькі пасля атрымання адзнакі аб відзе на жыхарства яна атрымала шанец.

«Я прыбегла, як з сцягам: вось мой пашпарт, вось пячатка! Але мне сказалі, што вакансіі ўжо няма» – успамінае Алеся. Пазней з’явілася новая і яна вырашыла: «Або пан, або прапаў».

Працоўчы час у аддзеле раманскіх моў паказаў, што чытачы цікавяцца ўсходнеславянскай літаратурай. Так у 2023 годзе адкрыўся аддзел славянскіх моў і беларускі куточак. Спачатку кніг было чатыры, але за два тыдні збору атрымалася сабраць пяць тысяч злотых і набыць новыя. Цяпер фонд налічвае каля 600 выданняў.

«Дзякуй кожнаму чытачу за падараваныя кнігі – пачатак быў пакладзены дзякуючы ім», – кажа яна.

Каб працаваць па спецыяльнасці, Алесі давялося прызнаць беларускі дыплом. «Падобна, я была першай, хто гэта зрабіў тут» – усміхаецца яна. Працэдура каштавала амаль 3 700 злотых і ўключала экзамен. «Мне было важна даказаць, што бібліятэкар – гэта прафесія, а не проста любоў да чытання».

Алеся адзначае, што польскія бібліятэкі значна апярэдзілі беларускія ў лічбавізацыі:

«У Беларусі да гэтага часу карыстаюцца папяровымі фармулярамі. Тут папяровых фармуляраў ужо гадоў пятнаццаць няма».

Ва Уроцлаве кнігі можна вярнуць нават уначы праз спецыяльную скрыню пры ўваходзе. А пазыкі фіксуюцца аўтаматычна: «Калі доўг вялікі, бібліятэка перадае даныя ў падатковую. Тады чалавек нават крэдыт не зможа атрымаць».

Кнігі як шлях інтэграцыі

Беларускі аддзел стаў культурнай пляцоўкай. Тут праходзяць сустрэчы з аўтарамі, лекцыі і дні культуры. «Мы стараемся быць бліжэй да чытачоў розных краін і культур» – кажа Алеся.

Пры бібліятэцы працуе клуб, дзе беларусы і палякі разам абмяркоўваюць кнігі, вучаць мову і проста маюць зносіны.

У 2024 годзе Алеся стала пераможцай конкурсу бібліятэкараў імя Вольгі Рок, а пасля ўвайшла ў склад журы. «Пасля дваццаці гадоў працы ў Беларусі я ўпершыню адчула, што маю працу заўважылі» – прызнаецца яна.

«Я прыцягваю людзей сюды, каб у іх было месца, дзе можна проста пасядзець і пачытаць на роднай мове» – кажа Алеся Тарасенка.

Фотаздымак: MOST

Магілёўская выдатніца Данута Перадня расказала, як ёй у эміграцыі

Навіна ад 21 верасня, 202521 верасня, 2025

Ураджэнка Кіраўска Данута Перадня, якая была вымушана пакінуць Беларусь, сумуе па радзіме, але рада жыццю на свабодзе.

Студэнтку-выдатніцу філалагічнага факультэта Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта Дануту Перадню затрымалі 28 лютага 2022 года амаль адразу пасля пачатку поўнамаштабнай вайны ва Украіне. Падставай стаў рэпост антываеннай публікацыі ў магілёўскім чаце, дзе крытыкавалі дзеянні Пуціна і Лукашэнкі і заклікалі выходзіць на пратэсты. За гэта дзяўчына атрымала жорсткі прысуд: шэсць з паловай гадоў пазбаўлення волі, адлічэнне з ВНУ і ярлык “тэрарысткі”.

Жыццё за кратамі

22-гадовую Дануту трымалі за кратамі амаль тры гады. Яе вызвалілі толькі ў канцы 2024-га па памілаванні. Цяпер яна жыве ў Польшчы і хоча аднавіць навучанне, каб навярстаць страчаныя студэнцкія гады.

Сябры дзяўчыны распавялі “Нашай Ніве”, што першы час пасля затрымання яна была ў цяжкім стане: ад стрэсу не магла есці, а ў ІЧУ сутыкнулася з недахопам вады. У Гомельскім СІЗА яе пасадзілі ў бетонную транзітную камеру з жалезнымі нарамі, дзе практычна немагчыма было спаць. Сітуацыю ўскладняла і сукамерніца. Гэта была фанатычная жанчына, якая начамі шаптала малітвы, малявала крыжы на сценах і патрабавала захоўваць “чысціню Божай далоні” на стале.

У Бабруйскім СІЗА Дануту моцна ўразіла іншае: з камеры перад адбоем вывелі адну дзяўчыну, а праз паўгадзіны вярнулі астрыжанай налыса. Па словах Дануты, гэта зрабілі з-за вошай, але сама карцінка потым неаднаразова вярталася ў яе снах.

Большую частку тэрміну яна правяла ў Бабруйску, дзе палітвязняў амаль не было. Сярод яе сукамерніц былі дзве жанчыны пенсійнага ўзросту, у дэпрэсіўным стане. Данута, нягледзячы на ўласную роспач пасля прысуду, імкнулася іх падтрымліваць. Сукамерніцы называлі яе сонейкам, якое не можа патухнуць.

Пасля этапу ў гомельскую калонію яе паставілі працаваць у цэху па раскроі тканіны: цяжкая фізічная праца на ручной пілцы патрабавала пастаяннай напругі.

Асабліва цяжка было з лістамі: многія так і не даходзілі, а калі нешта перадавалі, то часта толькі абрэзаныя канцы.

Сум па мінулым і надзея на будучыню

За паўтара месяца да вызвалення Дануту папрасілі напісаць прашэнне на памілаванне. Калі яе вызвалілі, яна адчувала радасць і адначасова вялікую разгубленасць: сябры ўжо скончылі ўніверсітэты, працавалі, а яна толькі пачынала жыццё нанова.

Аднак, былая палітзняволеная прызнае: нават у турме знайшла нешта пазітыўнае, бо навучылася казаць “не” і сустрэла шмат добрых людзей, з якімі падтрымлівае сувязь.

У траўні 2025 года эвакуацыйная каманда фонду BYSOL дапамагла дзяўчыне пераехаць у Польшчу.

Сёння Данута вывучае польскую мову і рыхтуецца зноў стаць студэнткай. Яна вагаецца паміж філалогіяй, ветэрынарыяй і харэаграфіяй. Акрамя таго, яна любіць майстраваць рукамі: стварала араматызатары з лямпачак, дадаючы сухія кветкі і аромаалеі.

“Таксама па ёй відаць, што яна моцна сумуе па Беларусі. Яна казала, што ёй сніцца яе побыт на радзіме, але яна радая быць на волі” – распавялі сябры дзяўчыны.

Фотаздымак: Старонка Дануты ў ВКонтакте

Дзень у гісторыі: 17 верасня. Савецкі Саюз атакаваў Польшчу. Нарадзіўся Максім Танк

Навіна ад 17 верасня, 202517 верасня, 2025

1939 год. Савецкі Саюз атакаваў Польшчу.

Польшча з 1 верасня ў адзіночку баранілася ад гітлераўскай Германіі. Уварванне савецкага войска прыспешыла паразу Польшчы.

Савецкі Саюз і гітлераўская Германія былі хаўруснікамі. 23 жніўня 1939 гэтыя дзве краіны падпісалі пагадненне, якое падзяліла сферы ўплыву ў сумежных краінах. Усё, што знаходзілася паміж Рэйхам і СССР, было падзелена. Гэты пакт развязаў Другую Сусветную вайну.

У 1939 годзе ўсходнія тэрыторыі Польшчы заняла Чырвоная Армія і ўслед за ёю прыйшлі падраздзяленні савецкіх карных органаў, якія распачалі тэрор супраць насельніцтва.

Дзве часткі Беларусі ў выніку захопу краю Савецкім Саюзам аб’яднаналіся. Іх ранейшы падзел быў узаконены Рыжскай дамовай 1921 году. Да Польшчы адышла тады заходняя Беларусь, а Ўсходняй яе часткаю завалодала Савецкая Расія.

У выніку вайны 1939 году аб’янаная Беларусь павялічылася да 226 тысяч кв. км, а колькасць насельніцтва склала больш 10,3 мільёны чалавек.

Рэжым Лукашэнкі ўварванне Савецкага Саюзу ў Польшчу выкарыстоўвае ў прапагандысцкіх мэтах. Для 17 верасня ідэолагамі прыдуманы Дзень народнага адзінства. Да 2021 годзе дата 17 верасня была ўшанаваная толькі ў назвах вуліц некаторых беларускіх гарадоў.

1590 год. Лідзе нададзенае магдэбургскае права і герб.

Горад вядомы з 1323 года будаўніцтвам мясцовага замка.

Стотысячны горад з развітай прамысловасцю. Цэнтр турызму нацыянальнага значэння.

1784 год. У Нясвіжы паказалі оперу «Агатка, або Прыезд пана».

Паставіў яе кіраўнік нясвіжскай капэлы Ян Голанд. Дырыжыраваў Джаакіна Альберціні, а лібрэта да оперы напісаў князь Мацей Радзівіл.

Адна з першых опер, створаных і пастаўленых у Беларусі ў XVIII стагоддзі.

Напісаная з нагоды прыезду ў Нясвіж караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага.

Мела асаблівую вядомасць і больш за 40 год не сыходзіла са сцэны тэатраў Рэчы Паспалітай.

1774 год. Нарадзіўся Тадэвуш Тышкевіч.

Дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага княства Літоўскага.

Падчас паўстання 1794 года быў ад’ютантам Якуба Ясінскага, кіраваў атрадам у Вільні. Удзельнік абароны Прагі (прадмесце Варшавы).

За ўдзел у Аўстра-французскай вайне 1809 года ўзнагароджаны ордэнам «Віртуці Мілітары».

У вайну 1812 ваяваў на баку французаў, генерал кавалерыйскай брыгады, удзельнічаў у баях пад Мірам, Смаленскам, у Барадзінскай бітве.

Падчас паўстання 1830–1831 гадоў узначаліў Часовы паўстанцкі ўрад Літвы, на чале паўстанцкіх войск штурмаваў Вільню.

Памёр у Парыжы.

1787 год. Прынята Канстытуцыя ЗША.

Прынята Канстытуцыйным канвентам у Філадэльфіі.

Канстытуцыя ЗША – самы кароткі ў свеце асноўны закон.

Мае прэамбулу і 7 артыкулаў, і з некаторымі змяненнямі (27 паправак) дзейнічае па сёння.

1898 год. Нарадзіўся Павел Крынчык.

Беларускі дзеяч у міжваеннай Польшчы, публіцыст.

Удзельнік Таварыства беларускай школы, член яе Галоўнай управы.

Адзін з арганізатараў і член Галоўнага сакратарыята клуба «Змаганне».

За грамадскую дзейнасць арыштоўваўся польскімі і савецкімі ўладамі.

Вязень Калымскіх лагераў.

1907 год. Нарадзіўся Сяргей Дзяргай.

Паэт і перакладчык.

Працаваў у часопісах «Полымя», «Вожык»

Аўтар 9 зборнікаў паэзіі.

Перакладаў на беларускую мову творы замежных літаратараў.

Савецкімі карнымі органамі арыштоўваўся ў 1935 годзе. За «антысавецкую агітацыю» асуджаны да 3 гадоў папраўчых лагераў. У 1939 годзе зноў арыштаваны і высланы ў Казахстан.

Пахаваны на Паўночных могілках Мінску. Рэабілітаваны ў 1992 годзе.

1912 год. Нарадзіўся Максім Танк (Яўген Скурко).

Класік беларускай літаратуры.

Не прымаў сацыялістычны рэалізм. Не цураўся бел-чырвона-белага сцяга, падтрымліваў мову і нацыянальную сімволіку, выступіў супраць вынікаў рэферэндуму 1995 года.

Многія вершы паэта пакладзены на музыку, перакладзеныя на іншыя мовы.

Яго імя нададзена Беларускаму дзяржаўнаму педагагічнаму ўніверсітэту, Мінскаму педагагічнаму каледжу, Сваткаўскай школе, што ў Мядзельскім раёне, і Мядзельскай раённай бібліятэцы.

У Мядзеле стаіць помнік пісьменніку.

1949 год. Нарадзілася магілёўская мастачка Вера Юркова.

Нарадзілася 17 верасня 1949 года ў горадзе Беліц (Германія). З 1975 году пражывае ў Магілёве. У юнацтве займалася балетам, але аддала перавагу выяўленчаму мастацтву.

Удзельнік мастацкіх выставак з 1974 года, член Беларускага саюза мастакоў з 1980-га.

Працуе ў станковай графіцы (літаграфія, акварэль) і жывапісе. Творы вызначаюцца арыгінальным кампазіцыйным рашэннем, выразнасцю выявы і колеру, паэтызацыяй вобразаў.

У 2016 г. выканала пано з гісторыі пажарнай справы на вышыні 3-4 м з правага і левага бакоў будынка пажарнага дэпо ў г. Магілёве (завулак Пажарны, 6), у 2018 г. – роспіс «Гараджане» на сцяне Магілёўскага музея этнаграфіі.

1949 год. Нарадзіўся Генадзь Карпенка.

Навуковец і палітык.

На пасадзе старшыні Маладзечанскага гарвыканкаму (1991-1994) правёў дэсаветызацыю гарадской тапанімікі, эканамічныя пераўтварэнні, ініцыяваў правядзенне музычнага і тэатральнага фестываляў, стварэнне футбольнага клубу.

Быўшы намесніка Старшыні Вярхоўнага Савету кіраваў спробай імпічменту Лукашэнкі.

Памёр 6 красавіка 1999 года ў шпіталі.

1959 год. Нарадзіўся Сяргей Дубавец.

Журналіст, літаратар.

Пісаў для газет «Люстра дзён», слонімскай «Набойні», талакоўскага «Бурачок», бюлетэня Таварыства маладых літаратараў «Тутэйшыя» – «Кантроль», газеты «Навіны БНФ».

Рэдактар газеты «Свабода», галоўны рэдактар «Нашай Нівы».

Масон. Вялікі майстар Вялікай ложы Беларусі.

Аўтар шматлікіх твораў, прадмоў да кніг.

Узнагароджаны медалямі Літвы, імя Алеся Адамовіча Беларускага ПЭН-цэнтру, 100 гадоў БНР.

Лаўрэат многіх літаратурных прэміяў.

1985 год. Памёр Васіль Гарбацэвіч.

Адзін з заснавальнікаў беларускай савецкай драматургіі.

Выкладаў беларускую мову і літаратуру ў Магілёўскім педагагічным тэхнікуме (1924-1929).

Арганізатар і кіраўнік Магілёўскай філіі «Маладняка» (1925–1928).

Аўтар шматлікіх п’ес, якія ставіліся беларускімі тэатрамі.

Аўтар успамінаў пра сустрэчы з Максімам Багдановічам у Яраслаўлі.

2013 год. Памёр Віктар Маркавец.

Беларускі мастак-жывапісец.

Быў удзельнікам дысідэнцкай групы беларускай інтэлігенцыі «На Паддашку». Быў сябрам незалежнай суполкі мастакоў «Пагоня».

У яго творчай майстэрні ладзіліся першыя паседжанні Сойму БНФ «Адраджэньне».

Рэканструяваў партрэты знаных дзеячаў беларускай гісторыі і культуры. Аўтар серыі работ, прысвечаных Кастусю Каліноўскаму.

У публікацыі выкарыстаныя звесткі з рэсурсу «Вікіпедыя» і іншых адкрытых крыніцаў

Полуправда хуже лжи, или зачем врет “Кричевская жизнь”

Навіна ад 15 жніўня, 202515 жніўня, 2025

“Кричевскую жизнь” беспокоит жизнь в Польше. Причем настолько, что она готова писать не только правду, но и ложь, а что еще хуже – полуправду.

15 августа в телеграм-канале кричевской районки появилось перепощенное сообщение с телеграм-канала “Земля наша” о том, что что польская полиция “задержала парочку 17-летних бандеровцев, которые рисовали символику ОУН–УПА”.

«Согласно выводам следователей, задержанные размещали на фасадах зданий и памятниках, посвященных жертвам Волынской трагедии, флаги Бандеры и лозунги, пропагандирующие нацистскую идеологию и прославляющие фигуру Степана Бандеры» – говорилось там без ссылки на какой-либо польский ресурс.

Размещенная в сообщении фотография позволила найти первоисточник сообщения. Как и следовало ожидать, информация там значительно отличалась от той, которую “скармливают” своим читателям кричевские пропагандисты.

Как оказалось, первоначально в своем аккаунте в соцсети Х ее разместил официальный представитель польской спецслужбы Агентство национальной безопасности Яцек Добжиньский. Он сопроводил его текстом: “Сотрудники органов внутренней безопасности совместно с сотрудниками полиции провели совместные действия, которые привели к задержанию 17-летнего украинца. Из выводов офицеров следует, что он ставил на зданиях и памятниках флаги и лозунги, пропагандирующие нацистскую идеологию. Свои действия он совершал на территории Вроцлава, Варшавы и в деревне Домостав, где на прошлой неделе 17-летний оскорбил памятник Волынской бойне, нарисовав на нем бандеровский флаг и надпись „Слава УПА” на украинском языке. В настоящее время с задержанным проводятся процессуальные мероприятия”.

Таким образом, 17-летних “бандеровцев” на самом деле было в два раза меньше, чем их количество, указанное в “Земле нашей” и “Кричевской жизни”, т.е. один человек. Ну а дальше выявилось самое главное различие.

Согласно информации польского радио RMF24, которое в отличие от кричевских пропагандистов, ссылается на компетентные органы, молодой украинец был завербован иностранными спецслужбами и теперь именно за это ему грозит огромный тюремный срок заключения, вплоть до пожизненного заключения. Т.е. срок не за осквернение памятников, а за работу на иностранные спецслужбы.

Спецслужбы каких стран завербовали молодого украинца, не указывается нигде. Но не нужно быть семи пядей во лбу, чтобы понять, кому нужна неприязнь поляков по отношению к приехавшим из Украины, в том числе беженцам. А именно – России и Беларуси, чьи режимы ведут сегодня агрессивную войну против независимого государства и пытаются дестабилизировать ситуацию в Польше.

И почему-то возникает подозрение, что размещением, мягко говоря, полуправдивой информации, “Кричевская жизнь” тоже старается разжечь вражду и неприязнь между польским и украинским народами.

Фотоснимок https://x.com/JacekDobrzynski

Цементные заводы на Могилевщине попали под польские санкции

Навіна ад 27 ліпеня, 2025

Польша ввела санкции против Белорусской цементной компании (БЦК), в которую входят цементные заводы, расположенные в Могилевской области.

Министерство внутренних дел и администрации Польши внесло Управляющую компанию холдинга «Белорусская цементная компания» в санкционный список. Санкции введены из-за сотрудничества БЦК с Россией.

Как говорится в обоснованию к данному решению, управляющая компания холдинга БЦК является «организацией, чьи финансовые и экономические ресурсы косвенно способствуют серьезным нарушениям прав человека или репрессиям в отношении гражданского общества и демократической оппозиции, или чья деятельность представляет собой иную серьезную угрозу демократии или верховенству права в Беларуси, а также действиям, дестабилизирующим или подрывающим территориальную целостность, суверенитет и независимость Украины».

Также указывается, что сотрудничество компании с Россией укрепляет экономический потенциал Москвы в условиях войны против Украины.

Санкции означают, что у компании замораживают все деньги и имущество, если они есть в Польше. Ей запрещено передавать любые средства или ресурсы – напрямую или через третьих лиц. Также нельзя участвовать в схемах, которые помогают обойти эти запреты. Кроме того, компанию исключают из участия в государственных тендерах и конкурсах.

Польское министерство отмечает, что в 2021-2022 годах БЦК являлась крупным поставщиком цемента в Польшу до введения секторальных санкций ЕС. Размер поставок цемента составил за то время 160 млн злотых. Кроме этого, компания экспортировала в Польшу гашеную и негашеную известь и стеновые блоки. С 2023 года объем поставок в Польшу сократился до 13-14 млн злотых. На сегодняшний день контрагентами БКЦ остаются две компании, которые с июля 2022 года импортируют гашеную и негашеную известь, не подпадающую под запрет на импорт из Беларуси.

С 2023 года Белорусская цементная компания увеличила активность в России. В октябре 2023 года экспорт цемента в РФ достиг рекордных объемов – более 2 млн тонн. Всего за 2023 год в Россию было поставлено 2,3 млн тонн цемента, что на 134% больше, чем в 2022 году, пишет reform.news.

БЦК также находится в санкционном списке США, а ЕС ввел санкции в отношении цементной отрасли.

В БЦК входят ОАО “Белорусский цементный завод”, расположенный в Костюковичах, ОАО “Кричевцементношифер” и ОАО «Красносельскстройматериалы» (Гродненская область).

Фото: БЦК

Александр Баль: эмиграция – это боль, но оставаться было невыносимо

Навіна ад 22 ліпеня, 202522 ліпеня, 2025

Могилевский музыкант и автор песен Александр Баль поделился с изданием “Салідарнасць” своими мыслями о жизни в эмиграции и взглядах на современную Беларусь.

Сны о войне и явь о репрессиях

Александр Баль стал одним из сотен тысяч, кто вынужден был покинуть Беларусь. Он рассказывает, что еще в 2014 году ему начали сниться сны о войне: бронетранспортеры, мотоциклы, люди, прячущиеся в лесах и подвалах. Схожее видение повторилось в 2022 году, в день начала войны в Украине. Тогда он внезапно почувствовал улучшение после ковида, и снова увидел сон о нападении. Сны воспринимает как предупреждение: «А сонники-то говорят, что война снится к войне».

Ситуация в стране с каждым годом становилась всё более тревожной. В 2024 году соцсети музыканта были признаны в Беларуси экстремистскими. Александр заранее предупредил подписчиков из Беларуси, что им безопаснее отписаться. «Некоторые знакомые из Беларуси, отписываясь, писали: “извини, ты же понимаешь…” Да, конечно понимаю» – говорит он. В условиях диктатуры, уверен Баль, можно ожидать только запретов и угроз. Он подчеркивает, что диктатура по самой сути своей существует для того, чтобы диктовать, и диктовать через страх.

Обострение репрессий подтвердилось для него и тем, что недавно в Могилеве при обысках у его бывших коллег силовики снова интересовались его персоной. Он считает, что Беларусь – это не страна злых людей. По его словам, «может, немножко темных, темноватых, не жаждущих просвета, но всё же добрых». И тут же оговаривается: речь не о выродках в милицейских погонах. «Сегодня, увы, их время» – добавляет он. По его мнению, главная трагедия в том, что белорусов десятилетиями держали вдали от правды.

Изгнание и одиночество

Эмиграция не стала освобождением, но она оказалась единственно возможной альтернативой. Александр Баль не строит иллюзий: за пределами родины его не ждала легкая жизнь. Сейчас он арендует жилье, живет на деньги, вырученные с продажи машины. Работы нет, но на тяжелую физическую пока не идет. «Грузчиком в “Бедронку” пока не иду, “проедаю” машину» – признается музыкант. При этом добавляет, что никто не обещал за границей фестивального существования.

Однако главное испытание – не материальные сложности, а одиночество. Он сравнивает свое состояние с чувствами, которые переживал в детстве, находясь в пионерском лагере. Тогда это было ощущение брошенности, безысходной тоски. Сейчас, по его словам, это чувство вернулось. Он говорит, что единственное, чего действительно не хватает – это чтобы рядом была та самая, кто сказала бы: «мы же вместе». В этих словах для него скрыта сила, способная вернуть устойчивость.

Музыкант признается, что писать о любви уже не получается. «Сейчас же, если пишется, то только про войну». Все прошлые песни о мирных чувствах остались в прошлом. Его песня «Одинокий человек» стала откликом на глубинное чувство, которое объединяет многих эмигрантов.

Он вспоминает, как на танцах у фонтана в Могилеве увидел пожилого, хромого мужчину. Тот прошел мимо в такт финала «Рио-Риты», в глазах печаль. И вдруг сзади зазвучали каблучки. Мужчина обернулся, и его взгляд на мгновение стал взглядом молодого парня. Именно в таких моментах Баль находит то, что напоминает о жизни. «Девушки, носите каблучки! Хотя бы для того, чтобы мы не старели» – просит он.

В эмиграции жизнь продолжается

Несмотря на отчаяние и одиночество, Александр не сравнивает эмиграцию с утратой. Он пережил вдовство и называет тот период по-настоящему страшным. В отличие от смерти близкого человека, эмиграция оставляет пространство для жизни. Он говорит, что, выжив тогда, не имеет права сдаться теперь. «Здесь ты живешь, и как бы тебе плохо ни было – живешь, строишь планы. А там ты просто умираешь от бессилия. Там дорога, у которой нет возврата. А здесь еще есть всякие развилки».

Он понимает, что многие эмигранты переживают кризисы в отношениях. Люди жалуются, что партнеры становятся другими, отдаляются. Иногда кажется, что рядом совсем чужой человек. По его словам, каждый справляется с этим по-разному: кто-то находит кого-то нового, кто-то возвращается к прежним. Бывают случаи, когда пары разводятся, а потом снова женятся друг на друге. Александр не оправдывает никого, но говорит, что у всех свое.

Когда становится особенно трудно, он берется за гитару, меняет струны, играет, вспоминает. Иногда садится в машину и едет без цели. Он считает, что важно уметь разговаривать с самим собой, уметь быть одному. И что бы ни происходило, эмиграция – это все же про жизнь. Она дает шанс, пусть и тяжелый, но все еще шанс. И если где-то в глубине сохраняется способность ждать и надеяться, значит, путь продолжается.

Фото: “Салідарнасць”