Выхадзец з Магілёва Юрась Дзегцяроў выдае незалежную газету для ўкраінцаў. Надоечы выйшаў чарговы, гэтым разам пераднавагодні нумар.
“Наш зямляк з Магілёва, які жыве і валанцёрыць ва Украіне, выпускае незалежную газету для ўкраінцаў. У кожным выпуску ён асвятляе важныя падзеі ў Беларусі, што асабліва актуальна ў цяперашняй сітуацыі, калі рэжым Лукашэнкі актыўна падтрымлівае агрэсію супраць Украіны. Газета ў тым ліку рассылаецца ў дзяржаўныя органы і СМІ Украіны” – паведамляе тэлеграм-канал “Празрысты Магілёў”.
Паводле выходных дадзеных, гэтае каляровае выданне з’яўляецца органам ініцыятывы “Цэнтр супрацы беларусаў і ўкраінцаў”. Яе заснавалі беларускія і ўкраінскія актывісты і валанцёры. “Вісник” распаўсюджваецца бясплатна.
У новым 44-45 нумары на 16 старонках, сярод іншага, змешчаны расповяд камандзіра аднаго з падраздзяленняў Беларускага дабраахвотніцкага корпуса, асобных беларускіх дабраахвотнікаў ва Украіне, беларускай актывісткі з Кіева Ірыны Лукашэнка. Ёсць інфармацыя пра палітычны пераслед і рэпрэсіі ў Беларусі, у прыватнасці пра асуджэнне дзвюх магіляўчанак – Марыну Храмцову і Аляксандру Дуброўскую. Таксама апублікаваны звесткі пра гістарычныя падзеі, іншая інфармацыя.
Галоўрэд слаўгарадскай раёнкі Вікторыя Гарадзецкая, якая пастаянна пазычае ідэі ў нейрасеткі, вучыла дзяцей мысліць самастойна.
Пра Вікторыю Гарадзецкую, што ўзначаліла газету «Прысожскі край» пасля дзясяткаў гадоў напружанай працы першым сакратаром слаўгарадскай ячэйкі БРСМ, мы распавядалі не раз. Актывістка вядомая тым, што любіць спяваць і ствараць тэксты для газеты, якія на 90 працэнтаў напісаныя чатам GPT. Пасля таго, як mogilev.media некалькі разоў злавілі Гарадэцкую за гэтым заняткам, галоўрэд зайшла з козыраў і закрыла доступ да капіравання старонак ведамаснага сайта газеты «Прысожскі край». Гэты чыста дзіцячы і зусім бескарысны з пункту гледжання карыстальнікаў учынак сведчыць не толькі пра ўзровень ведаў Вікторыі Гарадэцкай у справах камп’ютарных, але і пра тое, што праўладныя СМІ Магілёўшчыны баяцца пільнай увагі незалежнай прэсы да сваіх «цяп-ляп» артыкулаў.
А верная сяброўка штучнага інтэлекта тым часам адправілася да школьнікаў 9 «Б» класа СШ №2 на «інтэрактыўную перазагрузку». Толькі ў адным Гарадзецкая аказалася правай, калі вешала падлеткам лапшу на вушы – “цифровой след, как и печатное слово, остается навсегда”. Што, уласна кажучы, для галоўнай акулы слаўгарадскай журналістыкі, факт вельмі сумны.
Вынік сустрэчы яшчэ раз паказаў, што суровую школу БРСМ Гарадзецкая прайшла не дарма: “ученики 9 «Б» на общем собрании постановили: их класс должен быть обязательно подписан на «РАЙОНКУ»”.
Вынікі свайго дыялогу з навучэнцамі Вікторыя Гарадэцкая неадкладна адлюстравала ў чарговым артыкуле, выдаўшы новы перл, відавочна, абышоўшыся без GPT – “перо журналиста дополняется искренним интересом нового поколения”. Вось такое друкаванае слова, пра якое так і падмывае сказаць некалькімі непрыдатнымі да друку словамі.
Хто ўсё-ж такі з жыхароў Клімавіч знаходзіцца на сваёй пасадзе трыццаць гадоў?
Займальны анонс зрабіла Клімавіцкая раённая газета “Родная ніва”. У адным з бліжэйшых нумароў журналісты абяцаюць распавесці пра тое, «кто из климовчан вот уже тридцать лет в одной должности».
Улічваючы непадробную цікавасць беларусаў да індывідуумаў, якіх трыццаць гадоў немагчыма адцягнуць ад адной пасады, верагодна, варта чакаць сенсацыі.
Галоўнае, каб “Родная ніва” не падманула надзеяў чытачоў аповедамі пра свінарак і пастухоў.
Бо ў раённых цэнтрах да халеры чыноўнікаў, якія не проста сядзяць у сваіх крэслах па тры дзясяткі гадоў, але і ўсе гэтыя гады абяцаюць засыпаць ямы на дарогах, якія маюць такі ж узрост, як стаж дзяржаўных служачых.
Праўда, з улікам сітуацыі, магчыма, праўладным СМІ даручана папулярызаваць гэтую з’яву, каб пераканаць суграмадзян у яе нармальнасці. Бо мудрасць, як і маразм, прыходзіць з гадамі.
Районная газета «Асоповіцкі край» решила поиграть в геополитику и написала про то, как Европу “захлестнуло цунами протестов”.
“Многотысячные протесты под замком тишины”
В статье утверждается, что протесты в Европе “попадают под полное информационное затемнение”. При этом, что интересно, об этих протестах отлично знают в Осиповичах, которые весьма отдалены, но чрезвычайно озабочены ситуацией в Евросоюзе.
О каких-либо корпунктах в европейских столицах или хотя бы наличии собственных корреспондентов там “Асіповіцкі край” ничего не сообщает. Что-то подсказывает, что эта районная газетенка еще не дотянула до уровня мирового СМИ и вряд ли может себе позволить собственные источники за границей. Ну, а ссылки на то, откуда взята информация о неких протестных цунами, в Осиповичах предпочитают игнорировать.
“Выращивают бомбы вместо хлеба”
“Асіповіцкі край” уверяет, что Европа вместо заботы о людях тратит миллиарды на военные нужды. При этом почему-то именно в ЕС стремятся те, которых использует Минск и Москва совершая мигрантские атаки, в частности, на граничащие с Беларусью страны – Польшу, Литву и Латвию.
Поэтому как-то не складывается пассаж о бомбах вместо хлеба, когда хлеба в Евросоюзе хватает всем, а вот оружия, чтобы дать отпор напавшей на Украину России и его вассала – официального Минска, конечно, надо бы побольше.
“Нам легко дышится”
Финальный аккорд статьи – прямо жемчужина: “В Беларуси нам спокойно живется и легко дышится”.
Особенно об этом хорошо знают сотни политзаключенных или принудительно выкинутых из родной страны белорусов. А вообще от такой хорошей жизни по миру разъехались в поисках лучшей доли и заработков сотни тысяч граждан Беларуси.
В итоге легко подышать вынуждены зазывать пакистанцев, поскольку свои почему-то все чаще спокойно жить предпочитают за границей.
Кто чего боится?
В “Асіповіцкім краі” предлагают Европе “перестать бояться российского вторжения и жить дружно с соседями”. Хороший совет, только что на него скажут жители Украины, которых ежедневно атакуют российские дроны и ракеты.
Пропагандистское цунами
Жалкая потуга “Асіповіцкага края” в попытке убедить читателей, что в Европе все плохо, а в Беларуси – рай, получилась больше похожа на анекдот: в Европе люди выходят на улицы, потому что могут, а в Беларуси не выходят, потому что нельзя.
И вот это единственное “цунами”, которое действительно существует – цунами пропаганды, накрывшее в Беларуси страницы районных газет.
1610 год. Уладзіслаў ІV Ваза абраны маскоўскімі баярамі маскоўскім царом.
Ён перамог Масковію ў Смаленскай вайне, адваяваў Смаленск і прымусіў маскоўцаў адмовіцца ад прэтэнзіяў на землі, якія адышлі Рэчы Паспалітай.
У 1613 адмовіўся ад Маскоўскага, а ў 1635 шведскага стальцоў.
Cтаў Каралём польскім і Вялікім князем літоўскім (1632-1648).
1916 год. Памёр Уладзіслаў Вярыга.
Філосаф, этнограф. Збіральнік беларускага фальклору. Доктар філасофіі.
Запісаў і апублікаваў народныя песні, казкі Лідскага павету.
1937 год. Расстраляны савецкімі органамі Аляксандр Ляўданскі
Гісторык і археолаг. Закладаў асновы беларускай археалогіі.
Зрабіў класіфікацыю гарадзішчаў жалезнага веку, першым выказаў думку, што гарадзішчы культуры штрыхаванай керамікі ў Цэнтральнай Беларусі належалі балтам.
Даследаваў шматлікія гарады, Пелагееўскае гарадзішча ў Магілёве.
Абвінавачаны ў «шпіянажы на карысць выведкі буржуазнай Польшчы» і расстраляны. Рэабілітаваны ў 1958 годзе.
1937 год. Расстраляны Сяргей Дубінскі.
Археолаг і гісторык.
З Аляксандрам Ляўданскім закладаў асновы беларускай археалогіі.
Даследаваў помнікі ранняга жалезнага веку і сярэднявечча Беларусі, у тым ліку Магілёўшчыны, гарадзішча Банцараўшчына.
Аўтар першых археалагічных карт Магілёўскай вобласці, Беларусі, першай бібліяграфіі па археалогіі Беларусі і сумежных краін.
У 1930 года арыштаваны савецкімі органамі па справе «Саюзу вызвалення Беларусі», але быў вызвалены.
У 1937 годзе абвінавачаны ў шпіёнскай дзейнасці на карысць Польшчы і расстраляны.
Рэабілітаваны ў 1958 годзе.
1955 год. Выйшла Кніга рэкордаў Гінеса.
Даведачнік са звесткамі аб унікальных з’явах, выдатных дасягненнях, сусветных рэкордах, курʼёзах.
У 1951 годзе дырэктар ірландскай піваварнай кампаніі «Артур Гінэс, сын і К» вырашыў збіраць інфармацыю пра ўсякія нестандартныя рэкорды і выдаць з імі кнігу.
Кніга атрымала сваю назву ў гонар вядомай піваварні.
Сёння «Кніга рэкордаў Гінэса» выдаецца штогод накладам пад 90 мільёнаў экзэмпляраў на 40 мовах.
Хто трапляе на старонкі сусветнай «Кнігі рэкордаў Гінэса» матэрыяльнага ўзнагароджання не атрымлівае.
1971 год. Памёр Міхаіл Співак.
Тэатральны рэжысёр. Працаваў у Дзяржаўным рускім тэатры імя Максіма Горкага ў Мінску.
Майстар манументальных сцэнічных палотнаў, масавых сцэн, скульптурнай распрацоўкі мізансцэн.
1977 год. Памёр Язэп Зазека.
Пісьменнік, навуковец, педагог.
Кандыдат філалагічных навук.
Працаваў у Мінскім, Адэскім педагагічных інстытутах, Беларускім дзяржаўным універсітэце.
Аўтар кніг апавяданняў, нарысаў, артыкулаў пра беларускі фальклор.
Укладальнік зборнікаў партызанскай творчасці.
27 жніўня 1992 год. Пачала выдавацца газета “Вячэрні Магілёў”.
Прыватная газета, першапачаткова вяла нейтральную рэдакцыйную палітыку, якая ў 2020-х гадах змянілася на адыёзную і часам нават чалавеканенавісніцкую.
У публікацыі выкарыстаныя звесткі з рэсурсу «Вікіпедыя» і іншых адкрытых у інтэрнэце крыніцаў
Очередной злобный опус в адрес Польши выпустила в этот раз главная могилевская городская газета “Вестник Могилева”.
Буквально на прошлой неделе откровенно бредовую статью опубликовал телеграм-канал краснопольской районки. Суть измышлений – Польша грезит о неких имперских владениях, которых у нее никогда не было, сама из себя ничего не представляет, живет чуть ли не на содержании у США.
Аналогичный посыл появился и в “Вестнике Могилева” 21 июля 2025 года. Поскольку содержательная направленность опусов однотипная, стоит предположить, что пропагандистам дали указание “раскрывать” тему “имперскости” Польши для жителей Могилевской области.
Так как для пропаганды не нужны никакие доказательства или аргументация, то провластная газетенка сходу утверждает: “Польша пытается заново создать Речь Посполитую”. Для абсолютно далеких от польских реалий лукашенковских придворных писак, наверное, все-таки стоит пояснить. Польша и так является Речью Посполитой. Полное официальное название страны Rzeczpospolita Polska, в переводе – Республика Польша.
Дальше больше. Согласно “Вестнику Могилева”, “в Средневековье за счет унии с Великим княжеством Литовским Речь Посполитая превратилась в одно из крупнейших и сильнейших в военном плане государств в Европе”. Речь Посполитая никак не могла быть в унии с Великим княжеством Литовским. В унии с ВКЛ было Королевство Польское. Их объединенное государство называлось Речью Посполитой Обоих Народов. Но зачем пропагандистам вдаваться в такие подробности? Проще ляпнуть бред, за который в нынешней, лукашенковской Беларуси их никто к ответу не призовет. Как говорится – мели Емеля, твоя неделя.
“Новый взгляд” на историю Польши содержится у “Вестника Могилева” и дальше. Оказывается, Речь Посполитая “совершила роковую стратегическую ошибку, направив свою экспансию на восток”. Хоть бы обозначили какие-нибудь даты “роковой” экспансии, а то можно сделать вывод, что экспансия была подобна на нынешнюю российско-украинскую войну, где союзная белорусской диктатуре агрессивная Россия оттяпывает от соседней страны территории.
Но дело пропагандистов перевернуть все с ног на голову, и вот уже у них Польшу разъедают имперские амбиции, но ни в коем случае не Россию, которая уже четвертый год ведет захватническую войну.
Свой абсолютный бред могилевские пропагандисты, скорее всего, понимают. Поэтому и пытаются в иступленной злобе облить грязью достаточно успешное в экономическом и политическом плане государство (где, в частности, на каждого ребенка в возрасте до 18 лет выплачивают порядка 200 долларов ежемесячно), которое, в том числе, дало приют десяткам тысяч белорусов, спасающихся от лукашенковских извергов и мракобесов.
В Беларуси перестал открываться сайт издания «Вечерний Бобруйск», в редакцию которого недавно приходили силовики. Открыть его не удается и из-за границы.
При попытке зайти на страницу в Беларуси появляется «заглушка» с текстом, что сайт заблокирован по решению Министерства информации. Об этом пишет “Медиазона”. За рубежом сайт также не открывается. Там появляется надпись на английском языке “Сервис временно недоступен”.
В свою очередь, телеграм-канал “Вечернего Бобруйска” также перестал публиковать сообщения. Последнее было опубликовано 29 мая 2025 года в 16:13.
28 мая стало известно о том, что силовики провели обыски в редакциях региональных изданий «Вечерний Бобруйск», «Вольнае Глыбокае» и «Бобруйск Инфо». Задерживались также люди, сотрудничавшие с изданием horki.info. Поводом для этого стали официальные рекламные договора с посольством Германии в Беларуси.
Как выяснило издание “Наша ніва”, облавы силовиков на издания прошли еще 3 апреля 2025 года. “Как стало известно из сообщений в социальных сетях выходцев из разных городов, пока никого из тех, к кому приходили 3 апреля, не задержали” – пишет издание.
У Глуску раптам задбалі, пра помнікі археалогіі. Мясцовая газета заклікае людзей з металашукальнікамі здаваць праваахоўнымі органам.
Пры выяўленні грамадзян, якія карыстаюцца металадэтэктарамі, што знішчаюць помнікі археалогіі і абазначаюць знакі на тэрыторыі такіх помнікаў, неабходна звяртацца да супрацоўнікаў органаў унутраных спраў. За такія правапарушэнні прадугледжана адміністрацыйная і крымінальная адказнасць – заклікае глускай раённая газета “Радзіма”.
Ад рэдакцыі. Сярод спецыялістаў-археолагаў ёсць рознае стаўленне да людзей, што карыстаюцца металашукальнікамі. Натуральна ўсё прафесійныя даследчыкі асуджаюць выкастарынне металадэтэктараў, з дапамогай якіх адбываецца пошук прадметаў старыны (пераважна манеты, але і іншыя прадметы побыту і ўпрыгожванне з каляровых металаў). Некаторыя прадстаўнікі гістарычнай сферы выступаюць за адміністрацыйнае ці нават крымінальную адказнасць. Іншыя даследчыкі лічаць, што так званых “камароў” варта глыбока інтэграваць у краязнаўчую дзейнасць, каб яны прыносілі больш карысці чымся шкоды.
Сусветны дзень шакаладу (World Chocolate Day, з 1995 года).
Першымі навучыліся рабіць шакалад майя. Яны называлі яго “ежай багоў”. Іспанскія канкістадоры, якія ўпершыню даставілі яго ў Еўропу, ахрысцілі ласунак “чорным золатам” і выкарыстоўвалі для ўмацавання фізічных сіл.
Крыху пазней спажыванне шакаладу ў Еўропе абмяжоўвалася толькі арыстакратычнымі коламі. Выбітныя жанчыны лічылі шакалад афрадызіякам. Так, у маці Тэрэзы быў запал да шакаладу, а спадарыня Пампадур была ўпэўненая, што толькі шакалад можа распаліць агонь страсці.
Толькі ў 1920-я гады са з’яўленнем прамысловай вытворчасці ад шакаладу змаглі атрымаць асалоду і людзі, якія не адносяцца да арыстакратыі.
У шакаладзе ёсць элементы, якія садзейнічаюць адпачынку і псіхалагічнаму аднаўленню. Цёмныя гатункі шакаладу стымулююць выкід эндарфінаў – гармонаў шчасця, якія ўздзейнічаюць на цэнтр задавальнення, паляпшаюць настрой і падтрымліваюць тонус арганізма.
Шакалад валодае “супрацьракавым” эфектам і здольны запавольваць працэсы старэння. Таксама вядома, што шакалад багаты пажыўнымі рэчывамі, у тым ліку тлушчамі, а значыць і калорыямі.
Сусветны дзень народанасельніцтва Зямлі (World Population Day, з 1989 года).
Устаноўлены ААН у гонар таго, што 11 ліпеня 1987 года насельніцтва Зямлі перавысіла 5 мільярдаў чалавек – у гэты дзень югаслаў Мацей Гашпар з харвацкага Заграба стаў 5-мільярдным жыхаром.
Шасцімільярдны зямлянін нарадзіўся 12 кастрычніка 1999, сямімільярдны – 31 кастрычніка 2011, васьмімільярдны – 15 лістапада 2022 года.
Прагноз насельніцтва на 2050 год – 9,7 мільярдаў.
969 год. Памерла Вольга, княгіня Кіеўская.
У хрышчэнні Алена. Кіравала Руссю пасля гібелі мужа – князя кіеўскага Ігара Рурыкавіча, як рэгент пры сваім сыне, з 945 да 960 год.
У 946 годзе жорстка адпомсціла драўлянам за забойства свайго мужа, аднак устанавіла нормы даніны, час і месцы (пагосты) яе збору.
Першай з правіцеляў Русі прыняла хрысціянства ў 957 годзе ў Канстанцінопалі, да агульнага хрышчэння Русі. Першая на Русі святая.
1496 год. Горад Гродна атрымаў поўнае магдэбургскае права.
Сёння 358-тысячны горад. Упершыню згадваецца пад 1128 годам. “Каралеўскі” горад. Калісьсці – цэнтр княства, буйны эканамічны цэнтр ВКЛ, цэнтр губерні ў Расійскай імперыі, цэнтр паўстання 1863-1864 гадоў, адна са сталіц БНР.
Зараз тут працуюць буйныя прадпрыемствы: «Гродна Азот», «Гродна Хімвалакно», «Белкард», «Радыёхваля», «Завод аўтамабільных агрэгатаў», швейна-гандлёвая фабрыка «Элод», пальчаткавая фірма «Акцэнт», абутковая «Нёман», тытунёвая «Нёман», шэраг ВНУ, устаноў культуры.
Гродна – перспектыўны цэнтр турызму Беларусі міжнароднага значэння, лідар у краіне па колькасці помнікаў – тут іх захавалася звыш 400.
1660 год. Войска Міхаіла Казіміра Паца прыступам вызваліла Вільню ад маскоўскага войска.
У перыяд вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654-1667 гадоў у ліпені 1655 года пасля жорсткага бою на подступах да горада і зацятай абароны з вулічнымі баямі, сталіца Вялікага Княства Літоўскага была занята расійскімі войскамі. Горад гарэў 17 дзён.
У сувязі з заключэннем у кастрычніку 1656 года Віленскага перамір’я, вайна скончылася, але не надоўга, летам 1658 года царскія войскі зноў занялі горад. Вызвалены Пацам.
1705 год. У Сафійскім саборы ў Полацку маскоўскі цар Пётр І забіў 5 манахаў-базыльян.
Паводле польскага гісторыка XIX стагоддзя Ф. Духінскага, п’яны Пётр I уварваўся разам з салдатамі ў Сабор, які належаў уніятам, і дзе захоўваліся мошчы Іасафата Кунцэвіча. Цар запатрабаваў ключы ад царскіх варот, а калі базыльяне адмовіліся іх даць, асабіста забіў настаяцеля і чатырох манахаў-базыльян, а целы загадаў утапіць у Дзвіне.
Па іншай версіі, канфлікт адбыўся пасля таго, як на пытанне цара пра тое, хто намаляваны на іконе, манахі адказалі, што гэта святы Іасафат, забіты ератыкамі. Цар загадаў арыштаваць манахаў, але яны аказалі супраціўленне, у выніку чаго адбылося сутыкненне, у якім яны і былі забіты.
1812 год. Адбылася Салтанаўская бітва пад Магілёвам.
Паміж вёскамі Салтанаўка і Фатава за 12 км на паўднёвы захад ад Магілёва адбылася бітва паміж атрадамі 7-га пяхотнага корпуса пад камандаваннем генерал-лейтэнанта М. Раеўскага, генерала І. Паскевіча і французскімі войскамі пад камандаваннем маршала Даву.
У 9-гадзіннай бітве французы страцілі каля 5 000, рускія – 2 500 чалавек.
Гарматная страляніна была чутна ў горадзе. Значная частка корпуса Даву знаходзілася на бівуаках за Віленскай заставай.
1911 год. Нарадзіўся Янка Чабор (Іван Патаповіч, 1911-1943).
Беларускі паэт, публіцыст, удзельнік нацыянальна-вызваленчай барацьбы ў Заходняй Беларусі.
Скончыў Віленскую беларускую гімназію, вучыўся ў Віленскім універсітэце.
Аўтар вершаў. У 1931 апублікаваў «Адкрыты ліст» з заклікам да заходнебеларускіх пісьменнікаў аб’яднацца ў адзіную пісьменніцкую арганізацыю. Адзін са стваральнікаў Літаратурнага фронту сялянска-рабочых пісьменнікаў Заходняй Беларусі.
У снежні 1933 года на з’ездзе пісьменнікаў абраны рэдактарам-выдаўцом часопіса «Літаратурная старонка», які стаў друкаваным органам Літаратурнага фронту. Першы нумар часопіса выйшаў з друку 25 студзеня 1934 і адразу быў канфіскаваны польскімі ўладамі, а Чабор быў асуджаны на 5 гадоў пазбаўлення волі.
Выйшаў з турмы ў верасні 1936 года. Заняўся арганізацыяй кааператываў у вёсках сваёй ваколіцы. У 1939 годзе браў удзел у арганізацыі работы першых савецкіх устаноў у Заходняй Беларусі. Мяркуецца, што загінуў у ГУЛАГу.
Дом Янкі Чабора ў Рачканах, Ляхавіцкі раён
1918 год. У Маскве адкрыты Беларускі народны ўніверсітэт.
Установа існавала з 11 ліпеня да 12 жніўня 1918 года. Арганізаваны культурна-асветным аддзелам Беларускага нацыянальнага камісарыята. Загадчыкам універсітэта быў П. Урбановіч.
За час існавання ўніверсітэта заняткі наведалі 57 чалавек, пераважна школьныя настаўнікі Беларусі, у тым ліку з тэрыторыі, якая была на той момант акупавана Германіяй. Ім былі зачытаны лекцыі па беларускай гісторыі, літаратуры, мове, эканоміцы, геаграфіі і іншых навуках.
Сярод лектараў былі Дз. Анучын («Да пытання аб беларускай тэрыторыі»), Ул. Пічэта («Гісторыя беларускага народа»), А. Ясінскі («Гісторыя адукацыі на Беларусі»), Зм. Жылуновіч («Агляд беларускай літаратуры») і іншыя.
Слухачы адначасова маглі наведваць лекцыі на Усерасійскіх настаўніцкіх курсах, арганізаваных Наркамасветы РСФСР. Частка прачытаных лекцый была выдадзена пад назвай «Курс беларусазнаўства» (1918-1920).
Зм. Жылуновіч.
1919 год. Скасавана Магілёўская губерня.
Дзевяць яе паветаў увайшлі ў Гомельскую губерню РСФСР, Мсціслаўскі павет быў перададзены Смаленскай, а Сенненскі павет – Віцебскай губерні.
Магілёўская губерня існавала ў 1772-1919 гадах. Яе плошча складала 42 134 вярсты², а насельніцтва даходзіла да 1,9 млн. чалавек (у 1897 г. – 1,7).
У снежні 1926 года было абвешчана другое ўзбуйненне тэрыторыі БССР, у выніку якога ў склад яе былі вернуты Рэчыцкі і Гомельскі паветы Гомельскай губерні, перайменаваныя затым у акругі. Клінцоўскі, Навазыбкаўскі і Старадубскі паветы адышлі да Бранскай губерні РСФСР. Гомельская губерня ў складзе РСФСР была ліквідавана.
1920 год. Армія РСФСР заняла Мінск пасля адступлення польскай арміі.
Пад польскай уладай горад знаходзіўся з 8 жніўня 1919 года, калі бальшавікі здалі Мінск амаль бяз баёў. Тут дзейнічала часовая польская адміністрацыя – Грамадзянская ўправа ўсходніх зямель, а з 15 верасня горад становіцца адміністрацыйным цэнтрам Мінскай акругі.
Бальшавікі пратрымаліся ў горадзе ў ліпені-кастрычніку 1920 года і потым зноў здалі палякам.
Ю. Пілсудскі ў Мінску, 1919
1932 год. Нарадзіўся Анатоль Анікейчык (1932-1989).
Беларускі скульптар, педагог, народны мастак Беларусі.
Прафесар Беларускага дзяржаўнага тэатральна-мастацкага інстытута. Сярод яго вучняў вядомыя беларускія скульптары некалькіх пакаленняў: Л. Давідзенка, Г. Буралкін, Г. Гаравая, У. Слабодчыкаў, А. Фінскі, А. Мятліцкі, У. Жбанаў, С. Гумілеўскі, В. Янушкевіч і іншыя.
Шырока вядомы пераважна як скульптар-манументаліст, прымаў удзел у стварэнні вядомых манументальных ансамбляў: помніка Янку Купале ў Мінску, мемарыяльных комплексаў «Прарыў» на Ушаччыне і «Праклён фашызму» ў Докшыцкім раёне, помніка М. Гастэла і яго экіпажу, помніка-бюста Янку Купале ў Араў-парку ў ЗША і іншых.
Рамантычнасць светапогляду аўтара адлюстроўвалася у сімвалісцкай статуарнай пластыцы: «Папараць-кветка», «Вясна», «Бессмяротнасць», «Перамога, якая нясе мір».
Анікейчык – адна з выдатных постацей беларускай скульптуры паваеннага часу, поруч з майстрамі айчыннай пластыкі – А. Глебавым, А. Бембелем, З. Азгурам, С. Селіханавым.
1974 год. Знойдзена знакамітае кітайскае “Тэракотавае войска”.
У наваколлях горада Сіань на поўначы правінцыі Шэнсі мясцовыя сяляне капалі студню і натыкнуліся на абломкі тэракотавых постацяў ваяроў у поўным баявым рыштунку. Знаходка прыцягнула ўвагу археолагаў, і неўзабаве тут былі разгорнуты маштабныя працы.
Неўзабаве перад даследчыкамі ў поўным баявым рыштунку паўстала тэракотавая армія, якая “ахоўвала” грабніцу легендарнага імператара Цынь Шыхуандзі (259-210 гг. да н. э.), які ў свой час падпарадкаваў сабе ўсе царствы старажытнага Кітая, стварыў у 221 годзе да н. э. першую ў кітайскай гісторыі імперыю і загадаў узвесці Вялікую Кітайскую сцяну.
Усе лучнікі, вершнікі і пяхотнікі глядзелі на ўсход, дзе знаходзіліся царствы, разгромленыя вялікім імператарам. Статуі воінаў выкананы ў поўны рост і з’яўляюцца сапраўднымі творамі мастацтва. Кожны тэракотавы ваяр мае свае ўнікальныя рысы і нават выраз твару.
Статуі вырабляліся ўручную і пакрываліся спецыяльнай глазурай, па якой наносілася фарба. Навукоўцы мяркуюць, што гэта партрэты рэальных ваяроў. Тэракотавае войска з’яўляецца, па ўсёй верагоднасці, толькі часткай грандыёзнага пахавальнага комплексу. Як мяркуецца, у кар’еры знаходзілася каля васьмі тысяч фігур воінаў і коней.
У 1987 годзе комплекс грабніцы Цынь Шыхуандзі быў уключаны ЮНЕСКА ў Рэестр аб’ектаў сусветнага культурнага значэння.
1995 год. Выхад першага нумара газеты «Народная воля».
Беларуская грамадска-палітычная газета на беларускай і рускай мовах. Галоўны рэдактар з моманту заснавання – Іосіф Сярэдзіч.
З 2005 года газета зведала ціск з боку ўлад: выключалася з каталога «Белпошты», не распаўсюджвалася праз «Белсаюздрук» і «Белпошту», спыняўся выпуск… 17 чэрвеня 2011 года А. Лукашэнка заявіў: “Народная воля” так і нарываецца, яна правакуе ўладу, можа, яшчэ кагосьці. Ёй выгадна ладзіць правакацыі, каб мы неяк рэагавалі па законе на гэта. І каб потым узбуджаны Захад у іх абарону падымаў гвалт і нажываў на гэтым рэйтынг”.
25 жніўня 2020 года Беларускі дом друку адмовіўся друкаваць свежы нумар «Народнай Волі» быццам з-за паломкі станка. Пасля друкавалася некаторы час у Маскве, але 13 лістапада 2020 года ўвесь тыраж быў канфіскаваны невядомымі.
Сусветны дзень мадэрну (World Art Nouveau Day, з 2013 года).
Устаноўлены для прапаганды мастацтва высокага стылю мадэрн ў архітэктуры, жывапісу, паэзіі, музыцы, а таксама захавання яго спадчыны. Дата прымеркавана да дня скону выдатных прадстаўнікоў мадэрну Антоніа Гаўдзі і Эдэна Лехнера.
У Магілёве стыль мадэрн прадстаўлены будынкам сялянскага зямельнага банка, у якім зараз месціцца мастацкі музей імя П. Масленікава.
Міжнародны дзень геральдыкі (International Day of Heraldry).
Геральдыка, гербазнаўства – спецыяльная гістарычная навука, якая вывучае паходжанне, развіццё, грамадска-прававое значэнне і фармаванне герба і інстытут яго карыстання.
Інтэнсіўнае развіццё геральдыкі ў ВКЛ пачалося пасля заключэння Гарадзельскай уніі 1413 года, калі 47 найбольш знатных родаў Княства атрымалі гербы.
У ХVІІ стагоддзі распаўсюдзілася гарадская геральдыка. Уласныя гербы мелі больш за 100 беларускіх гарадоў.
1067 год. Кіеўскія Яраславічы захапілі ў палон полацкага князя Усяслава Брачыславіча (1029-1101) і двух яго сыноў.
Гэта адбылося падчас сустрэчы “на Ршы”. Першая пісьмовая згадка пра Оршу.
Пры Ўсяславе Чарадзеі Полацкае княства дасягнула сваёй магутнасці, быў пабудаваны Полацкі Сафійскі сабор.
Праз 4 месяцы пасля бітвы на Нямізе (1067), Яраславічы запрасілі Усяслава на перамовы, цалавалі крыж, што не зробяць благога. Але, як толькі Усяслаў пераплыў у чоўне Дняпро для перамоваў, Яраславічы парушылі цалаванне крыжа і схапілі князя з сынамі, адвезлі ў Кіеў і кінулі ў земляную турму. Праз 14 месяцаў, падчас паўстання 1068 года, кіеўляне вызвалілі Усяслава з поруба і абвясцілі вялікім князем кіеўскім.
1633 год. У Магілёве на Троіцу на Дняпры патапілася шмат людзей.
Гэта адбылося падчас пераправы праз раку з Магілёва ў Лупалава. Затануў паром разам з шматлікімі гараджанамі, святарамі.
1794 год. У Гродне ўтворана Цэнтральная дэпутацыя ВКЛ.
Выканаўчы органа паўстання 1794 года.
Заклікі Т. Касцюшкі да простага народа змагацца за незалежнасць выклікалі недавер сялян і сабатаж памешчыкаў. У сялян на працягу стагоддзяў выхоўвалася рабская псіхалогія. Яны, пакорлівыя сваім панам, не былі гатовыя да актыўных дзеянняў у якасці свядомых барацьбітоў за свае правы, за сваю свабоду. Усё гэта ўлічваў Касцюшка і ў кожным звароце да народа стараўся абудзіць яго свядомую актыўнасць, умацаваць веру ў перамогу.
А. Арлоўскі. Паўстанцы Т. Касцюшкі.
1883 год. Нарадзіўся Язэп Гапановіч (1883-1961).
Беларускі грамадскі дзеяч, прадпрымальнік
Быў членам Беларускага гуртка ў Варшаве. У пачатку 1920-х гадоў дзеяч беларускай кааперацыі на Віленшчыне, з ліпеня 1925 года стаў намеснікам старшыні Беларускага нацыянальнага камітэту ў Варшаве.
Быў уласнікам цагельні. Заснавальнік і старшыня Асветнага таварыства беларусаў у Варшаве (1937-1939), аплочваў памяшканне таварыства, дапамагаў незаможным беларускім студэнтам.
Выдаў зборнік вершаў С. Станкевіча «З майго ваконца» (1928). Дзеяч Беларускага камітэту ў Варшаве (1940-1944). Пасля 1956 года ўдзельнічаў у працы Варшаўскага аддзелу Беларускага грамадска-культурнага таварыства, спяваў у хоры таварыства.
Памёр 20 мая 1961 года.
1910 год. Памёр Мікалай Нікіфароўскі (1845-1910).
Беларускі этнограф, фалькларыст, краязнавец, сябра геаграфічнага таварыства, таварыства аматараў прыродазнаўства, антрапалогіі і этнаграфіі пры Маскоўскім універсітэце.
Рэдактар часопіса “Этнографическое обозрение”, паплечнік па даследаваннях магілёўца Паўла Шэйна (1826-1900).
Аўтар грунтоўных “Нарысаў Віцебскай Беларусі” (8 частак), “Нарысаў простанароднага жыцця-быцця ў Віцебскай Беларусі і апісанне прадметаў ужытку”, “Простанародныя прыкметы і павер’і, прымхлівыя абрады і звычаі, легендарныя паданні пра асобы і мясціны” (змяшчае 2307 народных прыкмет, павер’яў, забабонаў, абрадаў, звычаяў).
1917 год. У Менску выйшаў першы нумар газеты «Вольная Беларусь».
Беларускамоўная грамадска-палітычная, эканамічная і літаратурная газета нацыянальна-дэмакратычнага кірунку пад рэдакцыяй Язэпа Лёсіка.
Выдавалася Беларускім нацыянальным камітэтам, потым Таварыствам беларускай культуры да лістапада 1918 года.
Газета закрылася па заняцці Менска бальшавікамі.
1919 год. У Вільні ўтворана Цэнтральная беларуская рада Віленшчыны і Гродзеншчыны.
Гэта адбылося падчас працы Беларускага з’езда Віленшчыны і Гродзеншчыны (9-10 чэрвеня).
Рада – орган палітычнага прадстаўніцтва беларускага нацыянальнага руху Заходняй Беларусі на чале К. Дуж-Душэўскім і М. Кахановічам. Рада выступала ў абарону правоў беларусаў, спрыяла развіццю беларускай культуры, кааперацыі, займалася дабрачыннасцю на карысць пацярпелых ад вайны і дзяцей-сірот. У палітычнай дзейнасці прытрымлівалася актаў БНР.
Удзельнікі з’езда. Пасярэдзіне стаіць К. Дуж-Душэўскі.
1923 год. Памёр Міхал Федароўскі (1853-1923)
Беларускі і польскі фалькларыст, этнограф, археолаг.
Сабраў каля 1 500 беларускіх песенных і танцавальных мелодый, 5 000 беларускіх народных песень, каля 10 000 прыказак, сотні казак, загадак, якія выдадзеныя у 8-томнай працы “Люд беларускі”. Аўтар этнаграфічнай працы “Пружана і яе ваколіцы”.
1942 год. Нямецкімі войскамі сцёртая з твару зямлі чэшская вёска Лідзіцэ.
Непасрэднай падставай для расправы стала забойства Рэйнхарда Гейдрыха, пратэктара Багеміі і Маравіі, учыненае 27 мая 1942 года ў Празе. Жыхары вёскі былі абвінавачаныя ва ўкрывальніцтве чэхаславацкіх патрыётаў, якія здзейснілі замах.
Усё мужчынскае насельніцтва старэйшае за 15 гадоў, а гэта 172 чалавекі, было расстраляна, 195 жанчын былі адпраўленыя ў канцэнтрацыйны лагер Равенсбрук. З 98 дзяцей было пакінута 13 дзяцей узростам да аднаго года і прыдатныя для анямечвання. Астатнія дзеці былі забітыя ў газавай камеры ў лагеры смерці каля Хелмна. Усе будынкі вёскі былі спаленыя.
Трагедыя Лідзіцэ.
1958 год. Нарадзіўся Васіль Аўраменка.
Магілёўскі паэт, бард, пісьменнік, урач-неўрапатолаг па прафесіі.
Сталы аўтар часопіса “ARCHE”, удзельнік праекту “Радыё Свабода” “Барды Свабоды”, бардаўскіх канцэртаў, сябра клубу аматараў гісторыі і падарожжаў “Чароўны ўспамін”, аўтар паэтычных зборнікаў, кнігі пра інтымнае жыццё, неафіцыйнага гімну Магілёва.
1972 год. Нарадзіўся Пітэр Серафіновіч.
Брытанскі акцёр беларускага паходжання.
Пачаў працу на радыё BBC Radio 1, прымаў удзел у розных шоў на радыё і тэлебачанні, у тэлесерыялах на брытанскім і амерыканскім тэлебачанні.
Вядомы і ў якасці акцёра агучання, працаваў у рэкламе, дубляжы.
Яго брат Джэймс Серафіновіч – сцэнарыст і рэжысёр, сястра Хелен – замужам за сцэнарыстам Грэгэмам Лінеганам.
2020 год. Памёр Валерый Гаркуноў (1947-2020).
Беларускі глебазнавец, краязнавец, доктар сельскагаспадарчых навук, прафесар МДУ імя А. Куляшова.
Член геаграфічнага таварыства і таварыства глебазнаўцаў, галоўны рэдактар часопіса “Магілёўскі мерыдыян”.
Даследчык глеб Магілёўскай вобласці, аўтар 50 прац па структуры глебавага покрыва вобласці і ўсходняй Беларусі.
