Адкрыццё аддзялення пасольства Расійскай Федэрацыі ў Магілёве ўлады Беларусі і Расіі падаюць як чарговы крок да развіцця міжрэгіянальнага супрацоўніцтва і зручнасці для грамадзян. Аднак за афіцыйнымі фармулёўкамі пра «дыпламатыю ў крокавай даступнасці» хаваецца больш шырокі палітычны кантэкст: далейшае збліжэнне дзвюх дзяржаў, якія пасля пачатку поўнамаштабнай вайны супраць Украіны апынуліся ў міжнароднай ізаляцыі і пад маштабнымі санкцыямі заходніх краін.
Пра планы адкрыць аддзяленне расійскага пасольства ў Магілёве было абвешчана падчас сустрэчы старшыні Магілёўскага аблвыканкама Анатоля Ісачанкі з дарадцам-пасланнікам пасольства Расіі ў Беларусі Уладзімірам Ваньке.
Магілёўскі “губернатар” паабяцаў Ваньцы асабняк на Ленінскай.
Афіцыйная версія выглядае цалкам бяскрыўдна. Расійскія дыпламаты сцвярджаюць, што жыхарам рэгіёна будзе прасцей атрымліваць консульскія паслугі, а грамадзянам Расіі – вырашаць пытанні, звязаныя з дакументамі, рэгістрацыяй і юрыдычнай падтрымкай. Акрамя таго, чакаецца развіццё эканамічных, культурных і турыстычных кантактаў.
Аднак узнікае пытанне: чаму неабходнасць адкрыцця аддзялення пасольства ўзнікла менавіта цяпер?
Яшчэ некалькі гадоў таму Расія выдатна абыходзілася без дыпламатычных прадстаўніцтваў па-за межамі Мінска. Беларусь таксама не адчувала патрэбы ў дадатковай расійскай дыпламатычнай прысутнасці ў рэгіёнах. Але сітуацыя змянілася пасля 2020 года, калі рэжым Аляксандра Лукашэнкі апынуўся ў міжнароднай ізаляцыі ў выніку масавых рэпрэсій супраць палітычных апанентаў і грамадзянскай супольнасці.
Пасля пачатку расійскага ўварвання ва Украіну залежнасць Мінска ад Масквы ўзмацнілася. Беларусь прадаставіла сваю тэрыторыю для нападу расійскіх войскаў і выкарыстання ваеннай інфраструктуры. У выніку абедзве краіны апынуліся ў адным геапалітычным лагеры, супрацьпастаўленым Еўрапейскаму саюзу, ЗША і большасці дэмакратычных дзяржаў свету.
На гэтым фоне адкрыццё новых дыпламатычных аб’ектаў выглядае не столькі клопатам пра грамадзян, колькі чарговым сімвалам паглыблення інтэграцыі двух аўтарытарных рэжымаў.
Значная частка знешняга гандлю вобласці звязана з расійскімі рынкамі. Паводле слоў Анатоля Ісачанкі, гандлёвымі партнёрамі рэгіёна з’яўляюцца 78 суб’ектаў Расійскай Федэрацыі, а пагадненні аб супрацоўніцтве падпісаны з 29 расійскімі рэгіёнамі.
У апошнія гады Расія актыўна пашырае сваю прысутнасць у Беларусі. Гаворка ідзе не толькі пра эканоміку, але і пра адукацыйныя, культурныя і інфармацыйныя праекты. Ствараюцца новыя пляцоўкі для прасоўвання расійскай дзяржаўнай палітыкі і ідэалогіі.
Таму адкрыццё аддзялення пасольства можа мець значэнне, якое выходзіць далёка за межы выдачы даведак і кансультацый. Дыпламатычныя структуры традыцыйна выконваюць не толькі консульскія функцыі, але і займаюцца пытаннямі гуманітарнага супрацоўніцтва, грамадскай дыпламатыі, узаемадзеяння з мясцовымі арганізацыямі і фарміравання спрыяльнага інфармацыйнага фону.
Ва ўмовах, калі Беларусь імкліва губляе самастойнасць у знешняй палітыцы, любое пашырэнне расійскай прысутнасці непазбежна выклікае пытанні пра захаванне суверэнітэту краіны.
Адкрыццё расійскага дыпламатычнага аддзялення ў Магілёве само па сабе можа падацца нязначнай падзеяй. Але ў сукупнасці з іншымі працэсамі яно выглядае чарговым элементам паступовага ўзмацнення расійскага ўплыву ў Беларусі.
Паказальна, што гаворка ідзе менавіта пра Магілёў – рэгіён, які традыцыйна лічыцца адным з найбольш расіяцэнтрычных і, як вынік, самым адсталым у краіне.
Дзень Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941–1945 гадоў.
Вялікая Айчынная вайна – частка Другой сусветнай вайны 1939–1945 гадоў, пачалася досвіткам 22 чэрвеня 1941 года, калі фашысцкая Германія напала на СССР. На баку Нямеччыны выступілі Румынія, Італія, 23 чэрвеня да іх далучылася Славакія, 25 чэрвеня – Фінляндыя, 27 чэрвеня – Венгрыя, 16 жніўня – Нарвегія.
Вайна доўжылася амаль чатыры гады і стала самым буйным узброеным сутыкненнем у гісторыі чалавецтва. На фронце, які распасціраўся ад Баранцава да Чорнага мораў, абапал у розныя перыяды вайны адначасова ваявалі ад 8 мільёнаў да 13 мільёнаў чалавек, ужывалася ад 6 тысяч да 20 тысяч танкаў, ад 85 да 165 тысяч гармат і мінамётаў, ад 7 тысяч да 19 тысяч самалётаў.
Падчас вайны ў Беларусі загінула больш за 2,3 мільёны жыхароў, былі разбураны і разрабаваны 209 з 270 гарадоў і раённых цэнтраў (на 80-90% былі разбураны Мінск, Гомель, Віцебск), 9200 вёсак.
Улада і апазіцыя адзіны ў тым, што свята – усенароднае. Іх пазіцыі, аднак, адрозніваюцца ў падыходах да “напаўнення” свята, да таго, хто павінен быць у калонах на парадах. Так, 9 мая 1994 года АМАП не прапусціў на мінскую плошчу Перамогі народнага пісьменніка, франтавіка, пісьменніка Васіля Быкава.
У Дзень Перамогі выйшаў Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР аб заснаванні медаля “За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.” на георгіеўскай стужцы. Ён стаў самым масавым медалём: 14,9 млн. узнагароджаных. Асобы, якія атрымалі медаль, мелі права на ўзнагароды юбілейнымі медалямі да 20, 30, 40, 50, 60, 65, 70, 75 год Перамогі.
1878 год. У сям’і беларуса – выхадца з Чавускага павета нарадзіўся сын, географ Міхаіл Самбікін (1878–1968).
Вядомы савецкі фізіка-географ, метэаролаг, прафесар, член-карэспандэнт Галоўнай геафізічнай абсерваторыі Пецярбургскай акадэміі навук.
У 1934–1941 гадах працаваў прафесар і загадчыкам кафедры метэаралогіі Беларускай сельгасакадэміі, прафесарам кафедры фізічнай геаграфіі Магілёўскага педінстытута.
1913 год. Нарадзіўся Васіль Івашын (1913–2009).
Беларускі літаратуразнаўца, акадэмік НАНБ, АПН СССР, Расійкай акадэміі адукацыі, доктар філалагічных навук, прафесар, даследчык літаратурнай спадчыны Янкі Купалы.
Скончыў Мінскі педінстытут. Працаваў у Віцебскім педвучылішчы, у Інстытуце літаратуры АН БССР, дырэктарам НДІ педагогікі Міністэрства адукацыі БССР (зараз – Нацыянальны інстытут адукацыі).
Аўтар навуковых прац па пытаннях тэорыі і гісторыі беларускай літаратуры, літаратурных сувязей, метадалогіі і методыкі выкладання літаратуры ў школе. Аўтар падручніка па беларускай літаратуры для 8-9 класаў.
1929 год. У в. Продзвіна Бабруйскага раёна нарадзіўся Людвіг Асецкі (1929–2005).
Беларускі графік, заслужаны дзеяч мастацтваў. Узнагароджаны медалём Ф. Скарыны.
Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Выкладаў у ім, быў старшынём Мастацкага фонду БССР.
Працаваў у галіне станковай і кніжнай графікі, манументальнага жывапісу, графіцы.
Стварыў ілюстрацыі да кніг «Мы раскажам пра Мінск», «Людзі на балоце» і «Подых навальніцы» І. Мележа і іншыя.
Да 90-годдзя з дня нараджэння Максіма Багдановіча падрыхтаваў серыю «Ад родных ніў».
Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі, Літаратурным музеі імя Я. Купалы, Беларускім музеі Вялікай Айчыннай вайны, музей сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску, Магілёўскім абласным мастацкім музеі імя П. Масленікава.
1929 год. Пачала працу камісія ЦК ВКП(б) па вывучэнні практыкі правядзення новай нацыянальнай палітыкі ў БССР.
Камісія 27 чэрвеня 1929 года зрабіла крытычны даклад на адрас беларускай творчай інтэлігенцыі. Апагеем барацьбы з нацыянал-дэмакратызмам стала сфабрыкаваная прысланым з Масквы старшынём ДПУ БССР Р. Рапапортам справа так званага “Саюза вызвалення Беларусі”, па якой увясну-ўлетку 1930 былі арыштаваныя больш за 110 дзеячаў навукі і культуры Беларусі, у 1931 многія з іх былі асуджаны.
З гэтага часу пачалася палітыка абмежавання мовы тытульнай нацыі, працягам якой стала рэформа беларускага правапісу 1933 года, якая штучна наблізіла беларускую мову да рускай.
1953 год. У Мінску выйшаў першы нумар часопісу «Маладосць».
Штомесячны літаратурна-мастацкі і грамадска-палітычны ілюстраваны часопіс Саюза пісьменнікаў Беларусі на беларускай мове.
Публікуе прозу, паэзію, публіцыстыку, крытычныя і літаратуразнаўчыя артыкулы, рэцэнзіі і пераклады. Тыраж на канец 2022 года склаў 460 экзэмпляраў.
Выйшла больш за 830 нумароў.
У 2002-2012 гадах уваходзіў у склад рэдакцыйна-выдавецкай установы “Літаратура і Мастацтва”, затым у складзе рэдакцыйна-выдавецкай установы “Выдавецкі дом “Звязда”. З 2021 года ўваходзіць у склад выдавецтва “Мастацкая літаратура”.
У часопісе друкаваліся В. Быкаў – “Жураўліны крык”, “Трэцяя ракета”, “Альпійская балада”, “Мёртвым не баліць”, “Круглянскі мост”, У. Караткевіч – “Дзікае паляванне караля Стаха”, “Чорны замак Альшанскі”, І. Шамякін – “Ах, Міхаліна, Міхаліна”, І. Чыгрынаў – «Плач перапёлкі» і іншыя.
1986 год. У Мсціславе адкрыты мемарыяльны комплекс Курган Славы.
Прысвечаны землякам, якія загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
1995 год. Адчынены Мціслаўскі гістарычна-археалагічны музей – адзіны ў Магілеўскай вобласці гісторыка-археалагічны.
Створаны ў чэрвені 1988 года. Значная частка экспанатаў была атрымана падчас археалагічных раскопак Л. Аляксеева, М. Ткачова, А. Трусава.
Пастаянная экспазіцыя займае тры залы: “Духоўныя крыніцы зямлі Мсціслаўскай”, “З гісторыі Мсціслаўшчыны ад старажытнасці да канца XVIII стагоддзя”, “Павятовы горад Мсціслаў”. Колькасць экспанатаў музея перавышае 20 000, з іх болей за 12 000 уваходзіць у асноўны фонд.
Найбольш цікавай калекцыяй з’яўляецца “Археалогія”.
З 2007 года музей прымае ўдзел у арганізацыі і правядзенні свята сярэднявечнай культуры “Рыцарскі фэст. Мсціслаў”.
2002 год. Апублікаваны канчатковы варыянт Рамкавай канвэнцыі ААН па змене клімату.
Сярэднія тэмпературы на Беларусі павялічаліся амаль на 1⁰С, клімат памякчэў, стаў менш кантынентальным, зіма ў сярэднім стала цяплей на 5-6⁰С у параўнанні з 1960-мі гадамі.
2005 год. У Магілёве на плошчы Славы адкрыта першая чарга Алеі Славы “Гонар і слава Магілёўшчыны”.
На ёй 137 дошак з імёнамі Герояў Савецкага Саюза – ураджэнцаў Магілёўскай вобласці.
Першым Героем Савецкага Саюза стаў акадэмік О. Шміт ў 1937 годзе, апошнім – воін-“афганец” А. Мельнікаў у 1988 годзе пасмяротна.
2005 год. У Буйнічах Магілёўскага раёна адчыніўся заасад.
Заснаваны ў 2004 годзе пры Магілёўскім агралесатэхнічным каледжы імя К. Арлоўскага яго дырэктарам Г. Маліноўскім.
Размяшчаецца на правым беразе Дняпра на плошчы ў 124 га. Асноўную частку заасада займаюць прасторныя вальеры, у якіх жывуць насельнікі беларускіх лясоў і экзатычныя для Беларусі звяры.
Да заасаду прымыкае стылізаваная «Этнаграфічная беларуская вёска» – музей пад адкрытым небам. Тут можна наведаць дом каваля, ганчара, азнаёміцца з побытам беларускага народа пачатку ХХ стагоддзя. У маёнтку памешчыка размясціліся кафэ і гасцініца, у сялянскіх хатах – майстэрні рамеснікаў і сувенірныя крамы.
2009 год. Свой першы рэйс здзейсніў цягнік на чыгуначнай міні-дарозе ў заасадзе ў Буйнічах.
Першымі пасажырамі сталі ветэраны вайны і школьнікі Буйніцкай школы.
Цягнік можа развіваць хуткасць да 10 км/г. Працягласць дарогі складае 2 км і дазваляе пазнаёміцца бліжэй з насельнікамі заасада: зубрамі, еўрапейскай ланню і плямістым аленем, казулямі.
Падарожнічаючы па чыгунцы, можна назіраць разгалінаваную сістэму каньёнаў, якія ўтварыліся на тэрыторыі заасаду ў ледніковы перыяд. У зоне інтэнсіўнага наведвання заасада частка каньёна ператворана ў штучны вадаём, на якім жывуць прадстаўнікі вадаплаўнай фаўны краіны – качкі і лебедзі.
Магілёўская вобласць хваліць Лукашэнку. Не толькі масава, але і сінхронна. Журналісты выявілі, што ў сацсеткі хлынула армія чыноўнікаў, каб хваліць уладу. Пераважна з Магілёўшчыны.
Магілёўшчына зноў апынулася ў беларускіх топах. Праўда, падставы для гонару – на вялікага аматара. У нас па-ранейшаму самая нізкая сярэдняя зарплата ў краіне: у сакавіку 2026 года яна склала 2453,2 рубля, ніжэй, чым ва ўсіх іншых абласцях і Мінску. Тут жа, паводле даных Белстата за 2023 год (пазней дадзеныя былі засакрэчаны), быў самы высокі ўзровень спажывання алкаголю сярод рэгіёнаў – 12,5 літра абсалютнага алкаголю на чалавека ў год. А цяпер вобласць засвяцілася яшчэ і як адзін з самых прыкметных рэзерваў публічнай любові да Аляксандра Лукашэнкі.
Актыўнасць мутных акаўнтаў
Падставай стала навіна пра абмен зняволенымі паміж Беларуссю і Польшчай. 28 красавіка на беларуска-польскай мяжы прайшоў абмен у фармаце «пяць на пяць»: Беларусь перадала Польшчы палітвязня Анджэя Пачобута, двух грамадзян Польшчы і двух грамадзян Малдовы. У адваротны бок уехалі двое беларускіх шпіёнаў, двое грамадзян Расіі і яшчэ адзін чалавек, асоба якога публічна не раскрывалася.
Пасля гэтага ў Threads раптам ажывіліся каментатары, якія пачалі масава пісаць пра «гуманізм», «мудрасць» і «канструктыўны дыялог».
На першы погляд – звычайная хваля падтрымкі. Але журналісты «Зеркала», якія вывучылі гэтыя акаўнты, заўважылі цікавую дэталь: многія з іх не падобныя на жывую грамадскую дыскусію. Адны профілі былі амаль пустымі, але раптам пакідалі па некалькі аднатыпных каментароў у розных галінках. Іншыя, наадварот, аказаліся цалкам рэальнымі людзьмі – чыноўнікамі, ідэолагамі, работнікамі бюджэтнай сферы і раённых медыя.
І тут зноў усплыла Магілёўшчына. Сярод тых, хто нахвальваў Лукашэнку, «Зеркало» выявіла намесніка дырэктара па выхаваўчай рабоце Горацкага педагагічнага каледжа, начальніц аддзелаў ідэалагічнай работы са Шклова і Быхава, рэдактараў раённых газет з Крычава і Краснаполья, а таксама супрацоўнікаў камунальных і дзяржаўных структур.
Гэта значыць гэта былі не толькі ананімныя акаўнты з нулявой гісторыяй, а цалкам пазнавальныя прадстаўнікі той самай вертыкалі, якая ў звычайным жыцці адказвае за «ідэалогію», выхаванне, раённую прэсу і бадзёры настрой на месцах.
П’ём за здароўе старога
Выглядае гэта асабліва паказальна на фоне афіцыйных электаральных лічбаў. Паводле агучаных даных Магілёўскай абласной камісіі, на «прэзідэнцкіх» выбарах 2025 года за Лукашэнку ў рэгіёне нібыта прагаласавалі 675 114 чалавек – 92,45% тых, хто галасаваў. У цэлым па краіне ЦВК абвясціў вынік Лукашэнкі на ўзроўні 86,82%, хаця заходнія палітыкі і назіральнікі называлі гэтыя выбары несвабоднымі і фіктыўнымі.
Супадзенне выглядае яшчэ больш дзіўным з-за часу. Усяго за некалькі дзён да гэтай хвалі каментароў першы намеснік кіраўніка адміністрацыі Лукашэнкі Уладзімір Перцаў на з’ездзе партыі «Белая Русь» адкрыта заклікаў праўладную моладзь больш актыўна ўдзельнічаць у грамадскіх дыскусіях у сацсетках і «ўступаць у палеміку ў каментарыях» да пастоў, дзе, паводле яго слоў, «нядобразычліўцы разганяюць сацыяльную, камунальную або іншую праблему».
Пасля такога закліку ў Threads сапраўды з’явіліся людзі, якія пачалі спрачацца не толькі пра абмен зняволенымі. Яны хвалілі раддом і школу, якія наведваў Лукашэнка, падтрымлівалі пазіцыю Міністэрства аховы здароўя ў гісторыі Ксюшы Маісеенка, якой беларусы збіралі грошы на лячэнне, абаранялі добраахвотна-прымусовыя падпіскі на дзяржаўныя газеты і прыносілі ў абмеркаванні афіцыйныя версіі Міністэрства абароны.
Зарплата за адданасць
Атрымліваецца амаль ідэальная карціна беларускай «грамадскай дыскусіі»:
знізу – незадаволенасць зарплатамі, падпіскамі, бальніцамі, камуналкай і бяспраўем;
зверху – інструкцыя больш актыўна каментаваць;
пасярэдзіне – бюджэтнікі, ідэолагі і рэдактары раёнак, якія ідуць у Threads тлумачыць усім, што насамрэч усё добра.
Галоўнае пытанне тут нават не ў тым, боты гэта ці не боты. У Беларусі мяжа паміж ботам і бюджэтнікам даўно стала размытая. Бот піша па метадычцы, бо яго для гэтага стварылі. Бюджэтнік піша па метадычцы, бо занадта добра разумее, дзе працуе, хто яго начальнік і што бывае з тымі, хто публічна сумняваецца.
Таму масавая любоў да Лукашэнкі – гэта не столькі любоў, колькі службовы абавязак асоб, якія атрымліваюць зарплату за адданасць.
Старшынстваваў аўтар знакамітых трох навуковых манаграфій Міхаіл Жудро – рэктар малаўразумнага інстытута развіцця і старшыня абкама камуністаў Магілёўшчыны.
Напрыканцы пленума таварыш Жудро павіншаваў паплечнікаў з занясеннем Магілёўскай вобласці на рэспубліканскую дошку гонару. Дасягненне, трэба адзначыць, хоць і ганаровае, але такое ж сумнеўнае, як і імкненне кампартыі ўсё ж такі дамагчыся для сябе светлай будучыні.
Аляксандр Лукашэнка падчас паездкі ў Магілёўскую вобласць зноў выступіў з жорсткімі заявамі ў адрас чыноўнікаў і аграрыяў.
У Краснаполлі Лукашэнка разбіраўся з рыбамі, а заадно і з мінеральнымі ўгнаеннямі, якія, паводле яго слоў, у шэрагу гаспадарак захоўваліся і выкарыстоўваліся неналежным чынам.
За чарговымі гучнымі патрабаваннямі «разабрацца і пасадзіць» зноў застаўся без адказу галоўны пытанне: хто нясе адказнасць за сістэмныя правалы ў сельскай гаспадарцы краіны, якой адзін чалавек кіруе ўжо тры дзесяцігоддзі.
«Разбярыцеся і пасадзіце»: рыторыка замест выніку
Лукашэнка заявіў, што дзяржава свядома адмовілася ад выгадных экспартных продажаў угнаенняў, каб забяспечыць імі ўнутраны рынак. Паводле яго слоў, Беларусь магла прадаць прадукцыю ў некалькі разоў даражэй і атрымаць валютную выручку, але замест гэтага накіравала рэсурсы аграрыям.
Тым не менш, як сцвярджае сам Лукашэнка, частка гэтых угнаенняў аказалася сапсаванай або выкарыстанай неэфектыўна. Рэакцыя была звыклая:
даручэнне правесці праверкі па ўсёй краіне;
патрабаванне «пасадзіць вінаватых»;
пагрозы ў адрас чыноўнікаў аж да міністраў.
Сямідзесяцігадовы кіраўнік наўпрост заявіў старшыні Камітэта дзяржкантролю: «па ўсёй краіне разбярыцеся і пасадзіце».
Такая рыторыка выкарыстоўваецца не ўпершыню. За 30 гадоў ва ўладзе Лукашэнка рэгулярна рэагуе на эканамічныя праблемы праз пошук вінаватых і сілавы ціск, а не праз змяненне самой сістэмы кіравання.
30 гадоў кіравання і тыя ж праблемы
Сітуацыя з угнаеннямі не выглядае як выключэнне. Наадварот, яна падкрэслівае хранічны характар праблем у беларускім сельскай гаспадарцы.
Калі за тры дзесяцігоддзі ў краіне па-ранейшаму ўзнікаюць пытанні базавага ўзроўню, захоўвання рэсурсаў, іх уліку і выкарыстання, гэта сведчыць не пра лакальныя збоі, а пра сістэмную неэфектыўнасць.
Пры гэтым адказнасць фактычна перакладаецца на:
кіраўнікоў гаспадарак;
рэгіянальныя ўлады;
профільных міністраў.
На ўсё што заўгодна, толькі не на мадэль кіравання, выбудаваную самім Лукашэнкам.
Абразы суседзяў на ўзроўні кіраўніка дзяржавы
Асаблівую ўвагу ў гэтай гісторыі прыцягвае не толькі эканамічная частка, але і хамская рыторыка былога старшыні саўгаса “Гарадзец”.
Падчас выступлення Лукашэнка дазволіў сабе адкрыта абразлівыя выказванні ў адрас краін Балтыі, заявіўшы, што Беларусь магла б «нос падцерці гэтым лабусам і іншым мудакам».
Гаворка ідзе не пра кулуарную фразу, а пра публічную заяву кіраўніка дзяржавы.
Гэта важна па некалькіх прычынах:
падобная лексіка выкарыстоўваецца на афіцыйным узроўні;
яна накіраваная на цэлыя краіны і народы;
яна дэманструе стыль палітычнай камунікацыі.
Фактычна эканамічнае пытанне выкарыстання ўгнаенняў было пераведзена ў плоскасць палітычных абразаў.
Польшча: лішак як прыкмета працуючай сістэмы
На гэтым фоне паказальны прыклад Польшчы, дзе сельская гаспадарка сутыкнулася з іншай сітуацыяй – перавытворчасцю.
У краіне ўтварыўся лішак бульбы, і фермеры сапраўды не ведаюць, куды дзяваць ураджай. Аднак гэта не вынік неэфектыўнага выкарыстання рэсурсаў, а наступства працуючай аграрнай вытворчасці.
У адрозненне ад беларускай сітуацыі:
рэсурсы выкарыстоўваюцца па прызначэнні;
прадукцыя вырабляецца ў дастатковым аб’ёме;
праблема ўзнікае ўжо на этапе рынку, а не вытворчасці.
І галоўнае – ніхто не патрабуе «саджаць» фермераў за лішак бульбы.
Польская сітуацыя паказвае, што аграрны сектар здольны вырабляць больш, чым патрабуецца ўнутранаму рынку, калі, вядома, яму не замінаюць “крэпкія гаспадарнікі”.
А Лукашэнка – зноў назіральнік
Гісторыя з угнаеннямі – гэта не проста эпізод. Гэта чарговае пацвярджэнне таго, што мадэль кіравання ў Беларусі застаецца нязменнай дзесяцігоддзямі.
Праблемы паўтараюцца, а рэакцыя на іх застаецца той жа. Пры гэтым сам Лукашэнка працягвае выступаць як знешні назіральнік, хоць менавіта ён вызначае правілы гульні ў эканоміцы краіны.
Заявы пра неабходнасць «саджаць» за сапсаваныя ўгнаенні гучаць гучна, але не адказваюць на галоўнае пытанне – чаму такія сітуацыі наогул узнікаюць.
Калі адна і тая ж мадэль кіравання існуе 30 гадоў і рэгулярна прыводзіць да аднолькавых праблем, адказнасць ужо немагчыма звесці да асобных чыноўнікаў або гаспадарак.
Чым займаецца Каардынацыйны савет, з агучаных на пасяджэнні прамоў зразумець няпроста.
Начальнік упраўлення ідэалагічнай работы аблвыканкама Кацярына Музычэнка патлумачыла яго прызначэнне так: структура існуе, каб «зверыць гадзіннікі і скаардынаваць працу». Пры гэтым яна асобна падкрэсліла, што нічога падобнага ў Беларусі больш няма – толькі ў Магілёўскай вобласці.
Гэта, бадай, адзіны паказчык, па якім рэгіён сапраўды лідыруе. Па астатніх карціна іншая. Магілёўская вобласць устойліва займае апошнія радкі рэйтынгаў па ўзроўні заробкаў і ўваходзіць у лік лідараў па спажыванні алкаголю.
Мяркуючы па ўсім, стварэнне падобных штабоў – любімы занятак магілёўскіх чыноўнікаў, якія выдатна ведаюць: ні справіцца з эканомікай, ні падняць з каленяў стратны АПК яны не змогуць. Іншая справа – інтарэсы народа. За іх у сістэме Лукашэнкі гатовы змагацца ўсе, каму не лянотна.
Два погляды на адну справу: мужчыну з Бабруйска асудзілі па чатырох палітычных артыкулах, якіх у краіне нібыта няма.
Паводле версіі праўладнага тэлеканала СТБ, бабруйчанін Кірыл Сарокін толькі тым і займаўся, што паклёпнічаў на Лукашэнку і ўсяляк садзейнічаў экстрэмізму. Але паколькі беларускі рэжым сам не раз і не два быў выкрыты ў злачынствах, трактоўка СТБ выглядае малапераканаўча. Разгледзім дзве версіі таго, што адбылося.
Дзяржаўны пункт гледжання
Вось як выглядае погляд на падзеі кішэнных прапагандыстаў Лукашэнкі. Віцебскі абласны суд вынес прысуд 46-гадоваму жыхару Бабруйска, які на працягу года здзяйсняў супрацьпраўныя дзеянні ў інтэрнэце. Следствам зафіксавана 54 эпізоды злачыннай дзейнасці, пацярпелымі па крымінальнай справе прызнаны 39 чалавек, у тым ліку вышэйшыя службовыя асобы дзяржавы.
Абвінавачаны мэтанакіравана хаваў сваю асобу, выкарыстоўваючы некалькі мабільных прылад і SIM-карты замежных аператараў.
Дзякуючы прафесійнай рабоце праваахоўных органаў мужчына быў устаноўлены і затрыманы.
Суд прызнаў яго вінаватым па чатырох артыкулах Крымінальнага кодэкса: абраза і паклёп у дачыненні да Лукашэнкі, дыскрэдытацыя Рэспублікі Беларусь, а таксама садзейнічанне экстрэмізму. Меры стрымання ў выглядзе ўтрымання пад вартай папярэднічала карпатлівая аператыўная работа. Прысуд накіраваны на абарону дзяржаўных інстытутаў і грамадскага парадку.
А калі без аглядкі на “слабавікоў” і іх таючага на ін’екцыях Zepbound апекуна?
Кірыл Сарокін звычайны жыхар Бабруйска. Тэхнік, бацька дваіх дзяцей і паэт. У 1995 годзе ён скончыў школу, атрымаў спецыяльнасць тэхніка, стварыў сям’ю, выхоўваў дачку і сына. У вольны час пісаў вершы і прозу, вёў асабісты блог, публікаваўся на літаратурных платформах.
Цяпер яму прад’яўлена абвінавачанне адразу па чатырох палітычных артыкулах. Фактычна гаворка ідзе пра публікацыі і выказванні ў сетцы: крытыка ў адрас Лукашэнкі кваліфікавана як «абраза» і «паклёп», каментары пра краіну як «дыскрэдытацыя Беларусі», а рэпосты або спасылкі як «садзейнічанне экстрэмізму».
Праваабаронцы фіксуюць падобныя справы як палітычна матываваныя пераследы грамадзян за рэалізацыю права на свабоду слова. Выкарыстанне чалавекам ананімных сродкаў сувязі ўлады трактуюць як абцяжваючую акалічнасць, хоць ананімнасць у сетцы з’яўляецца агульнапрызнанай нормай лічбавых правоў.
І якая, пытаецца, трактоўка гэтага выпадку лепш за ўсё адлюстроўвае ісціну? Двух меркаванняў тут быць не можа.
Цемрашальства, якое чыніцца ў Беларусі Лукашэнкам і яго падзельнікамі, з’яўляецца нормай толькі для іх саміх. Для любога цывілізаванага чалавека гэта злачынства.
Спікеры звярталі свае прамовы да моладзевага “савета” пры “савеце рэспублікі”. Ключавую заяву зрабіў Аляксандр Гарошкін. Паводле яго слоў, пасля падзей 2020 года быў праведзены сур’ёзны аналіз: мы забыліся пра такі аспект, як выхаванне маладых людзей, і ў выніку ледзь не страцілі нашу краіну. Калі б не кіраўнік дзяржавы, сілавы блок і свядомая частка насельніцтва, маглі б адбыцца непапраўныя наступствы.
Судзячы па ўсім, пад непапраўнымі наступствамі Гарошкін меў на ўвазе тое, што дэпутатаў у Беларусі сталі б абіраць, а не прызначаць па спісе.
У гэтым выпадку і сам Гарошкін, і Пішчанка, і Жудро маглі б многа страціць. Праўда не краіну, а ўсяго толькі мандаты і цёплыя месцы ў мутных структурах па “развіцці і росквіце”.
Дырэктар Магілёўскага медыцынскага каледжа Уладзімір Рыжкоў прадэманстраваў свае абыякавае стаўленне да Кодэкса аб адукацыі ва ўгоду палітычынай дзейнасці.
Паводле інфармацыі, распаўсюджанай прэс-службай каледжа, Рыжкоў узяў удзел у штогадовым мерапрыемстве «Я – грамадзянін», якое прайшло ў медкаледжы 10 сакавіка. Падчас сустрэчы ён павіншаваў навучэнцаў, паразважаў пра правы і свабоды грамадзян, а таксама ўручыў ім партыйныя білеты Беларускай партыі «Белая Русь» і членскія білеты БРСМ.
Разам з тым, такія дзеянні супярэчаць дзейнаму заканадаўству. У адпаведнасці з пунктам 3 артыкула 2 Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адукацыі, у навучальных установах забараняецца стварэнне і дзейнасць палітычных партый, а таксама любая іншая дзейнасць, якая супярэчыць закону.
У дадзеным выпадку кіраўнік каледжа, які таксама з’яўляецца функцыянерам «Белай Русі», выкарыстаў сваё службовае становішча для ўцягвання навучэнцаў у палітычную структуру. Гэта можа разглядацца як прамое парушэнне адукацыйнага заканадаўства.
Варта адзначыць, што гэта не першы падобны выпадак у Магілёве. Раней у аналагічнай сітуацыі апынуўся рэктар Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта харчавання Максім Кіркор.
Міжнародны жаночы дзень – свята, якое адзначаюць у шэрагу краін як «жаночы дзень».
Сэнс, закладзены ў гэтае вызначэнне, вар’іруецца ад дня барацьбы жанчын за грамадзянскія і сацыяльныя правы да дня шанавання жанчын, што некаторымі ўспрымаецца як праява сексізму.
У 1910 годзе ў Капенгагене адбылася 2-я Міжнародная канферэнцыя працоўных жанчын. Лідэр жаночай групы сацыял-дэмакратычнай партыі Германіі Клара Цэткін прапанавала, каб Жаночы дзень адзначаўся штогод у кожнай краіне ў адзін і той жа дзень. Мэтай гэтага свята Цэткін назвала барацьбу жанчын за свае правы. Гэтая прапанова атрымала аднадушную падтрымку канферэнцыі з удзелам больш за 100 жанчын з 17 краін.
Міжнародны жаночы дзень упершыню адзначаўся 19 сакавіка 1911 года ў Аўстрыі, Германіі, Даніі і Швейцарыі. 8 сакавіка 1914 года камуністкі, суфражысткі і эмансіпе Еўропы правялі мітынгі ў знак салідарнасці са сваімі сёстрамі.
У ходзе вайны, расійскія жанчыны, работніцы ткацкіх фабрык сталі адзначаць дзень жанчын 23 лютага па юліянскім календары, аднак па грыгарыянскім календары гэта было 8 сакавіка.
У СССР Дзень жанчын стаў афіцыйным святам, але быў рабочым днём. Толькі з 1965 года гэтае свята стала не працоўным.
У 1975 годзе падчас Міжнароднага года жанчын ААН зацвердзіла дзень 8 сакавіка ў якасці Міжнароднага.
1169 год. Кіеў узяты войскам уладзімірскага князя Андрэя Багалюбскага “на шчыт” і ўпершыню падвергнуты рабаванню ва ўнутрыусобных войнах.
Летапісы павядамляюць, што за тры дні былі “разрабаваны ўвесь горад, Падол і Гара, і манастыры, і Сафія, і Дзесяцінная Багародзіца, і не было памілавання нікому і ніадкуль. Жонкі адведзены былі ў палон. Цэрквы агалілі ад абразоў, кніг, рыз, і званы вынеслі. Усімі смольнянамі, і суздальцамі, і чарнігаўцамі, і Вольгавай дружынаю ўсе святыні ўзяты былі. Запалены быў манастыр Пячэрскай Святой Багародзіцы, але Бог малітвамі Святой Багародзіцы збярог ад такой страты. І было ў Кіеве ўсім людзям стогн, і туга, і скруха няўцешная, і слёзы няспынныя”.
Узяцце Кіева ўспрымалася сучаснікамі як нешта беспрэцэдэнтнае: “яго не было ніколі”, пісаў суздальскі летапісец.
З гэтага моманту Кіеўская Русь няўхільна рухалася да поўнага заняпаду.
1882 год. Нарадзіўся Аляксандр Чарвякоў (Чарвяк).
Дзяржаўны дзеяч БССР, партыйны дзеяч РКП(б) і КП(б)Б. Старшыня Беларускага нацыянальнага камісарыята, падпісант “Маніхвэста аб абвяшчэнні ССРБ” 1 студзеня 1919 года, член Часовага рабоча-сялянскага савецкага ўрада Беларусі. Камісар асветы ССРБ, намеснік наркама асветы Літоўска-Беларускай ССР, член ЦВК Літоўска-Беларускай ССР.
Падпісант Дэкларацыі аб абвяшчэнні незалежнасці Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі Беларусі 31 ліпеня 1920 года. Першы Старшыня ЦВК БССР (1920-1937), СНК БССР (1920-1924), Прэзідыума ЦВК СССР ад БССР (1922-1937), 1-ы Народны камісар замежных спраў БССР (1920-1923).
Скончыў Віленскі настаўніцкі інстытут. Служыў у царскай арміі, прапаршчык. Прымаў актыўны ўдзел у ліпеньскіх падзеях у Петраградзе 1917 года, пазнаёміўся з І. Сталіным.
Адзін з арганізатараў і кіраўнікоў Беларускай сацыял-дэмакратычнай рабочай партыі, удзельнік Кастрычніцкай рэвалюцыі ў Петраградзе, Першага Усебеларускага з’езда ў Мінску (1917).
Вялікую ўвагу аддаваў умацаванню і развіццю беларускай савецкай дзяржаўнасці, нацыянальнай культуры, асветы, ліквідацыі непісьменнасці, прыхільнік беларусізацыі. Аўтар прац па гісторыі барацьбы беларускага народа за савецкую ўладу, эканамічным і культурным становішчы беларускай рэспублікі.
У канцы 1920 – пачатку 1930-х гадоў стаў абвінавачвацца ў падтрымцы поглядаў М. Бухарына.
Асабліва жорстка яго крытыкавалі на XVI з’ездзе КП(б)Б, ад яго патрабавалі тлумачэнняў, чаму ў часе праверкі партыйных дакументаў не выкрыў ні аднаго «ворага народа», абвінавачвалі ў тым, што ён з’яўляецца ідэйным натхняльнікам і кіраўніком нацыянал-апартуністычнай плыні ў партыі.
16 чэрвеня 1937 года ў перапынку з’езда застрэліўся ў сваім службовым кабінеце.
1910 год. Нарадзіўся Пётр Конюх.
Беларускі сусветна вядомы оперны спявак, бас, “беларускі Шаляпін”.
Падчас Другой сусветнай вайны ваяваў польскім корпусе генерала Андэрса на поўначы Афрыцы і на поўдні Еўропы. Удзельнік бітвы пры Монтэ-Касіна.
Скончыў Рымскую акадэмію мастацтваў. Спяваў у операх усяго свету на беларускай, італьянскай, польскай, французскай, англійскай, нямецкай, рускай і ўкраінскай мовах. Жыў у ЗША, выконваў беларускія песні, дапамагаў ставіць голас беларускаму спеваку Данчыку.
27 гадоў працаваў у хоры данскіх казакоў С. Жарава, запісваў беларускія песні на пласцінкі, у тым ліку і «Магутны Божа». У 1975 г. прыязджаў у Беларусь.
Памёр у ЗША 14 ліпеня 1994 года.
1910 год. Францужанка Эліз дэ Лараш стала першай жанчынай-пілотам.
Здзейсніла экзаменацыйны палёт і стала 36 пілотам у Францыі і першай жанчынай-пілотам.
Лараш раз’язджала з “лятаючым цыркам” па Еўропе. У чэрвені 1919 гады паставіла два “жаночых” сусветных рэкорды – на вышыню і далёкасць палёту.
18 ліпеня 1919 года дэ Лараш загінула ў авіякатастрофе на аэрадроме Кротуа. Яна ляцела пасажыркай.
Помнік лётчыцы ўстаноўлены ў аэрапорце Ле Буржэ.
1917 год. Нарадзіўся Сяргей Селіханаў.
Беларускі скульптар, класік партрэтнага жанру ў беларускай скульптуры. Народны мастак. Лаўрэат Ленінскай прэміі за стварэнне цэнтральнай скульптурнай групы мемарыяльнага комплексу «Хатынь».
Прадстаўнік старэйшага пакалення беларускіх савецкіх скульптараў, адзін з найбольш вядомых скульптараў эпохі росквіту сацыялістычнага рэалізму ў мастацтве.
Найбольш вядомыя яго помнікі – К. Заслонаву ў Оршы, М. Казею ў Мінску, «Няскораны чалавек» у Хатыні.
Аўтар партрэтаў І. Мележа, А.Якімовіча, Г. Цытовіча і іншых.
У яго гонар у Віцебску, Мінску ўстаноўлены мемарыяльныя дошкі.
Памёр 28 верасня 1976 года.
1928 год. Памёр Пётр Крачэўскі (1879-1928).
Беларускі палітычны і грамадска-культурны дзеяч, трэці старшыня Рады БНР.
Удзельнік Усебеларускага з’езда. Арганізатар Усебеларускай канферэнцыі 1921 года ў Празе, якая асудзіла Рыжскі мірны дагавор і пацвердзіла ідэалы незалежнасці Беларусі, дамогся ад урада Чэхаславакіі стыпендый для беларускіх студэнтаў.
Адзін са стваральнікаў Беларускага загранічнага архіва ў Празе, выдавец альманаха «Замежная Беларусь».
Аўтар вершаванай драмы «Рагнеда», вершаў, гістарычных і літаратурных эсэ, перакладаў з рускай, чэшскай і ўкраінскай моў.
Пахаваны на Ольшанскіх могілках у Празе.
Дзеячы БНР, 1918 год. Злева направа, сядзяць: А. Бурбіс, Я. Серада, Я. Варонка, В. Захарка; стаяць: А. Смоліч, П. Крачэўскі, К. Езавітаў, А. Аўсянік, Л. Заяц
1931 год. Нарадзіўся Сямён Падокшын.
Беларускі філосаф і гісторык-медыявіст, даследчык культуры Адраджэння і Рэфармацыі, культуролаг. Доктар філасофскіх, кандыдат гістарычных навук.
Працаваў у Інстытуце філасофіі і права АН БССР.
Аўтар прац «Рэфармацыя і грамадская думка Беларусі і Літвы (2-я палова XVI – пачатак XVII ст.», «Скарына і Будны: Нарыс філасофскіх поглядаў», «Францыск Скарына», «Філасофская думка эпохі Адраджэння ў Беларусі: Ад Францыска Скарыны да Сімяона Полацкага», «Унія. Дзяржаўнасць. Культура: Філасофска-гістарычны аналіз», «Беларуская думка ў кантэксце гісторыі і культуры» і іншых.
Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР.
Памёр 21 снежня 2004 года.
1941 год. Нарадзілася Жанна Дапкюнас.
Беларускі літаратуразнавец і арганізатар музейнай справы. Унучатая пляменніца Янкі Купалы.
Скончыла БДУ. Працавала намеснікам дырэктара, дырэктарам у Літаратурным музеі Янкі Купалы. Заснавальнік і нязменны намеснік старшыні Міжнароднага фонду Янкі Купалы.
Ініцыятар і арганізатар стварэння ландшафтнага заказніка «Купалаўскі», філіялаў Літаратурнага музея Янкі Купалы ў Акопах (Лагойскі раён) і Яхімоўшчыне (Маладзечанскі раён, 2001).
Кіравала творчай групай па стварэнні галоўнай экспазіцыі музея, экспазіцый у філіялах музея ў Вязынцы і Ляўках, музея-кватэры Янкі Купалы ў Пячышчах (Татарстан), гісторыка-літаратурнага музея «Над ракою Арэсай» у Любанскім раёне.
Аўтар шматлікіх артыкулаў пра жыццёвы шлях і творчасць Янкі Купалы, навукова-папулярнага кінафільма «Янка Купала», радыёперадач, складальнік зборніка Я. Купалы «Публіцыстыка», 3-га тома збору твораў Купалы ў трох тамах, укладальнік кніг, буклетаў і альбомаў, якія прысвечаны Купале.
1952 год. Нарадзіўся Аляксандр Козак.
Беларускі акцёр, тэатральны дзеяч, Заслужаны дзеяч мастацтваў, дырэктар і мастацкі кіраўнік Брэсцкага акадэмічнага тэатра драмы, дырэктар Міжнароднага тэатральнага фестывалю «Белая Вежа» (Брэст).
Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Усё сваё жыцце прысвяціў служэнню ў Брэсцкім тэатры драмы імя Ленінскага камсамола Беларусі.
Найбольш значныя яго ролі ў пастаноўках «Брэсцкая крэпасць» К. Губарэвіча, «Пакажыце пропуск» Я. Шабана, «І змоўклі птушкі» І. Шамякіна, «Апраўданне крыві» паводле І. Чыгрынава і іншыя.
1954 год. Нарадзіўся Андрэй Саннікаў.
Беларускі палітычны і грамадскі дзеяч. Унук рэжысёра К. Саннікава. Мае ранг Надзвычайнага і Паўнамоцнага Пасла, каардынатар грамадзянскай кампаніі «Еўрапейская Беларусь», кандыдат у прэзідэнты Рэспублікі Беларусь на выбарах у 2010 годзе, палітвязень Беларусі, вязень сумлення.
Скончыў Дыпламатычную акадэмію Міністэрства замежных спраў СССР у Маскве.
Працаваў у Нью-Ёрку ў сакратарыяце ААН, саветнікам прадстаўніцтва Беларусі ў Швейцарыі, намеснікам міністра замежных спраў Беларусі.
У 1996 годзе, напярэдадні рэфэрэндуму падаў у адстаўку ў знак пратэсту. Выступіў ініцыятарам стварэння «Хартыі-97». Разам з Г.Карпенкам стварыў Каардынацыйныю Раду дэмакратычных сілаў Беларусі. Адзін з ініцыятараў грамадзянскай кампаніі «Еўрапейская Беларусь» (2008), арганізатар шматлікіх маршаў пратэсту, акцый супраць фальсіфікацыі выбараў у 2001, 2004, 2006, 2008 гадах.
У 2010 годзе быў зарэгістраваны ў якасці кандыдата ў Прэзідэнты Беларусі. Затрыманы падчас мітынгу супраць афіцыйных вынікаў прэзідэнцкіх выбараў 19 снежня 2010 года ў Мінску, жорстка збіты і змешчаны пад варту ў СІЗА КДБ. Жонка палітыка, Ірына Халіп, таксама была арыштаваная, а трохгадовага сына Даніка ўлады спрабавалі выкрасці з дзіцячага садку і адправіць у дзіцячы дом.
11 студзеня 2011 года Amnesty International прызнала Саннікава вязнем сумлення.
14 мая 2011 года судом асуджаны да 5 гадоў пазбаўлення волі. Пакаранне адбываў ў калоніях Наваполацка, Бабруйска, Віцебска. У 2012 годзе памілаваны А. Лукашэнкам, атрымаў палітычны прытулак у Вялікабрытаніі.
1962 год. Нарадзіўся Славамір Адамовіч.
Беларускі паэт, грамадскі дзеяч. Адзін з заснавальнікаў Таварыства маладых літаратараў «Тутэйшыя», лідар арганізацыі «Правы рэванш», сябра «Таварыства вольных літаратараў», актывіст Руху салідарнасці «Разам».
Скончыў БДУ. Працаваў у «Настаўніцкай газеце». Атрымаў літаратурную прэмію «Гліняны вялес» за зборнік вершаў «Каханне пад акупацыяй».
За верш «Убей президента!» быў арыштаваны 6 красавіка 1996 года. У турме КДБ трымаў сухую галадоўку. Праз 10 месяцаў выпушчаны пад падпіску пра нявыезд.
У жніўні 1997 на адным з апазіцыйных мітынгаў публічна зашыў сабе рот у знак пратэсту супраць ціску ўладаў на незалежныя СМІ і незалежных журналістаў.
У 2000 годзе жыў ў Нью-Ёрку, потым у Нарвегіі, Беларусі.
2004 год. У Парыжы памёр Міхась Наўмовіч (1922–2004).
Дзеяч беларускай эміграцыі, старшыня Беларускага Згуртавання ў Францыі «Хаўрус» і член рады БНР, мастак, фізіятэрапэўт.
Скончыў Наваградскую гімназію (1944). Пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР не хацеў разумець і прызнаваць савецкую ўладу, таму ў гімназіі адбываліся канфлікты на гэтай глебе.
У 1944 годзе быў мабілізаваны ў Беларускую краёвую абарону, адкуль уцёк, прабраўся ў Францыю і далучыўся да францускіх партызанаў, потым уступіў у армію Андэрса.
Пасля дэмабілізацыі ў 1947 годзе пераехаў у Парыж. Скончыў факультэт скульптуры Нацыянальнай вышэйшай школы прыгожых мастацтваў, школу фізіятэрапіі ў Парыжы. Выкладаў анатомію і марфалогію ў дзяржаўных і прыватных школах фізіятэрапіі і мастацтва.
З 1946 года ўзначальваў Аб’яднанне беларускіх работнікаў у Францыі. Сустваральнік Беларускай незалежніцкай арганізацыі моладзі, выдавец часопіса «Моладзь», кіраўнік Аб’яднання беларускіх студэнтаў, Беларускага аб’яднання камбатантаў, прадстаўнік у Францыі Беларускага камітэту дапамогі ахвярам радыяцыі, арганізаванага ў 1989 годзе пры Беларускай каталіцкай місіі ў Лондане з ініцыятывы айца Аляксандра Надсана.
Аўтар больш за 10 скульптурных твораў з каменю, у тым ліку помніка на магіле М. Равенскага, скульптур для касцёлаў, мосту Аляксандра III і Новага мосту ў Парыжы, працы «Вяселле ў Кане Галілейскай», пераможца конкурсу на стварэнне статуі Жанны д’Арк.
Аформіў выдадзеныя ў замежжы кнігі «Спадчына» Янкі Купалы, «Сымон-музыка» Якуба Коласа, «Матчын дар» Алеся Гаруна, альманах «Ля чужых берагоў». Маляваў і акварэллю.
Некаторыя мастацкія працы захоўваюцца ў Беларускай бібліятэцы і музэі імя Ф. Скарыны ў Лондане.
