Category: Меркаванне

«Артыкул у рубрыцы «Меркаванне» з’яўляецца выглядам матэрыялу, які адлюстроўвае выключна пункт гледжання аўтара. Меркаванні рэдакцыі Mogilev.media могуць не супадаць з пунктам гледжання аўтара.

Рэдакцыя не нясе адказнасці за дакладнасць і тлумачэнне прыведзенай інфармацыі і выконвае выключна ролю носьбіта.

Вы можаце даслаць свой артыкул на пошту [email protected] для размяшчэння ў рубрыцы «Меркаванне», якую мы апублікуем».

Цана парадку: колькі каштуе дзяржаве памідор

Навіна ад

Улады зноў вырашылі навесці парадак — гэтым разам сярод памідораў і агуркоў. Новы праект пастановы патрабуе ад гандляроў на базары не толькі цэннік, але і поўны дакументальны пералік таго, чаму кошт менавіта такі. Калі вы думалі, што рынак — гэта пра попыт і прапанову, вас чакае сур’ёзны сюрпрыз.

Калі ў мінулы чацвер я стаяў каля прылаўка на базары і выбіраў паміж «агурком за тры з тлумачальнай» і «памідорам за чатыры, але з рызыкай для адміністрацыйнага рэсурсу», я раптам зразумеў: будучыня ўжо надышла. Яна пахне свежым кропам, ледзь падгніўшымі мерамі рэгулявання і непазбежнай папяровай бюракратыяй.

Новая ініцыятыва МАРТ, як яе ахрысцілі на форумах пад кодавым назовам «Прадавец-дакументаліст», імкнецца, ні многа ні мала, як навесці парадак. Той самы парадак, пра які мы ўсе чулі, але ніхто толкам не бачыў. Гэтым разам — на базарах. Прычына, як звычайна, высакародная: памідоры на базары, аказваецца, каштуюць не так, як сказалі статыстыкі. Няўжо і праўда не так? Пайду зверуся з прайсам Госплана.

Міністэрства антыманапольнага рэгулявання і гандлю прапануе, каб кожны прадавец, які гандлюе, скажам, рэдзькай, меў пры сабе не проста цэннік, а дакументальнае абгрунтаванне, чаму рэдзька каштуе менавіта столькі, колькі яна каштуе. Не больш, не менш, а менавіта столькі — у адпаведнасці з гандлёвымі надбаўкамі і логікай дзяржаўнага рэгулявання. Якая прыгажосць. Я ўжо ўяўляю сабе бабулю з кошыкам і лупай, што разглядае паперку з разлікамі ад дзядзькі Васі, у якога свой гарод пад Шкловам.

Але дзяржаве відней. Яна ж глядзіць звысоку — з вышыні рэгулявання. Адтуль бачна ўсё: і няшчасныя несанкцыянаваныя агуркі, і каварная спроба прадаўца не прыняць картку. Больш за тое — кожны дзень адміністрацыі базараў цяпер павінны правяраць дакументы ў прадаўцоў. Кожны. Дзень. Ну а раптам хтосьці ноччу пералічыў сабекошт бульбы і вырашыў з раніцы накінуць пару капеек? Без нагляду — ніяк. А ў дадатак — яшчэ і стэнд з інфармацыяй пра фіксаваныя цэны. Інфармацыйнае табло эпохі татальнага кантролю.

Што, калі прадавец двойчы паслізнуўся? Напрыклад, спачатку не разлічыў працэнт надбаўкі на часнок, а потым забыўся здаць справаздачу па экалагічных нормах? Усё проста — дамова на базар анулюецца. Як і ваша магчымасць купіць у яго часнок. Улада мілуе, улада і прабачае. Альбо не прабачае — калі кантралюючы орган на паперы папросіць гэтага не рабіць.

Усё гэта, вядома, нагадвае не гандаль, а тэатралізаваную пастаноўку паводле п’есы «Агурок у кайданах». І ролі ў ёй распісаныя загадзя: прадавец — патэнцыйны парушальнік, пакупнік — патэнцыйны даносчык, адміністрацыя — караючы меч парадку. У перапынках паміж спектаклямі можна яшчэ трохі падрэгуляваць: раптам заўтра батон падаражэе на дзве капейкі без санкцыі Савета Міністраў?

Але, як часта бывае ў нас, галоўная драма не ў фармальнасцях, а ў абсурдзе, што стаў нормай. Людзі хочуць купляць і прадаваць, а не гартаць папкі з паперамі і тлумачэннямі пра кожную бульбіну і весці бухгалтэрыю ў шуфлядцы пад лавай. Але ў свеце, дзе базарная цана — не эканамічная катэгорыя, а палітычны кампраміс паміж статыстычным бюлетэнем і фантазіямі дзяржаўнага апарата, усё магчыма. Нават тое, што кілаграм клубніц цяпер патрабуе не толькі грошай, але і доступу да ўнутранай дакументацыі прадаўца.

Што я вынес з гэтай камедыі гандлёвых нораваў? Магчыма, аднойчы я прачнуся ў краіне, дзе цану на банан рэгулюе не МАРТ, а здаровы сэнс. Але да той пары я, як і ўсе, буду выбіраць паміж агурком па гранічнай надбаўцы і анархіяй без чэка.

Можа, парадак — гэта проста спроба дзяржавы згуляць у бацьку, забыўшы, што мы даўно выраслі. Ці — проста сумны спектакль з удзелам падатковай, МАРТ і прылаўка з кабачкамі, дзе выканаўцы галоўных роляў даўно забылі, навошта ўвогуле выходзілі на сцэну.

Якуб Ясінскі

Фота: mogilev.media

Морква, як доказ лаяльнасці: калі палітыка залазіць у гарод

Навіна ад

Пакуль у свеце штучны інтэлект піша раманы, а брытанскія фермеры змагаюцца з кліматам, беларускі парламент вырашае больш зямныя пытанні — напрыклад, што рабіць, калі ў краме няма морквы. І адказ, як водзіцца, у нас адзін: штрафаваць. Гэтак у краіне, дзе свабода слова часта заканчваецца разам з сезонам клубніц, гародніна становіцца палітычным фактарам.

У маёй бабулі было залатое правіла: «Калі няма чаго сказаць — лепш пасадзі моркву». Але, здаецца, у беларускім парламенце вырашылі, што гародніна — гэта не проста ежа, а стратэгічны рэсурс, які патрабуе заканадаўчага кантролю. І вось ужо за адсутнасць морквы і бульбы на паліцах крам можна атрымаць не толькі вымову, але і рэальны штраф. Так, у 2025 годзе, калі ў свеце абмяркоўваюць штучны інтэлект і кліматычныя змены, мы ў Беларусі перажываем рэвалюцыю гародніннага права.

Пачалося ўсё з таго, што парламент прыняў закон, які абавязвае аптавікоў і рытэйлераў забяспечваць наяўнасць «сацыяльна значных» прадуктаў — бульбы і морквы. Не выканаеш — атрымаеш штраф. Здавалася б, клопат пра народ. Але калі прыгледзецца, узнікае пытанне: ці сапраўды праблема ў адсутнасці гародніны, ці ў тым, што дзяржава імкнецца кантраляваць усё — ад палітыкі да палеткаў?

У гэтым кантэксце варта згадаць, што ў 2025 годзе беларускі парламент прыняў шэраг законаў, якія ўзмацняюць кантроль над грамадствам. Напрыклад, былі ўнесены змены ў Кодэкс аб адукацыі, законы аб шлюбе і сям’і, а таксама прыняты новы Кодэкс аб ахове здароўя. Усё гэта падаецца як клопат пра грамадзянаў, але на практыцы часта азначае ўзмацненне дзяржаўнага кантролю над асабістым жыццём.

Усё гэта адбываецца на фоне таго, што ў Беларусі працягваюцца рэпрэсіі супраць апазіцыі і грамадзянскай супольнасці. Паводле даных Freedom House, у 2024 годзе ў краіне налічвалася больш за 1 200 палітычных зняволеных, а выбары-2025 праходзілі без удзелу апазіцыйных кандыдатаў. У такіх умовах законы аб гародніне выглядаюць як спроба адцягнуць увагу ад сапраўдных праблем.

Калі дзяржава пачынае рэгуляваць наяўнасць морквы на паліцах крам, гэта сведчыць не пра клопат аб грамадзянах, а пра жаданне кантраляваць усё і ўсіх. Гэта не пра ежу, а пра ўладу. І калі мы не хочам, каб нашы правы скараціліся да права на бульбу, варта задумацца: ці не час вярнуць дзяржаву да яе сапраўдных функцый — абароны правоў і свабод грамадзян, а не кантролю над гароднінай.

Можа, і сапраўды, часам лепш пасадзіць моркву, чым прымаць законы пра яе.

Якуб Ясінскі

Фота: mogilev.media

Как погиб участник Парада Победы и прокурор Могилевщины Лев Мельников?

Навіна ад

В истории жизни Льва Мельникова из „огненного выпуска“ 1941 года, участника Парада Победы и главы прокуратуры Могилевской области не хватает последней страницы.

Фронтовик, участник Парада Победы, следователь и глава прокуратуры Могилевской области Лев Мельников погиб в 1980-м. Как именно – неизвестно. Имя Льва Марковича Мельникова связано с двумя районами нашей области: в Костюковичах он родился, перед самой войной закончил среднюю школу и почти сразу ушел на фронт. 

После войны Мельников, окончив с отличием Ленинградский юридический институт,  работал следователем прокуратуры в Быхове, прокурором следственного отдела, начальником отдела по надзору за органами милиции, начальником следственного отдела прокуратуры области, заместителем прокурора области.

А потом целых тринадцать лет руководил  прокуратурой Могилевской области – с января 1967-го по апрель 1980 года. 

О герое войны и легендарном прокуроре вспомнила жительница Могилева Людмила Коновалова, которая рассказала о том, что “это был первый прокурор области, под руководством которого я работала. К сожалению, недолго, так как вскоре после моего прихода он погиб.”

В Костюковичах легендарный “10‑Б” класс, в котором учился будущий прокурор области, называют “огненным” – все его выпускники ушли на фронт буквально со школьной скамьи.

Огненной была и военная судьба Мельникова – он дрался за Сталинград, Севастополь, штурмовал Кенигсберг.

 О заслугах фронтовика и видного юриста говорят его награды:

  1. Орден Красной Звезды.
  2. Орден Трудового Красного Знамени.
  3. Медали «За оборону Сталинграда», «За взятие Кенигсберга», «За победу над Германией».

А вот о том, как погиб заслуженный юрист БССР и государственный советник юстиции 3‑го класса архивы и СМИ почему-то умалчивают. Что же случилось с Львом Мельниковым в апреле 80-го? Был ли это просто несчастный случай или что-то более трагическое?

О чем предпочитают молчать власти и коллеги по прокурорской работе, вспоминая Льва Мельникова?

Ответы на эти вопросы остаются открытыми.

Фото из архива Костюковичского краеведческого музея.

Каровы, іх трупы і гогалеўскія сюжэты пад Чавусамі

Навіна ад

У Чавусах падзёж кароў стаў падставай для крымінальных спраў і дзіўных сельгас-фантазій. Кіраўнікі хаваюць трупы, перапісваюць справаздачы і ладзяць пастановачныя “пералікі жывёлы”. Усё дзеля таго, каб справаздача выглядала як залацістае поле, а не як жывёльны могільнік.

У Чавусах зноў свята — каровы дохнуць, начальства маўчыць, а справаздачы цвітуць. Калі вы думалі, што сельская гаспадарка — гэта пра малако і палеткі, то спяшайцеся расчаравацца: цяпер гэта шоу з элементамі некрамантыі і дзяржаўнай фальшы. Ёсць на свеце месцы, дзе каровы жывуць у ідыліі — зеляніна, палі, спакой. А ёсць Чавусы. Тут, у глыбіні беларускай калгаснай філасофіі, прыдумалі новы жанр — аграрны трэш. У яго ёсць усё: трупы, падлог, інструкцыі “маўчаць” і нават экскурсіі для выжыўшых. Так, вы не памыліліся — экскурсіі. Для кароваў. На месца, дзе яшчэ нядаўна жылі іх мёртвыя таварышкі. 

Што за дзіўнае месца гэтая Беларусь, дзе каровы — статыстычны інвентар, кіраўнікі — сцэнарысты фальсіфікацый, а палі — скотамагільнікі пад адкрытым небам. Але тут не фэнтэзі, а будні пад кіраўніцтвам чалавека, які верыць, што “ўсё пад кантролем” — асабліва калі справаздача сходзіцца. Праўда, каровы гінуць, але затое таблічкі з ростам пагалоўя выглядаюць слаўна.

У адным выпадку кіраўнік вырашыў, што шэсць мёртвых кароваў — не прычына псаваць справаздачу. Загад “не пісаць у статыстыку”, трупы — проста выкінулі ў поле, як гнілую бульбу, што не ўвайшла ў план. У другім — падзёж склаў 75 галоў. І тут пачалося сапраўднае мастацтва: на апусцелую ферму прывезлі іншых, жывых, каб колькасць супадала. Можна толькі ўявіць тую гогалеўскую карціну.

А ў гэты час над усім гэтым — як заўжды, самы гучны голас у зале. Наш галоўны стратэг то крычыць, што кормяць яго трупамі, то настойвае, што калгас павінен функцыянаваць як армія: з прапаршчыкамі, дысцыплінай і без вольнадумства. Падазраю, што і там, у ягонай арміі, мёртвых у спісах не адлічваюць, каб не парушыць план. “Яны мяне не чуюць”, — абураецца ён з трыбуны. Але хто ж пачуе, калі замест каманд — толькі рэха пустых хлявоў і гуд тых самых экскурсійных кароваў?

Гэта ж нават не цырк, бо там хоць смяюцца. У Чавусах — толькі абсурд і бюракратычны рэалізм. І няма вінаватага, бо ўсім страшна: аднаго пасадзяць за лішнія лічбы, другога — за шчырасць. Урэшце, адзінае, што нікога не хвалюе — гэта карова. Яна проста статыстыка на два тыдні, пакуль жывая. Потым — праблема, якую трэба прыкрыць зямлёй.

І я вось думаю: а што б здарылася, калі б адна з гэтых кароваў загаварыла? Сказала: “Прабачце, але мяне не цікавіць ваша статыстыка. Я хачу проста жаваць траву і жыць”. Але, на жаль, у краіне, дзе нават людзі маўчаць, кароваў дакладна ніхто не пачуе.

А таму — далей будзе. Новыя смерці, новыя “экскурсіі”, новыя прыдумкі ад тых, хто сам даўно згубіў сувязь з рэальнасцю. І толькі палі вакол Чавусаў усё памятаюць. Яны ўжо ператварыліся ў падручнік — не па сельскай гаспадарцы, а па аўтарытарным абсурдзе. І хто ведае, можа, калісьці гэты падручнік будзе вывучацца ва ўсіх школах. Калі, канешне, да таго часу застануцца вучні. І каровы.

Якуб Ясінскі

Фота ілюстрацыйнае

Хлебная расподия: могилевских пропагандистов пробило на лирику

Навіна ад

Фредди Меркьюри сочинил “Богемскую рапсодию”. Журналистка “Могилевских ведомостей” – хлебную. У кого получилось лучше?

Если день и ночь долбить людям про силосные траншеи, под завязку набитые кормами и золотом зерне, которого в этом году насыпят в закрома государства обязательно на миллион тонн больше, чем в прошлом, то можно и самому поверить в то, что стада тучных коров – прекрасное зрелище.

Похоже, это случилось с автором статьи “Хлебная рапсодия: летняя сказка могилевских полей”.

Согласитесь, что когда читаешь, что “драч – тот самый шумный забияка – то и дело вспархивает над колосьями, будто проверяет: все ли на месте?”, то понимаешь, что процесс зашел слишком далеко.

Ведь вовсе не драчи проверяют сохранность колзозного добра, а милиция, прокуратура и комитет госконтроля. Проверяют, выявляют, штрафуют и, если повезет, сажают. Иногда кое-кому, правда,  удается списать недостачу на происки драчей, прилетевших со стороны “коллективного Запада”.

Оно, конечно, “выйдешь ранним утром в поле и дух захватывает от этой щедрой, раздольной красоты”. Но ликование от раздолья и его красот заканчивается, когда вспоминаешь о том, что каждый беларус должен “хотя бы по две бороздки высаживать картошки”.

Хочется снова взяться за перо и выдать на гора еще и картофельную рапсодию. А там, глядишь, и луковую, и яблочную.

С этими видами рапсодий у Лукашенко и его придворных сочинителей хвалебных од, в этом году как-то не очень получилось. Муза, видимо, ушла на покос. Пришлось даже привлекать “композиторов” из недружественных государств.

Фото иллюстративного характера из открытых источников.

На адзін градус бліжэй да беднасці: чаму тарыфы грэюць толькі дзяржаву

Навіна ад

У чэрвені беларусам зноў павысілі тарыфы на ацяпленне і электрычнасць. Ураду, як звычайна, хапіла некалькіх лічбаў у пастанове, каб перарабіць твой бюджэт. А табе — новы графік душу, дзяжурствы каля лямпачкі і цяплейшыя шкарпэткі. Мы праверылі, як гэта адчуваецца знутры, на прыкладзе Магілёва — горада, дзе цеплыня заўжды была паняццем адносным.

Калі ў кватэры з раніцы холадна, я звычайна вінавачу сваю няздольнасць стаць гаспадаром свайго жыцця. Але 1 чэрвеня мая мара хоць нешта кантраляваць зноў стала даражэй. Гэта не метафара. Гэта пацверджана пастановай №313, якой Савет Міністраў Беларусі падняў тарыфы на ацяпленне, электрычнасць і ўсё, што яшчэ можна ацяпліць, запаліць і выключыць.

Гэтая вестка прыйшла якраз тады, калі я чысціў вентыляцыю на кухні. І падумаў: вось, нават паветра стала каштаваць. Праўда, не з першага погляду. Спачатку там — лічбы, індэксы, «Гкал» і «кВт/г», а ўжо потым — чыстыя эмоцыі, у выглядзе 27,68 рубля/ Гкал за ацяпленне двухпакаёўкі. На два з паловай рублі больш, чым у маі. Здавалася б, дробязь. Але калі ты з Магілёва, і табе яшчэ трэба купіць кефір, новыя нагавіцы і квіток у тралейбус — дробязі заканчваюцца хутка.

У нашым горадзе ўсё заўсёды крыху танней, крыху спакайней, крыху павольней. Нават змены цэнаў тут успрымаюцца як дрэннае надвор’е: пачалося — ператрываем. Але з кожным «ператрываем» усё цяжэй пераконваць сябе, што ўсё пад кантролем. Калі тарыф «тры капейкі» пераўтвараецца ў 4,54 капейкі за кВт/г, ты пачынаеш лічыць не толькі электрычнасць, але і свае думкі.

А ў каго іх яшчэ менш — дык гэта ў тых, хто «не зарэгістраваны». Так званыя «тунеядцы» — страшнае слова для дзяржавы, якое апраўдвае тарыф у 4,8 разы большы. Уявіце, што вам не толькі не падзякавалі за тое што вы вязеце грошы ў краіну, але яшчэ і прыслалі рахунак у чатыры разы большы. Папросту за тое, што вы — зручны аб’ект для сістэмы.

Я не хачу перабольшваць. Усё ж, як кажуць, «гэта толькі грошы». Але за гэтымі грашыма стаіць прынцып: ці мае грамадзянін права на цяпло ў сваёй кватэры без пастаянных «планаў аптымізацыі»? Ці магчыма быць самастойным у краіне, дзе самастойнасць вымяраецца ў рублях на гігакалорыю?

Можа, гэта я ўжо звыкся не шукаць сэнсу там, дзе ён і не закладваўся. Бо калі кожны раз, як мерзнеш, табе прапануюць «яшчэ трохі пачакаць», міжволі ўзнікае адчуванне, што самі яны сядзяць пры халодных батарэях і з лінейкай вымяраюць цярпенне. І сапраўды, тут нават ледзяная вада праходзіць праз фільтр бюджэту, а кожны дадатковы градус — як праект пастановы.

Калісьці я смяяўся з амерыканцаў, якія носяць пухавікі пры +10. Цяпер я сам у іх уцяпляю кухню, каб зэканоміць. І нават не таму, што халодна. А таму што даражэй.

Не здзіўлюся, калі праз некалькі гадоў кВт/г стануць у нас на ўліку гэтак жа скрупулёзна, як некалі бабулі пералічвалі капейкі на базары. Абагравальнік будзе выглядаць як інвестыцыя, а не бытавы прыбор, а прыняць душ — як узважыць усе «за» і «супраць» перад пераездам у іншы край: занадта затратна, каб рабіць гэта без стратэгіі.

Але можа, усё ж, гэта і ёсць найвышэйшы ўзровень кантролю — калі ты сам выбіраеш, мерзнуць ці плаціць. Можа, і ёсць нешта дарослае ў тым, каб не сварыцца з сістэмай, а проста з’ехаць на дачу з печкай. А можа, мы ўсе — проста батарэі. Толькі ўжо разраджаныя.

Якуб Ясінскі

Архіўнае фота / ілюстрацыя на тэму грошай: LookByMedia

Калі дзяржава прыходзіць з «дапамогай»: як аграэкатурызм стаў чарговай ахвярай бюракратычнай фантазіі

Навіна ад

У Беларусі зноўку «паляпшаюць» жыццё прадпрымальнікаў: цяпер пад прыцэлам — аграэкатурызм. Міністэрства спорту і турызму прапануе ўвесці новыя правілы, якія, па сутнасці, могуць ператварыць самабытныя сельскія сядзібы ў яшчэ адзін бюракратычны галаўны боль для іх уладальнікаў.

Мае сваякі жывуць у вёсцы пад Клімавічамі, дзе кожны другі мае сваю сядзібу, а кожны трэці — марыць ператварыць яе ў аграэкатурыстычны аб’ект. Тут, сярод палёў і лясоў, людзі знаходзяць спакой, а гараджане — магчымасць адпачыць ад мітусні. Але, здаецца, дзяржава вырашыла, што гэты спакой — занадта вялікая раскоша без яе ўдзелу.

Міністэрства спорту і турызму прапануе новы закон, які прадугледжвае ўвядзенне абавязковага дзяржаўнага рэестра для ўсіх, хто займаецца аграэкатурызмам. Мэта — «павышэнне якасці паслуг і кантроль за дзейнасцю». Але ці не ператворыцца гэта ў чарговы інструмент ціску на дробных прадпрымальнікаў?

У краіне, дзе бюракратыя часта перашкаджае развіццю малога бізнесу, новыя ініцыятывы выклікаюць не столькі надзею, колькі страх. Асабліва, калі яны суправаджаюцца патрабаваннямі рэгістрацыі, справаздачнасці і магчымасцю праверак.

Першае, што кідаецца ў вочы, — гэта неабходнасць рэгістрацыі ў дзяржаўным рэестры. Для многіх вяскоўцаў, якія прапануюць простыя паслугі, гэта можа стаць непераадольнай перашкодай. Бо не кожны мае магчымасць разабрацца ў складаных правілах і сабраць усе неабходныя дакументы.

Другое — гэта магчымасць праверак і кантролю з боку розных інстанцый. Ужо цяпер многія прадпрымальнікі сутыкаюцца з неабгрунтаванымі патрабаваннямі і штрафамі. Новы закон можа толькі ўзмацніць гэты ціск.

Трэцяе — гэта страта самабытнасці. Аграэкатурызм у Беларусі — гэта не толькі бізнес, але і спосаб захавання традыцый і культуры. Калі ўсё будзе рэгламентавана і стандартызавана, мы рызыкуем страціць тое, што робіць нашы сядзібы ўнікальнымі.

Можа, замест таго каб уводзіць новыя правілы і абмежаванні, варта было б падтрымаць тых, хто ўжо працуе ў гэтай сферы? Дапамагчы з навучаннем, прасоўваннем і развіццём інфраструктуры. Бо сапраўдны турызм — гэта не толькі пра правілы, але і пра людзей, іх гасціннасць і жаданне падзяліцца сваёй культурай.

Можа, і не варта баяцца змяненняў. Але калі яны прыходзяць не для таго, каб дапамагчы, а каб кантраляваць, то ці не лепш нам застацца з тым, што маем, і развіваць гэта самастойна?

Якуб Ясінскі

Фота: mogilev.media

Еўропа зачыняе дзверы — Масква адкрывае клетку

Навіна ад

Еўрапейскі Саюз падышоў да чарговай хвалі санкцыяў з педантычнасцю бухгалтара, што штогод складае той самы баланс, не заўважаючы, што яго офіс ужо год як бамбардуецца. Але калі справа тычыцца Беларусі, то гэта не пра простую фінансавую аналітыку. Гаворка — пра стратэгію на выжыванне. І тут механічнае ўзмацненне санкцыяў не ратуе, а пагаршае.

Я памятаю, як у 2022-м, калі спадарожнікавыя здымкі ўпершыню зафіксавалі калоны расійскай тэхнікі, што цягнулася да мяжы з Украінай праз беларускую тэрыторыю, мой сябра з Літвы напісаў: «Цяпер вы — частка іх». І хоць я ведаю, што ён не хацеў мяне пакрыўдзіць, у гэтым было тое, што адчуваеш кожны раз, калі глядзіш, як Захад закрывае дзверы для беларускай грамадзянскай прысутнасці, не адрозніваючы беларусаў ад рэжыму. Падаецца, што разумець складана: мы не «частка іх», мы — закладнікі.

Беларусь, з усімі яе 207 тысячамі квадратных кіламетраў і дзевяццю мільёнамі насельніцтва, паступова запячатваецца ў бляшанку расійскага геапалітычнага кансервавання. Еўропейскія санкцыі накладаюцца пакет за пакетам — і вось ужо 18-ы, дзе забараняюцца ўсе аперацыі з беларускімі банкамі, транзіт тавараў і нават імпарт узбраення з Беларусі. Паводле папераў — рашуча і мэтанакіравана. Паводле рэальнасці — халодны душ для тых, хто ўсё яшчэ спрабуе захаваць сувязі з цывілізаваным светам.

Праблема не ў тым, што санкцыі — неэфектыўныя. Яны эфектыўныя. Але не супраць таго, супраць каго варта было б. Беларуская ўлада, адрэзаная ад Захаду, толькі мацней абапіраецца на Крэмль. Фінансавая ізаляцыя не паралізуе рэжым — яна паралізуе тых, хто мог бы яму супрацьстаяць. Бізнес, адукацыя, НДА, медыя — усе тыя, хто і без таго жывуць у рэжыме амаль андэграўнда, апынаюцца пад эканамічным дамоклавым мячом.

У той жа час, Захад амаль капітуляваў перад думкай, што Беларусь — ужо тэрыторыя Масквы. Стратэгічны рэсурс, які прасцей «спісаць», чым змагацца за яго. Адсутнасць інфармацыйнай палітыкі, уплыву на грамадства, кантактаў з вайскова-палітычнымі элітамі, — усё гэта замяняецца механічнымі санкцыямі. У выніку Беларусь пераўтвараецца з праблемы, якую варта вырашаць, у канстатацыю факта, якую можна абыходзіць позіркам.

Пры гэтым, у Еўрасаюзе працягваюць карыстацца тым жа інструментам, які не спрацаваў у папярэдніх 17 выпадках: усё большы фінансавы ціск. Замарожванне актываў, забарона транзакцыяў, абмежаванні на тэхналогіі і тавары. А паралельна — амаль поўная адсутнасць па-сапраўднаму гнуткай палітыкі ў дачыненні да беларускай апазіцыі, якой прапануюць не інстытуцыйныя механізмы падтрымкі, а культурніцкія гранты. Гэта не палітыка, гэта дабрачыннасць для чысткі сумлення.

І калі насамрэч адбываецца падрыхтоўка да «наступнага кроку Расіі» — накіраванага на краіны Балтыі, то лагічна, што трэба аслабляць унутраны тыл агрэсара. А Беларусь — гэта не проста транзітная зона, гэта — чалавечы, інфраструктурны, палітычны рэсурс. І як бы дзіўна гэта ні гучала: нават Лукашэнка можа быць выкарыстаны як няўстойлівы элемент у гэтай гульні. Пакуль Захад прэтэнзійна адмярае санкцыйныя штодзённікі, Масква інстытуцыяналізуе сваю прысутнасць у Беларусі — праз вайсковыя дамовы, фінансавыя ін’екцыі і зброю.

Мне цяжка назіраць, як краіна, дзе я нарадзіўся, зачыняецца як на зімоўку, толькі не ад клімату, а ад усёй Еўропы. І калі я чую, як у чарговы раз гавораць пра «жорсткія меры», я разумею: для мяне гэта чарговая «жорсткая мера» супраць права дыхаць, размаўляць і нават проста заставацца тут.

Можа, варта спытаць сябе: што больш набліжае Беларусь да дэмакратыі — санкцыі ці дыялог? Адказ не заўсёды відавочны. Але калі ў гульні дзесяць мільёнаў лёсаў — напэўна, лепей не задавольвацца адказамі, якія проста выглядаюць правільна.

Якуб Ясінскі

Сам сабе дырэктар і кадравік: жыццё ў Магілёве без «нармальнай» працы

Навіна ад

У Беларусі растуць лічбы самазанятых, але не заўсёды расце разуменне таго, што гэта такое. Для магілёўца — гэта не трэнд, а ўмова выжывання. Сам сабе працадаўца, сам сабе рызыка: цёплая гісторыя пра халодную эканоміку.

Учора ўвечары мой сусед Сяргей — былы слесар з аўтазавода — запрасіў на вячэру. Ён частаваў пяльменямі ўласнай ручной лепкі з бярозавым сокам. Я спытаў: «Сярожа, а ты цяпер кім працуеш?» Ён задумаўся і адказаў: «А я цяпер — сам». І не тое каб з гонарам, але і без скаргі. Проста канстатацыя факта. У Магілёве, як і па ўсёй краіне, быць «самім сабой» — новы стандарт жыцця.

Паводле афіцыйных дадзеных Белстата, у 2024 годзе 4,5% усіх занятых у Беларусі — гэта тыя, хто не мае фармальнага наймальніка. З іх 3,7% — гэта самазанятыя ў сямейных прадпрыемствах, якія працуюць на рынак, яшчэ 0,8% — працадаўцы. І калі лічбы падаюцца невялікімі, то рэальнасць у Магілёве кажа іншае: сярод маіх знаёмых ледзь не кожны трэці «на сябе». Не ў сэнсе ІП або стартапера, а проста: рамантуе пральныя машыны, вырабляе мыла, шые нагавіцы на замову.

Насуперак уяўленням пра росквіт ІТ або экафермерства, тут, у Магілёве, самазанятасць — гэта хутчэй вынік, а не выбар. Вынік скарачэння на «Строммашыне», вынік незразумелага пазіцыянавання Бабруйскага машынабудаўнічага, вынік таго, што твой профіль у цэнтры занятасці не супадае з профілем рэальнай эканомікі. А значыць — ты сам сабе дырэктар, бухгалтар і менеджар па продажах.

Але ёсць тут нешта больш складанае. У адрозненні ад еўрапейскіх краін, дзе самазаняты — гэта чалавек з падушкай бяспекі, магчымасцю стажыровак, кансультацый і пенсійных пералікаў, у нас ты хутчэй сацыяльна нябачны. Так, табе не забараняюць працаваць на сябе — але і не дапамагаюць. І падчас эпідэміі, і цяпер, у эканамічны пераходны перыяд, ты сам-насам з рызыкамі.

У горадзе нават з’явіліся цэлыя «падполлі» — чаты, дзе людзі дзеляцца кантактамі заказчыкаў, лайфхакі па «самарэкламе» і саветамі, як не трапіць пад праверку. 

Вядома, некаторыя прыстасаваліся. Некаторыя нават знайшлі ў гэтым сэнс. Як мой іншы знаёмы, які кідаў школу, каб здымаць TikTok, а цяпер вучыцца на відэааператара і жыве з таго, што здымае вяселлі і прома-ролікі для магілёўскіх кавярняў. Ён кажа: «Я сам сабе працадаўца. І начальнік таксама я. І штрафы — калі што — сам сабе выпісваю».

Ці можна на гэтым пабудаваць будучыню? Ці магчыма з індывідуальных спробаў самавыжывання сабраць нешта накшталт эканомікі? Не ведаю. Але ведаю адно: Магілёў змяніўся. Ён больш не «прамысловы цэнтр». Ён — цэнтр самарэалізацыі пад ціскам. Горад, дзе дзяржава не змусіла, а проста — не прыйшла.

І калі Сяргей лічыць сябе вольным чалавекам — можа, так яно і ёсць. Але часам хочацца, каб гэта была не толькі свабода «ад», але і свабода «для»: для развіцця, для падтрымкі, для ўпэўненасці, што заўтра цябе зноў не спытаюць: «Ну і кім ты цяпер працуеш?» — з ухмылкай, якая трохі рэжа па сэрцы.

Можа, мы ўсе крыху Сяргеі. І калі дзяржава нас не падтрымае, дык, можа, хаця б не будзе перашкаджаць?

Якуб Ясінскі

Фота: mogilev.media, ілюстрацыйнае

Еврейское лицо Быхова: истории, имена, память

Навіна ад

Старая синагога, первый чекист, остроумные стишки, ученые, педагоги и ветераны – еврейская община Быхова оставила глубокий след в истории города. И хотя многое забыто или утрачено, евреи остаются в истории – вопреки всему.

Сегодня о еврейском прошлом Быхова напоминают памятники на месте массовых расстрелов августа 1941 года, старая синагога, устоявшая под натиском времени, да мраморная табличка на соседнем монументе воинской славы. На ней надпись в честь первого чекиста Быхова Наума Француза, убитого в 1921 году убежденным противником Советской власти.

наум француз

Несмотря на нацистский террор, уничтоживший значительную часть еврейского населения, Быхов, может быть, по какой-то исторической инерции оставался еврейским местечком и после войны, вплоть до конца 70-х. Евреев было немного, но они занимали ключевые должности на Быховщине, о чем свидетельствует остроумный стишок, ходивший по району:

Бляхер – голод,

Лайхман – холод,

Сеня Каган – бог металла,

Гриша Иткин – царь базара,

Пиня Двоскин – король дорог.

Есть еще в колхозе Сара,

Сеня Двоскин – по столбам,

А если у них не идет план,

помогает дядька Шнейдерман.

Бляхер был председателем райпотребсоюза, Лайхман – директором гортопторга, Каган – директором завода металлоизделий, Иткин – заготовителем на рынке, Двоскин-старший – директором ДРСУ, Двоскин-младший – директором райэнерго, а Шнейдерман – управляющим банком.

Сару, о которой идет речь в стихотворении, на самом деле звали Меркой Смолкиной. Она была председателем колхоза и кавалером трех орденов – Ленина, Боевого Красного знамени и Октябрьской революции.

Вообще многие евреи города стали выдающимися личностями. Так, уроженец Быхова Бениамин Двоскин был доктором географических наук, членом-корреспондентом АН Казахстана и референтом Нурсултана Назарбаева, а Аркадий Ерусалимский – профессором, членом-корреспондентом АН ГДР, крупным специалистом по истории Германии. И это только две фамилии. 

Вопреки расхожему мнению, никто из быховских евреев не нажил больших богатств. Например, в еврейской деревне Сапежинка до войны колхозом руководил еврей, а доярками и полеводами были его соотечественницы и соотечественники.

Еврейское кладбище Быхов

При этом евреи Быхова, опять-таки вопреки слухам, были отличными воинами, настоящими, а не поддельными ветеранами Великой Отечественной.

А еще – бесподобными педагогами, давшими знания по различным предметам не одному поколению быховских школьников. Сын того же банкира,  Александр Шнейдерман работал учителем физики в одной из школ Быхова, а потом стал профессором одного из университетов Майами.

И Быхов – не исключение. Так или иначе, евреи были и остаются частью истории Могилевщины, да и всей Беларуси несмотря на антисемитские высказывания Александра Лукашенко.

Этот борец за национальное равноправие сначала активно продвигает во власть бандитов 90-х вроде бывшего главы холдинга “Бабушкина крынка” Элькинда-Скитова, а потом удивляется тому, что среди его придворных ворюг больше половины евреев.

В данном конкретном случае дело не в евреях, а в том, что порочная система власти, созданная «батькой» и напрочь лишенная системы сдерживания, расположит к воровству кого угодно. Как говорили в фильме «Цирк»: и беленьких, и черненьких, и розовых в полосочку, и даже серых в яблочках.

Не хотелось о грустном, но все-таки получилось…

Фото из открытых источников.