Category: Меркаванне

«Артыкул у рубрыцы «Меркаванне» з’яўляецца выглядам матэрыялу, які адлюстроўвае выключна пункт гледжання аўтара. Меркаванні рэдакцыі Mogilev.media могуць не супадаць з пунктам гледжання аўтара.

Рэдакцыя не нясе адказнасці за дакладнасць і тлумачэнне прыведзенай інфармацыі і выконвае выключна ролю носьбіта.

Вы можаце даслаць свой артыкул на пошту [email protected] для размяшчэння ў рубрыцы «Меркаванне», якую мы апублікуем».

Між «поспехамі» і «праваламі»: як беларусы навучыліся гаварыць пра сябе без інструкцый зверху

Навіна ад

Калі беларусаў папрасілі назваць дасягненні і правалы краіны за апошнія пяць і трыццаць гадоў, вынікі апытання здзівілі нават сацыёлагаў. Даследаванне ў траўні правёў Цэнтр новых ідэй, і яго ўдзельнікамі сталі жыхары Беларусі. Упершыню грамадства загаварыла пра сябе не па сцэнары, а па сумленні – і гэта, магчыма, галоўнае дасягненне.

На мінулым тыдні я спрабаваў патлумачыць пляменніцы, чаму ў нашай краіне так шмат «святаў працы», але так мала працы, якая радуе. Яна, не задумваючыся, спытала: «А што, у вас ёсць святы, дзе можна проста адпачыць?». Мы абодва засмяяліся – яна з наіўнасці, я з горкай іроніі. Бо ў гэтай краіне нават адпачынак – гэта працоўная норма.

Такія размовы, як і нядаўняе апытанне, паказваюць: беларусы пачынаюць гаварыць пра сябе і сваю краіну без аглядкі на афіцыйныя лозунгі. І гэта, магчыма, галоўны сімптом зменаў, якія адбываюцца не ў кабінетах, а ў сэрцах людзей.

Першая рэакцыя на вынікі апытання – здзіўленне. Не таму, што беларусы назвалі пэўныя дасягненні ці правалы, а таму, што большасць наогул нічога не назвала. Больш за 60% апытаных не змаглі прывесці ні поспехаў, ні няўдач краіны – ні за апошнія пяць гадоў, ні за апошнія трыццаць. Па словах сацыёлагаў, такія лічбы – рэдкасць. Гэта маўчанне – ці то ад страху, ці то ад безнадзейнасці.

61% не назваў поспехаў за апошнія пяць гадоў, 62% – за апошнія трыццаць. Што да няўдач – тут маўчанне яшчэ мацнейшае: 66% не назвалі іх у бліжэйшай перспектыве і 67% – у доўгатэрміновай. Калі ж улічыць і тых, хто канкрэтна напісаў «няма поспехаў» – такіх ужо каля 70%.

І ўсё ж частка беларусаў адказала. І вось што цікава: топ-5 поспехаў за апошнія пяць і трыццаць гадоў амаль супадае. Гэта – эканоміка і развіццё (наколькі гэта слова яшчэ што-небудзь значыць), мір і адсутнасць вайны, стабільнасць хоць бы на мінімуме, захаванне сацыяльнай дзяржавы і адчуванне бяспекі. За трыццаць гадоў яшчэ дадаюць – незалежнасць і суверэнітэт. Гэта як калі чалавек пасля шторму радуецца, што хата не развалілася. Не таму, што яна прыгожая – а таму, што яна проста стаіць.

Сацыёлаг Андрэй Коршуноў адзначыў, што людзі лічаць поспехам ужо тое, што краіна хоць неяк функцыянуе. Гэтая “нармальнасць” – ужо перамога. І тут цяжка не пагадзіцца: калі палова жыцця праходзіць у чаканні горшага, тое, што нічога не мяняецца – успрымаецца як дабро.

Што да няўдач – сярод адказаў часцей за ўсё гучалі страта свабоды, рост рэпрэсій, эміграцыя, раз’яднанасць грамадства, знішчэнне палітычнай канкурэнцыі. Праўда, гэта гаварылі тыя, хто яшчэ не згубіў здольнасць гаварыць.

Але самае цікавае – гэта тое, што людзі пачалі аналізаваць. Не проста прымаць або адмаўляць, а думаць. Сумнявацца. І гэта, магчыма, галоўны крок да сапраўдных зменаў.

Можа, сапраўдныя дасягненні не ў заводах і дарогах, а ў тым, што людзі пачалі задаваць пытанні? Што яны перасталі верыць у простыя адказы і пачалі шукаць свае? І калі гэта так, то, магчыма, мы ўсё ж рухаемся наперад. Ці хаця б пачынаем рухацца. І гэта ўжо нямала.

Якуб Ясінскі

Фота: LookByMedia

Дыпломы, слёзы і камізэлькі: чаму жанчыны не застаюцца ў “прыставах”?

Навіна ад

У Магілёве вырашылі за тыдзень навучыць людзей працаваць у сістэме, адкуль усе ўцякаюць. Выпускнікі курсаў – пераважна жанчыны з рэгіёнаў. Што імі рухае? І чаму нават дыплом не можа ўратаваць дзяржаўную службу ад самой сябе?

Калі я глядзеў на фотаздымак з уручэння дыпломаў у Магілёве, адразу прыгадалася сцэна з савецкага фільма: шчыльныя шэрагі крэслаў, сцэна, сціплыя букеты, людзі, што хочуць верыць у сэнс таго, што адбываецца. У цэнтры – Ігар Шардыка, кіраўнік Інстытута павышэння кваліфікацыі, побач – дванаццаць слухачак, якія прайшлі курс па праграме “Забеспячэнне дзейнасці органаў прымусовага выканання”. Усё гэта выглядае так, быццам нехта сапраўды верыць, што сем дзён лекцый і напамін пра “ідэалогію беларускай дзяржавы” могуць змяніць сістэму, у якой ніхто не трымаецца.

Аддзелы прымусовага выканання (ОПИ  альбо АПВ) – гэта тая частка дзяржавы, пра якую ўспамінаюць, калі ўсё ўжо дрэнна: калі трэба спаганяць штрафы, вяртаць пазыкі, апісваць маёмасць у даўжнікоў. Службы, што фактычна займаюцца прымусам, заўсёды стаяць на мяжы – паміж законам і рэальнасцю. Але менавіта ў гэтай зоне дзяржава раптам заўважае, што людзі сыходзяць. І не проста сыходзяць – уцякаюць.

Загадка гэтая толькі для тых, хто ніколі не размаўляў з маладымі жанчынамі, што трапляюць у АПВ. Яны часта ідуць туды не па ўнутранаму закліку, а таму што «ў горадзе больш няма куды». Звычайна гэта выпускніцы юрфаку або каледжа, часта з невялікіх гарадоў – Шклова, Бабруйска, Краснаполля. З гатоўнасцю працаваць, але без ілюзій. Іх сустракае не прафесійнае развіццё, а план па штрафах, нервовыя выклікі і безабароннасць перад сістэмай. Праз пару месяцаў частка проста сыходзіць. Іншыя – згараюць ці станавяцца цынікамі.

У адказ дзяржава запускае “ўнікальны курс перападрыхтоўкі” – сем дзён, падчас якіх людзей вучаць працэсуальнаму заканадаўству, асновам дзелавога этыкету і “патрыятызму”. Як быццам маральная падтрымка ад рэктара і слова “грамадзянская пазіцыя” могуць замяніць элементарныя рэчы: матывацыю, годны заробак, павагу да прафесіі.

У гэтай гісторыі ёсць адчуванне глыбокай бюракратычнай іроніі. З аднаго боку, з сістэмы ўцякаюць тыя, каго яна ж і выхавала. З другога – яна спрабуе выправіць сітуацыю праз тыднёвую інструктажную гімнастыку. Так, нібыта судовы выканаўца – гэта функцыя, а не чалавек. І што галоўнае – не ўменне размаўляць з людзьмі, а гатоўнасць падпарадкоўвацца ідэалагічным догмам.

Усё гэта – не навіна для саміх выканаўцаў. Але выглядае, што з’яўляецца навіной для тых, хто стварае падобныя курсы. Магчыма, і для самога Шардыкі, які, уручаючы дыпломы, кажа словы пра “высокую грамадзянскую пазіцыю”, нібыта гэта здольна абараніць чалавека ад прафесійнага выгарання.

Я не быў у АПВ. Я не апісваў пыласос у кватэры, дзе старая жанчына трымае пенсію “на чорны дзень”. Але я бачыў дастаткова гісторый, каб разумець: гэтая работа не пра законы, а пра здольнасць дзяржавы паглядзець на сябе збоку. І калі яна гэтага не зробіць – ніякі дыплом не ўратуе.

Можа, усё ж варта спытаць не “дзе знайсці кадры”, а “чаму кадры не хочуць працаваць”? Або яшчэ прасцей: што б вы сказалі сваёй дачцэ, калі б яна з’явілася ў аддзеле прымусовага выканання – з гэтым самым дыпломам і патрыятызмам у кішэні?

Якуб Ясінскі

Золата шмат, а хлеба мала: як беларусы падлічваюць надзеі ў валюце

Навіна ад

Пакуль афіцыйныя зводкі з гонарам паведамляюць пра рост золатавалютных рэзерваў, просты беларус зноў стаіць у чарзе – не за доларамі, а за прадуктамі. Ці не сталі гэтыя лічбы чарговай ілюзіяй стабільнасці, якая хавае сапраўдныя праблемы?

Учора, вяртаючыся з крамы, я заўважыў, як мая суседка, спадарыня Валянціна, зноў пералічвае свае зберажэнні – некалькі купюр у далярах. “На чорны дзень”, – кажа яна, хоць гэты дзень, здаецца, наступіў ужо даўно. У той жа час, дзяржава з гонарам паведамляе: золатавалютныя рэзервы Беларусі выраслі да 11,5 мільярдаў долараў. Але ці адчувае гэта спадарыня Валянціна?

У апошнія месяцы золатавалютныя рэзервы Беларусі сапраўды дэманструюць рост. Па даных Еўразійскага банку развіцця, толькі за чэрвень яны павялічыліся на 379,3 мільёна долараў. За гэтым стаіць некалькі фактараў: рост коштаў на золата, чысты продаж валюты насельніцтвам і прадпрыемствамі, а таксама іншыя эканамічныя механізмы.

Аднак за гэтымі лічбамі хаваецца іншая рэальнасць. Насельніцтва, сутыкаючыся з інфляцыяй і нестабільнасцю, актыўна прадае валюту, каб пакрыць паўсядзённыя выдаткі. Гэта не сведчыць пра давер да нацыянальнай эканомікі, а хутчэй пра вымушаную меру. Людзі прадаюць долары не таму, што вераць у стабільнасць рубля, а таму, што ім патрэбны грошы на жыццё.

Паралельна з гэтым, дзяржава працягвае дэманстраваць аптымізм. Афіцыйныя асобы адзначаюць, што рост рэзерваў перавышае прагнозы, і гэта, маўляў, сведчыць пра эфектыўнасць эканамічнай палітыкі. Але ці так гэта на самай справе? Ці не з’яўляецца гэты рост вынікам вымушаных дзеянняў насельніцтва, а не сапраўдных эканамічных поспехаў?

Больш за тое, варта звярнуць увагу на іншыя паказчыкі. Напрыклад, рост крэдытавання насельніцтва выклікае занепакоенасць у Нацбанка. Высокія тэмпы выдачы крэдытаў могуць стварыць пагрозу для фінансавай стабільнасці. Гэта сведчыць пра тое, што за фасадам росту рэзерваў хаваюцца сур’ёзныя рызыкі.

Гледзячы на гэтыя падзеі, я не магу не задацца пытаннем: ці не з’яўляецца рост золатавалютных рэзерваў чарговай ілюзіяй, якая хавае сапраўдныя праблемы? Спадарыня Валянціна працягвае захоўваць свае долары ў банцы, бо яна не верыць у стабільнасць. І, магчыма, яе скептыцызм больш рэалістычны, чым аптымізм афіцыйных зводак. У рэшце рэшт, сапраўдная стабільнасць вымяраецца не лічбамі ў рэзервах, а дабрабытам простых людзей.

Якуб Ясінскі

Фота: LookByMedia

Сусветны дзень савецкай швабры: чаму беларуская дзяржава зноў хоча нас “навучыць парадку”

Навіна ад

Ідэя прымусіць кожнага беларуса, нават паспяховага дырэктара прыватнай ІТ-кампаніі, аднойчы ў год стаць на падлогу з анучай — выглядае як жарт з 1985-га. Але ў Беларусі, як вядома, “жарты скончыліся”, а пачаўся заканатворчы сезон. Цяпер і прыватны бізнес, і “вольныя людзі працы” могуць рыхтаваць зручныя гумовыя пальчаткі.

Памятаю, як у дзяцінстве, калі ў суботу мама брала з шафы пажоўклую “тряпку” і ўрачыста абвяшчала: “Сёння — генеральная! Не для гасцей, для жыцця!”. Цяпер жа дзяржава вырашыла, што “генеральная” мусіць быць у кожнага — і нават там, дзе і так чыста. Я гляджу на экраны з заклікамі “прывучыць да парадку” і не разумею: мы вяртаемся ў дзяцінства, ці гэта чарговы нацыянальны квэст па выпрацоўцы калектыўнага кантролю?

У грамадстве, дзе паняцце “свабода выбару” і так даўно стала антыкварным, прыходзіць чарговы праект: абавязаць кожнага паўдзельнічаць у аднадзённай акцыі “добраўпарадкавання”. Маўляў, гэта патрэбна, каб “прывіць парадак”. Я саркастычна цікаўлюся: гэта насамрэч пра парадак, ці пра кантроль, якім так захапляецца дзяржава? І навошта такія тэатралізаваныя “навучанні” тым, хто штодня плаціць падаткі і сам усталёўвае парадак у сваёй справе?

Я заўсёды верыў, што парадак — не ў суботніках, а ў ясных правілах, асабістай адказнасці і свабодзе. Але тут, здаецца, мы маем класічны беларускі варыянт: выхаваць грамадзяніна праз валавую “ратацыю швабраў”.

Яшчэ год таму мой знаёмы, які кіруе фінтэх-кампаніяй, смяяўся, што такія ініцыятывы ніколі не закрануць прыватны сектар. А цяпер нават тыя, хто працуе ў офісе ці на “далёкай працы”, вымушаныя рыхтавацца да абавязковага ўдзелу ў дзяржаўных “парадках” пад наглядам чыноўнікаў.

Дзяржава звыкла маніпулюе рыторыкай “агульнага дабра”. Маўляў, усе, у тым ліку прыватнікі, павінны “адчуць сябе часткай вялікай супольнасці”. Але цікава: ці давярае гэтая супольнасць сваёй дзяржаве так, як дзяржава давярае швабры? І галоўнае — ці не з’яўляецца гэты абавязак сімвалам таго, што ўлады ніяк не могуць прызнаць за грамадзянінам права быць асобным, нават калі ён сам сабе плаціць зарплату?

Вось некалькі фактаў для асабліва недаверлівых. Паводле крыніц, новая ініцыятыва будзе распаўсюджвацца не толькі на бюджэтнікаў, але і на прыватнікаў — “усе роўныя перад законам”, асабліва калі мова ідзе пра дзяржаўную ініцыятыву. Адзіная розніца — раней вы маглі ігнараваць дзяржаўныя “малебны” на тэрыторыі свайго офіса, цяпер жа прыйдзецца раз у год выконваць рытуал з анучай. Нацыянальная традыцыя “чысціні ў адзін дзень” вяртаецца з папяровымі рэпартажамі аб упарадкаваных метрах і падазронай зніжкай на чалавечую годнасць.

У нашых шыротах “парадак” заўсёды быў не пра чыстае, а пра падпарадкаванне. Не сакрэт, што многія беларусы ўспрымаюць прымусовыя суботнікі як своеасаблівую дзяржаву ў мініяцюры — дзе ўсё нібыта добра, але толькі пакуль не пачынаеш разважаць, чаму ты мусіш рабіць тое, што табе не патрэбна. У любым офісе знойдзецца той, хто па-сапраўднаму атрымлівае задавальненне ад калектыўнага мыцця вокнаў, аднак для большасці гэта хутчэй абавязак, які выконваецца з безнадзейным выглядам — не з жадання зрабіць свет чысцейшым, а таму што так трэба “для справаздачы”.

На фоне эканамічнай нестабільнасці падобныя “выхаваўчыя дні” выглядаюць як спроба перакласці адказнасць з дзяржавы на грамадзян. Маўляў, няма грошай на ЖКГ? Ну дык самі змайструйце “прыгожы горад” за адзін дзень. Гэта такі арыгінальны спосаб мадэрнізацыі: замест рэформаў — суботнік, замест рэальнага развіцця інстытутаў — маральны шантаж праз “калектыўны абавязак”.

І тут узнікае старая праўда: добраахвотнасць у дзяржаўным выкананні заўсёды мае прымусовы смак. У прынцыпе, гэта нават сумна-камедыйна: беларуская дзяржава зноў спрабуе навесці парадак у душах праз мяцёлкі і шпаргалкі з мінулага.

Я не супраць парадку як такога. Я нават за чыстыя пад’езды і квітнеючыя газоны — але па жаданні, а не пад дамоклавым мячом закона. Бо сапраўдны парадак пачынаецца з павагі да прыватнага, да свабоды кожнага выбіраць: удзельнічаць у калектыўным марафоне з швабраю ці ўдзяляць час сям’і, адукацыі ці ўласнаму бізнесу.

Што вынес я з гэтай гісторыі? Пэўна, галоўнае: у Беларусі сапраўдны парадак ніколі не пачынаўся з прымусу. Ён заўсёды быў там, дзе была асабістая адказнасць і разуменне мяжы паміж сваім і дзяржаўным. Але можа быць, у гэтым і ёсць наш асаблівы “нацыянальны спорт”: рабіць парадак пад кантролем, а потым — аднаўляць асабісты хаос дома.

Ці здолее краіна, якая яшчэ нядаўна ганарылася “IT-краінай”, перамагчы рэтраградны страх перад свабодай выбару? Можа, аднойчы мы ўсё ж абярэм паміж швабраю і мараю — і гэта будзе наш маленькі крок да сапраўднага парадку.
А пакуль што, як кажа мая мама: “Самае чыстае месца — тое, дзе цябе няма”.

Якуб Ясінскі

Фота ілюстрацыйнае

Трактары, казармы і «прыватныя ініцыятывы»: як дзяржава спрабуе выратаваць вёску

Навіна ад

У той час як беларускія ўлады спадзяюцца выратаваць вёску праз курсы трактарнага майстэрства і армейскую дысцыпліну, рэальная праблема застаецца нязменнай: замест стварэння магчымасцяў і свабоды выбару для моладзі дзяржава прапануе яшчэ больш кантролю і казарменнага парадку, ператвараючы «прыватныя ініцыятывы» ў чарговы інструмент утрымання людзей там, дзе ім часта не хочацца заставацца.

Калі я быў падлеткам, маці часта паўтарала: «Навучыся кіраваць трактарам — у жыцці спатрэбіцца». Тады гэта здавалася жартам, але цяпер, калі гляджу на апошнія ініцыятывы Міністэрства адукацыі, разумею: яна, магчыма, прадбачыла будучыню.

Нядаўна стала вядома, што ў беларускіх школах і ліцэях, асабліва ў сельскай мясцовасці, увядуць навучанне кіраванню механічнымі транспартнымі сродкамі. Ініцыятыва, паводле прадстаўніцы Міністэрства адукацыі Анжэлы Кудаяравай, накіравана на тое, каб маладыя людзі заставаліся ў вёсцы і былі гатовыя да службы ў арміі.

З аднаго боку, гэта выглядае як крок да практычнага навучання. Але з іншага — ці не сведчыць гэта пра тое, што дзяржава не мае іншых ідэй, як утрымаць моладзь у сельскай мясцовасці?

Падобныя ініцыятывы выклікаюць шмат пытанняў. Напрыклад, ці сапраўды навучанне кіраванню трактарам стане вырашальным фактарам для выпускніка, каб застацца ў вёсцы? Ці не лепш было б палепшыць інфраструктуру, забяспечыць доступ да якаснай медыцыны і адукацыі, стварыць працоўныя месцы?

Акрамя таго, узнікае пытанне пра матывацыю. Ці сапраўды маладыя людзі будуць гатовыя заставацца ў сельскай мясцовасці толькі таму, што яны навучыліся кіраваць трактарам? Ці гэта чарговая спроба дзяржавы навязаць сваю волю пад выглядам «прыватных ініцыятыў»?

Не менш цікава і тое, што гэтая ініцыятыва выглядае часткай больш шырокага трэнду на татальны кантроль і рэгламентацыю з боку дзяржавы. Ад новых школьных прадметаў да абавязковых «патрыятычных» мерапрыемстваў — ствараецца адчуванне, што любая праява самастойнасці або выбару павінна праходзіць праз строгі фільтр «агульнадзяржаўнай неабходнасці». Гэта, мабыць, спроба адказаць на ўсе сацыяльныя выклікі інструкцыямі і загадамі замест дыялогу і стварэння сапраўдных магчымасцяў для людзей.

Фота: mogilev.media

Автолавка как праздник. Потребности жителей деревенек Могилевщины сведены к минимуму

Навіна ад

Автолавками обслуживается больше шестидесяти процентов деревень Могилевской области и цифра эта растет. Победа или катастрофа?

Место ожидания дождичка в четверг

Недавно в Кричевском районе жители деревни танцевали на открытии объекта под названием «место ожидания автолавки». Теперь, вместо того, чтобы ждать шопинга с доставкой прямо на улице, они будут дожидаться магазина на колесах в специально оборудованной будке.

Интересно, а какие еще места ожидания могут появиться в наших «деревнях будущего»? Возможно, места ожидания свиста рака на горе или дождичка в четверг?

Беларуские власти выдумывают много красивых названий для банальных вещей, пытаясь замаскировать катастрофические процессы, на которые они не могут влиять, но виновниками которых являются.

Попробуем разобраться, что же на самом деле означает растущая потребность в автомагазинах, которыми обслуживается уже больше шестидесяти процентов деревень Могилевщины.

“Бизнес-стратегия” Белкоопсоюза

Львиная доля автомагазинов принадлежит Белкоопсоюзу. Тому самому предприятию, которое не смогло содержать стационарные торговые точки в деревнях, тому самому, которое стремительно теряет магазины в городах. 

И если беларуское село угробили власти, то, что мешает Белкоопсоюзу успешно торговать в городах? Да-да, сетевики. Еще и мелкие частники, которые умеют и желают торговать.

Ну, бренные останки советской торговли в виде современных “райпо-сельпо” и при жизни специализировались на получении прибыли лишь в отсутствие конкурентов, когда покупатель был лишен возможности выбора.

В чем заключается “бизнес-стратегия” Белкоопсоюза можно проследить на примере Быхова, где:

  1. Большая часть магазинов райпо и рынок проданы.
  2. Оставшиеся магазины сданы в аренду.
  3. Ряд точек общепита закрыт.
  4. Само райпо уже давно не является юридическим лицом и им управляют из областного центра.

Похожие процессы «укрупнения» идут повсеместно. И если закрытие магазинов в деревнях можно объяснить отсутствием покупателей, то чем объяснить большущие проблемы кооперативной торговли в городах?  Да ничем, кроме элементарного неумения быть хоть чем-то полезным этим самым покупателям.

Секрет выживания анахронизма

Спрашивается, если все так плохо, не пора ли Белкоопсоюзу сдаться, положить ключи от пустых складов на стол, зубы на полку и признать свое поражение?

Если бы в действиях беларуских властей присутствовала логика, то это случилось бы еще лет двадцать назад. Однако, любовь Лукашенко ко всему советскому снова и снова спасает Белкоопсоюз от краха. 

Впрочем, любовь эта довольно практична. Частникам, для любимого занятия “батьки” – снижения цен в приказном порядке, приходится угрожать наручниками, а до предела забюрократизированный и покорный Белкоопсоюз не рыпнется и согласится на все, что угодно, ради очередной реанимации в виде указа Nº309 «О поддержке организаций потребительской кооперации».

Когда председатель могилевского облисполкома Анатолий Исаченко в неимоверно праздничной атмосфере раздавал райпо области 30 новых автолавок, председатель правления Белкоопсоюза Инесса Короткевич,  заявила, что «вручение ключей от новых автомобилей – часть социально ориентированной политики, которая проводится в Беларуси на протяжении последних 30 лет».

Беда в том, что политика эта ориентирована не на людей, а на поддержку убыточного предприятия Короткевич, которое если кого-то и сокращает, так только рядовых продавцов, не трогая свой гигантский и очень затратный административный аппарат.

И не стоит забывать важный момент: «подарки» Белкоопсоюзу делаются из бюджета, а не из зарплат Лукашенко и Исаченко, которых, собственно говоря, и благодарить можно лишь за разбазаривание или нецелевое использование денег налогоплательщиков.

Так все-таки частник?

Однако пора вернуться к малонаселенным пунктам Могилевской области, жителей которых все-таки нельзя оставлять без торгового обслуживания. 

Задаемся вопросом: а являются ли автолавки Белкопосоюза панацеей от всех бед? Власти утверждают: да являются, частник в деревню с двумя жителями не поедет. А вот и нет. 

Свежий пример – недавняя публикация в государственной газете «Осиповичский край», которая рассказывает об автомагазине, принадлежащем ООО «Прусаков».

Оказывается, частник не только успешно обслуживает малонаселенные пункты, но выполняет так воспетые пропагандистами функции:

  • разговаривает в с бабушками и дедушками «за жизнь»;
  • обсуждает последние новости;
  • доставляет товар по заказу;
  • предоставляет скидки.

Добавим сюда еще частные магазины, открывшиеся в деревнях Могилевщины и, кстати, ставшие еще одним гвоздем в гроб Белкоопсоюза.

Вот и выходит, что без хлеба, колбасы и молока наши дедушки и бабушки, доживающие свой век в полузаброшенных деревнях, не останутся. И если бы Анатолий Исаченко раздал ключи от автомагазинов не подопечным Инессы Короткевич, а частным предпринимателям, толку было бы гораздо больше.

Проблема в том, что Александр Лукашенко давным-давно собирался пожать руку последнему частнику, но и это, вполне искреннее обещание, не сдержал, как и многие другие.

Показательно, что политика искоренения всего частного, дала свой интересный результат в том же Белкоопсоюзе.

Не так уж и давно профессия водителя автомагазина считалась там престижной. Водители магазинов на колесах успешно использовали неумение своего начальства торговать и неплохо зарабатывали на доставке в деревни стиральных машин, мебели и ковров.

«Бизнес» рухнул после того, как на автолавки установили навигаторы и видеорегистраторы. Многие водители после этого уволились и попробовали ездить по тем же маршрутам, но уже в частном порядке. 

Однако, эти «предприниматели», воспитанные на мысли том, что колхозы и белкоопсоюзы создаются для того, чтобы воровать, пришли в ужас от необходимости покупать топливо и ремонтировать разбитую на проселочных дорогу технику за свой счет. 

Но это же, конечно не о предпринимателях, а жалкой пародии на них.

“Было очень стремно: все-таки Президент…”

Принимая во внимание все вышесказанное, делаем печальные выводы о том, что:

  1. Жители малонаселенных пунктов являются разменной картой большой игры в «социальную ориентацию экономики» и «возрождение села».
  2. До предела урезанные потребности сельского населения вынуждают его радоваться на камеры малейшему проявлению внимания со стороны властей.
  3. Автомагазины Белкоопсоюза вполне могут и не являться единственным источником торговли на селе.

Ну, а властям, сделавшим все для того, чтобы сельчане оказались в столь бедственном и крайне зависимом от них положении, остается лишь насаждать мысль о безумно влюбленном в деревню Лукашенко. 

Вот как это выглядит в исполнении продавца автомагазина Люды, рассказавшей БелТА о всенародной любви к «батьке» и его автолавкам: «я встречала на этой автолавке нашего Президента. Конечно, было очень стремно: все-таки Президент. Однако стремность эта прошла: было все хорошо, все замечательно. Мы встретились, поговорили. И когда я потом приезжала в свои деревни, люди говорили: «Вот это да!» Месяц говорили про это. Рады были, что нашу автолавку посетил Президент. Он назвал меня Люда. Свой человек!».

Добавить к этому нечего. Действительно, все очень стремно. И не только поначалу.

 Фото: БелТА

Пенсія за кратамі: грошы, якія ніколі не дойдуць дадому

Навіна ад

З 2025 года пенсіі асуджаных у Беларусі могуць цалкам кантралявацца МУС, а не сацыяльнай службай. Усе выплаты будуць трапляць у папраўчую ўстанову, і толькі невялікая частка – «мінімум» – дойдзе да самога чалавека. Новы парадак робіць зняволеных пенсіянераў яшчэ больш уразлівымі, а для дзяржавы – нават фінансава прывабнымі.

Я ўсё яшчэ памятаю, як мая бабуля ганарылася сваёй пенсіяй, нават калі яна была меншая за месячную аплату святла. «Гэта маё, я заслужыла!» – казала яна. Цяпер, здаецца, гэта «маё» ўсё далей ад тых, каму і так мала засталося. Дзяржава вырашае: калі ты трапіў за краты, твая пенсія ўжо не твая – яна пераходзіць у «касу» папраўчай сістэмы.

Нібыта ўсё проста: асуджаны пенсіянер павінен атрымаць сваё, але на самой справе амаль усе грошы забярэ адміністрацыя. На руках застанецца толькі мінімальны астатак, вызначаны дзяржавай. Усё іншае пойдзе «на твае ж патрэбы»: ежу, ложак, ахову, уласна – за само зняволенне. Становішча набірае асаблівы цынізм, калі разумееш: цяпер сам факт асуджэння пенсіянера робіцца дзяржаве практычна выгадным.

Раней чалавек мог спадзявацца хоць на дробязь: 10% ад сваёй пенсіі, не менш за 20% ад мінімальнай, і гэтая сума, дзякуючы даверанасці, магла пайсці на сям’ю – напрыклад, аплаціць камуналку. Цяпер і гэтая магчымасць пад пагрозай. Адміністрацыя турмы атрымлівае поўны кантроль: хто і куды атрымлівае грошы, хто можа іх атрымаць, а хто не.

Пенсія асуджанага – гэта ўжо не падтрымка для блізкіх, а разліковы талон, з якога здымуць усё да капейкі «за ўтрыманне». У выпадку з непаўналетнімі або тымі, хто страціў карміцеля, палова выплат пойдзе на асобны рахунак, а другая частка – прадстаўніку.

Сацыяльныя пенсіі наогул перастануць выплачваць на час зняволення. Астатнія выплаты будзе размяркоўваць папраўчая ўстанова.

Змена закона азначае, што кантроль за фінансамі зняволеных цяпер цалкам пераходзіць з рук сацыяльнай службы ў рукі тых, хто адказвае за выкананне пакарання. І гэта не толькі пра грошы, а пра сітуацыю, калі нават уласная старасць ператвараецца ў яшчэ адзін рычаг кантролю. Дзяржава атрымлівае фінансавы бонус: кожны пенсіянер за кратамі – гэта, па сутнасці, папаўненне бюджэту папраўчай сістэмы. Фінансавы парадокс: утрымліваць чалавека стала не толькі юрыдычнай, але і эканамічнай справай.

У сям’і асуджанага цяпер яшчэ больш рызыкі: без пенсійнай дапамогі, з магчымасцю прымусовых плацяжоў і штрафаў за даўгі. Дзяржава атрымлівае максімальную эканамічную выгаду, пакідаючы тым, хто і так страціў свабоду, толькі мінімум – як па жыцці, так і па фінансах. Калі раней і быў выбар – падтрымаць сям’ю ці хаця б захаваць годнасць, то цяпер пенсія не абараняе, а толькі фінансуе сістэму, што цябе ж і карае.

Што тут скажаш? Сацыяльная падтрымка ў беларускай рэальнасці ўсё больш нагадвае спробу пралічыць, колькі каштуе чужая няволя. І з кожнай зменай закона пенсія становіцца не абаронай, а элементам турэмнага ўліку – і, як ні дзіўна, крыніцай даходу для самой дзяржавы. Ці ёсць у такім раскладзе месца для годнасці? А можа, гэта чарговы ўрок: калі «заслужанае» ператвараецца ў яшчэ адну форму пакарання, застаецца толькі жарт: «Можа, хоць гумар ніхто не адабраў?»

Якуб Ясінскі

Фота: LookByMedia

Пашана для статыстыкі: чаму званне ганаровага грамадзяніна Магілёва стала банальнасцю

Навіна ад

У Магілёве званне “Ганаровы грамадзянін” усё яшчэ ўручаюць. Вось і нядаўна, са звыклай урачыстасцю, медалём і словамі “дзякуй за ўсё”, яго атрымаў ветэран вайны Міхаіл Цітоў. Хаця, калі прыглядзецца, гэты тытул сёння каштуе прыкладна столькі ж, колькі запрашэнне на суботнік або камплект праўладных буклетаў у паштовай скрыні.

Мяне, як чалавека, што вырас пад магілёўскімі таполямі, заўсёды цікавіла, хто ж тыя абраныя, каго горад уганароўвае. Дзіцячая фантазія малявала іх як герояў з падручнікаў: мастакоў, вучоных, людзей, што адкрылі для Беларусі Марс. Але вось сяджу на кухні, п’ю чай і чытаю навіну: “Ганаровае званне — ветэрану вайны”. І ў галаве раптам уключаецца іранічнае радыё: “А колькі такіх было? А ў чым менавіта гонар, калі ўзнагароджваюць за тое, што для цэлага пакалення было абавязкам, а не подзвігам?”

Усё жыццё мяне вучылі: “Ганаровы грамадзянін — гэта чалавек-легенда, прыклад для ўсіх”. Але, гледзячы на спіс уладальнікаў гэтага звання, узнікае пытанне — дзе сканчаецца сапраўдны гонар, а дзе пачынаецца руціннае раздаванне грамат?

Я, напэўна, не адзіны, хто адчувае, што словы “ганаровы” і “грамадзянін” у афіцыйных дакументах і на вуліцах горада ўжо не сустракаюцца ў прыродзе разам. І вось тут — самая дзіўная частка. Чаму ж нашы ўлады так упарта трымаюцца за фармат узнагарод, які, здаецца, страціў свой сэнс?

Памятаю, як у дзяцінстве мяне вучылі: “Гонару вартыя толькі тыя, хто робіць нешта неверагоднае”. Але што, калі тваё “неверагоднае” — гэта проста выжыць? Міхаіл Цітоў, ветэран вайны, атрымаў званне ў 2025 годзе. Сапраўды, ён змагаўся, выжыў, вярнуўся — як і сотні тысяч ягоных аднагодкаў. І тут не іронія, а смутак: яго асабісты лёс уладкавалі ў статыстыку, яго досвед ператварылі ў нагоду для пратакольнай фотасесіі.

У гэтым уся наша сённяшняя палітычная “ганаровая эканоміка”: статус даюць не за выключнае, а “па плану”. Дзяржава ўжо даўно працуе як банкаўская сістэма сацпакетаў: “Тут ветэрану медаль, тут дырэктару ўніверсітэта грамату, тут — спартсмену кватэру, усім — крыху гонару, каб у справаздачы выглядала душэўна”.

Я не супраць ушанавання ветэранаў. Наадварот, у нашай сям’і таксама ёсць сваякі, што прайшлі вайну, і для мяне іх подзвіг — асабісты боль і гонар. Але чаму ўлады выбіраюць адных і абмінаюць іншых? Хто і як вядзе гэты спіс “пачэсных”, калі ў горадзе яшчэ жывыя дзясяткі такіх жа, але менш медыйных старых, якія не патрапілі ў аб’ектыў чыноўніка?

Здаецца, “ганаровае” перастала быць знакам выключнасці, а ператварылася ў такі сабе “ліст чакання”. Як раздача талонаў у паліклініцы: сёння атрымаў ты, заўтра — сусед, а там і да “чаргі на ўзнагароды” недалёка. Можа, яшчэ крыху — і будзе электронная чарга ў “Мой горад”, дзе можна адсачыць свой статус “патэнцыйнага ганаровага”.

Магчыма, прычына ў тым, што ўлады засталіся без герояў. Сёння цяжка вынаходзіць новых легенд, калі сапраўдны герой — гэта часта чалавек без сувязей, без фота ў газеце, без патрэбных “праектных заслуг”. А для афіцыйнай сістэмы ўсе павінны быць або зручнымі, або “правільна падрыхтаванымі”.

Таму і атрымліваецца, што ўручаюць званне “ганаровага” тым, хто ўжо не можа адмовіцца, не спрачаецца, не задае лішніх пытанняў. Маўклівая цырымонія, некалькі ўзнёслых слоў, фота для справаздачы, дзе горад выглядае добразычлівым і ўдзячным. І ўсё — ідэальна па пратаколе.

А што засталося тым, хто сапраўды жыў з годнасцю, але не быў заўважаны? Хто не паспеў атрымаць медаль, бо жыве ціха і без афіцыйных запрашэнняў? Ды яны і не чакаюць нічога — апроч павагі і памяці. Але тут дзяржава не спяшаецца: гонар цяпер вымяраецца не ў дзеяннях, а ў “спісе ўзнагароджаных”.

Калісьці званне “ганаровы грамадзянін” было амаль як рарытэтны тытул. А цяпер яно ператварлася ў латарэю, дзе шанцы ўзрастаюць з кожным з’ездам ветэранаў і кожнай круглай датай.

Часам мне здаецца, што сапраўдная пашана — як старая магілёўская брукаванка: толькі той, хто ведае, адрозніць камень, пакладзены з любоўю, ад таго, што паклалі “для птушачкі”. Бо сапраўдная павага не патрабуе пратакольных цырымоній. А калі ўсё жыццё ператвараецца ў пагоню за ўзнагародамі, застаецца толькі адно пытанне: ці не пераблыталі мы сапраўдных герояў з тымі, каму проста пашанцавала апынуцца ў патрэбны час у патрэбным месцы?

Можа, калісьці званне “ганаровы” зноў стане рэдкасцю, а не штампам для справаздачы? Ці, можа, мы ўжо навучыліся цаніць сапраўдную пашану — ціха, без медалёў, але з павагай адзін да аднаго?

Якуб Ясінскі

Фота: “Веснік Магілёва”

Купалле з пахам поп-корна: як свята сонцастаяння стала прыдаткам дзяржаўнай канцэпцыі

Навіна ад

У вёсцы Александрыя, што ў Шклоўскім раёне, рыхтуюць чарговы грандыёзны фестываль «Купалле». Арганізатары – вядомыя ўсім дзяржаўныя структуры, ад Міністэрства культуры да мясцовых райвыканкамаў, – абяцаюць насычаную праграму: канцэрты, лазерныя шоу, выставы дасягненняў народнай гаспадаркі і нават тэатралізаванае шэсце з «гістарычным сюжэтам». Галоўны пасыл: сёлета Купалле прысвячаецца “80-годдзю Перамогі савецкага народа ў Вялікай Айчыннай вайне”, таму не здзіўляйцеся, калі замест папараць-кветкі вам прапануюць сфатаграфавацца на фоне танка. Свята абяцае быць шумным, маштабным і – галоўнае – абсалютна бяспечным з пункту гледжання ідэалогіі.

Калі я апошні раз спрабаваў распаліць сапраўднае купальскае вогнішча на беразе Друці, мяне ледзь не затрымалі за «незаконнае масавае мерапрыемства». Бабуля, з якой я дзяліў печаныя бульбяныя блінцы, з лёгкай іроніяй заўважыла: «Раней Купалле было небяспечным, а цяпер – недазволеным». Год ад году, народная магія ператвараецца ў зацверджаную сцэнарную папку аддзела ідэалогіі. Вось і сёлета ў Алёксандрыі нас чакае чарговы «культурна-патрыятычны перформанс», дзе галоўны герой – не вянок, а харэаграфія пад сцягам дзяржаўных патрэб.

Самае абсурднае – Купалле, калісьці народнае, сімвалічнае, язычніцкае, зараз актыўна «прысвечваецца»… 80-годдзю Перамогі савецкага народа. Што агульнага паміж купальскай ноччу і гвардзейскімі стужкамі, для мяне загадка. Старажытныя багі сонца, пэўна, хаваюць вочы – столькі пафасу, і ні кроплі той магіі, за якую мы любілі гэтае свята. Традыцыі, якім сотні гадоў, падмяняюцца фальшывай пастановачнай святочнасцю і абавязковымі прамовамі, дзе кожнае слова – пра «мірнае неба» і «вечную памяць», а не пра каханне, ваду і агонь.

Я доўга думаў, чаму так. Магчыма, улады шчыра лічаць, што без ідэалагічнага соусу народ проста забудзецца, як скакаць праз агонь і шукаць свой лёс у травах. Але глядзіш на праграму свята – і разумееш: Купалле стала яшчэ адной пляцоўкай для дэманстрацыі лаяльнасці, дзяржаўных брэндаў і крыху патрыятызму. Усё паводле плану: «традыцыя» – толькі слова ў афішы.

Народная казка пра Купалле калісьці была проста гісторыяй пра маладосць, любоў і крыху пра агонь. Кожны ведаў, што гэтай ноччу можна ўсё – не пытаючы дазволу ў старэйшых. Цяпер жа «можна ўсё» – калі ты ў папярэдне адабраным касцюме і з дзяржаўным сцягам у руцэ.

Мае асабістыя назіранні за апошнімі «народнымі святамі», такія: чым больш афіцыйных спонсараў і прэс-рэлізаў, тым менш у паветры паху травы і дыму ад сапраўднага вогнішча. Арганізатары імкнуцца да ідэальнага сцэнічнага парадку: тут і гурты, і акцыя «Купалінка-2025», і нават інтэрактыўнае «спаленьне купальскай лялькі» пад відэазапіс для тэлевізіі. Толькі вось людзі прыязджаюць, каб згадаць сябе, а не слухаць чарговы выступ мясцовага чыноўніка.

Факты, вядома, гавораць самі за сябе. Кожны год праграму папаўняюць усё больш «актуальнымі» мерапрыемствамі: конкурсы малявання на асфальце «Перамога ў нашых сэрцах», фотазоны з вайсковай тэхнікай, флэшмобы з сімволікай і абавязковыя акцыі «Мы – патрыёты Беларусі!». Дзе тут купальская легенда пра папараць-кветку? Здаецца, яе ўжо пераўтварылі ў брэнд для сувенірнай прадукцыі.

Але, магчыма, менавіта так выглядае сучаснае «ўключэнне народа ў традыцыі» паводле дзяржаўнай канцэпцыі. Замест калектыўнай ночы пад зорамі – «калектыўны фотарэпартаж» для сацсетак. Замест ціхага шэпту над вадой – унісоннае спяванне гімна. Адчуванне, што само свята цяпер – гэта спектакль, дзе галоўная роля ў арганізатара, а гледачам даюць толькі права на апладысменты.

Мая любімая частка свята – гэта зусім не афіцыйны «Купалінскі фаер-шоу», а момант, калі хто-небудзь, наперакор сцэнарам, пачынае спяваць сапраўдную песню, што не з дазволу, а з памяці і сэрца. І вось тут, калі народныя галасы заглушаюць калонкі, я на імгненне веру: традыцыя яшчэ жывая, проста яе трэба адпусціць з-пад патранажу.

Зрэшты, калі глядзець на тое, як улада ўмее перарабляць святы пад патрэбы палітыкі, пачынаеш адчуваць сябе персанажам якога-небудзь беларускага серыяла пра «альтэрнатыўную гісторыю». Купалле, дзе купаешся не ў рацэ, а ў ідэалогіі. Дзе кветкі не шукаюць, а раздаюць з эмблемамі. І дзе галоўнае сонца – гэта прамень пражэктара.

Вось так, мабыць, і выглядае маё Купалле апошніх гадоў – з амаль савецкім прысмакам і лёгкай анімацыяй для тых, хто прыйшоў «пафеставаць». Я ўсё яшчэ спрабую зразумець, ці можа сапраўдная традыцыя выжыць у краіне, дзе яе ператвараюць у яшчэ адзін пункт «плана мерапрыемстваў». Але пакуль у маёй памяці жыве пах травы і агню, я не здамся.

Галоўная купальская магія – гэта не ў феерверках і не ў дэкларацыях, а ў здольнасці людзей захоўваць сваё, нават калі на сцэне ўжо іншая пастаноўка. Застаецца толькі задаць сабе пытанне: а ці патрэбна нам Купалле, калі яно ператварылася ў шоу для справаздачы? Можа, лепш сабрацца ўдваіх, без сцэнараў, і спаліць маленькае вогнішча на ўскрайку… І калі прыйдуць пытацца дазвол, адказаць: «Мы проста шукаем сваю папараць-кветку. А вы?»

Якуб Ясінскі

Фота ілюстрацыйнае, з адкрытых крыніц

Коды, якіх мы заслугоўваем: QR-рэвалюцыя вачыма жыхара Магілёўшчыны

Навіна ад

З 1 ліпеня беларусаў чакае новая забава ў крамах — каб купіць малако ці шампунь, трэба будзе спачатку стаць крыху IT-спецыялістам. Новая сістэма сканіравання QR-кодаў набывае моц, і цяпер нават смятанку без DataMatrix не атрымаецца правесці праз касу.

На днях зайшоў у мясцовы «Еўраопт» па хлеб і малако. Звычайная справа: вітаешся з прадаўшчыцай Таняй, пытаешся пра здароўе, а яна табе ківае — жывём, маўляў. Але цяпер, перш чым узяць хлеб з малаком, трэба прайсці цэлы рытуал. QR-код адсканаваць. Не проста штрых-код, а менавіта QR, які называецца так дзіўна — DataMatrix. Як быццам мы з вамі не ў звычайнай краме на ўскрайку абласнога цэнтра, а на касмічным караблі, дзе ўсе тавары правяраюцца на прадмет легальнасці. Відаць, каб з іншай галактыкі кантрабанду не завезлі.

Калі ўпершыню пачуў пра навінку, вырашыў, што гэта яшчэ адзін спосаб пераканацца, што я невук і жыву ў дзяржаве, якая дбае пра маю адукацыю. Маўляў, хочаш есці — вучыся QR-амі карыстацца, інакш адгэтуль нават кавалак хлеба табе будзе недасяжны. “Ладна, — падумаў я, — добра, што мабільнік ёсць, нават амаль не зламаны”.

Але на практыцы гэта «амаль» стала праблемай. Каса самаабслугоўвання пасля сканавання штрых-кода просіць яшчэ і QR — а гэты код знаходзіцца так блізка ад звычайнага, што тэлефон, як і я, не можа разабрацца, за што хапацца. Першыя пяць хвілін змагання выглядалі забаўна — стаю і махаю пачкам масла, быццам сцягам на дэманстрацыі. Таня смяецца, касірка пажылая глядзіць з суперажываннем, а за мной ужо збіраецца нервовая чарга з такіх жа «экспертаў па лічбавізацыі», як і я.

Разумею, што ўся гэта QR-пастаноўка задумана дзеля барацьбы з нелегальнай прадукцыяй. Але ў мяне, шчыра кажучы, ніколі не было сумневаў у легальнасці мясцовага малака і сыру. Ці ўлады сур’ёзна мяркуюць, што ў наш «Еўраопт» раптам завязуць падробленыя ёгурты з Калумбіі? Што ж, цяпер ёсць прычына хвалявацца: а раптам!

Пакуль стаяў, размахваючы ўпакоўкамі, малады кансультант падказаў лайфхак: трэба, кажа, пальцам прыкрыць адзін код, каб іншы адсканаваўся правільна. Цяпер я сапраўдны маг QR-а, хоць і давялося гэтаму вучыцца на вачах ва ўсіх пакупнікоў. Чамусьці ўспомнілася, як гадоў дзесяць таму нас вучылі ў школе карыстацца электроннай поштай. Цяпер вось дараслі да таго, каб малако прабіваць праз код з «Матрыцы».

Дарэчы, кажуць, што можна яшчэ і дадатак спампаваць — ён табе падкажа, легальны прадукт ці не. Спампаваў. Ён мяне адразу сустрэў чырвоным сігналам на масла расійскага паходжання. Так і жывём цяпер: чырвоны — трывога, зялёны — жыць можна. Адчуваеш сябе агентам выведкі, якому далі сакрэтны інструмент праверкі ворагаў. Цяпер па сланечнікавы алей ежджу як на спецаперацыю, асабліва калі ён расійскі. Хто ведае, можа, нас цяпер па бутэльцы алею і вылічаць?

Што ж, з аднаго боку — забаўна. А з другога — сумна. Бо менавіта гэта і ёсць наша новая рэальнасць: замест таго, каб паляпшаць якасць, прыдумалі яшчэ адзін спосаб ускладніць жыццё пакупнікам. Пытанне толькі, ці стане ад гэтага наша жыццё хоць крышачку лепшым ці проста ператворыцца ў чарговы этап бясконцай беларускай «Матрыцы»?

Напэўна, QR-коды — гэта менавіта тое, што мы заслугоўваем. Хоць бы дзеля таго, каб было над чым пасмяяцца, калі чарговы код упарта не хоча сканавацца.

Якуб Ясінскі

Фота: smartpress.by