У Клімавічах разглядаюць кандыдатуру на прысваенне звання «Ганаровы грамадзянін Клімавіцкага раёна». Кандыдат – толькі адзін.
У камісію па разглядзе кандыдатур на званне «Ганаровы грамадзянін Клімавіцкага раёна» клімавіцкага райвыканкама паступіла ўсяго адна заява – ад ААТ «Клімавіцкі камбінат хлебапрадуктаў».
Прадпрыемства не мудравала і прапанавала прысвоіць званне старшыні мясцовага савета прызначаных «дэпутатаў» – Васілю Захаранку.
Пералічаны шматлікія заслугі кандыдата, якому, як аказалася, на дадзены момант няма роўных.
Сістэма прызначэння ганаровых грамадзян у Беларусі працуе па безальтэрнатыўным прынцыпе, і званні ў асноўным прысвойваюцца чыноўнікам, радзей – медыкам.
Пра тое, каб прызнаць заслугі перад раёнам даярак або механізатараў, гаворка нават не ідзе – павагу яны заслугоўваюць толькі на словах.
У выпадку з Васілём Захаранкам можна толькі абмеркаваць яго кандыдатуру, даслаўшы свой водгук на электронную пошту. Як кажуць, напісаць ліст дробным почыркам.
У Магілёве званне “Ганаровы грамадзянін” усё яшчэ ўручаюць. Вось і нядаўна, са звыклай урачыстасцю, медалём і словамі “дзякуй за ўсё”, яго атрымаў ветэран вайны Міхаіл Цітоў. Хаця, калі прыглядзецца, гэты тытул сёння каштуе прыкладна столькі ж, колькі запрашэнне на суботнік або камплект праўладных буклетаў у паштовай скрыні.
Мяне, як чалавека, што вырас пад магілёўскімі таполямі, заўсёды цікавіла, хто ж тыя абраныя, каго горад уганароўвае. Дзіцячая фантазія малявала іх як герояў з падручнікаў: мастакоў, вучоных, людзей, што адкрылі для Беларусі Марс. Але вось сяджу на кухні, п’ю чай і чытаю навіну: “Ганаровае званне — ветэрану вайны”. І ў галаве раптам уключаецца іранічнае радыё: “А колькі такіх было? А ў чым менавіта гонар, калі ўзнагароджваюць за тое, што для цэлага пакалення было абавязкам, а не подзвігам?”
Усё жыццё мяне вучылі: “Ганаровы грамадзянін — гэта чалавек-легенда, прыклад для ўсіх”. Але, гледзячы на спіс уладальнікаў гэтага звання, узнікае пытанне — дзе сканчаецца сапраўдны гонар, а дзе пачынаецца руціннае раздаванне грамат?
Я, напэўна, не адзіны, хто адчувае, што словы “ганаровы” і “грамадзянін” у афіцыйных дакументах і на вуліцах горада ўжо не сустракаюцца ў прыродзе разам. І вось тут — самая дзіўная частка. Чаму ж нашы ўлады так упарта трымаюцца за фармат узнагарод, які, здаецца, страціў свой сэнс?
Памятаю, як у дзяцінстве мяне вучылі: “Гонару вартыя толькі тыя, хто робіць нешта неверагоднае”. Але што, калі тваё “неверагоднае” — гэта проста выжыць? Міхаіл Цітоў, ветэран вайны, атрымаў званне ў 2025 годзе. Сапраўды, ён змагаўся, выжыў, вярнуўся — як і сотні тысяч ягоных аднагодкаў. І тут не іронія, а смутак: яго асабісты лёс уладкавалі ў статыстыку, яго досвед ператварылі ў нагоду для пратакольнай фотасесіі.
У гэтым уся наша сённяшняя палітычная “ганаровая эканоміка”: статус даюць не за выключнае, а “па плану”. Дзяржава ўжо даўно працуе як банкаўская сістэма сацпакетаў: “Тут ветэрану медаль, тут дырэктару ўніверсітэта грамату, тут — спартсмену кватэру, усім — крыху гонару, каб у справаздачы выглядала душэўна”.
Я не супраць ушанавання ветэранаў. Наадварот, у нашай сям’і таксама ёсць сваякі, што прайшлі вайну, і для мяне іх подзвіг — асабісты боль і гонар. Але чаму ўлады выбіраюць адных і абмінаюць іншых? Хто і як вядзе гэты спіс “пачэсных”, калі ў горадзе яшчэ жывыя дзясяткі такіх жа, але менш медыйных старых, якія не патрапілі ў аб’ектыў чыноўніка?
Здаецца, “ганаровае” перастала быць знакам выключнасці, а ператварылася ў такі сабе “ліст чакання”. Як раздача талонаў у паліклініцы: сёння атрымаў ты, заўтра — сусед, а там і да “чаргі на ўзнагароды” недалёка. Можа, яшчэ крыху — і будзе электронная чарга ў “Мой горад”, дзе можна адсачыць свой статус “патэнцыйнага ганаровага”.
Магчыма, прычына ў тым, што ўлады засталіся без герояў. Сёння цяжка вынаходзіць новых легенд, калі сапраўдны герой — гэта часта чалавек без сувязей, без фота ў газеце, без патрэбных “праектных заслуг”. А для афіцыйнай сістэмы ўсе павінны быць або зручнымі, або “правільна падрыхтаванымі”.
Таму і атрымліваецца, што ўручаюць званне “ганаровага” тым, хто ўжо не можа адмовіцца, не спрачаецца, не задае лішніх пытанняў. Маўклівая цырымонія, некалькі ўзнёслых слоў, фота для справаздачы, дзе горад выглядае добразычлівым і ўдзячным. І ўсё — ідэальна па пратаколе.
А што засталося тым, хто сапраўды жыў з годнасцю, але не быў заўважаны? Хто не паспеў атрымаць медаль, бо жыве ціха і без афіцыйных запрашэнняў? Ды яны і не чакаюць нічога — апроч павагі і памяці. Але тут дзяржава не спяшаецца: гонар цяпер вымяраецца не ў дзеяннях, а ў “спісе ўзнагароджаных”.
Калісьці званне “ганаровы грамадзянін” было амаль як рарытэтны тытул. А цяпер яно ператварлася ў латарэю, дзе шанцы ўзрастаюць з кожным з’ездам ветэранаў і кожнай круглай датай.
Часам мне здаецца, што сапраўдная пашана — як старая магілёўская брукаванка: толькі той, хто ведае, адрозніць камень, пакладзены з любоўю, ад таго, што паклалі “для птушачкі”. Бо сапраўдная павага не патрабуе пратакольных цырымоній. А калі ўсё жыццё ператвараецца ў пагоню за ўзнагародамі, застаецца толькі адно пытанне: ці не пераблыталі мы сапраўдных герояў з тымі, каму проста пашанцавала апынуцца ў патрэбны час у патрэбным месцы?
Можа, калісьці званне “ганаровы” зноў стане рэдкасцю, а не штампам для справаздачы? Ці, можа, мы ўжо навучыліся цаніць сапраўдную пашану — ціха, без медалёў, але з павагай адзін да аднаго?
Займаўся аднаўленнем Віленскага кафедральнага сабора, кансервацыяй карцін у капліцы Святога Казіміра, маляваў для многіх касцёлаў абразы. Зрабіў замалёўкі пейзажаў Белавежскай пушчы, ваколіц Навагрудка, Ашмяншчыны.
330 яго твораў захоўваецца ў Літоўскім мастацкім музеі і экспануецца ў Вільнюскай мастацкай галерэі, але значная частка твораў знікла.
На знакамітай карціне, якая экспануецца ў мінскім доме-музеі Ваньковічаў, “Літоўка з вербамі”мастак адлюстраваў дзяўчыну ў беларускім нацыянальным строі з «пальмамі віленскімі» на фоне віленскага касцёла св. Міхала.
Памёр 21 жніўня 1860 года.
1887 год. У Новым Быхаве нарадзіўся ЯўгенБычкоў.
Беларускі педагог, выкладчык геаграфіі і гісторыі, другі дырэктар Магілёўскага настаўніцкага інстытута і першы рэктар Магілёўскага педінстытута.
У 1921 годзе ўзначаліў барацьбу педкалектыву і студэнтаў за захаванне інстытута ў Магілёве за што быў арыштаваны, але адпушчаны, узначальваў інстытут да яго закрыцця ў 1923 годзе.
Працаваў ў Магілёўскім педтэхнікуме, аддзеле кадраў Магілёўскай фабрыкі штучнага валакна, на рабфаку адноўленага ў 1930 годзе педінстытута.
Арыштаваны ДПУ 3 верасня, расстраляны 4 лістапада 1937 года.
Фота: Партрэт Я. Бычкова магілёўскага мастака Зм. Пухоўскага (1966-2022)
1891 год. Нарадзіўся Фабіян Ярэміч.
Беларускі грамадска-палітычны дзеяч.
Старшыня Беларускага нацыянальнага камітэта ў Вільні, дэлегат І Усебеларускага з’езда (1917), сябра прэзідыума Цэнтральнай беларускай рады Віленшчыны і Гродзеншчыны, Рады БНР (1918).
Быў дэпутатам сейма Польшчы (1922-1935), старшынёй Беларускага пасольскага клуба, лідарам Беларускага сялянскага саюза, Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры. Выдаваў газету «Сялянская ніва» (1925-1930).
Удзельнік ІІ Усебеларускага кангрэса (1944).
У 1945 годзе рэпрэсаваны і зняволены да 1956 года савецкімі ўладамі ў канцлагеры. Памёр 29 чэрвеня 1958 года.
1892 год. Нарадзіўся Браніслаў Тарашкевіч.
Беларускі мовазнавец, палітычны дзеяч, пісьменнік, перакладчык. Акадэмік АН Беларусі.
Аўтар першай агульнапрынятай граматыкі беларускай мовы.
Адзін з лідараў Беларускай сацыялістычнай грамады. Працаваў у Пецярбургскім універсітэце, Мінскім настаўніцкім інстытуце, дырэктарам Віленскай беларускай гімназіі, у Беларускім пасольскім клубе.
Аўтар праекта аўтаноміі Беларусі. За грамадска-палітычную дзейнасць у Заходняй Беларусі пазнаў пераслед польскіх уладаў.
У верасні 1933 года быў абмяняны на вязня Салавецкага лагера, беларускага драматурга Ф. Аляхновіча.
У СССР працаваў загадчыкам аддзела Польшчы і Прыбалтыкі ў Міжнародным аграрным інстытуце ў Маскве.
Даследчык грамат XII стагоддзя, гістарычнай граматыкі беларускай мовы. Аўтар першай «Беларускай граматыкі для школ» – галоўнага падручнікама па беларускай мове ў часы беларусізацыі 1920-х гадоў.
Пераклаў на беларускую мову «Іліяду» Гамера і «Пана Тадэвуша» А. Міцкевіча.
6 траўня 1937 года арыштаваны, 5 студзеня 1938 «двойкай» НКУС і Пракуратуры СССР прыгавораны да расстрэлу. Даследчык Л. Маракоў мяркуе, што Тарашкевіч загінуў у часе катаванняў 29 лістапада 1938 года.
Імем вучонага названы вуліцы ў Маладзечне, Радашковічах, Мінску, ліцэй у польскім Бельску Падляскім. У Вільнюсе ўсталявана памятная дошка.
1892 год. Нарадзіўся Рыгор Шырма.
Беларускі харавы дырыжор, кампазітар, педагог, фалькларыст, грамадскі дзеяч, публіцыст, літаратуразнавец. Народны артыст БССР і СССР, Герой Сацыялістычнай Працы.
Аарганізатар беларускіх хораў у Пружанах, Вільні, Беластоку. Мастацкі кіраўнік і галоўны дырыжор Дзяржаўнай акадэмічнай харавой капэлы БССР (1939-1970).
Сабраў больш за 2 000 беларускіх народных песень.
Выдаў першыя зборнікі Міхася Васілька, Максіма Танка, Сяргея Крыўца. Прапагандаваў творчасць сваіх вучняў-гімназістаў Алеся Салагуба і Валянціна Таўлая.
Неаднаразова арыштоўваўся польскімі ўладамі, сядзеў у Лукішскай турме, у 1942 г. быў арыштаваны НКУС, сядзеў на Лубянцы. Вызвалены паводле хадайніцтва Якуба Коласа і П. Панамарэнкі і высланы ў Казахстан.
Адзін з заснавальнікаў Беларускага таварыства па сувязях з суайчыннікамі за рубяжом» (1964).
Па ўспамінах З. Пазняка, у сярэдзіне 1970-х, Шырма пагадзіўся падпісаць зварот да Л. Брэжнева ў абарону ад зруйнавання старога Мінска і руйнаванне спынілася.
Памёр 23 сакавіка 1978 года.
1913 год. Нарадзілася Ларыса Алексютовіч.
Беларуская танцоўшчыца, балетмайстар. Заслужаны дзеяч мастацтваў.
Працавала ў балетнай групе Беларускага драмтэатра (Купалаўскага), у аб’яднанні музычных эстрадных і цыркавых работнікаў, у Ансамблі беларускай народнай песні і танца Беларускай філармоніі.
У 1950-1973 гадах працавала балетмайстрам ансамбля танца БДУ, выкладчыкам Беларускага харэаграфічнага вучылішча.
Ставіла шэраг сцэнічных танцаў на традыцыйнай аснове («Ручнікі», «Вязанка», «Кола» і інш.). Аўтар вучэбнага дапаможніка «Беларускія народныя танцы, карагоды, гульні», кнігі пра бацьку «Балетмайстар Канстанцін Алексютовіч. Жыццё і творчы шлях».
Памерла ў 2003 годзе.
1919 год. Адкрыты Беларускі абласны музей у Мінску.
З 2009 года – Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь.
Размешчаны ў гістарычным будынку былога банка па вуліцы К. Маркса, 12.
У яго фондах захоўваецца самая вялікая музейная калекцыя ў Беларусі — гэта каля 400 000 адзінак захоўвання.
У структуру музея ўваходзяць 5 філіялаў: Музей гісторыі беларускага кіно, Музей сучаснай беларускай дзяржаўнасці, Дом-музей І з’езда РСДРП, Музей гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Беларусі, Музей прыроды і экалогіі Беларусі.
1922 год. У Стаўрапалі з голаду памёр Еўдакім Раманаў.
Беларускі фалькларыст, этнограф, археолаг, прафесар, настаўнік, “чалавек-універсітэт”.
Аўтар дадаткаў да слоўніка І. Насовіча, 15-ці томнага «Беларускага зборніка» – энцыклапедыі побыту, творчасці, матэрыяльнай і духоўнай культуры беларускага народа ХІХ – пачатку ХХ стагоддзя.
Пад яго рэдакцыяй выйшлі 3 выпускі «Магілёўскай даўніны», выпуск «Крыніц для гісторыі Магілёўскага краю» і іншыя працы. Склаў археалагічныя карты Магілёўскай, Віцебскай і Гродзенскай губерняў, сабраў звесткі пра 1000 гарадзішчаў Беларусі.
Сузаснавальнік Віцебскага, Магілёўскага, Віленскага этнаграфічных музеяў.
Імя вучонага носяць Магілёўскі абласны краязнаўчы музей, бібліятэка і вуліца ў Гомелі, праводзяцца навуковыя раманаўскія чытанні. Усталяваны мемарыяльныя шыльды ў яго гонар у Магілёве на будынку абласнога краязнаўчага музе, у Гомелі на будынку бібліятэкі-філіяла №3.
1949 год. Памёр Юзаф Пузына.
Польскі і беларускі гісторык, пісьменнік, паэт. Доктар філасофіі. Працаваў у міністэрстве замежных спраў Польшчы, рэдактарам міністэрскага часопіса “Messager Polonais”, членам рэдакцыі “Miesięcznik heraldyczny”, кіраўніком аддзела культуры магістрата Чанстаховы.
Аўтар лірычных і сатырычных вершаў, патрыятычных паэм, гімнаў, паэтычных драм, аповесцей. Вывучаў праблемы паходжання княжацкіх родаў ВКЛ, іх палітычную ролю ў жыцці дзяржавы. Аўтар вялікай працы “Вялікае княства Літоўскае да Міндоўга”, мемуараў пра пісьменніцу М. Радзевіч.
1960 год. У БССР ліквідавана Маладзечанская вобласць.
Заснавана 4 снежня 1939 года як Вілейская, 20 верасня 1944 года пераўтворана ў Маладзечанскую. 20 раёнаў вобласці перададзены ў тры іншыя вобласці.
У Мінскую вобласць уключаныВілейскі, Валожынскі, Івянецкі, Крывіцкі, Маладзечанскі, Мядзельскі, Радашковіцкі. У Віцебскую – Браслаўскі, Відзаўскі, Глыбоцкі, Докшыцкі, Дунілавіцкі, Мёрскі, Пліскі, Пастаўскі, Шаркаўшчынскі. У Гродзенскую – Астравецкі, Ашмянскі, Смаргонскі, Юрацішскі.
У краіне засталося 7 сучасных рэгіёнаў: Мінск і 6 абласцей – Брэсцкая, Віцебская, Гомельская, Гродзенская, Магілёўская, Мінская.
1961 год. Нарадзіўся Сяргей Тарасаў.
Беларускі археолаг, гісторык, пісьменнік. Кандыдат гістарычных навук, дацэнт.
Працаваў у Інстытуце гісторыі Акадэміі навук, узначальваў аддзел археалогіі сярэдневяковага перыяду. Спецыяліст у пытаннях узнікнення і развіцця беларускіх гарадоў IX – XVIII стагоддзяў, прыняцця і распаўсюджання хрысціянства на Беларусі, спалучэння і ўзаемаадносін хрысціянства і паганства, узнікнення і развіцця культавага дойлідства XI – XIII стагоддзяў, пісьменнасці і эпіграфікі.
Даследаваў археалагічныя помнікі старажытнага Полацка, Мінска.
Суаўтар навуковай канцэпцыі музея гісторыі Мінска. Аўтар больш чым 50 навуковых прац, падручніка «Мая Радзіма – Беларусь» для 4-га класа школ, аўтар кніг для дзяцей і падлеткаў, суаўтар мастацкіх зборнікаў.
У 1987 – 1999 гадах быў аўтарам і вядучым шэрага праграм Беларускага тэлебачання: «Крок», «Вецер вандраванняў», «Скарбы беларускай гісторыі», «Кола гадзіны», «Беларуская хата».
Аўтар сцэнарыяў мастацкіх і дакументальных фільмаў: «Иди и смотри», «Пастка для зубра. Вітаўт», «Пастка для зубра. Ягайла», «Да вас, сучаснікі мае», «Званы Сафіі», «Слава Оршы», «Буквар», «Замкі Беларусі», «Беларусь на крыжы вякоў» і іншых.
1970 год. Устаноўлена званне Ганаровы грамадзянін Магілёва.
Рашэнне прынята Пятай сесіяй Магілёўскага гарадскога Савета дэпутатаў. Прысвойваецца за выбітны ўклад у развіццё і росквіт горада Магілёва.
Першым Ганаровым грамадзянінам стала ў 1970 годзе Заслужаны настаўнік Лізавета Казлоўская, апошнім – у 2022 годзе – дырэктар ААТ «Мажэліт» Вікенці Ермалёнак.
Усяго 31 ганаровы грамадзянін: удзельнікаў Вялікай Айчыннай вайны – 12, прадстаўнікі адукацыі, культуры, спорта – 10, дзяржаўныя дзеячы – 4, прамыслоўцы і Героі Сацыялістычнай працы – 5.
Новая Інструкцыя аб парядку прысваення звання “Ганаровы грамадзянін горада Магілёва” прынята рашэннем гарсавета 21 красавіка 2022 года.
2005 год. Зацверджаны гербы шэрагу гарадоў Віцебскай вобласці.
