За дзесяць гадоў існавання квазідзяржаўная структура пры магілёўскім аблвыканкаме адкрыла кітайскі рэстаран, майнінгавую ферму ў Крычаве і паставіла 9 тон марожанага ў Кітай.
Дырэктар Магілёўскага агенцтва рэгіянальнага развіцця Яўген Якімаў расказаў пра тое, што ўзначаленая ім структура – адзіная ў сваім родзе, працуе як «атрад спецыяльнага прызначэння з сямі чалавек», зарабляе сама, суправаджае інвестараў «у рэжыме аднаго акна» і выступае «мостам» паміж уладай і бізнесам.
Аднаго ў яго разгорнутым інтэрв’ю не аказалася галоўнага – лічбаў. Колькі менавіта інвестыцый агенцтва прыцягнула ў вобласць за дзесяць гадоў існавання, колькі працоўных месцаў створана, які аб’ём падаткаў прынеслі суправаджаныя праекты? А пытанні гэтыя далёка не святочныя, таму што Магілёўшчына сёння – адна з самых праблемных абласцей краіны.
Поспехі магілёўскага “атрада спецыяльнага прызначэння”
Па выніках 2025 года рэгіён выканаў толькі шэсць з дзевяці мэтавых паказчыкаў, устаноўленых урадам, а валавая рэгіянальная прадукцыя вырасла ўсяго на 0,1 працэнта – пры агульнарэспубліканскім росце ВУП у 1,3 працэнта.
Аб’ём прамысловай вытворчасці ў вобласці ўпаў за год на 3,9 працэнта, складскія запасы пры гэтым выраслі на 45 працэнтаў – да 928 мільёнаў рублёў.
Экспарт тавараў знізіўся на 2,9 працэнта да 2,2 мільярда долараў, экспарт паслуг – на 6,3 працэнта.
У студзені 2026 года прамысловасць паказала тэмп 93,2 працэнта – гэта значыць правал працягнуўся.
Старшыня аблвыканкама Анатоль Ісачанка наўпрост прызнаў, што шэраг раёнаў, уключаючы Крычаўскі, Краснапольскі і Магілёўскі, выканалі менш паловы сярэдніх паказчыкаў па вобласці. Незалежныя назіральнікі ўжо параўноўваюць рэгіён з хранічна стратнай Віцебскай вобласцю.
Адзіныя ў краіне
На гэтым змрочным фоне бадзёрыя справаздачы пра «поспехі» агенцтва – адкрыццё аднаго кітайскага рэстарана ў Магілёве, пастаўка 9 тон марожанага ў правінцыю Хэнань, майнінгавая ферма ў Крычаве – выглядаюць, мякка кажучы, несувымерна маштабу задач.
Калі гэта дзесяцігадовы вынік «адзінай у краіне» рэгіянальнай структуры па прыцягненні інвестыцый, то ўзнікае пытанне: у чым менавіта яе ўнікальнасць?
Унікальнасць, відаць, у іншым – у самой інстытуцыйнай канструкцыі. МАРР – гэта адкрытае акцыянернае таварыства са стопрацэнтным дзяржаўным капіталам, заснаванае аблвыканкамам.
У чым унікальнасць агенцтва?
Чыноўнікі там фармальна не працуюць, заробак як чыноўнікі не атрымліваюць. Але паслугі – суправаджэнне інвестараў, бізнес-планы, маркетынгавыя даследаванні, арэнда ў «бізнес-інкубатары» – аказваюцца за грошы. І тут узнікае адразу некалькі нязручных пытанняў:
Сумленная гэта канкурэнцыя з прыватным сектарам? Роўна тыя ж паслугі – кансалтынг, юрыдычнае суправаджэнне здзелак, маркетынгавыя даследаванні – на рынку аказваюць прыватныя кампаніі. Але ў іх за спінай няма аблвыканкама. Інвестар, які прыходзіць «у агенцтва пры вобласці», купляе па рынкавым прайсе нефармальны адміністрацыйны рэсурс, які прыватнік прапанаваць фізічна не можа.
Дзе мяжа паміж дзяржфункцыяй і камерцыяй? Прыцягненне інвестыцый у рэгіён – гэта прамая задача ўлады, на якую ўжо выдзяляюцца бюджэтныя грошы праз аддзелы эканомікі выканкамаў, праграму «Адзін раён – адзін праект», Указ №235 па паўднёва-ўсходнім рэгіёне. Калі адначасова існуе ААТ, якое бярэ грошы за тую ж дзейнасць, узнікае падвойная аплата адной і той жа працы – спачатку праз падаткі, потым праз рахунак ад агенцтва.
Наколькі ўсё гэта празрыста? ААТ з дзяржаўнай доляй не абавязана адчытвацца перад публікай так, як бюджэтная ўстанова. Публічных паўнамоцтваў – амаль як у дзяржоргана, а раскрыцця фінансаў – як у камерсанта. Менавіта таму ў вялікім інтэрв’ю дырэктара няма ні аб’ёму прыцягнутых інвестыцый, ні выручкі агенцтва, ні структуры даходаў. Ёсць «дзясяткі суб’ектаў малога прадпрымальніцтва» ў інкубатары, «больш за 40 дагавораў на суправаджэнне» і агульныя словы пра «каталізатар эканамічных працэсаў».
Пытанне, уласна кажучы, простае. Калі агенцтва працуе ўжо дзясяты год і з’яўляецца «ўнікальным інструментам», лагічна чакаць, што рэгіён пад яго суправаджэннем будзе калі не ў лідарах, то хаця б у моцных сярэдняках. Але Магілёўшчына – у антылідарах, з падаючай прамысловасцю, прасядаючым экспартам і перапоўненымі складамі.
Або інструмент не працуе, або працуе не на тое, што дэкларуе.
У любым з гэтых выпадкаў рыторыка пра «атрад спецыяльнага прызначэння», «буцікавы падыход» і «мост паміж дзяржавай і бізнесам» – казкі пра белага бычка для апраўдання сэнсу існавання яшчэ адной магілёўскай кармушкі для чыноўнікаў.
З-за змяненняў клімату Беларусь чакаюць засуха, спякота, навадненні і знікненні балот, сцвярджае магілёўскі эколаг, кандыдат геаграфічных навук Ганна Скрыган.
Адказваючы ў сваім тэлеграм-канале “Непрыемны клімат” на пытанне “Ці праўда, што Беларусь атрымае выйсце да мора з-за пацяплення клімата?” магіляўчанка, якая цяпер жыве ў Польшчы, піша, што гэта пытанне не стагоддзяў, а дзясяткаў тысяч гадоў.
“Гэта не значыць, што Беларусі няма чаго баяцца ад кліматычных зменаў. Мора не прыйдзе – а вось засухі, паводкі рэк, экстрэмальная спякота і знікненне балот Палесся – гэта ўжо адбываецца. Проста цяпер. Клімат змяняецца не толькі праз мора” – піша эколаг.
Яна ўказвае, што бліжэйшае да Беларусі мора – Балтыйскае, якое знаходзіцца на адлегласці 257 км. Самая нізкая кропка ў краіне – рака Нёман, што цячэ на вышыні 90 метраў ад узроўня мора.
Ганна Скрыган прыводзіць даныя, што да 2100 года пры высокіх выкідах узровень мора падымецца на 0,63 – 1,01 метра. У экстрэмальным сцэнары – да 2 метраў. “Гэта значыць пры самым песімістычным прагнозе да 2100 годзе мора паднімецца на два метры. А трэба – 90 метраў. Розніца – ў 45 разоў” – адзначае кандыдат геаграфічных навук.
Каля 4 тыс. рублёў скрала з банкаўскага рахунку падапечнага пенсіянера 18-гадовая сацыяльны работнік.
Калі мужчына заўважыў буйную нястачу грошай на рахунку, то звярнуўся ў Ленінскі РУУС Магілёва. Як аказалася, грошы былі скрадзены праз мабільнае прыкладанне, і зрабіла гэта 18-гадовая сацыяльны работнік адной з арганізацый горада.
Паводле міліцыі, дзяўчына прыходзіла да пенсіянера дапамагаць па дому і заўважыла пароль, праз які мужчына заходзіць у інтэрнэт-банкінг. Дачакаўшыся, пакуль падапечны пакіне тэлефон, яна ўвяла пароль і перавяла з рахунку пэўную суму грошай. Упэўнішыся, што транзакцыя прайшла паспяхова, яна ў далейшым штодня паўтарала такі крадзеж. Сродкі выдатковала на таксі і пакупкі на маркетплэйсах.
Цяпер у адносінах да дзяўчыны ўзбуджана крымінальная справа.
На YouTube з’явіўся дакументальны фільм рэжысёра з Магілёва Вячаслава Сікоры “Как нас предали. Беларусь 2020”.
У фільме, сцэнар якога разам з Сікорам пісаў і яго калега Віталь Кандраценка, робіцца спроба аналізу дзеянняў лідэраў масавых пратэстаў 2020 года ў Беларусі.
Стужка, якая ёсць свайго роду аповедам рэжысёра ад яго імя, спрабуе паказаць, што пратэсты былі зліты дзеяннімі жаночай тройцы – Марыяй Калеснікавай, Веранікай Цапкала і Святланай Ціханоўскай, а таксама набліжаных да апошняй Марыяй Мароз, Ганнай Красулінай і Вольгай Кавальковай. Гэтыя жанчыны, як мяркуе рэжысёр, здрадзілі антыдыктатарскаму руху беларусаў, канчаткова развязалі рукі рэжыму Лукашэнкі для бясконцых рэпрэсій і палітычнага пераследу.
Фільм нагадвае, што існавала першапачатковая ўстаноўка, якую давалі яшчэ да сваіх затрыманняў і асуджэнняў Мікалай Статкевіч і Сяргей Ціханоўскі, на байкот выбараў пасля рэгістрацыі кандыдатаў. У фільме праводзіцца думка, што супраць гэтага варыянта выступала каманда Віктара Бабарыкі і асабіста Марыя Калеснікава, якая пазней так выказалася ў інтэрв’ю Дудзю: “У мяне не было задачы звяргаць тырана”.
Трэба адзначыць, што выкладзеныя ў фільме Вячаслава Сікоры факты – гэта тэма для маштабных даследаванняў і дыскусій, а адназначнасць пададзеных ацэнак выглядае як прынамсі спрэчная.
Таксама, у фільме не цалкам раскрыты перадумовы народнага незадавальнення дыктатарскім рэжымам і наогул стыхійнасць пратэстаў. У прыватнасці, цалкам адсутнічае аналіз праяўлення паўсюднай салідарнасці падчас пандэміі каранавіруса, калі ўлада паставілася да праблемы цалкам абыякава і цынічна. А менавіта гэта, выглядае, стала спускавым кручком для далейшых пратэстаў.
Адсутначае ў амаль палутарагадзінным фільме нават узгадка пра шматгадовую, да “антыдармаедскіх” пратэстаў 2017 года, руплівую дзейнасць апазіцыі, праваабаронцаў і незалежных журналістаў па выкрыцці злачынстваў рэжыму Лукашэнкі і паўсюднае парушэнне ім законаў і грэбаванне правамі чалавека.
На дадзены момант фільм паглядзелі каля 70 000 чалавек. Фільм пакуль не атрымаў дастатковага розгаласу і абмеркавання ў незалежнай беларускай прэсе, але сваё меркаванне аб ім выказаў Зянон Пазьняк: “Можна выказаць дастаткова крытыкі, але паглядзець варта. Выразна паказана выкарыстаньне і здрадніцкая роля “жаночага агентурнага легіёна” ў падзеях 2020 г., за якім стаялі расейскія службы, газпрамаўскія банкіры і функцыянеры”.
Пры ўсёй палемічнасці выкладзеных у матэрыяле высноў, фільм магілёўскага рэжысёра можна лічыць адной з першых творчых спроб публічнага асэнсавання і ацэнкі дзеянняў лідэраў пратэстаў 2020 года ў Беларусі.
Фота: скрыншот фільма “Как нас предали. Беларусь 2020”
Усходнія славяне лічылі, што ў гэты дзень прачынаюцца русалкі, з вады яны паднімаюцца зірнуць на белае святло і просяць у людзей палатна – атуліць голае цела. Яшчэ да зары некаторыя сялянкі прыносілі паношаную чыстую кашулю, ручнік ці кавалак палатніны, бо верылі, што гэты клопат адгукнецца дабром: русалкі засцерагуць ад глыбокай вады і іх, і мужа, і дзяцей.
Дзень кітайскай мовы ў ААН.
Кітайская мова была прызнана афіцыйнай мовай ААН у 1946 годзе, у 1973 годзе яна была ўключана ў лік шасці працоўных моў ААН. У свеце, паводле статыстыкі, на кітайскай гавораць 1,3 мільярды чалавек.
Дата святкавання абрана не выпадкова. Па легендзе, стваральнікам кітайскага пісьменства лічыцца прыдворны гістарыёграф Цан Цзэ і менавіта ў гэты дзень, які супадае з пачаткам сезона “гуюй” (“дождж проса”), нябесныя сілы аддзячылі Цан Цзэ за стварэнне кітайскага пісьменства, паслаўшы жыхарам Паднябеснай дождж з хлебных зерняў, які выратаваў многіх людзей ад голаду.
Пісьмовая кітайская мова лічыцца адной з самых складаных у свеце, у ёй выкарыстоўваецца каля 80 000 іерогліфаў. Пры гэтым у паўсядзённым жыцці кітайцы звычайна карыстаюцца 2000–5000 іерогліфаў.
1626 год. Вечарам загарэўся Магілёў.
Згарэлі цэнтр разам з недабудаванай ратушай, умацаванні Бліжняга Вала.
1639 год. Магілёўскі друкар Спірыдон Собаль быў выгнаны з Маскоўскай дзяржавы.
У 1637–1639 гадах Собаль займаўся асветніцкай дзейнасцю, прадаў маскоўскаму выдаўцу Бурцаву-Пратапопаву шрыфты, планаваў адкрыццё друкарні і школы друкароў. Бурцаў напісаў на яго данос (верагодна, баючыся канкурэнцыі), абвінаваціўшы ў “лацінстве” і “ерасі”.
1660 год. Нарадзіўся Крыштоф Завіша (1660–1721).
Дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай, пісьменнік-мемуарыст. Ваявода менскі, староста менскі і чачэрскі.
Навучаўся ў Віленскай акадэміі, потым у Кракаве.
Браў актыўны ўдзел у палітычным жыцці: некалькі разоў абіраўся дэпутатам на соймы, маршалак.
Адзін з асноўных фундатараў капліцы Святога Феліцыяна ў касцёле Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі пры калегіуме езуітаў у Мінску.
Аўтар пераробкі італьянскага раману «Любасць бяз зменаў», шэрагу прамоваў на соймах, сабраных ягонай дачкой Барбарай Радзівіл у кнізе «Водгук прыемных мелодыяў» і іншых.
Найбольш значнае з літаратурнай спадчыны К. С. Завішы – яго мемуары, у якіх апісваюцца палітычныя падзеі і шляхецкі побыт Рэчы Паспалітай XVII–XVIII стагоддзяў.
1855 год.Яўстах Тышкевіч заклаў Музей старажытнасцяў у будынку бібліятэкі Віленскага ўніверсітэту.
Музейныя прадметы былі сістэматызаваны паводле калекцыйнага прынцыпу, што адпавядала дасягненням экспазіцыйнай практыкі тагачаснай Еўропы. На момант адкрыцця экспазіцыя выглядала наступным чынам: калекцыя манет і медалёў, гравюр, геаграфічных карт і атласаў, карцін, партрэтаў і скульптур, дыпломаў, рукапісаў, аўтографаў гістарычных дзеячаў; мемарыяльная калекцыя, у складзе якой меліся скарбы мясцовых шляхецкіх родаў; археалагічная калекцыя; бібліятэка.
1895 год. Нарадзіўся Ежы Петэрбурскі (1895–1979).
Польскі, беларускі дырыжор і кампазітар. Вядомы як аўтар музыкі танга “Стомленае сонца” і вальса “Сіняя хустачка”.
Вучыўся ў Варшаўскай кансерваторыі, Венскай акадэміі музыкі. Імрэ Кальман высока цаніў яго талент. Працаваў у аркестры варшаўскага тэатра-кабарэ «Qui Pro Quo».
Аўтар аперэт, музыкі да многіх польскіх кінафільмаў 1930-х гадоў, песень. Найбольшую вядомасць Петэрбурскаму прынеслі яго танга. Сярод самых знакамітых танга «Апошняя нядзеля».
У верасні 1939 года атрымаў савецкае грамадзянства і ўзначаліў Дзяржаўны джаз-аркестр БССР. Для свайго калектыву напісаў вальс «Сіняя хустачка». У 1942 годзе ўступіў у польскую армію Андэрса.
Пасля вайны з’ехаў у Лацінскую Амерыку, з 1949 па 1967 жыў у Аргентыне і працаваў у Teatro El Nacional у Буэнас-Айрэсе капельмайстрам. Разам з паэтам А. Шэвахам напісаў вядомую калыханку на ідышы, якая ўваходзіла ў рэпертуар Сары Горбі. У 1967 годзе вярнуўся ў Польшчу.
Памёр 7 кастрычніка 1979 года. Пахаваны на варшаўскіх могілках Старыя Павонзкі.
1906 год. Адна з першых сцэнічных пастановак на беларускай мове адбылася ў маёнтку Пятроўшчына (цяпер у межах Мінска).
Арганізатары А. Бурбіс, А. Уласаў, С. Кукель і іншыя. Была пастаўлена камедыя М. Крапіўніцкага «Па рэвізіі».
“Па рэвізіі” – аднаактавая п’еса-вадэвіль, напісаная Маркам Крапіўніцкім у 1882 годзе, апублікаваная ў 1885, папулярная ў беларускіх тэатрах пачатку XX стагоддзя.
Сцэну абсталявалі на падворку. Прысутнічала больш за 300 гледачоў. Прадстаўленне ішло ў музычным суправаджэнні цымбалаў, скрыпак і бубнаў. Прагучалі таксама вершы Янкі Купалы ў выкананні Бурбіса.
Марк Крапіўніцкі
1910 год. Загінуў Сяргей Палуян (1890–1910).
Беларускі публіцыст, празаік, літаратуразнавец, адзін з кіраўнікоў Беларускай сацыялістычнай грамады.
Аўтар апавяданняў, вершаваных і драматычных твораў, рэцэнзій, першага ў беларускай крытыцы агляднага артыкула «Беларуская літаратура ў 1909 г.», першага гістарычнага нарыса новай беларускай літаратуры «Беларуская паэзія ў яе тыповых прадстаўніках».
Даследаваў украінскую культуру і літаратуру, беларуска-ўкраінскія літаратурныя сувязі.
Адстойваў правы беларусаў на развіццё сваёй мовы і культуры.
Сябраваў з Янкам Купалам, Якубам Коласам, М. Багдановічам, Цішкам Гартным, Ядвігіным Ш. і іншымі.
Скончыў жыццё самагубствам у 1910 годзе, у 20 гадовым узросце.
Памяці Сяргея Палуяна Янка Купала прысвяціў паэму «Курган» і верш, Максім Багдановіч —зборнік «Вянок» і верш, Ядвігін Ш. — верш у прозе «Раны».
1918 год. “Менскае беларускае прадстаўніцтва” дамаглося згоды германскага камандавання на стварэнне груп беларускіх саветнікаў пры акупацыйнай адміністрацыі – губернскіх і павятовых камендантаў.
Раман Скірмунт – лідар прадстаўніцтва.
1939 год. На другі дзень пасля ўхвалення ЦК ВКП(б) і Саўнаркамам СССР пераноса сталіцы з Мінска, ЦК КП(б)Б вызначыла тэрмін пераноса сталіцы ў Магілёў – лістапад 1939 года.
Мары магілёўцаў не ажыццявіліся. Планы пераносу былі скасаваны пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР у верасні 1939 года.
1957 год. Нарадзілася Людка Сільнова.
Беларуская паэтэса. Скончыла БДУ.
Працавала на Маладзечанскай фабрыцы мастацкіх вырабаў, БДУ, ва ўстановах асветы Уздзенскага раёна і Мінска, у Нацыянальнай бібліятэцы.
Вершы паэтэсы перакладзены на польскую, украінскую, славацкую мовы. Аўтар 6 кніг і зборнікаў паэзіі.
1960 год. Створана першае ў БССР Магілёўскае абласное аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі на чале з Пятром Шасцярыкавым.
1986 год. У Мінску на Траецкім прадмесці некалькі дзясяткаў удзельнікаў Афганскай вайны, нацкаваных камсамолам і КДБ, напалі на падлеткаў, што святкавалі Гуканне вясны.
Пра разгон гукання вясны з дзённіка археолага Міхася Чарняўскага:
“22 красавіка[…] Сёння ж мне расказалі, што 20 красавіка (1986 г.), у нядзелю, група невядомых жорстка збіла школьнікаў мастацкай школы-інтэрнату, якія “гукалі вясну” у Траецкім прадмесьці на “Выстаўцы аднаго дня”.”
На вуліцы Першамайскай у Магілёве здарыўся пажар у кавярні.
Супрацоўнік выклікаў ратавальнікаў: у зале ўстановы пачаў гарэць кандыцыянер.
Работнік да таго часу ўжо выйшаў на вуліцу. Да прыезду брыгады з памяшкання валіў дым, унутры стаяла шчыльнае задымленне. Пажар патушылі аператыўна. Кандыцыянер згарэў поўнасцю, у зале пацярпела аздабленне. Пацярпелых няма. З фатаграфій, прадастаўленых экстраннымі службамі, няцяжка зрабіць выснову, што надзвычайнае здарэнне адбылося ў «Таверне на Паштовай», якая, дарэчы, не мае ніякага дачынення да раёна Паштовай вуліцы – да рэвалюцыі яна была працягам Пажарнага завулка ад яго скрыжавання з Вялікай Садовай (цяпер Ленінская) у бок фельдшарскай школы (медыцынскага каледжа).
Міжнародны Дзень пралескі (International Snowdrop Day, з 1984 года).
Радзіма свята – Вялікабрытанія. У паўночным паўшар’і, у залежнасці ад кліматычнай зоны, пралескі зацвітаюць ад студзеня да красавіка.
Лацінская назва пралескі – “галянтус” – “малочная кветка”. Расліна вядома з 1 тысячагоддзя, у сярэдявеччы яе шанавалі як сімвал бязгрэшнасці.
У розных краінах кветку называюць па-рознаму: ангельцы – снежная кропля, снежная завушніца, чэхі – сняжынка, немцы – снежны званочак, у нас – пралеска.
Адна старажытная легенда абвяшчае, што калі Адам і Ева былі выгнаныя з раю, то пайшоў снег. Ева змерзла і стала плакаць, успамінаючы аб цёплых райскіх садах Эдэма. Каб суцешыць яе, Бог ператварыў некалькі сняжынак у кветкі пралескі. Убачыўшы кветкі, Ева павесялела і ў яе з’явілася надзея на лепшае.
Пралеска – сімвал надзеі.
Пралеска – сваячніца нарцыса, належаць да сямейства амарылісавых.
1655 год. Пад час вайны Расіі з Рэччу Паспалітай (1654–1667) магілёўцы, якія перайшлі на бок Масквы, вытрымалі аблогу войскаў гетмана Радзівіла быццам бы дзякуючы іконе Магілёўскага Богаяўленскага храма.
Штурмы горада адбываліся 28 лютага, 18-19 сакавіка, 19, 23 красавіка, 11 мая 1655 года.
Першы раз ікону выкарысталі ў мэтах абароны горада ў 1655 годзе, у тым ліку 19 сакавіка (1 красавіка) 1655 года, у дзень святых мучанікаў Хрысанфа і Дарыі.
З гэтага часу Магілёва-Брацкая ікона Божай Маці прызнаецца цудатворнай. Захоўвалася ў Брацкім Богаяўленскім мужчынскім манастыры да пачатку XX стагоддзя.
Потым Божая Маці праславіла свой абраз у 1708 годзе, калі князь Меньшыкаў, будучы ў Магілёве, задумаў адпомсціць жыхарам горада за забойства «маскавіцян» у 1661 годзе падчас паўстання гараджан супраць маскоўскага гарнізона. Паводле падання, стоячы ў Богаяўленскім храме перад цудатворным абразом, ён раптам быў павалены на зямлю невядомай сілай і пасля гэтага, застрашаны і збянтэжаны гневам Божым, больш не адважваўся ні ўваходзіць у царкву, ні задумваць спусташэння непакорлівага горада над Дняпром.
А ў 1910 годзе Божая Маці выратавала ўвесь горад ад знішчэння агнём. Тады загарэлася прадмесце Лупалава, пажар з-за ветру перайшоў у горад і пагражаў Васкрасенскай царкве і Богаяўленскаму манастыру. Магілёўцы вынеслі цудатворны абраз на агорнутыя полымем вуліцы – і вецер, раптам павярнуўшы, пагнаў агонь у зваротным напрамку ад цэнтра горада.
Пасля бязбожнага ліхалецця XX стагоддзя лёс цудатворнай Магілёва-Брацкай святыні невядомы.
У Трохсвяціцельскім кафедральным саборы Магілёва знаходзіцца старажытны спіс (рэпліка) абраза.
1734 год. Справаводам Магілёўскага магістрата абраны Юры (Рыгор, Ежы) Трубніцкі (1680–1747).
Адзін з аўтараў “Магілёўскай хронікі». Вёў запісы за 1701–1747 гады. Пісаў на польскай мове. Член магістрата з 1725 года, рэгент гарадской канцылярыі з 1734 года.
Працягнуў працу свайго папярэдніка Трафіма Сурты. Першы запіс, зроблены яго рукой адносіцца да восені 1709 года, апошні – да 1746 года.
У якасці крыніц інфармацыі выкарыстоўваў успаміны сучаснікаў і сведкаў падзей, дакументальныя матэрыялы магілёўскага архіва, гісторыка-летапісныя крыніцы і ўласныя назіранні. У рукапіс хронікі ўнёс алегарычную сатыру «Карнавал іншаземны ў Польшчы», зроблены ім пераказ падзей з кніг па гісторыі Даніі і Швецыі.
Пасля смерці Юрыя напісанне Магілёўскай хронікі працягнуў яго сын Аляксандр, магілёўскі купец і дарадца магістрата, які вёў хроніку з 1747 па 1788 год. Справу Юрыя і Аляксандра працягнуў сын апошняга Міхаіл, які давёў змест летапісу да 1856 года.
1773 год. У Варшаве распачалася праца Вальнага сойму, які зацвердзіў першы падзел Рэчы Паспалітай (адбыўся ў 1772 годзе).
Да Расіі адыйшлі беларускія землі ў 92 тысяч км² з 1 мільёнам 300 тысяч чалавек – па Дзвіне, Друці, Дняпру, уключаючы Віцебск, Полацк, Мсціслаў, Магілёў, Гомель.
1850 год. Вялікабрытанія і ЗША падпісалі дамову аб сумесным будаўніцтве Панамскага канала (пазней ЗША вырашылі будаваць канал саматугам).
Панамскі канал – суднаходны канал, які злучае Панамскі заліў Ціхага акіяна з Карыбскім морам і Атлантычным акіянам, размешчаны на Панамскім перашыйку на тэрыторыі дзяржавы Панама.
Канал аказаў неацэнны ўплыў на развіццё суднаходства і эканомікі ў цэлым у Заходнім паўшар’і і ва ўсім свеце, што абумовіла яго надзвычай высокае геапалітычнае значэнне.
Дзякуючы Панамскаму каналу марскі шлях з Нью-Ёрка ў Сан-Францыска скараціўся з 22 500 да 9 500 км.
Ідэю будаўніцтва Панамскага канала падаў ураджэнец Крычава Аляксандр Галынскі (1816–1893) – журналіст, падарожнік, аўтар падрабязнай карты Каліфорніі.
1881 год. Нарадзіўся Валянцін Волкаў (1881–1964).
Народны мастак БССР, прафесар, аўтар выяў герба БССР (1927, 1938), мадыфікацыя якіх з’яўляецца цяперашнім афіцыйным гербам Беларусі.
З 1919 года жыў на Беларусі. Выкладаў у Віцебскім мастацкім тэхнікуме, Мінскім мастацкім вучылішчы, тэатральна-мастацкім інстытуце, кіраваў мастацкімі студыямі Саюза архітэктараў БССР, юных талентаў пры Доме народнай творчасці ў Мінску.
Бацька Анатоля Волкава і дзед Сяргея Волкава, таксама мастакоў.
Працаваў у жанрах тэматычнай карціны, пісаў пейзажы, нацюрморты. Ствараў сюжэтна-тэматычныя карціны, прысвечаныя гісторыі Беларусі, партрэты.
У 1918 годзе ў Петраградзе ён займаўся ўбраннем горада да 1-й гадавіны Кастрычніцкай рэвалюцыі – працы захоўваюцца ў Дзяржаўным Рускім музеі. Адзін з першых беларускіх жывапісцаў стварыў вобраз Леніна.
Ілюстраваў і аформіў шэраг кніг для Дзяржаўнага выдавецтва БССР.
Сярод яго шматлікіх работ – «Кастусь Каліноўскі», «Барыкады», партрэты М. Багдановіча, М. Гусева, дзеячаў тэатра імя Я. Купалы. Шырокую вядомасць мае велізарная кампазіцыя «Мінск 3-га ліпеня 1944 года» (фота).
1881 год. Нарадзіўся Усевалад Ігнатоўскі (1881–1931).
Беларускі грамадскі дзеяч, гісторык, першы прэзідэнт Беларускай акадэміі навук (1928–1931), яе акадэмік і акадэмік Усеўкраінскай акадэміі навук.
Займаўся рэвалюцыйнай дзейнасцю. Працаваў Членам Часовага ваенна-рэвалюцыйнага камітэта ССРБ, наркамам земляробства, асветы, членам Прэзідыума ЦВК БССР (1920–1930), прафесарам БДУ, старшынёй Інбелкульта, першым прэзідэнтам Акадэміі навук і дырэктарам Інстытута гісторыі.
Актыўны распрацоўшчык палітыкі беларусізацыі, барацьбіт за ўзбуйненне БССР. Увёў новую перыядызацыю гісторыі Беларусі.
У 1930 годзе патрапіў пад рэпрэсіі, зняты з пасады Прэзідэнта Акадэміі навук. Выклікаўся на допыты ў ДПУ. Пасля аднаго з іх скончыў жыццё самагубствам. Паводле другой версіі быў застрэлены супрацоўнікамі ДПУ ў сваім доме 4 лютага 1931 года.
Яго імя носіць Камянецкая цэнтральная раённая бібліятэка, на будынку якой устаноўлена мемарыяльная дошка.
1908 год. Нарадзіўся Вільгельм Гараўскі.
Беларускі празаік. Брат літаратара Адама Гракала-Гараўскага, унук мастака Гілярыя Гараўскага.
Максім Гарэцкі адгукаўся пра яго так: «Змалку, як і ўсе сялянскія дзеці, быў пастухом, пасля вучыўся, але пашкодзіла вайна і акупацыя», «пад уплывам польскага патрыятызму» ў 1921 годзе, у 13 гадоў, выехаў у Польшчу, але праз два месяцы вярнуўся ў БССР. Трапіў у Інстытут сацыяльнага перавыхавання (дзіцячы прытулак) у Мінску, адкуль потым уцёк і як беспрытульнік вандраваў па Украіне і Каўказе.
Скончыў польскі педтэхнікум. Выкладаў у польскіх школах у Беларусі. Пісаў на польскай і беларускай, друкаваўся ва «Узвышшы» і «Маладняку», у мінскіх і бабруйскіх выданнях. Ягоная лірычная імпрэсія «Скрыпка», аповесць «На ўздыме» выклікалі рэзананс.
У 1931 годзе браў удзел у І Усесаюзным з’ездзе польскіх пралетарскіх пісьменнікаў. Арыштаваны ў пачатку 1937 года. Расстраляны НКУС 27 жніўня 1937 года.
Гракала-Гараўскія належылі да старажытнага герба «Кораб», які вядомы з XIII стагоддзя
1926 год. Нарадзіўся Барыс Аракчэеў (1926–2013).
Беларускі мастак, педагог. Заслужаны дзеяч мастацтваў.
Працаваў у станковым жывапісе, у жанрах пейзажа, нацюрморта, тэматычных карцін і батальных сцэн. Пад час вайны служыў у Бабруйску, Мінску.
Скончыў Мінскае мастацкае вучылішча, Тэатральна-мастацкі інстытут (першы выпуск, разам з будучымі народнымі мастакамі А. Анікейчыкам, В. Грамыкам, А. Кашкурэвічам i Л. Шчамялёвым).
Сярод яго твораў – пейзажы, нацюрморты, серыя партрэтаў сучаснікаў і знакамітых людзей. З’яўляўся адным з чатырох стваральнікаў дыярамы «Мінскі кацёл» у Музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны.
Выкладаў у Мінскім мастацкім вучылішчы, Акадэміі мастацтваў, з’яўляўся настаўнікам многіх вядомых беларускіх мастакоў.
Творы мастака знаходзяцца ў шматлікіх музеях: у Нацыянальным мастацкім музеі, Фондзе Саюза Мастакоў, Магілёўскім мастацкім музеі і іншых, галерэях Гомеля, Светлагорска, Полацка, Крупак, Баранавічаў, у прыватных калекцыях замежных краін.
Імя мастака носіць галерэя ў г. Крупкі.
1934 год. Гістарычнае фота лохнескай пачвары, нэсі.
Палкоўнік медыцынскай службы хірург Кенэт Уілсан ішоў з прыяцелем па беразе возера Лох-Нес. Таварыш Уілсана раптам застыў на месцы, узіраючыся ў возера, і выклікнуў: “Божа, ды гэта ж пачвара!”. Уілсан павярнуўся і ўбачыў у вадзе, прыкладна за 200 метраў ад берага, дзіўную жывёліну. Хірург спешна схапіў фотаапарат і зрабіў чатыры здымкі. Праз пару хвілін пачвара пагрузілася ў водную роўнядзь і знікла з выгляду. З чатырох здымкаў толькі адзін захаваў профіль невядомай свету істоты.
Гэты здымак зрабіў фурор ва ўсім свеце. Ён быў надрукаваны ў “Дэйлі мэйл”. Экспертыза пацвердзіла сапраўднасць здымка.
Было вызначана, што на ім адлюстраваны старажытны плезіязаўр. Навукоўцы даказалі, што плезіязаўр цалкам мог ацалець у возеры Лох-Нес, калі яно аддзялілася ад мора. Асяроддзе пасялення цалкам падыходзіла яму. Глыбіня возера складае да 330 метраў, што глыбей Паўночнага мора, дно рассечана расколінамі, дзе можна схавацца, а рыбы для пражытка плезіязаўра там дастаткова.
Лічыцца, што першая пісьмовая згадка аб пачвары зроблена абатам шатландскага Аёнскага манастыра Адамнанам, каля 700 года.
1939 год. Прынята пастанова ЦК ВКП(б) і Саўнаркама СССР “Аб гарадскім будаўніцтве ў Магілёве ў сувязі з пераводам сталіцы БССР».
Пытанне аб пераносе сталіцы было пастаўлена яшчэ 16 снежня 1937 года Пратаколам палітбюро № 56 ЦК ВКП(б) за 11 снежня 1937 – 21 студзеня 1938 года, дзе ў пункце 114 запісана: “Прыняць прапанову… аб пераводзе сталіцы…”.
Мары магілёўцаў стаць сталічнымі жыхарамі не ажыццявіліся. Планы пераносу былі скасаваны пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР у верасні 1939 года. Верагодна, дзякуючы гэтаму, цэнтр Магілёва, у пэўнай ступені, захаваў свой аўтэнтычны выгляд.
1970 год. На Волжскім аўтазаводзе (пабудаваны італьянцамі) на базе “Fiat” быў сабраны першы ВАЗ-2101 – у народзе “капейка”.
Гэта адбылося а 7:00. Першы аўтамабіль звёў з канвеера італьянскі шэф-інструктар. Рытмічная праца галоўнага канвеера пачалася толькі ў жніўні.
У розных мадыфікацыях было выраблена ў 1970-1988 гадах 4,85 мільёнаў “капеек”. Апошні аўтамабіль на базе ВАЗ-2101 выраблены 17 верасня 2012 года.
2013 год. Узровень Дняпра ў Магілёве дасягнуў абсалютнага максімума 661 см. Найвялікшы паказчык за ХХІ стагоддзе.
Крытычным з’яўляецца ўзровень у 610, а небяспечным – 620 см.
У гэтым, 2023 годзе, максімуму вышыня вады ў Дняпры ў Магілёве дасягнула 7 красавіка – 570 см.
Гістарычны максімальны пад’ём вады рэгістраваўся 24 красавіка 1931 года – 853 см, калі вада пералівалася праз Пушкінскі праспект. Блізкі пад’ём быў у 1956 годзе – 834.
Сегрэгацыя палітвязняў, іх дыскрымінацыя і катаванні – гэтым, паводле былога палітзняволенага, характарызуецца калонія №15 у Магілёве.
Магілёўская калонія №15 у Вейна даўно мае рэпутацыю адной з самых жорсткіх у Беларусі, асабліва для тых, каго ўлада пазначыла «жоўтымі біркамі». Былы палітвязень, які пагадзіўся гаварыць ананімна з Праваабарончым цэнтрам “Вясна”, апісвае сістэму, дзе ціск, кантроль і прыніжэнне сталі нормай, а любая ініцыятыва караецца.
Сістэма страху і кантролю
“Я асабіста апісаў бы калонію № 15 як квінтэсенцыю вычварэнскага лукашысцкага рэжыму, усё тое, што на волі неяк прыкрываецца, там існуе ў выглядзе реальнасці, якая мяжуе з фарсам. Усё робіцца не лагічна, а праз прызму нейкай саўковай традыцыі. Пры гэтым супрацоўнікі наўмысна падтрымліваюць кумаўство, інтрыгі, плёткі, даносы і скаргі адзін на аднога” – кажа былы палітвязень.
Паводле яго, уся структура калоніі пабудавана на штучнай нелагічнасці і страху. Адміністрацыя свядома падтрымлівае даносы, канфлікты і залежнасць зняволеных ад супрацоўнікаў. «За любую ініцыятыву можна быць пакараным» – адзначае ён, дадаючы, што галоўнай мэтай персаналу ёсць не вырашэне праблемы, а фармальнае існаванне ў сістэме.
Асобнае месца займае дыскрымінацыя палітвязняў. «Жоўтая бірка» аўтаматычна абмяжоўвае правы: іх ізалююць падчас званкоў, пераносяць час сувязі без папярэджання, а камунікацыя з роднымі становіцца непрадказальнай. Унутры калоніі да іх ужываюць прыніжальныя мянушкі і адкрыта дэманструюць прадузятае стаўленне.
Пакаранні і ізаляцыя як норма
Дадатковы ціск ствараецца праз статус «злоснага парушальніка», які масава прысвойваюць палітычным. Гэта вядзе да рэгулярных пакаранняў, у тым ліку ізаляцыі ў ШІЗА або ПКТ. Палітвязняў пазбаўляюць доступу да многіх магчымасцяў: ім нельга займаць адказныя пасады, наведваць некаторыя аб’екты, а ў краму яны ідуць апошнімі – нават пасля зняволеных з «нізкім статусам».
Жорстка кантралюецца і паўсядзённае жыццё. За тыя ж парушэнні, за якія іншыя атрымліваюць папярэджанне, палітвязням пагражаюць рапарты. Спатканні і перадачы могуць адмяніць без тлумачэнняў, а лісты – затрымаць або «згубіць». У калоніі фактычна забаронена абмяркоўваць палітыку, вайну і навіны. За гэта можна трапіць у ШІЗА.
Ціск праз умовы і медыцыну
ШІЗА, паводле сведкі, выкарыстоўваецца як інструмент выпадковага пакарання. Умовы там цяжкія: холад, адсутнасць інфармацыі і мінімальны камфорт. Аднак парадаксальна, што некаторыя вязні ўспрымаюць ізалятар як перадышку ад пастаяннага псіхалагічнага ціску.
Адміністрацыя выкарыстоўвае і іншыя метады ўздзеяння: пазбаўленне сувязі з роднымі, перавод у горшыя ўмовы, праверкі рэчаў і прымус да цяжкай працы. Паводле суразмоўцы, фізічны гвалт таксама ўжываўся, асабліва супраць тых, хто «супраціўляўся».
Асобнай праблемай ён называе медыцынскую дапамогу, якую апісвае як «спосаб ненаўмыснага катавання»: перапоўненыя памяшканні, доўгія чэргі і рэакцыя толькі ў крытычных выпадках. Інфармацыйная ізаляцыя таксама моцна ўплывае на стан зняволеных, пакідаючы іх без разумення таго, што адбываецца за межамі калоніі.
На аўкцыённай пляцоўцы Беларускай універсальнай таварнай біржы выставілі на таргі жалезабетоннае бамбасховішча ў Магілёве. Пакупніку даступна растэрміноўка да трох гадоў.
Бамбасховішча плошчай 90,3 квадратных метраў па вуліцы Куцепава, 17А, выстаўлена на таргі. Стартавая цана лота складае 78 754 рублі, задатак для ўдзелу ў таргах – 15 700 рублёў.
Разам з аб’ектам перадаецца права арэнды зямельнага ўчастка плошчай 0,1189 га тэрмінам на 20 гадоў. Аплаціць пакупку трэба на працягу 30 каляндарных дзён пасля заключэння дагавора, аднак па пісьмовай заяве пакупніку могуць даць растэрміноўку да трох гадоў з штомесячнай індэксацыяй плацяжоў. Штраф за адмову пераможцы ад здзелкі складзе 15 750,81 рубля.
Мэтавае прызначэнне ўчастка – будаўніцтва і абслугоўванне будынка і збудавання. Па генплане Магілёва магчымы кірунак выкарыстання – размяшчэнне аб’ектаў грамадскай або грамадска-жылой забудовы.
Вядомыя выпадкі, калі падобныя аб’екты іх уладальнікі рабілі прыбытковымі, выкарыстоўваючы цікавасць людзей да постапакаліпсісу. Цяжка сказаць, ці атрымаецца гэта ў Магілёве. Хутчэй за ўсё бамбасховішча нікому не спатрэбіцца.
Купальны сезон стартуе 1 мая і яго цэнтральнай кропкай прыцягнення застаецца зона адпачынку на Грабянёўскім вадасховішчы або Святым возеры.
За апошнія два гады тэрыторыя тут сур’ёзна змянілася: у ходзе рэканструкцыі ачысцілі дно, прыбралі востраў, пашырылі берагавую лінію, завезлі новы пясок, прыбралі лішнюю расліннасць.
Да пачатку сезона на пляжы ўсталююць парасоны і ляжаки. Для зручнасці наведвальнікаў абсталююць пітныя фантанчыкі і душавыя. Ужо гатовы чатыры дзіцячыя пляцоўкі з гульнявымі комплексамі і трэнажорамі.
Паралельна працягваецца абнаўленне выратавальнай станцыі таварыства выратавання на водах. На станцыі з’яўляюцца новыя катэры, сучаснае выратавальнае абсталяванне, аквалангі, а таксама праводзіцца рамонт памяшканняў.
Пасля чарговага абнаўлення пляж стаў адным з найбуйнейшых і найбольш абсталяваных у вобласці. Па ўзроўні добраўпарадкавання ён прыкметна пераўзыходзіць аналагічныя зоны адпачынку ў рэгіёне і можа служыць арыенцірам для іншых гарадоў.
Пастаянна на станцыі задзейнічаны 18 чалавек, яшчэ пяць будуць працаваць на сезонным пасту. Такім чынам, за бяспекай адпачывальнікаў будуць сачыць 23 спецыялісты.
Чакаецца рост наведвальнасці. Калі раней у самыя загружаныя дні на пляжы адначасова знаходзіліся да трох з паловай тысяч чалавек, то гэтым летам прагназуецца забяспечыць адпачынак шасці тысячам магілёўцаў.
