Кулічы, ёгурты, кандытарскія вырабы і мяса спрабавала вынесці з адной з бабруйскіх школ яе загадчыца гаспадаркі.
Падазрона сябе паводзячую маладую жанчыну заўважылі падчас праверкі супрацоўнікі Бабруйскага аддзела аховы. Яна відавочна нервавалася, азіралася па баках і з цяжкасцю несла два аб’ёмныя пакеты.
Пры аглядзе рэчаў, у пакетах былі выяўленыя прадукты харчавання: кулічы, ёгурты, кандытарскія вырабы і мяса. Як высветлілася, загадчыца гаспадаркай вырашыла такім чынам разнастаіць свой рацыён за кошт школьнай каморы. Агульны кошт канфіскаванага харчавання склаў больш за 80 рублёў. У дачыненні да бабруйчанкі складзены адміністрацыйны пратакол па факце дробнага крадзяжу.
1113 год. У Вышгарадзе памёр Святаполк ІІ (1050–1113) з роду Рурыкавічаў.
Князь полацкі (1069–1071), наўгародскі (1078–1088), тураўскі (1088–1093), вялікі князь кіеўскі (1093–1113), у хрышчэнні Міхаіл. Сын Ізяслава Яраславіча.
Пасля выгнання з Полацка Усяславам II Чарадзеем, стаў лютым ворагам Полацка.
У Кіеве Святаполк трымаў пры сабе дружыну з дрыгавічоў.
Пасля яго смерці ў Кіеве пачаўся бунт, у выніку чаго сталіца Русі была лёгка захоплена Уладзімірам Манамахам.
1891 год. Нарадзіўся Язэп Варонка (1891–1952).
Беларускі палітычны дзеяч, журналіст, публіцыст. Першы старшыня Народнага сакратарыята БНР.
Член ЦК Беларускай сацыялістычнай грамады, Часовага савета Расійскай рэспублікі, узначальваў камітэт Беларускага таварыства ў Петраградзе па аказанні дапамогі пацярпелым ад вайны, быў камісарам юстыцыі і ўнутраных спраў Вялікай беларускай рады, старшынёй Народнага сакратарыята Беларусі і народным сакратаром замежных спраў, адзін з ініцыятараў абвяшчэння БНР.
Міністр беларускіх спраў і сябра кабінета міністраў Літоўскай Рэспублікі (1918–1920), старшыня беларускага Чырвонага Крыжа, таварыства «Беларуская грамада ў Коўне».
У 1923 годзе з’ехаў у Чыкага. Узначальваў Беларуска-амерыканскую нацыянальную асацыяцыю, быў адным з кіраўнікоў Беларуска-амерыканскай нацыянальнай рады, выдаваў газету “Беларуская трыбуна”, вёў праграмы на чыкагскім радыё.
Прытрымліваўся канцэпцыі «двух ворагаў» беларускага адраджэння – Расіі і Польшчы.
Памёр 4 ліпеня 1952 года.
Дзеячы Беларускай Народнай Рэспублікі, 1918 г. Злева направа, сядзяць: Алесь Бурбіс, Янка Серада, Язэп Варонка, Васіль Захарка; стаяць: Аркадзь Смоліч, Пётра Крачэўскі, Кастусь Езавітаў, Антон Аўсянік, Лявон Заяц
1924 год. Нарадзіўся Алег Луцэвіч.
Беларускі мастак-графік, педагог. Брат Эмануіла Луцэвіча, беларускага вучонага, доктара медыцынскіх навук.
Падчас Вялікай Айчыннай вайны быў падпольшчыкам, партызанам.
З ліпеня 1944 года стаў адным з першых супрацоўнікаў Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны, выкладаў малюнак у Мінскім мастацкім вучылішчы.
Аўтар шматлікіх графічных прац.
Памёр 18 ліпеня 2015 года.
1928 год. Нарадзіўся Алег Сурскі.
Беларускі дызайнер, мастак, арт-крытык і мастацтвазнаўца
Стаяў ля вытокаў школы беларускай мастацкай крытыкі.
З яго імем у значнай ступені звязаны пад’ём беларускага мастацтвазнаўства і выхад беларускай мастацкай крытыкі на міжнародную арэну. Аднім з першых у Беларусі займаўся пытаннямі тэхнічнай эстэтыкі і дызайна, публікаваўся ў буйных савецкіх і замежных выданнях. З’яўляўся аўтарам шматлікіх артыкулаў і публіцыстычных нарысаў ва ўсесаюзным і рэспубліканскім друку. Манаграфіі, альбомы і каталогі былі прысвечаны дэкаратыўна-прыкладному мастацтву, а таксама вядомым беларускім мастакам: Б. Забораву, В. Сумараву, М. Данцыгу, В. Грамыку і іншым.
Выканаў унікальныя аб’ёмна-прасторавыя светлавыя кампазіцыі ў санаторыях «Беларусь» (Сочы, Місхор), пансіянаце «Сосны» (Нарач), Магілёўскім мастацкім музеі імя. П. Масленікава, Заслаўскім гісторыка-культурным музеі-запаведніку і іншых
Памёр 28 лістапада 2012 года ў Мінску.
1931 год. Зафіксаваны самы позні пачатак вясновага разводдзя на Дняпры ў Магілёве за ўвесь час гідралагічных назіранняў.
1934 год. У СССР уведзена ганаровае званне Герой Савецкага Саюза.
Героямі сталі 494 беларусы. Першымі беларускімі Героямі сталі 31 снежня 1936 года васкоўцы-удзельнікі грамадзянскай вайны ў Іспаніі мінчук М. Сяліцкі і палачанін П. Купрыянаў. Першым Двойчы Героем у СССР стаў лётчык-беларус С. Грыцавец.
Першымі ў Магілёўскай вобласці Героямі Савецкага Саюза сталі магілёўцы-палярнікі О. Шмідт (1937), І. Нядзвецкі (1940). Двойчы Героямі сталі ўраджэнцы Крычаўскага раёна І. Гусакоўскі, Глускага – С. Шутаў, Горацкага – І. Якубоўскі.
Іосіф Гусакоўскі
1935 год. Нарадзіўся Анатоль Клышка.
Беларускі пісьменнік і педагог, аўтар “Буквара” (1969, перапрацоўка 1997), які выкарыстоўваўся ў школах да 2021/2022 навучальнага года.
Скончыў Навагрудскае педвучылішча, БДУ.
Працаваў у перыядычных выданнях, ЦК ЛКСМБ, на кінастудыі «Беларусьфільм», у Інстытуце педагогікі Міністэрства асветы БССР. Адзін з арганізатараў Таварыства беларускай мовы імя Ф. Скарыны, дзе ўзначальваў камісію па культуры мовы.
Аўтар вершаў, кнігі літаратурна-крытычных артыкулаў, «Буквара» (23 выданні), “Пропісаў да «Буквара», «Пропісаў для 1 класа», дапаможніка для 1 класа «Верасок», «Чабарок» (чытанка для 4 класа), «Беларуска-польскага размоўніка», шматлікіх кніг для дзяцей, у тым ліку «Францыск Скарына, альбо Як да нас прыйшла кніга».
Пераклаў на беларускую мову «Новы запавет», раман старажытна-грэчаскага пісьменніка Лонга «Пастушыная гісторыя пра Дафніса і Хлою», творы з польскай, нямецкай, лацінскай, украінскай і іншых моў.
Даследчык праблем развіцця беларускай паэзіі, вершазнаўства, методыкі навучання і выкладання літаратуры ў школе.
Памёр 14 красавіка 2021 года.
1940 год. У Яраслаўлі памёр Адам Багдановіч (1862–1940).
Загадваў гарадскім пачатковым вучылішчам у Мінску, займаўся рэвалюцыйнай дзейнасцю, працаваў у аддзяленні Сялянскага пазямельнага банка і дырэктарам публічнай бібліятэкі ў Гродна, працаваў у Ніжнім Ноўгарадзе, загадваў навуковай бібліятэкай Яраслаўскага музея, выкладаў у мастацкім, музычным і тэатральным тэхнікумах.
У 1932 годзе арыштаваны ДПУ, але вызвалены па хадайніцтве К. Пешкавай – жонкі М. Горкага.
Збіральнік фальклорна-этнаграфічных матэрыялаў, аўтар прац па этнаграфіі, мовазнаўству, успамінаў пра М. Горкага, сына Максіма, Ф. Шаляпіна. Яго рукапісы захоўваюцца ў Інстытуце літаратуры Акадэміі навук.
У Халопенічах, дзе нарадзіўся, жыў і настаўнічаў у яго гонар устаноўлены помнік.
1947 год. Амерыканец Бэрнард Барух увёў паняцце “Халодная вайна” для азначэння дачыненняў паміж СССР і ЗША.
Халодная вайна – глабальнае геапалітычнае, ваеннае, эканамічнае і ідэалагічнае супрацьстаянне сусветнага маштабу пасля Другой Сусветнай вайны і да распаду СССР паміж двума блокамі дзяржаў з рознымі сацыяльнымі і эканамічнымі сістэмамі.
Высілкі ЗША і СССР накіроўваліся, першым чынам, на дамінаванне ў палітычнай сферы.
Адказнасць за развязванне халоднай вайны ляжыць і на СССР, і на краінах Захаду.
Халодная вайна суправаджалася гонкай звычайных і ядзерных узбраенняў, якая часам пагражала прывесці да трэцяй сусветнай вайны. Найбольш вядомым з такіх выпадкаў, калі свет аказваўся на мяжы катастрофы, стаў Карыбскі крызіс 1962 года.
У сувязі з гэтым у 1970-я гады з боку ЗША былі зроблены намаганні па «разрадцы» міжнароднай напружанасці і абмежаванні ўзбраенняў, якія падтрымаў і СССР.
У снежні 1989 года на саміце на Мальце М. Гарбачоў і Дж. Буш афіцыйна абвясцілі аб заканчэнні халоднай вайны. Афіцыйнае дакументальнае замацаванне яе заканчэння было ажыццёўлена з прыняццем 21 лістапада 1990 года на нарадзе кіраўнікоў дзяржаў і ўрадаў краін «Парыжскай хартыі для новай Еўропы».
1967 год. Загінуўад няшчаснага выпадку Алесь Рылько (1923–1967).
Настаўнічаў на Аршаншчыне, Пастаўшчыне, быў партызанскім разведчыкам, мінёрам.
Працаваў у беларускіх перыядычных выданнях.
Аўтар апавяданняў, кніг апавяданняў, нарысаў, аповесцей для дзяцей, п’ес, камедый, сцэнак, раманаў, кнігі «Выбранае».
Яго творы перакладзены на балгарскую, польскую, рускую, чэшскую і іншыя мовы.
Галоўнае ў творчасці А. Рылько – лірычны роздум пра жыццё і працу, любоў да сціплых людзей і працаўнікоў, іх барацьба з захопнікамі, выяўленне рамантыкі будняў беларускай вёскі, паказ пошукаў чалавекам свайго месца ў жыцці.
Рылько распавядаў Янку Брылю, што ў 1930-я гады ён, «начытаўшыся ды наслухаўшыся пра подзвіг Паўліка Марозава, пачаў сачыць за сваім бацькам». Калгасны конюх прыносіў часам кішэню аўса, з якога, растоўкшы ў ступе, маці варыла нейкую поліўку. І вось аднойчы, прыйшоўшы са школы, малы сеў пісаць на бацьку заяву. «Думаў, думаў, – успамінаў ён потым, у пяцідзясятых – а пасля як стала мне страшна, як расплакаўся я за сталом!..»
Фота С. Плыткевіча. Краявіды Рыдамлі. Радзіма А. Рылько.
1971 год. Нарадзілася Наталля Зверава.
Самая паспяховая беларуская тэнісістка часоў СССР.
Заслужаны майстар спорту СССР. Уладальніца найбольшай колькасці тытулаў (20) на турнірах Вялікага шлема ва ўсіх разрадах сярод тэнісістаў з экс-СССР.
У парным разрадзе на працягу кар’еры 35 разоў выступала ў фінальнай стадыі турніраў Вялікага шлема – у жаночым парным (31 раз) і змяшаным парным (4 разы) разрадах.
У 2010 годзе ўключана ў спіс Міжнароднай залы тэніснай славы.
Здабыла прызавых на 7,8 мільёна долараў.
1985 год. Памёр Андрэй Мядзведзеў (1897–1985).
Беларускі савецкі глебазнавец, член-карэспандэнт АН БССР, акадэмік акадэміі сельскагаспадарчых навук БССР.
Працаваў прафесарам, загадчыкам кафедры, дэканам у Горацкай акадэміі, якую скончыў. Быў намеснікам дырэктара Беларускага навукова-даследчага інстытута глебазнаўства, прафесарам і загадчыкам кафедры глебазнаўства і геалогіі БДУ.
Адзін з найбуйнейшых даследчыкаў-глебазнаўцаў Беларусі.
У 1930-я гады быў сумяшчальнікам на кафедры фізічнай геаграфіі Магілёўскага педінстытута.
2003 год. Падпісанне Афінскага трактату па далучэнні да ЕС новых членаў.
Паводле яго да ЕС у 2004 годзе далучыліся Латвія, Літва, Польшча, Чэхія, Венгрыя, Славакія, Славенія, Эстонія, Кіпр, Мальта.
Члены ЕС (сінім) і кандыдаты на ўступленне (блакітным).
Калі сям’я Коганаў пакідала Бабруйск у 1989 годзе, у іх было 90 долараў, два чамаданы і ніякага ведання англійскай мовы. Сёння іх сын Руслан – адзін з найбагацейшых прадпрымальнікаў Аўстраліі са станам звыш 500 мільёнаў аўстралійскіх долараў. Гісторыя пра тое, што дае эміграцыя тым, хто не баіцца пачаць з нуля.
Магілёўшчына, якую яны пакінулі
Руслан Коган нарадзіўся ў лістападзе 1982 года ў Бабруйску. Паводле яго ўласных слоў, жыццё было афарбавана ў адзін і той жа шэры колер.
Гэта была тыповая карціна для магілёўскага рэгіёна таго часу – прадказальнага, без гарызонтаў.
Бацькі Руслана – абодва з універсітэцкай адукацыяй, абодва прафесіяналы. Калі ім было крыху за трыццаць, яны прынялі рашэнне, якое здавалася вар’яцкім: кінуць працу, кватэру, маёмасць і з’ехаць у Аўстралію. Не дзеля сябе – дзеля дзяцей. Руслана і яго сястры Святланы. У чэрвені 1989 года сям’я Коганаў назаўсёды пакінула Магілёўшчыну.
Гэты выбар – з’ехаць, не маючы нічога, акрамя адукацыі і волі – родніць іх з дзясяткамі тысяч іншых сем’яў з Магілёўскай вобласці, якія ў розныя эпохі рабілі тое ж самае. Спачатку ўцякалі ад пагромаў, іншыя – ад савецкага “шчасця”, трэція – проста ў пошуках нармальнага жыцця для сваіх дзяцей.
Старт з нуля: Мельбурн, 90 долараў і ніякай англійскай мовы
Сям’я прыбыла ў Мельбурн з 90 доларамі ў кішэні. Маці Руслана на першым бацькоўскім сходзе не магла гаварыць па-англійску і карысталася паслугамі перакладчыка.
Гэта была стандартная гісторыя эмігранта – разгубленасць, чужая мова, чужыя правілы. І велізарнае жаданне даць дзецям тое, чаго не было на Магілёўшчыне.
Руслану тады было шэсць з паловай гадоў. Ён рос, вучыўся, асвойваў англійскую. Паступіў ва ўніверсітэт і некаторы час працаваў кансультантам у буйной кампаніі Accenture. Але праца па найме яго не задавальняла – ён думаў пра ўласную справу.
Тэлевізар, які змяніў усё
Гісторыя кампаніі Kogan.com пачынаецца амаль анекдатычна. Студэнт з Мельбурна хацеў купіць тэлевізар, але не мог дазволіць сабе заплаціць 5000 долараў. Тады ён знайшоў карэйскага вытворцу і напісаў яму: маўляў, хачу адкрыць бізнес у Аўстраліі, дашліце ўзор.
Вытворца адказаў: бярыце адразу 100 000 штук па 1000 долараў. Руслан зразумеў, што перад ім залатая жыла. Дамовіўся на першую партыю ў тысячу адзінак – і пачаў прадаваць.
Так у 2006 годзе з’явіўся Kogan.com – інтэрнэт-крама без рознічных кропак, без лішніх пасярэднікаў, з мінімальнай нацэнкай. Бізнес-мадэль, якая ў Аўстраліі тады была навінкай. Вынікі гавораць самі за сябе:
3 мільёны аўстралійскіх долараў выручкі на трэці год працы;
22 мільёны – на пяты год;
больш за 200 мільёнаў – на сёмы год;
да 30 гадоў Руслан Коган стаў самым багатым маладым чалавекам Аўстраліі;
у 2020 годзе яго стан ацэньваўся ў 575 мільёнаў аўстралійскіх долараў.
Неўзабаве Kogan.com выйшаў на біржу, пашырыўся ў Новую Зеландыю і Вялікабрытанію. Сёння на сайце больш за 70 тысяч тавараў, а штодзённыя продажы перавышаюць мільён аўстралійскіх долараў. Ураджэнец Магілёўскай вобласці пабудаваў адну з найбуйнейшых анлайн-гандлёвых платформаў цэлага кантынента.
Магілёўшчына як кропка адліку
Руслан Коган не хавае сваіх каранёў. У інтэрв’ю ён гаворыць пра Бабруйск, пра савецкае дзяцінства і постсавецкую юнацкасць, пра тое, што дала яму Магілёўшчына – і чаго яна не магла даць. Паводле яго слоў, менавіта кантраст паміж шэрым жыццём і магчымасцямі свабоднага рынку сфармаваў яго прадпрымальніцкі характар. Ён бачыў, як гэта – жыць у сістэме без канкурэнцыі і выбару. І вырашыў будаваць прама супрацьлеглае.
Гісторыя сям’і Коганаў упісваецца ў доўгі шэраг гісторый выхадцаў з Магілёва і Магілёўскай вобласці, якія дабіліся сусветнага прызнання.
Кірк Дуглас – сын чаускіх эмігрантаў – стаў легендай Галівуда. Выхадцы з Бабруйска ў розныя эпохі станавіліся спікерамі парламентаў і лаўрэатамі дзяржаўных прэмій. Руслан Коган працягвае гэтую традыцыю – ужо ў XXI стагоддзі і ў лічбавай эканоміцы.
Што аб’ядноўвае ўсе гісторыі поспеху з Магілёўшчыны
Гісторыі магілёўскіх эмігрантаў розных эпох аб’ядноўвае некалькі рыс:
з’язджалі без грошай і сувязяў, але з адукацыяй і гатоўнасцю працаваць;
першае пакаленне выжывала – другое будавала;
поспех прыходзіў там, дзе дзяржава не замінала, а дапамагала;
ніхто з іх не вярнуўся – і ніхто не забыў, адкуль родам.
Руслан Коган – наглядны прыклад таго, што дае свабода прадпрымальніцтва чалавеку, які мае жаданне добра працаваць і годна жыць.
На Магілёўшчыне яго бацька, інжынер з дыпломам, атрымліваў мізэрныя грошы. У Аўстраліі яго сын таго ж інжынера стаў мультимільянерам і піянерам анлайн-гандлю цэлага кантынента.
Сёння з Магілёва і Магілёўскай вобласці зноў з’язджаюць людзі – пасля 2020 года хваля эміграцыі стала найбуйнейшай у гісторыі Беларусі.
Сярод іх – прадпрымальнікі, спецыялісты, людзі з амбіцыямі і ідэямі. Гісторыя Коганаў паказвае: стартаваць з нуля ў чужой краіне – рэальна.
Пытанне толькі ў тым, калі беларусы атрымаюць шанец на самарэалізацыю не за трыма акіянамі, а ў сябе дома.
У Магілёве больш няма тэлефонаў-аўтаматаў – знялі апошні, які стаяў каля білетных кас на Прывакзальнай плошчы.
Па даных назіральнікаў, яшчэ 28 сакавіка таксафон стаяў на сваім месцы, але на сёння яго ўжо там няма. Праўда, гуку ў трубцы і тады ўжо не было. На тратуарнай плітцы застаўся толькі след ад слупа, на якім трымаўся уласна апарат і навес над ім.
Пра тое, што таксафоны знікнуць з вуліц беларускіх гарадоў, “Белтэлекам” паведаміў яшчэ ў снежні 2025 года. Цяпер у Магілёве іх не стала канчаткова. Прычына – паўсюдная мабільная сувязь.
Адзін з лепшых у Беларусі журналістаў-расследвальнікаў, палітвязень Сяргей Сацук 15 красавіка сустракае свой 58 дзень народзінаў у калоніі №15 Магілёва.
Як паведаміў Радыё Свабодзе адзін з былых асуджаных, які нядаўна выйшаў на волю і раней знаходзіўся ў той жа ўстанове, стан здароўя журналіста прыкметна пагоршыўся.
Паводле яго, у Сацука сур’ёзныя праблемы з сэрцам. Медыкі, нібыта, рэкамендуюць устаноўку кардыёстымулятара, без якога існуе пастаянная рызыка для жыцця. Аднак у калоніі такую дапамогу не аказваюць. Акрамя таго, гаворка ідзе пра захворванні падстраўнікавай залозы і праблемы з хрыбетнікам. Пры гэтым неабходныя лекі, як сцвярджае суразмоўца, перадаць не дазваляюць.
Крыніца, якая прасіла не раскрываць яе імя з меркаванняў бяспекі, адзначае, што ў такіх умовах Сяргею Сацуку даводзіцца вельмі цяжка.
Нягледзячы на стан здароўя, ён, як і іншыя асуджаныя працаздольнага ўзросту, прыцягваецца да працы. Паводле інфармацыі суразмоўцы, Сацук заняты ў прамысловай зоне, дзе выконвае цяжкую фізічную працу, у тым ліку пераносіць метал. Лёгкіх умоў працы там, як адзначаецца, няма.
Журналіста-расследвальніка, рэдактара беларускага парталу «Ежедневник» (ej.by) Сяргея Сацука ў кастрычніку 2022 году асудзілі на восем гадоў зняволення і штраф у 500 базавых велічынь.
Журналіста абвінавачвалі по трох артыкулах Крымінальнага кодэксу: 430 («атрыманне хабару»), 130 («распальванне варожасці») і 426 («перавышэнне ўлады ці службовых паўнамоцтваў»). Праваабаронцы заяўлялі аб палітычных матывах пераследу журналіста, прызналі яго палітвязнем і дамагаюцца вызвалення.
Небяспечныя дзіцячыя пляцоўкі – горкі з вострымі краямі, паламаныя арэлі і лаўкі знайшліся на дзіцячых плацоўках Касцюковіцкага раёна.
Таксама ў Касцюковічах на некаторых дзіцячых пляцоўках замест бяспечных забаў раённая пракуратура пабачыла іржавыя канструкцыі, вострыя краі і небяспечныя дэталі.
Падчас праверкі высветлілася: частка гульнявога абсталявання знаходзіцца ў аварыйным стане. Дзеці там катаюцца з горак, пакрытых металічнымі лістамі з вострымі краямі, якія лёгка могуць парэзаць. Лесвіцы хістаюцца, іх элементы згнілі, а з дошак тырчаць цвікі.
Асобная праблема ў арэлей. Замест радасці яны могуць стаць крыніцай небяспекі: канструкцыі зношаныя і патрабуюць тэрміновага рамонту. У некаторых месцах абсталяванне нават нахіленае, што робіць яго выкарыстанне яшчэ больш рызыкоўным.
Небяспека хаваецца і побач: каля адной з пляцовак стаіць пашкоджаная лаўка, на якой немагчыма сядзець. Увогуле, стан многіх элементаў сведчыць пра тое, што за імі даўно не сачылі належным чынам.
Паводле правілаў, такія пляцоўкі павінны ўтрымлівацца ў бяспечным і спраўным стане. Аднак на практыцы гэта патрабаванне выконваецца не заўсёды.
Па выніках праверкі пракурор Касцюковіцкага раёна ўнёс прадстаўленне дырэктару Касцюковіцкага жылкамунгаса і запатрабаваў забяспечыць бяспеку дзяцей і арганізаваць рамонт няспраўнага гульнявога абсталявання.
Усё пачалося з замены чыпа на дамофоне. Потым магілёўскаму пенсіянеру прыгразілі “адказнасцю за дапамогу УСУ”.
У Магілёве тэлефонныя махляры ледзь не абрабавалі пажылога мужчыну. Спачатку незнаёмцы патэлефанавалі пенсіянеру і паведамілі, што ў яго пад’ездзе мяняюць дамофонныя чыпы і трэба нешта ўдакладніць.
Наступны званок паступіў ужо ад нібыта супрацоўнікаў праваахоўных органаў. Голас у трубцы гучаў пераканаўча: персанальныя даныя мужчыны скампраметаваныя, а з яго рахунку проста цяпер спрабуюць вывесці за мяжу 16 тысяч долараў і, каб уратаваць грошы, трэба дзейнічаць неадкладна, строга па інструкцыі.
Напалоханы пенсіянер зняў усе зберажэнні, якія збіраў на працягу 15 гадоў, і адправіўся ў Мінск перадаваць іх кур’еру. Толькі на зваротнай дарозе да яго прыйшло ўсведамленне таго, што адбылося. Кур’ер быў затрыманы да таго, як паспеў схавацца, а ўся сума канфіскавана. Хутка грошы вернуць законнаму ўладальніку.
Аляксандр Лукашэнка падчас паездкі ў Магілёўскую вобласць зноў выступіў з жорсткімі заявамі ў адрас чыноўнікаў і аграрыяў.
У Краснаполлі Лукашэнка разбіраўся з рыбамі, а заадно і з мінеральнымі ўгнаеннямі, якія, паводле яго слоў, у шэрагу гаспадарак захоўваліся і выкарыстоўваліся неналежным чынам.
За чарговымі гучнымі патрабаваннямі «разабрацца і пасадзіць» зноў застаўся без адказу галоўны пытанне: хто нясе адказнасць за сістэмныя правалы ў сельскай гаспадарцы краіны, якой адзін чалавек кіруе ўжо тры дзесяцігоддзі.
«Разбярыцеся і пасадзіце»: рыторыка замест выніку
Лукашэнка заявіў, што дзяржава свядома адмовілася ад выгадных экспартных продажаў угнаенняў, каб забяспечыць імі ўнутраны рынак. Паводле яго слоў, Беларусь магла прадаць прадукцыю ў некалькі разоў даражэй і атрымаць валютную выручку, але замест гэтага накіравала рэсурсы аграрыям.
Тым не менш, як сцвярджае сам Лукашэнка, частка гэтых угнаенняў аказалася сапсаванай або выкарыстанай неэфектыўна. Рэакцыя была звыклая:
даручэнне правесці праверкі па ўсёй краіне;
патрабаванне «пасадзіць вінаватых»;
пагрозы ў адрас чыноўнікаў аж да міністраў.
Сямідзесяцігадовы кіраўнік наўпрост заявіў старшыні Камітэта дзяржкантролю: «па ўсёй краіне разбярыцеся і пасадзіце».
Такая рыторыка выкарыстоўваецца не ўпершыню. За 30 гадоў ва ўладзе Лукашэнка рэгулярна рэагуе на эканамічныя праблемы праз пошук вінаватых і сілавы ціск, а не праз змяненне самой сістэмы кіравання.
30 гадоў кіравання і тыя ж праблемы
Сітуацыя з угнаеннямі не выглядае як выключэнне. Наадварот, яна падкрэслівае хранічны характар праблем у беларускім сельскай гаспадарцы.
Калі за тры дзесяцігоддзі ў краіне па-ранейшаму ўзнікаюць пытанні базавага ўзроўню, захоўвання рэсурсаў, іх уліку і выкарыстання, гэта сведчыць не пра лакальныя збоі, а пра сістэмную неэфектыўнасць.
Пры гэтым адказнасць фактычна перакладаецца на:
кіраўнікоў гаспадарак;
рэгіянальныя ўлады;
профільных міністраў.
На ўсё што заўгодна, толькі не на мадэль кіравання, выбудаваную самім Лукашэнкам.
Абразы суседзяў на ўзроўні кіраўніка дзяржавы
Асаблівую ўвагу ў гэтай гісторыі прыцягвае не толькі эканамічная частка, але і хамская рыторыка былога старшыні саўгаса “Гарадзец”.
Падчас выступлення Лукашэнка дазволіў сабе адкрыта абразлівыя выказванні ў адрас краін Балтыі, заявіўшы, што Беларусь магла б «нос падцерці гэтым лабусам і іншым мудакам».
Гаворка ідзе не пра кулуарную фразу, а пра публічную заяву кіраўніка дзяржавы.
Гэта важна па некалькіх прычынах:
падобная лексіка выкарыстоўваецца на афіцыйным узроўні;
яна накіраваная на цэлыя краіны і народы;
яна дэманструе стыль палітычнай камунікацыі.
Фактычна эканамічнае пытанне выкарыстання ўгнаенняў было пераведзена ў плоскасць палітычных абразаў.
Польшча: лішак як прыкмета працуючай сістэмы
На гэтым фоне паказальны прыклад Польшчы, дзе сельская гаспадарка сутыкнулася з іншай сітуацыяй – перавытворчасцю.
У краіне ўтварыўся лішак бульбы, і фермеры сапраўды не ведаюць, куды дзяваць ураджай. Аднак гэта не вынік неэфектыўнага выкарыстання рэсурсаў, а наступства працуючай аграрнай вытворчасці.
У адрозненне ад беларускай сітуацыі:
рэсурсы выкарыстоўваюцца па прызначэнні;
прадукцыя вырабляецца ў дастатковым аб’ёме;
праблема ўзнікае ўжо на этапе рынку, а не вытворчасці.
І галоўнае – ніхто не патрабуе «саджаць» фермераў за лішак бульбы.
Польская сітуацыя паказвае, што аграрны сектар здольны вырабляць больш, чым патрабуецца ўнутранаму рынку, калі, вядома, яму не замінаюць “крэпкія гаспадарнікі”.
А Лукашэнка – зноў назіральнік
Гісторыя з угнаеннямі – гэта не проста эпізод. Гэта чарговае пацвярджэнне таго, што мадэль кіравання ў Беларусі застаецца нязменнай дзесяцігоддзямі.
Праблемы паўтараюцца, а рэакцыя на іх застаецца той жа. Пры гэтым сам Лукашэнка працягвае выступаць як знешні назіральнік, хоць менавіта ён вызначае правілы гульні ў эканоміцы краіны.
Заявы пра неабходнасць «саджаць» за сапсаваныя ўгнаенні гучаць гучна, але не адказваюць на галоўнае пытанне – чаму такія сітуацыі наогул узнікаюць.
Калі адна і тая ж мадэль кіравання існуе 30 гадоў і рэгулярна прыводзіць да аднолькавых праблем, адказнасць ужо немагчыма звесці да асобных чыноўнікаў або гаспадарак.
Дзень экалагічных ведаў (Day of environmental knowledge, з 1992 года).
Устаноўлены на Канферэнцыі ААН у Рыа-дэ-Жанейра па праблемах навакольнага асяроддзя. Асноўная мэта свята – прасоўванне экалагічных ведаў і фарміраванне экалагічнай культуры насельніцтва, інфармаванне грамадскасці аб стане спраў у галіне экалагічнай бяспекі і аб стане навакольнага асяроддзя, а таксама выхаванне і падрыхтоўка грамадзяніна, які ўмее думаць экалагічна.
Экалагічная адукацыя – прыярытэтны напрамак навучання і выхавання ў свеце. Дзейнасць па фармаванні экалагічнай культуры насельніцтва і беражлівых адносін да навакольнага прыроднага асяроддзя – гэта заклад бяспечнай будучыні для ўсяго чалавецтва.
Дзень экалагічных ведаў значны не толькі для тых, хто займаецца экалагічнай асветай і адукацыяй, але і для ўсіх жыхароў планеты, бо гаворка ідзе аб бяспечным жыцці ў будучыні ўсіх нас. Прывіццё экалагічнай культуры сёння – залог захавання здароўя будучых пакаленняў.
Міжнародны дзень культуры (International Day of Culture).
Дата свята звязана з прыняццем 15 красавіка 1935 года ў Вашынгтоне Пакта Рэрыха – першага міжнароднага акта аб ахове культурных каштоўнасцей, які стаў асновай многіх дзеючых дамоўленасцей аб захаванні культурнай спадчыны.
Ідэя збору правілаў, якія рэгулявалі б ахову помнікаў гісторыі і культуры ад разбуральнага ўплыву знешніх сіл, узнікла ў мастака і філосафа Мікалая Рэрыха яшчэ ў першай палове ХХ стагоддзя. У 1929 годзе ён звярнуўся да ўрадаў і народаў розных краін з прапрацаваным праектам міжнароднай дамовы, які сцвярджаў перавагу захавання культурнай спадчыны перад ваеннай неабходнасцю. Яго падтрымалі многія вядомыя дзеячы культуры і навукі. Праект Пакта Рэрыха адобрылі Камітэт па справах музеяў пры Лізе нацый і Панамерыканскі саюз.
М. Рэрых адлюстраваў сімвал свята ў выглядзе трох чырвоных кругоў у чырвонай акружнасці на белым фоне (на фота).
Міжнароднаму дню культуры штогод прысвечаны розныя мерапрыемствы. Ладзяцца ўрачыстыя канцэрты, выставы нацыянальных культур, канферэнцыі і лекцыі на розныя культурныя тэмы, музычныя і паэтычныя вечарыны, танцавальныя і тэатралізаваныя паказы і многае іншае.
440767-1
Сусветны дзень мастацтва (World Art Day, з 2019 года).
Сусветны дзень мастацтва, закліканы садзейнічаць прасоўванню, распаўсюджванню і атрыманню задавальнення мастацтва, быў абвешчаны на 40-й сесіі Генеральнай канферэнцыі ЮНЕСКА ў 2019 годзе.
Мастацтва стымулюе творчасць, інавацыі і культурную разнастайнасць усіх народаў свету і адыгрывае важную ролю ў абмене ведамі і заахвочванні цікаўнасці і дыялогу. Гэтыя якасці, якімі мастацтва заўсёды валодала і будзе валодаць, калі мы працягнем падтрымліваць асяроддзе, у якім артысты і свабода творчасці заахвочваюцца і абараняюцца.
Свята своечасова нагадвае нам аб тым, што мастацтва можа аб’ядноўваць і звязваць нас нават у самых складаных абставінах. Нядаўнія канфлікты і крызісы, у тым ліку пандэмія COVID-19, ясна паказалі нам, што сіла мастацтва заключаецца ў тым, каб аб’ядноўваць людзей, натхняць і вылечваць іх і дзяліцца прыгожым.
1684 год. Нарадзілася Марта Скаўронская – расійская імператрыца Кацярына I (1864–1727).
Кіруючая імператрыца ў 1721–1727 гадах. Другая жонка Пятра I, маці імператрыцы Лізаветы Пятроўны, Ганны – герцагіні гальштэйнскай, бабка імператара Пятра III.
Прайшла шлях да стальца больш казачны, чым Папялушка. Існуюць звесткі, што Скаўронскія (Скаўрашчукі) паходзілі з Мінскага ваяводства, з-пад Мінска. Бацька Марты Самуіл (або Янка) Скаўрашчук быў прыгонным селянінам Сапегаў і ад прыгнёту ўцёк ва ўладанні шведаў.
У 1702 годзе трапіла ў палон да Б. Шарамецева, які перадаў яе А. Меншыкаву. У 1706 годзе Марта была прывезена ў Магілёў і саступлена Меншыкавым Пятру I. Выйшла замуж за цара ў лютым 1712 года.
Мела ўплыў на цара. Вакол Кацярыны гуртавалася новая знаць, у тым ліку выхадцы з Беларусі: А. Меншыкаў, П. Ягужынскі, П. Шафіраў і іншыя.
У час яе панавання расійскі ўрад пачаў выкупляць з прыгону ў паноў на Беларусі і ў Літве братоў і сясцёр Кацярыны. Яны і іх нашчадкі ў 1742 годзе ад імператрыцы Лізаветы атрымалі графскія тытулы – Скаўронскія, Гендрыкавы, Яфімоўскія.
У гонар яе названы горад Екацерынбург, Кацярынінскі палац у Царскім Сяле.
1783 год. Утворана каталіцкая Магілёўская архідыяцэзія.
У 1773–1783 гадах – каталіцкая епархія (дыяцэзія) у Расійскай імперыі пасля Першага падзелу Рэчы Паспалітай. Скасавана 13 красавіка 1991 года і ўключана ў Мінска-Магілёўскую архідыяцэзію.
Архідыяцэзіі падпарадкоўваліся 1 мільён каталікоў Расіі на усход ад магілёўскага мерыдыяна, у тым ліку ў Маскве і Санкт-Пецярбургу, Фінляндыі (да 1920 года).
Магілёўскія мітрапаліты, як правіла, знаходзіліся ў Санкт-Пецярбургу.
Пры СССР былі разбурылі ўсе структуры каталіцкай царквы. На падставе дэкрэту Пія XI у 1926 годзе Магілёўская архідыяцэзія была падзелена на пяць апостальскіх адміністратур: у Магілёве, Маскве, Ленінградзе, Харкаве і Казані, Самары і Сімбірску. Само існаванне архідыяцэзіі і мітраполіі да канца 1930-х стала фармальнасцю.
Пры аднаўленні і рэарганізацыі структур каталіцкай царквы на тэрыторыі СССР Папам Янам Паўлам II была ўтворана Мінска-Магілёўская архідыяцэзія і мітраполія, чыя юрысдыкцыя абмяжоўвалася толькі Беларуссю.
Найбольш вядомая фрэска з касцёла Св. Станіслава з панарамай горада 1765 года. Злева двухвежавы кармеліцкі касцёл да перабудовы
1847 год. Памёр Станіслаў Юндзіл (1761–1847).
Прыродазнавец, адзін з першых даследчыкаў расліннага і жывёльнага свету Беларусі, доктар філасофіі і тэалогіі, прафесар Віленскага ўніверсітэта, загадчык кафедры гісторыі прыроды.
Атрымаўшы пасвячэнне на ксяндза, настаўнічаў у піярскіх школах.
Пасля сканчэння Віленскай акадэміі, кіраваў шчучынскай школай піяраў, рэфармаваў у ёй выкладанне ў адпаведнасці з новым статутам Адукацыйнай камісіі, пачаў ствараць навуковы гербарый мясцовай флоры. Пры ім школа стала адной з лепшых піярскіх школ.
Працаваў у піярскай школе Вільні, калекцыянаваў насякомых, птушак, гербарныя ўзоры ў наваколлях Вільні, Ліды і Шчучына, складаў настаўленні-дапаможнікі са звесткамі пра лекавыя расліны Беларусі, Літвы і Польшчы і іх выкарыстання, напісаў навуковы трактат па батаніцы, бібліяграфічны нарыс, працы «Апісанне лiтоўскіх раслін паводле сістэмы Лінея», «Аб саляных радовішчах і солі ў Стоклішках».
З 1792 года працаваў, з перапынкамі, прафесарам Віленскай акадэміі. Арганізаваў батанічны сад, які ўзначальваў 27 год, стварыў кабінет гісторыі прыроды, распрацаваў метады знішчэння саранчы, напісаў кнігі «Прыкладная батаніка, ці звесткі аб уласцівасцях і ўжытку раслін у гандлі, эканоміцы, рукадзеллі, аб іх радзіме, размнажэнні і даглядзе», «Асновы батанікі», «Кароткі курс заалогіі», мемуары — каштоўную крыніцу з гісторыі Віленскага ўніверсітэта і культурнага жыцця ВКЛ.
Пад псеўданімам Ваўрынец Кастрыца выдаваў сатырычны часопіс «Бібліяфобія».
1852 год. У Парыжы памёр Тадэвуш Тышкевіч (1774–1852).
Дзяржаўны і ваенны дзеяч ВКЛ і Расійскай імперыі.
Падчас паўстання 1794 года быў ад’ютантам Якуба Ясінскага, кіраваў атрадам у Вільні. Удзельнік абароны Прагі (прадмесце Варшавы).
За ўдзел у аўстра-французскай вайне 1809 года ўзнагароджаны ордэнам «Віртуці Мілітары».
У вайну 1812 года ваяваў на баку французаў, генерал кавалерыйскай брыгады, удзельнічаў у баях пад Мірам, Смаленскам, у Барадзінскай бітве.
Падчас паўстання 1830–1831 гадоў узначаліў Часовы паўстанцкі ўрад Літвы, на чале паўстанцкіх войск штурмаваў Вільню.
1900 год. Нарадзіўся айцец Васіль, Уладзімір Тамашчык.
Беларускі грамадскі і рэлігійны дзеяч, архіепіскап Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы.
Актывіст беларускага руху ў Заходняй Беларусі, належаў да КПЗБ.
Пасля трох гадоў адбывання тэрміну ў польскай турме, з 1930 года жыў у Чэхаславакіі. Скончыў Пражскі політэхнічны ўніверсітэт.
Працаваў у Пражскім інстытуце заалогіі, браў удзел у грамадскім беларускім жыцці, быў сакратаром старшыні Рады БНР Васіля Захаркі.
З пачаткам Другой сусветнай вайны працаваў у беластоцкай газеце «Новая дарога», у Беларускім камітэце. Удзельнічаў у Другім Усебеларускім кангрэсе.
З 1944 года у эміграцыі ў Германіі. Быў старшынём Беларускага цэнтральнага камітэта. У 1949 прыняў манаства пад імем Васiль і стаў епіскапам Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы.
У 1951 годзе пераехаў у Нью-Ёрк. Стаў архіепіскапам Канадска-Амерыканскім. Браў актыўны ўдзел у беларускім грамадскім жыцці ў ЗША.
Забіты невядомымі ў сваёй кватэры ў Нью-Ёрку 9 чэрвеня 1970 года.
1940 год. У мінскай турме памёр Павел Корчык (Язэп Лагіновіч, 1894–1940).
Настаўнічаў на Капыльшчыне, удзельнічаў у Першай cусветнай вайне, у беларускім вайсковым руху. Удзельнік З’езда беларусаў-вайскоўцаў Паўночнага фронту ў Віцебску ў снежні 1917 года.
Удзельнічаў у Слуцкім збройным чыне, быў інтэрнаваны.
З 1921 года працаваў у Вільні. Сузаснавальнік Беларускай рэвалюцыйнай арганізацыі, сябар Беларускага нацыянальнага камітэта ў Вільні, Першы сакратар Кампартыі Заходняй Беларусі, рэдактар газет «Наш Сцяг», «Вольны Сцяг».
У 1924 годзе быў арыштаваны польскай дэфензівай, але з дапамогай партызанаў вызвалены, збег у БССР. З 1925 года вярнуўся ў Заходнюю Беларусь на падпольную партыйную работу. У 1928 годзе арыштаваны ў Берліне нямецкай паліцыяй і высланы ў СССР, але зноў вяртаецца ў Польшчу.
Па прыбыцці ў Мінск, арыштаваны НКУС у 1936 годзе як «агент польскай дэфензівы», асуджаны на 5 гадоў, сасланы ў лагер у Комі АССР. 15 сакавіка 1938 года прыгавораны да расстрэлу, але прысуд не выканалі і вярнулі Корчыка ў Мінск. 26 кастрычніка 1939 года ў другі раз прыгавораны да расстрэлу.
1951 год. Дзень нараджэння міжнароднага конкурсу прыгажосці “Міс Свету”.
У гэты дзень у рэкламнага агента Эрыка Морлі з Лондана ўзнікла ідэя арганізаваць конкурс, фінал якога адбыўся 29 ліпеня. Дзякуючы гэтай падзеі Лондан атрымаў славу сталіцы сусветнай прыгажосці.
За званне першай прыгажуні ў свеце ў першым конкурсе прэтэндавала 26 дзяўчат з Вялікабрытаніі, Даніі, ЗША, Нідэрландаў, Францыі і Швецыі. Яны з’явіліся на сцэне ў купальніках “бікіні”, у той час яшчэ не вядомых у Англіі, чым зрабілі фурор.
Першай пераможцай конкурсу “Міс Свету” ў 1951 годзе стала 22-гадовая шведка Керсцін (“Кікі”) Хокансан. У якасці прыза яна атрымала чэк на 1 000 фунтаў, каралі і магчымасць з’яўляцца на старонках таблоідаў.
У СССР першы конкурс прыгажосці адбыўся толькі ў 1988 годзе. Арганізацыяй агляду “Міс Масква-88” займаўся камсамол, спонсарам выступіў канцэрн “Бурда”.
Але самы першы конкурс прыгажосці адбыўся 19 верасня 1888 года ў бельгійскім горадзе Спа. Тады 21 дзяўчына з 350 кандыдатак дасягнула фіналу, дзе выключна мужчынскае журы “аглядала” іх за зачыненымі дзвярыма.
А першы конкурс “Міс Еўропа” быў праведзены ў 1929 годзе ў Парыжы.
Першая “Міс Свету” Кікі Хокансан
1958 год. Нарадзіўся Леанід Маракоў (1958–2016).
Пісьменнік, журналіст, гісторык, энцыклапедыст, даследчык рэпрэсій савецкіх уладаў на Беларусі.
Скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут. Працаваў на заводзе ЭВМ, у Акадэміі навук.
У сярэдзіне 1990-х гадоў звярнуўся да пошуку інфармацыі пра расстралянага бальшавікамі дзядзьку, любімага вучня Янкі Купалы, паэта 1930-х гадоў Валера Маракова. Даследаванне біяграфіі паэта і іншых рэпрэсаваных сваякоў ператварылася ў планамернае і прафесійнае даследаванне гісторыі ўсіх беларускіх культурных і грамадскіх дзеячаў, якія пацярпелі ў гады сталінскага кіравання.
Аўтар унікальнага энцыклапедычнага даведніка ў 10 тамах «Рэпрэсаваныя пісьменнікі, навукоўцы, работнікі адукацыі, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. 1794–1991», у які ўвайшлі біяграфіі больш за 20 000 дзеячаў беларускай культуры, расстраляных ці загінулых у сталінскіх канцлагерах (ГУЛАГу), кніг “Знішчэнне”, “Ахвяры і карнікі”, даведніка «Рэпрэсаваныя праваслаўныя святары і царкоўныя служыцелі Беларусі. 1917–1967».
2010 год. Памёр Алег Елізараў (1969–2010).
Беларускі мастак-авангардыст. Апошняя яго карціна “Адзінокае неба” набыта сузаснавальнікам карпарацыі “Майкрасофт” Стывам Бламерам.
Скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага ўніверсітэта.
Падчас вучобы вылучаўся добрай падрыхтоўкай, пачаў выкарыстоўваць мінімум фарбы, эксперыментаваў з дадаваннем розных матэрыялаў, прыйшоў да свайго «белага стылю».
Працаваў у полацкай Дзіцячай мастацкай школе, дзе сфарміраваўся своеасаблівы стыль аўтара, у большасці работ якога асноўным кампазіцыйным элементам з’яўлялася полацкая архітэктура, белы, святочны настрой горада. У Полацку заснаваў і згуртаванне маладых мастакоў «Белы Круг».
Пасля Полацка, працаваў у салігорскай мастацкай школе.
Быў аўтарам і ўдзельнікам шматлікіх персанальных і калектыўных выстаў.
2015 год. Памёр Уладзімір Содаль (1937–2015).
Беларускі літаратуразнавец, краязнавец.
Інвалід па зроку з дзяцінства. Працаваў на Беларускім тэлебачанні, рэдактарам асветніцкіх перадач «Роднае слова», «У кожнага была свая вайна». Сябар Рэспубліканскай Рады Таварыства беларускай мовы імя Францыска Скарыны, рэдкалегіі газеты «Наша слова».
Удзельнік Устаноўчых з’ездаў БНФ, ТБМ, адзін з падпісантаў творчай інтэлігенцыі ліста ў ЦК КПСС аб стане беларускай мовы ў рэспубліцы. Неаднойчы быў затрыманы або збіты за свае палітычныя погляды..Даследчык творчасці класікаў беларускай літаратуры. Занесены ў кнігу гонару «Рупліўцы твае, Беларусь».
Сярод беларусаў, чыё незаконнае асуджэнне стала падставай для рашэння Камітэта ААН па правах чалавека аб парушэнні свабоды слова ў Беларусі, быў прадстаўнік Магілёўшчыны.
Камітэт ААН па правах чалавека ў сваім рашэнні ад 11 сакавіка 2026 года разгледзеў групу з 20 індывідуальных паведамленняў, якія паступілі ад 13 чалавек, супраць Беларусі, якія тычыліся сістэмнага пераследу журналістаў і аўтараў за ажыццяўленне свабоды выказвання.
Заяўнікі – грамадзяне Беларусі, якія былі прыцягнутыя да адміністрацыйнай адказнасці ў перыяд з 2010 па 2021 год за:
публікацыю матэрыялаў у СМІ без дзяржаўнай акрэдытацыі;
супрацоўніцтва з замежнымі медыя;
распаўсюд інфармацыі і інтэрв’ю;
у асобных выпадках – удзел у мірных сходах.
Усе яны былі аштрафаваныя на падставе нацыянальнага заканадаўства, у прыватнасці артыкулаў Кодэкса аб адміністрацыйных правапарушэннях і Закона аб СМІ.
Адзіным жыхаром Магілёўшчыны сярод заяўнікаў быў магілёўскі журналіст Уладзімір Лапцэвіч. У чэрвені 2017 года ён даведаўся, што на яго складзена сем адміністрацыйных пратаколаў за супрацоўніцтва з тыднёвікам беларусаў у Польшчы “Ніва”. Па сутнасці за кожны яго артыкул, які быў апублікаваны ў тыднёвіку за папярэднія два месяцы перад пачаткам аміністрацыйнага працэса. Прычына – публікацыя матэрыялаў у СМІ без дзяржаўнай акрэдытацыі як журналіста, так званы незаконны выраб прадукцыі СМІ (ч. 2 арт 22.9 КаАП).
У далейшым суддзя суда Ленінскага раёна Магілёва Алена Літвіна прысудзіла Лапцэвічу штраф у памеры 45 базавых велічынь, што на той момант складала 1035 рублёў. Журналіст беспаспяхова абскарджваў гэтае рашэнне ў нацыянальных інстанцыях, а затым звярнуўся ў Камітэт ААН па правах чалавека.
Абагульніўшы ўсе выпадкі, з якімі па тэме свабоды слова звярталіся вышэй адзначаныя заяўнікі, Камітэт прыйшоў да ключавой высновы:
Беларусь парушыла артыкул 19 Міжнароднага пакта аб грамадзянскіх і палітычных правах (свабода выказвання), паколькі пакаранне за распаўсюд інфармацыі без акрэдытацыі не было ні неабходным, ні прапарцыйным.
У адным з выпадкаў было таксама ўстаноўлена парушэнне артыкула 21 (свабода мірных сходаў), паколькі ўдзел у мірнай акцыі не можа карацца толькі з-за адсутнасці дазволу.
Камітэт падкрэсліў, што дзяржава не правяла належнай ацэнкі неабходнасці абмежаванняў, як таго патрабуе міжнароднае права.
У рашэнні асобна адзначаецца, што гаворка ідзе не пра адзінкавыя выпадкі, а пра структурную і доўгатэрміновую практыку. Камітэт аб’яднаў 20 спраў у адно рашэнне менавіта таму, што фактычныя абставіны былі падобныя; парушэнні мелі паўтаральны характар; ужо існуе ўстойлівая практыка прызнання такіх дзеянняў парушэннем правоў чалавека.
Камітэт таксама адхіліў аргумент уладаў пра неабходнасць выкарыстання надзорных скарг, адзначыўшы, што такія працэдуры носяць дыскрэцыйны характар; не гарантуюць эфектыўнай абароны; таму не лічацца абавязковымі для вычарпання ўнутраных сродкаў прававой абароны.
Камітэт абавязаў Беларусь кампенсаваць штрафы і судовыя выдаткі пацярпелым;
прыняць меры для прадухілення падобных парушэнняў у будучыні; прывесці заканадаўства (уключаючы Закон аб СМІ і закон аб масавых мерапрыемствах) у адпаведнасць з міжнароднымі стандартамі.
Камітэт адзначае, што гэтае рашэнне яшчэ раз пацвярджае, што беларуская практыка прыцягнення да адказнасці за «неаўтарызаваную журналісцкую дзейнасць» супярэчыць міжнародным стандартам.
З пункту гледжання правоў чалавека, ключавая праблема заключаецца не толькі ў асобных штрафах, а ў самой мадэлі рэгулявання, якая патрабуе дзяржаўнага дазволу для ажыццяўлення журналісцкай дзейнасці; выкарыстоўваецца як інструмент кантролю над інфармацыяй; не адпавядае крытэрам неабходнасці і прапарцыянальнасці.
Такім чынам, гаворыцца ў рашэнні, Камітэт фактычна канстатуе сістэмнае парушэнне свабоды выказвання ў Беларусі.
Варта адзначыць, што цяпер Беларусь афіцыйна знаходзицца па-за дзеяннем працэдуры разгляду індывідуальных скаргаў Камітэтам ААН па правах чалавека. Дэнансацыя Факультатыўнага пратакола ўступіла ў сілу 8 лютага 2023 года, пазбавіўшы грамадзян магчымасці абскардзіць рашэнні ўладаў на міжнародным узроўні.
