Дзень у гісторыі. 31 сакавіка. СССР папрасіўся ў НАТА. Першая ахвяра СОVID – акцёр В. Дашкевіч

1697 год. Маскоўскі дыпламат, стольнік Пётр Талсты пабываў у магілёўскім Брацкім манастыры. 

Ён  прыбыў у Магілёў напярэдадні. «У тым манастыры царква саборная вялікая, будынак у царкве ладнай разьбяной працы пазалочаны. Тая царква ўся падпісана насценным лістом ладным, іканастас разны пазалочаны, вялікі, ладнай працы».

Богаяўленскі манастыр
Брацкі Богаяўленскі манастыр (1620–1940-я).

1785 год. Памёр ураджэнец Наваельні граф Антоній Тызенгаўз (1733–1785).

Дзяржаўны дзеяч ВКЛ, мецэнат. Заснавальнік першага на Беларусі перыядычнага выдання – «Gazeta Grodzieńska». Адміністратар каралеўскіх эканомій: Гарадзенскай, Брэсцка-Кобрынскай, Шавельскай, Аліцкай і Магілёўскай.

Яго намаганнямі Гродна зрабілася месцам працы розных дзяржаўных устаноў: Скарбовай камісіі, Вярхоўнага Трыбунала, задворнага асэсарскага суда. 

Заснаваў у горадзе і яго ваколіцах шэраг мануфактур, адчыніў гарадскі тэатр,  кадэцкі корпус, гандлёвую, землямерную, медыцынскую, тэатральную і іншыя школы, друкарню.

У 1775 годзе набыў у Вільні друкарню, выдаваў календары, часопіс «Gazety Wileńskie».

Палымяны прыхільнік асветы, усталявання роднай мовы. Прапаноўваў Ж.-Ж. Русо  пераехаць жыць у Гродна або ў Белавежскую пушчу.

Пахаваны ў фамільным склепе ў Жалудоцкім касцёле.

Помнікі Тызенгаўзу ўстаноўлены ў Гродзенскім Фарным касцёле, Паставах, яго імем названа плошча ў Гродне.

Антоній Тызенгаўз

1889 год. У Парыжы ўрачыста адкрыта Эйфелева вежа.

Сімвал Парыжа, кахання ў закаханых парачак з усяго свету. Першапачаткова задумвалася як часовая канструкцыя і была пабудавана ўсяго за 2 гады на Марсавым полі ў якасці ўваходнай аркі на тэрыторыю экспазіцыі Сусветнай выставы 1889 года. Пазней названа ў гонар свайго канструктара Г. Эйфеля.

Ажурнае збудаванне складаецца з 18 000 металічных дэталяў, для злучэння якіх было выкарыстана 2,5 мільёны заклёпак. Металічныя канструкцыі важаць 7300 тон, а агульная вага, уключаючы неметалічныя элементы, складае 10000 тон.

15 мая 1889 года на вежу падняліся першыя наведвальнікі.

324 мятровая вежа была самай высокай ў свеце да 1930 года.

Эйфелева вежа

1904 год. На браняносцы «Петрапаўлаўск» падчас руска-японскай вайны загінуў ураджэнец Мінска Андрэй Валковіч (1870–1904).

Ваенны ўрач. Доктар медыцыны.

Скончыў Імператарскую Ваенна-медыцынскую акадэмію. Прымаў удзел у барацьбе з эпідэміямі тыфа, халеры ў Вяцкай губерні.

Служыў урачом у розных флоцкіх экіпажах. Аддаваў перавагу не практычнай, а эксперыментальнай медыцыне, якой ён з захапленнем заняўся па прапанове і пад кіраўніцтвам І. Паўлава.

Удзельнік руска-шведскай экспедыцыі (1899–1901) па градусным вымярэнні на архіпелагу Шпіцберген. На востраве збіраў гідралагічны і заалагічны матэрыял.

Удзельнік руска-японская вайны.

У яго гонар названа гара на ўсходзе Зямлі Тарэля вострава Заходні Шпіцберген.

Андрэй Валковіч

1910 год. Пад Браславам нарадзіўся Юзаф Буйноўскі (1910–2001).

Польскі паэт, гісторык літаратуры, літаратурны крытык, эсэіст.

Скончыў Дзісенскую гімназію, Віленскі ўніверсітэт.

Выкладаў у Браслаўскай прыватнай гімназіі, выдаў у мясцовай друкарні два зборнікі вершаў. Перад вайной працаваў у Вільні.

Пасля пачатку ІІ Сусветнай вайны быў мабілізаваны ў польскую армію і ўдзельнічаў у баявых дзеяннях пад Львовам. У 1939–1941 гадах быў зняволеным ў савецкім лагеры, з якога ўцёк у Вільню. У 1941 годзе быў арыштаваны НКУС і адпраўлены ў канлагер на Урал, зноў уцёк і ўступіў у армію генерала Андэрса, удзельнічаў у баявых дзеяннях 2-га корпуса на тэрыторыі Італіі. 

У 1946 годзе стаў сузаснавальнікам польскага ПЭН клуба і пераехаў на пастаяннае жыхарства ў Англію.

У Вялікабрытаніі займаўся выдавецкай, літаратурнай дзейнасцю, кіраваў выдавецтвам Польскага літаратурнага таварыства, утрымліваў уласную друкарню. Як доктар і прафесар выкладаў ва ўніверсітэтах Англіі, Амстэрдама, Гайдэльберга.

Юзаф Буйноўскі

1952 год. У в. Чарняўка Хоцімскага раёна нарадзіўся Алег Мінкін.

Беларускі пісьменнік, перакладчык. Узнагароджаны літаратурнымі прэміямі «Гліняны Вялес» за кнігу вершаў «Пенаты», імя М. Стральцова за паэтычную творчасць.

Скончыў Бабруйскую школу-інтэрнат № 1, Маскоўскі інстытут інжынераў сельскагаспадарчай вытворчасці.

Працаваў у Бураціі, на нафтаправодзе «Дружба» ў Наваполацку, у «Галоўтранснафце» (Гомель), на нафтаправодах Цюменскай вобласці.

Жыве ў Вільнюсе. Выдаваў газету «Рунь».

Аўтар вершаў, зборнікаў паэзіі, прозы, дзіцячых кніг.

Пераклаў вершы Ц. Норвіда, Б.  Лесьмяна, Л. Стафа, М. Зэрава, П. Грабоўскага.

Алег Мінкін

1954 год. СССР звярнуўся да НАТА з просьбай прыняць яго ў сябры арганізацыі.

НАТА просьбу не задаволіла.

НАТА

1964 год. Нарадзіўся Ян Збажына.

Беларускі паэт і празаік.

Працаваў у школах і ўніверсітэце ў Баранавічах. Заснавальнік маладзёжнага і скаўцкага руху ў г. Баранавічы, адзін з заснавальнікаў Баранавіцкага філіяла БАЖ.

Аўтар, сааўтар кніг, зборнікаў паэзіі, апавяданняў, афарызмаў, вершаў, эсэ, якія друкаваліся ў многіх газетах, часопісах «Першацвет», «Бярозка», «Маладосць», «Полымя», «Дзеяслоў».

Памёр 10 лютага 2011 года.

Ян Збажына

1969 год. Памёр Мікалай Шчаглоў-Куліковіч (1893-1969).

Беларускі кампазітар, этнограф, паэт, музыколаг, дзеяч беларускага руху ў эміграцыі, аўтар музыкі гімна на словы М. Багдановіча “Пагоня”, адзін з арганізатараў Тэатра оперы і балета Беларусі, дырыжор яго сімфанічнага аркестра, дырыжор сімфанічнага аркестра Усебеларускага Радыёкамітэту, музычны рэдактар Беларускага радыё.

У красавіку 1944 года ў Мінскім гарадскім тэатры паставіў оперу «Усяслаў Чарадзей» на вершы Н. Арсенневай.

Заснаваў у Нью-Ёрку беларускі хор, кіраваў беларускімі хорамі ў Кліўлендзе і Чыкага. Пакінуў вялікую музычную спадчыну.

Шчаглоў-Куліковіч
Тэатр оперы і балета

1971 год. У 3-й гарадской бальніцы Мінска нарадзіўся Павел Бурэ.

У пасведчанні аб нараджэнні месцам нараджэння запісана Масква па месцы прапіскі бацькоў.

Савецкі і расійскі хакеіст. Заслужаны майстар спорту СССР. Правёў у НХЛ 12 сезонаў у складзе каманд «Ванкувер Кэнакс», «Фларыда Пантэрз» і «Нью-Ёрк Рэйнджэрс». За сваю хуткасць атрымаў мянушку “Руская ракета”.

У рэгулярных сезонах НХЛ правёў 702 гульні, у якіх набраў 779 ачкоў (437 шайб і 342 перадачы). Па сярэдняй колькасці шайб за матч (0.623) займае пятае месца ў гісторыі НХЛ. Шэсць разоў удзельнічаў у матчах усіх зорак, а ў 2000 годзе атрымаў прыз самаму каштоўнаму гульцу матчу ўсіх зорак.

Член залы славы Міжнароднай федэрацыі хакея і Залы хакейнай славы. Уваходзіць у спіс 100 найвялікшых хакеістаў за ўсю гісторыю НХЛ.

Павел Бурэ

2020 год. Першай афіцыйнай ахвярай каронавіруса на Беларусі стаў Віктар Дашкевіч (1945–2020).

Беларускі акцёр. Заслужаны артыст. Уладальнік медаля Ф. Скарыны.

Скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут.

Працаваў акцёрам, загадчыкам трупы ў Нацыянальным драматычным тэатры імя Якуба Коласа, дырэктарам Беларускага тэатра «Лялька» (Віцебск).

Сыграў больш за 40 ролей у тэатры, у тым ліку ў пастаноўках «Несцерка» В. Вольскага, «Прымакі» Янкі Купалы, «Званы Віцебска» У.  Караткевіча, «Чорная нявеста» А. Дударава, «Апошнія сведкі» С.  Алексіевіч.

Віктар Дашкевіч

Мост у Бабруйску патаннеў на 8 млн рублёў

Кошт рэканструкцыі моста ў Бабруйску стаў на чвэрць меншым пасля праверкі Камітэта дзяржкантроля.

У Магілёўскай вобласці прадухілілі неабгрунтаванае расходаванне бюджэтных грошай пры рэканструкцыі моста ў Бабруйску. Парушэнні выявіў Камітэт дзяржаўнага кантролю падчас праверкі адной з будаўнічых арганізацый рэгіёна.

Як высветлілі кантралёры, у праектна-каштарысную дакументацыю былі ўключаныя завышаныя аб’ёмы работ, у прыватнасці – па афарбоўцы пуцеправода. У выніку кошт гэтых «лішніх» работ склаў амаль чвэрць ад агульнай цаны ўсяго праекта.

Пасля ўмяшання КДК праект быў перагледжаны. У дакументацыю ўнеслі змены, што дазволіла значна знізіць кошт работ.

У выніку агульныя выдаткі на рэканструкцыю моста былі скарочаныя больш як на 8 мільёнаў рублёў.

Паводле сайта Бабруйскага гарвыканкама, работы ідуць на 189-метровым пуцеправодзе на вуліцы Крылова, які праходзіць праз чыгунку. Заказчык – УКБ Бабруйска, генпадрадчык – ААТ «Мостабуд». Па пашпарце аб’екта заканчэнне работ запланавана на 31 ліпеня 2027 года.

Фотаздымак: ТГ Камітэта дзяржкантроля

Статкевіч: ракеты каля Асіповічаў здольныя несці ядзерныя боегалоўкі

Размешчаныя каля Асіповічаў расійскія “Іскандэры” могуць несці ядзерныя боегалоўкі, а пад Крычавам будуецца сховішча для іх, сцвярджае палітык Мікалай Статкевіч.

“У Беларусі ў раёне Асіповічаў ужо размешчаны ракетныя комплексы “Іскандэр”, здольныя несці ядзерныя боегалоўкі. Зараз на нашай тэрыторыі размяшчаюць мадыфікаваную межкантынентальную балістычную ракету “Ярс”, якая, пасля памяншэння ўдвая яе дальнасці, атрымала назву “Арэшнік”. Але галоўнае – у раёне Крычава будуецца сховішча для ядзерных боегаловак, хутчэй за ўсё, для “Арэшнікаў”, “Іскандэраў” і тактычных  ядзерных авіабомбаў” – напісаў 30 сакавіка 2026 года ў сваім тэлеграм-канале былы палівязень, апазіцыйны палітык Мікалай Статкевіч.

Паводле яго, гаворка ідзе пра інфраструктуру, якая можа выкарыстоўвацца для размяшчэння боегаловак да розных тыпаў узбраенняў, у тым ліку ракетных комплексаў і авіяцыйных сродкаў. Ён сцвярджае, што будаўніцтва такіх аб’ектаў сведчыць пра доўгатэрміновыя планы іх выкарыстання.

Статкевіч таксама выказаў меркаванне, што ў расійскай ваеннай практыцы ядзерныя боегалоўкі традыцыйна захоўваюцца асобна ад носьбітаў у спецыяльных умацаваных сховішчах з кантраляванымі ўмовамі. У выпадку неабходнасці яны дастаўляюцца да ракетных комплексаў або іншай тэхнікі.

На яго думку, размяшчэнне падобнай інфраструктуры ў Беларусі можа быць звязана з разлікамі Масквы на выкарыстанне тэрыторыі краіны ў ваенна-стратэгічных сцэнарыях, у тым ліку як фактар стрымлівання ці ціску на краіны Еўропы.

“Тое, што Масква будуе такі дарагі і складаны аб’ект у Беларусі і ўжо арганізавала яго супрацьпаветраную абарону, сведчыць, што на нашай зямлі будзе стала размешчаная вялікая колькасць ядзерных боегаловак. І не таму, што ў Расіі не хапае зямлі для іх размяшчэння, а з канкрэтнымі мэтамі” – адзначае палітык.

Статкевіч падкрэсліў, што такая сітуацыя нясе рызыкі для самой Беларусі, паколькі ў выпадку эскалацыі яна можа стаць аб’ектам дзеянняў у адказ. У сувязі з гэтым ён заклікаў шукаць шляхі, якія дазволілі б пазбегнуць выкарыстання беларускай тэрыторыі ў магчымых ваенных канфліктах.

Палітык адзначыў, што ключавыя рашэнні павінны прымацца ўнутры краіны, а грамадству важна своечасова ацаніць магчымыя пагрозы. У якасці аб’яднаўчай ідэі ён назваў канцэпцыю нейтральнай і без’ядзернай Беларусі, якая можа стаць асновай для захавання бяспекі і стабільнасці ў рэгіёне.

Фотаздымак: ТГ STATKEVICH M

Па 25 гадоў зняволення атрымалі ў Магілёве два серыйныя забойцы

За забойства і спробы забойстваў, здзейсненых больш за 20 гадоў таму, двум жыхарам Бабруйска прысудзілі паўстагоддзя зняволення на дваіх.

На лаўцы падсудных у Магілёўскім абласным судзе апынуліся двое бабруйчан 48 і 58 гадоў. Іх прызналі вінаватымі ў серыі асабліва цяжкіх злачынстваў, учыненых яшчэ ў 2004-2005 гадах. 

Паводле матэрыялаў справы, у снежні 2004 года адзін з абвінавачаных разам з саўдзельнікам спланаваў напад на былога супрацоўніка органаў унутраных спраў. Некаторы час яны сачылі за ахвярай, прадумвалі шляхі адступлення, пасля чаго ўначы напалі на яго ў пад’ездзе і зрабілі не менш за шэсць стрэлаў з агнястрэльнай зброі. Аднак, дзякуючы актыўнаму супраціву пацярпелага, які пагражаў выкарыстаць уласную зброю, нападнікам не ўдалося давесці злачынны намер да канца.

У сярэдзіне лютага 2005 года абодва абвінавачаныя здзейснілі забойства ў Мінску. Пад выглядам здзелкі па продажы лому каляровых металаў яны сустрэліся з мужчынам, які займаўся яго закупкай. Падчас сустрэчы адзін з нападнікаў некалькі разоў стрэліў у пацярпелага з пісталета з глушыцелем, другі нанёс яму нажавыя раненні. Пасля гэтага злачынцы завалодалі грашыма і маёмасцю прадпрымальніка.

Праз дзесяць дзён у Бабруйску яны напалі на мужчыну, які займаўся абменам валют. Нападнікі спрабавалі застрэліць яго з рэвальвера з глушыцелем. Нягледзячы на цяжкія раненні, пацярпелы аказаў супраціў, а выпадковыя мінакі дапамаглі яму і паспрабавалі затрымаць злачынцаў.

На працягу многіх гадоў гэтыя злачынствы заставаліся нераскрытымі, хаця падазраваныя неаднаразова траплялі ў поле зроку праваахоўнікаў. Сітуацыя змянілася ў 2025 годзе, калі адзін з абвінавачаных, які ўжо адбываў пакаранне за падвойнае забойства, добраахвотна прызнаўся ў здзейсненых раней злачынствах і падрабязна распавёў пра сваю ролю.

Другі фігурант справы віны не прызнаў і ў судзе працягваў адмаўляць сваю датычнасць.

Суд прызнаў абодвух вінаватымі і прызначыў кожнаму па 25 гадоў пазбаўлення волі з адбываннем пакарання ў папраўчай калоніі строгага рэжыму. Прысуд пакуль не ўступіў у законную сілу.

Фотаздымак: 6ТВ Магілёў

З’явіўся графік адключэння гарачай вады ў Магілёве на 2026 год

На афіцыйным канале Магілёўэнерга апублікаваны графік адключэння гарачай вады ў горадзе на бягучы год. 

Адключэнні пачнуцца з 11 мая і працягнуцца да 20 жніўня.

  • З 11 па 21 мая будуць адключаць раён Юбілейнага, Тэхнапрыбора, пр. Міра.
  • 08 па 19 чэрвеня – зона ТЭЦ-1, а менавіта раёны Рабочы, Ямніцкі, Спадарожнік, Казіміраўка.
  • З 06 па 17 ліпеня – зона ТЭЦ-2, а гэта: Непакорных, Астроўскага, Маўчанскага, Шміта.
  • З 10 па 20 жніўня – зона ТЭЦ-3, гэта мікрараён “Саломінка”, 30 гадоў Перамогі, Турава, Кулібіна.

    Фота ілюстрацыйнае, з адкрытых крыніц

Сельская гаспадарка Магілёўшчыны: датацый больш, вынікаў менш

Сельгасарганізацыі Магілёўскай вобласці, нягледзячы на рост фінансавых уліванняў, вырабляюць усё менш прадукцыі.

Праверка Камітэта дзяржаўнага кантролю выявіла сістэмныя праблемы ў аграрным сектары Магілёўскай вобласці: пры значным павелічэнні дзяржаўнай падтрымкі многія гаспадаркі дэманструюць падзенне вытворчых паказчыкаў і застаюцца стратнымі. Пра гэта стала вядома “Зеркалу” з прадастаўленага яму арганізацыяй былых беларускіх сілавікоў BELPOL закрытага дакумента.

Паводле матэрыялаў праверкі, накіраваных у аблвыканкам у канцы лютага 2026 года, улады патрабуюць ліквідаваць выяўленыя недахопы. Асноўныя заўвагі датычаць фінансавай эфектыўнасці: нягледзячы на праграмы «аздараўлення» і рост фінансавання, большасць сельгаспрадпрыемстваў не паказвае істотнага прагрэсу.

У шэрагу выпадкаў рост укладанняў суправаджаецца рэзкім падзеннем вытворчасці. Так, адна з гаспадарак Асіповіцкага раёна, якая атрымала ў 2025 годзе ў некалькі разоў больш дзяржаўных сродкаў, скараціла вытворчасць малака больш як напалову, а вырошчванне жывёлы – амаль на тры чвэрці. Падобныя тэндэнцыі адзначаюцца і на іншых прадпрыемствах вобласці: пры павелічэнні датацый вытворчыя аб’ёмы зніжаюцца.

Фінансавыя вынікі таксама выклікаюць пытанні. Большасць прааналізаваных гаспадарак завяршыла год са стратамі, а частка з іх засталася ў мінусе нават з улікам дзяржаўнай падтрымкі. Толькі адзінкі змаглі атрымаць прыбытак. У некаторых выпадках аб’ём бюджэтных уліванняў супастаўны або нават перавышае выручку ад продажу прадукцыі, што сведчыць пра нізкую аддачу ад укладзеных сродкаў.

КДК звязвае сітуацыю з арганізацыйнымі пралікамі, парушэннямі тэхналогій і недахопамі ў вядзенні гаспадаркі. Аднак эксперты адзначаюць, што праблема мае больш глыбокі характар. Паводле эканамістаў, аграрны сектар часта працуе не па рыначных прынцыпах: канкурэнцыя абмежаваная, многія рашэнні прымаюцца цэнтралізавана, а матывацыя павышаць эфектыўнасць застаецца слабой.

Дадатковым фактарам называюць сістэму дзяржаўнай падтрымкі, якая дазваляе стратным гаспадаркам працягваць дзейнасць без істотных змен. У выніку ўзнікае замкнёнае кола: нізкая эфектыўнасць кампенсуецца новымі ўліваннямі, але гэта не прыводзіць да росту вынікаў.

Пры гэтым падобная сітуацыя паўтараецца гадамі, і спробы вырашыць яе праз павелічэнне фінансавання пакуль не даюць устойлівага эфекту.

Каментарый эксперта:

Прадпрымальнік і былы чыноўнік райвыканкама Мікалай Лысянкоў адзначае, што Магілёўская вобласць традыцыйна застаецца адной з найслабейшых у сельскай гаспадарцы краіны.

“Гэта рэгіён з менш спрыяльнымі ўмовамі: халаднейшы клімат і бяднейшыя глебы. Але нават з улікам гэтага вынікі выглядаюць слабымі” – кажа ён.

Паводле Лысянкова, асаблівасць Магілёўшчыны ў тым, што на працягу гадоў яна атрымлівала значныя дзяржаўныя ўліванні, аднак гэта не прывяло да адпаведнага росту эфектыўнасці.

“У вобласць укладвалі вялікія сродкі, стваралі аграпрамысловыя структуры, але аддача застаецца нізкай. У выніку яна па-ранейшаму знаходзіцца ўнізе аграрнага рэйтынгу” – падкрэслівае эксперт.

Ён дадае, што праблема не толькі ў прыродных умовах, але і ў самой мадэлі кіравання сельскай гаспадаркай, якая абмяжоўвае эфектыўнасць і не стымулюе рост вынікаў.

Фотаздымак: Фото pexels

Галоўны ідэолаг Магілёўшчыны занепакоена, што нага яе калег не ступала на прыватныя прадпрыемствы

Ідэолагі Магілёўскай вобласці вырашылі не навязваць свае думкі людзям, а пераконваць народ. Гэта будзе проста – у вобласці засталося 15 працэнтаў тых, каго яшчэ не “пераканалі”.

Выступаючы з дакладам перад буйнымі прапагандыстамі і раённай ідэалагічнай чэляддзю начальнік галоўнага ўпраўлення ідэалагічнай работы і па справах моладзі аблвыканкама Кацярына Музычэнка заявіла, што ў мінулым годзе яе калегі дасягнулі ўсяго, чаго хацелі.

Выглядае гэта так:

  • праведзена больш за 27 тысяч сустрэч у працоўных калектывах;
  • 85% жыхароў задаволены якасцю жыцця;
  • 61% станоўча ацэньваюць эканамічную сітуацыю;
  • падпісны тыраж на друкаваныя выданні павялічыўся на 26 працэнтаў;
  • колькасць унікальных наведвальнікаў сайтаў вырасла на 40 працэнтаў;
  • рост колькасці крытычных матэрыялаў у СМІ вырас на 12 працэнтаў – іх апублікавалі 1567 штук.

Увогуле, махавік хлусні раскручаны ў Магілёўскай вобласці так, што не спыніш. Занепакоена Музычэнка толькі прыватнымі прадпрыемствамі, да якіх шчупальцы прапаганды яшчэ не дацягнуліся.

Ну і, канешне, тыя самыя пятнаццаць працэнтаў жыхароў Магілёўшчыны, якія не згодны з лухтой, якую нясе Музычэнка і яе падначаленые, таксама выклікаюць у ўладаў смутнае занепакоенне.

Фота: “Могилевские ведомости“

КДК: у Магілёўскай вобласці не хапае каля 330 механізатараў

Магілёўская вобласць сустракае пасяўную кампанію 2026 года з шэрагам вострых праблем: недахопам кадраў, дэфіцытам угнаенняў і нізкай гатоўнасцю тэхнікі. 

Як вынікае з маніторынгу Камітэта дзяржаўнага кантролю, найбольш прыкметная праблема – кадравы дэфіцыт. Па стане на другую палову сакавіка ў рэгіёне не хапала каля 330 механізатараў, што складае прыкладна 10% ад патрэбы. Гэта значыць, што кожнае дзясятае рабочае месца, неабходнае для правядзення палявых работ, застаецца вакантным.

Сур’ёзныя пытанні выклікае і тэхнічная гатоўнасць. У шэрагу раёнаў, у тым ліку Быхаўскім, Шклоўскім, Глускам і Асіповіцкім, значная частка трактароў і сельгасмашын дагэтуль не падрыхтаваная да выхаду ў поле. Пры гэтым у некаторых гаспадарках рэальныя паказчыкі спрабавалі схаваць: кантралёры зафіксавалі выпадкі, калі ў справаздачах гатоўнасць тэхнікі завышалася.

Не лепшая сітуацыя і з матэрыяльным забеспячэннем. Узровень забяспечанасці мінеральнымі ўгнаеннямі ў сярэднім па вобласці не дасягае нават 70% ад неабходнага. У Круглянскім, Мсціслаўскім і Асіповіцкім фосфарныя ўгнаенні ўвогуле не былі пастаўлены.

Праблемы назіраюцца і з насеннем. Нягледзячы на агульны паказчык забяспечанасці, у гаспадарках не стае каля 460 тон насення зернебабовых культур. У асобных раёнах сітуацыя крытычная: у Быхаўскім забяспечанасць складае толькі 19%, у Мсціслаўскім – 20%, у Глускім – 29%, у Чавускім – 38%. Аналагічныя цяжкасці ўзнікаюць і з насеннем лёну і шматгадовых траў.

Прычыны праблем носяць сістэмны характар. КДК указвае на недахоп запасных частак, запазычанасці за іх закупку і нізкую выканальніцкую дысцыпліну, што тармозіць рамонт тэхнікі і падрыхтоўку да сезона.

Фотаздымак: sb.by

Дзень у гісторыі. 30 сакавіка. Сусанін і беларусы. Пакараны К. Лышчынскі. Пачатак метрычнай сістэмы

Дзень абароны Зямлі (Earth Protection Day, з 1976 года). 

Упершыню святкаваўся ў Іарданіі 30 сакавіка 1976 года.

Галоўная мэта – прыцягненне ўвагі людзей да глабальных экалагічных праблем. У гэты дзень усе жыхары планеты робяць добрыя справы: чысцяць ад смецця свой двор, вуліцу, горад, ствараюць газоны, садзяць дрэвы ў скверах і парках. Гэтыя вельмі простыя дзеянні дораць Зямлі многія тысячы гадоў здаровага жыцця.

Лепшым падарункам нашай планеце, роднаму краю будзе жыццё пад дэвізам: “Кожны дзень – дзень абароны Зямлі!”.

Дзень абароны Зямлі

Дзень шпацыру па парку (Walking day in the park).

Актуальнае свята для людзей, якія жывуць у мегаполісах.

На думку ўрачоў, знаходжанне на прыродзе аказвае на арганізм чалавека ўзнаўляльнае дзеянне, якое немагчыма параўнаць з шопінгам або паходам у кіно. Шпацыры ў парку, удалечыні ад пылу і шумных магістраляў, могуць палепшыць настрой і знізіць стрэс. Даследаванні паказалі, што людзі, якія ходзяць пешшу або гуляюць у зялёных зонах, як правіла, больш шчаслівыя.

Walking day in the park

1613 год. Іван Сусанін завёў беларусаў у багну.

Прыгонны кастрамскі селянін Іван Сусанін, сын нейкай Сусанны – народны рускі герой, сімвал “мужыцкай” адданасці цару.

У сакавіку 1613 года ён быў узяты ў якасці правадніка атрадам шляхты з Рэчы Паспалітай да вёскі Домніна – вотчыны Раманавых, дзе хаваўся са сваёй маці толькі што абраны на пасад цар Міхаіл Фёдаравіч. Сусанін наўмысна завёў атрад у непраходны багністы лес, за што і быў забіты.

Подзвіг Сусаніна адлюстраваны ў мастацкай літаратуры і ў оперы беларуса М. Глінкі “Жыццё за цара” (“Іван Сусанін”).

У рускіх крыніцах сцвярджаецца, што Сусанін завеў у багну палякаў-каталікоў. Але  ў той час каля Кастрамы былі два палкі праваслаўных літвінаў-беларусаў з Віцебска і Полацка, вайскоўцаў на службе караля польскага, вялікага князя літоўскага, маскоўскага цара Уладзіслава IV Вазы.

Іван Сусанін

1689 год. На плошчы Старога Мяста ў Варшаве абезгалоўлены і спалены на вогнішчы за атэізм Казімір Лышчынскі (1634–1689).

Вялікалітоўскі філосаф, мысліцель-атэіст, педагог і грамадскі дзеяч Рэчы Паспалітай. Упершыню ўжыў тэрмін «атэіст».

Скончыў Віленскую акадэмію. Прымаў удзел у маскоўскай, шведскай, турэцкай ваенных кампаніях. Выкладаў у Львове, Берасці. Працаваў настаўнікам, меў юрыдычную практыку.

У 1666 годзе выйшаў з ордэна езуітаў, ажаніўся, пераехаў у свой родавы маёнтак Лышчыцы на Берасцейшчыне. Карыстаўся аўтарытэтам сярод шляхты. Шмат судовых спраў правёў на карысць мяшчан і шляхты, якія судзіліся з езуітамі за захопленыя землі, даўгі. Меў сваю школу, вучыў дзяцей шляхты і сялян.

Напісаў трактат «Аб неіснаванні Бога». Рукапіс кнігі выкраў агент езуітаў Ян Бжоска.

У 1687 годзе царкоўны суд за цяжкае злачынства – атэізм – пастанавіў спаліць яго жывога на вогнішчы. Па ўласнай просьбе асуджанага кара была заменена на адсячэнне галавы.

Казімір Лышчынскі

1791 год. Нацыянальны сход Францыі ўвёў азначэнне метра: адна саракамільённая частка даўжыні парыжскага мерыдыяна. Пачатак метрычнай сістэмы.

Метрычная сістэма – агульная назва міжнароднай дзесятковай сістэмы адзінак, заснаванай на выкарыстанні метра і кілаграма. На працягу двух апошніх стагоддзяў існавалі розныя варыянты метрычнай сістэмы, якія адрозніваюцца выбарам асноўных адзінак. Цяпер паўсюдна прызнанай з’яўляецца Міжнародная сістэма адзінак (СІ). Пры некаторых адрозненнях у дэталях, элементы сістэмы аднолькавыя ва ўсім свеце. Метрычныя адзінкі шырока выкарыстоўваюцца па ўсім свеце як у навуковых мэтах, так і ў паўсядзённым жыцці. Цяпер метрычная сістэма афіцыйна прынята ва ўсіх дзяржавах свету, акрамя ЗША, Ліберыі і М’янмы.

Эталон
Эталон меры вагі у 1 кг.

1843 год. Нарадзіўся Канстанцін Станюковіч.

Пісьменнік на тэмы з жыцця ваенна-марскога флота. Выхадзец з беларуска-літоўскага роду Станьковічаў. Марскі афіцэр, сын адмірала, каменданта порта і губернатара Севастопаля Міхаіла Станюковіча.

У рускай літаратуры гэта імя непарыўна звязана з жанрам марыністыкі. Стала амаль банальнасцю сцвярджэнне, што ў рускім мастацтве ёсць два непераўзыдзеных спевака марской стыхіі, роўных па таленце: у жывапісе – Айвазоўскі, у літаратуры – Станюковіч.

Бібліяграфія налічвае больш за 100 апавяданняў, аповесцей, некаторыя з іх экранізаваны – “У далёкім плаванні”, “Максімка”, “Матрос Чыжык”, “Пасажырка”. Яго творы выданы Зборамі ў 6, 10 і 12 тамах.

Памёр у Неапалі 20 мая 1903 года.

У яго гонар устаноўлены Мемарыяльная дошка ў Севастопалі, названы вуліцы ва Уладзівастоку, Крандштаце, шэраг бібліятэк.

Канстанцін Станюковіч

1856 год. Скончылася Крымская вайна (1853–1856).

Вайна скончылася падпісаннем мірнай дамовы на Парыжскім кангрэсе, які адкрыўся 25 лютага 1856 года ў сталіцы Францыі прадстаўнікамі Расіі, Вялікабрытаніі, Францыі, Турцыі, Сардзініі, Аўстрыі і Прусіі.

Расія страціла ўмацаванні Аландскіх астравоў, кантроль над суднаходствам па Дунаі, адмаўлялася ад пратэктарата над Валахіяй, Малдавіяй і Сербіяй і ад часткі паўднёвай Бесарабіі; саступала Малдавіі свае ўладанні ў вусцях Дуная і частку Паўднёвай Бесарабіі, вяртала заняты ў Турцыі Карс, але захоўвала Севастопаль, Балаклаву, Камыш, Керч-Енікале, Кінбурн.

За імперскія расійскія інтарэсы ў гэтай вайне, толькі ў Крыме загінула больш за 6 000 беларусаў з Мінскага, Брэсцкага. Беластоцкага, Магілёўскага пяхотных, Віцебскага і Полацкага егерскіх палкоў.

Крымская вайна

1890 год. У Іркуцку памёр Іасафат Агрызка (1826–1890).

Беларускі выдавец, журналіст, грамадска-палітычны дзеяч.

Скончыў Лепельскае павятовае вучылішча, Мінскую гімназію, Пецярбургскі  ўніверсітэт. У Пецярбургу заснаваў друкарню і выдаваў на польскай мове газету «Słowo» і альманах «Pismo zbiorowe», выдаў першы збор твораў М. Дабралюбава, перавыдаў старажытныя законы ВКЛ і Польшчы «Volumina Legum».

Падчас паўстання 1863–1864 гадоў быў галоўным прадстаўніком паўстанцкага варшаўскага ўрада у Пецярбургу.

Арыштаваны ў лістападзе 1864 года, прыгавораны да смяротнага пакарання, замененага на 20 гадоў катаргі, якую адбываў у Сібіры. У 1877 годзе вызвалены з забаронаю вяртацца на тэрыторыю Беларусі, Літвы, Польшчы.

Іасафат Агрызка

1893 год. Нарадзіўся Ілья Гітгарц.

Беларускі дырыжор і педагог, заслужаны дзеяч мастацтваў.

Скончыў Петраградскую кансерваторыю. Працаваў у Палтаўскім оперным тэатры, Народным доме ў Петраградзе, загадчыкам музычнай часткай Другога Беларускага тэатра ў Віцебску, быў адным з арганізатараў і дырыжораў Беларускай студыі оперы і балета, дырыжорам Беларускага тэатра оперы і балета. Выкладаў у Беларускай кансерваторыі. 

Ажыццявіў пастаноўку оперы «Кастусь Каліноўскі» Лукаса, балета «Князь-возера» Залатарова і іншых твораў.

Аўтар музыкі да драматычных пастановак тэатра імя Я. Коласа «Каля тэрасы» М. Грамыкі, «Калі спяваюць пеўні» Ю. Юр’іна, «Качагары» І. Гурскага.

Памёр 3 лютага 1966 года ў Мінску.

Ілья Гітгарц

 

1907 год. Нарадзілася Надзея Абрамава.

Беларуская пісьменніца, журналістка, адна з кіраўнікоў беларускага маладзёжнага руху ў 1943–1944 гадах.

Скончыла Беларускі вышэйшы педагагічны і Мінскі медыцынскі інстытуты. Падчас акупацыі Беларусі нямецкімі войскамі працавала ўрачом-псіхіятрам у Мінскай інфекцыйнай бальніцы, з 1942 года ўзначальвала дзіцячы сектар Беларускай народнай самапомачы, з 1943 – службу юначак Саюза беларускай моладзі. Супрацоўнік  часопіса «Жыве Беларусь!», член Беларускай цэнтральнай рады. Удзельніца 2-га Усебеларускага кангрэса (1944, Мінск).

Яе высілкамі было выратавана шмат яўрэйскіх дзяцей, адну дзяўчынку яна ўдачарыла.

У 1944 годзе эмігравала ў Германію, працавала ў адноўленым Кіраўнічым штабе Саюза Беларускай моладзі ў Чэхіі, выдавала бюлетэнь «Вучэбны лісток», працавала ў Інстытуце вывучэння СССР (Мюнхен), займалася пытаннямі рэлігіі і атэізму.

Памерла 18 лютага 1978 года.

Надзея Абрамава

1956 год. Нарадзілася Хрысціна Лялько.

Беларуская пісьменніца, перакладчыца і журналістка.

Працавала ў Літаратурным музеі Янкі Купалы, штотыднёвіку «Літаратура і мастацтва», часопісе «Беларусь». Галоўны рэдактар каталіцкіх часопісаў «Наша Вера» і «Ave Maria».

Аўтар вершаў, кніг прозы, паэзіі, зборніка казак «Хітрэй свету не будзеш».

Пераклала на беларускую мову нарыс У. Сыракомлі «Мінск», шэраг кніг, энцыклікаў Папы Яна Паўла II, творы Я. Твардоўскага і іншыя тэалагічныя творы.

Хрысціна Лялько

1970 год. На экраны выйшаў фільм ураджэнца Лепеля Уладзіміра Матыля (1927–2010) “Белае сонца пустыні”.

У пракат фільм выпусцілі дастаткова вялікім тыражом – 1 410 копій. Нараўне з камедыямі Леаніда Гайдая і серыялам “Семнаццаць імгненняў вясны”, “Белае сонца пустыні” стаў чэмпіёнам па колькасці паказаў на тэлебачанні.

Па традыцыі фільм “Белае сонца пустыні” перад стартам глядзелі савецкія касманаўты.

Белае сонца пустыні

1973 год. Нарадзіўся Северын Квяткоўскі.

Беларускі пісьменнік,  журналіст, грамадскі дзеяч, аўтар кнігі «Каларадская пушча» (2019).

Працаваў журналістам на «Radio 101,2 FM», у газетах «Имя» і «Наша Ніва», у беларускай рэдакцыі «Польскага радыё», на «Радыё Рацыя» і Радыё «Свабода». Быў рэдактарам грамадзкага блогу budzma.org. Уваходзіў у склад Партыі аматараў піва.

Аўтар імпрэсій, апавяданняў, эсэ, мініяцюр, нарысаў, фрашкаў.

Напачатку 2022 года затрымліваўся сілавікамі пасля вяртання з-за мяжы.

Северын Квяткоўскі

2017 год. Памёр Мікола Рыжы (1953–2017).

Беларускі ілюстратар і мастак філатэлістычнай прадукцыі.

Афарміцель больш за 60 кніг, сярод якіх «Блікі сонца» Максіма Танка, «Рэпартаж з пятлей на шыі» Ю. Фучыка, «Маўглі» Кіплінга, «Вужовы кароль» Ул. Ягоўдзіка, «Вялікія і славутыя людзі беларускай зямлі» Ул. Бутрамеева, казак, дзіцячых падручнікаў.

Працаваў у галіне кніжнай графікі, нацюрморта, станковай графікі малых форм і экслібрыса. Мастак падараваў мінскаму Музею сучаснага выяўленчага мастацтва 40 сваіх экслібрысаў.

Сапраўдны майстар паштовай мініяцюры. Распрацаваў больш за 200 арыгінал-макетаў паштовых марак, мастацкіх капэрт і картак.

Аўтар серый марак, якія прысвечаны паўстанню 1794 года, 480-годдзю Беларускага друку, 120 і 125-годдзю з дня нараджэння Янкi Купалы i Якуба Коласа.

Намаляваў графічную серыю партрэтаў землякоў-адраджэнцаў 1920–1930-х гадоў: К. Езавітаў, А. Бярозка, А. Калубовіч, А. Смоліч, В. Захарка, В. Ластоўскі, Р. Астроўскі, Я. Кіпель.

Мікола Рыжы

2021 год. Памёр Канстанцін Красоўскі (1958–2021).

Беларускі географ, дэмограф. Доктар геаграфічных навук, прафесар.

Скончыў Брэсцкі педінстытут. Усё жыццё аддаў прыцы ў Брэсцкім дзяржаўным універсітэце імя А. Пушкіна: прайшоў шлях ад асістэнта да прафесара, дэкана геаграфічнага факультэта (1995–2000), загадчыка кафедры, прарэктара па навуковай рабоце, першага прарэктара (2009–2011).

Займаўся пытаннямі дэмаграфіі, рассялення насельніцтва і яго структур, міграцый.

Аўтар і сааўтар больш за 160 навуковых прац, у тым ліку 3 манаграфій. Пад яго кіраўніцтвам абаронены 3 кандыдацкія дысертацыі.

Канстанцін Красоўскі

Навошта пану расол?

Забаўны выпадак з магілёўцам у Польшчы. Як мне ў бары падавалі расол.

Бар у Польшчы – гэта не тое месца, дзе п’юць. Гэта сталоўка. Самая звычайная сталоўка, часта танная і смачная. Палякі ходзяць туды абедаць – рабочыя, студэнты, пенсіянеры. Чарга, касір, паднос, пластыкавыя крэслы.

Зайшоў неяк з сябрам паабедаць. Стаў у чаргу, дайшоў да касы, сяк-так па-польску заказаў: суп, другое, кампот. Заплаціў. Адышоў з падносам. Ужо амаль сеў.

І тут дзяўчына з касы крычыць услед:

– Пан! Пан не ўзяў расол!

Я спыняюся. Гляджу на яе. Мы з сябрам учора сапраўды выпівалі. Адкуль ёй ведаць? Пры чым тут каса? Адкуль у іх расол? І чаму яна пра гэта кажа ўголас, на ўсю залу?

Стаю. Маўчу. Сябар глядзіць на мяне. Я гляджу на дзяўчыну.

Яна працягвае талерку з супам.

Расол – гэта курыны булён па-польску. Rosół. Суп, які я заказаў і забыўся забраць на раздачы. Уся зала, здаецца, усё зразумела. Я – не. Прынамсі не адразу.

Вось так працуе польская мова для тых, хто прыехаў з усходу Беларусі. Чуеш знаёмае слова – і мозг адразу знаходзіць яму тлумачэнне. Толькі тлумачэнне гэта цалкам няправільнае.

З таго часу расол – мой любімы суп. І слова, якое я ўжо дакладна не забуду.

Ёсць свая гісторыя з эміграцыі? Пішыце на [email protected]. Імя не публікуем.

Фота ілюстрацыйнага характару з адкрытых крыніц.