Дзень у гісторыі. 16 снежня. Дзень памяці Эліэзэра Бэн-Ягуды

1388 год. Першая згадка пра Маладзечна. 

Змяшчаецца ў прысяжным лісце князя ноўгарад-северскага Дзмітрыя Альгердавіча вялікаму князю Ягайле. 

Знаходзіцца на рацэ Уша, за 73 км на паўночны захад ад Мінска. Назва ад ракі Маладзечанка. Насельніцтва цяпер – 90 000 чалавек. 

Адзіны ў краіне горад, дзе ў 1991-1994 гадах была праведзена дэкамунізацыя гарадской тапанімікі – па ініцыятыве мэра Генадзя Карпенкі. 

У горадзе працуюць Мінскі абласны краязнаўчы музей, драмтэатр, праводзіцца больш 30 культурных мерапрыемстваў, у тым ліку рэспубліканскі тэатральны фестываль «Маладзечанская сакавіца», Маладзечанскі фестываль беларускай песні і паэзіі (з 1993 года). 

Цэнтр машынабудавання і металаапрацоўкі – адзіны завод парашковай металургіі, лёгкай, харчовай, дрэваапрацоўчай і іншых галін прамысловасці.

Маладзечна герб

1672 год. Памёр Ян Казімір Ваза

Кароль польскі і вялікі князь літоўскі  (1648–1668), апошні манарх з дынастыі Вазаў.

У час яго панавання адбыліся разбуральныя войны з Маскоўскай дзяржавай, казакамі, са Швецыяй. 

Пры ім былі страчаны Прусія, Смаленскае ваяводства, Кіеў і левабярэжная Украіна. 

Агульны гаспадарчы заняпад дзяржавы, няўдачы ў войнах, аслабленне міжнароднага становішча, напружаныя адносіны з магнатамі і шляхтай, смерць энергічнай і актыўнай у палітыцы каралевы Марыі Людвікі прывялі да адрачэння ад трона і эміграцыі ў Францыю ў верасні 1668 года.

Ваза

1874 год. Нарадзіўся Леў Альпяровіч

Беларускі мастак.

Скончыў Віленскую мастацкую школу акадэміка Івана Трутнева, Адэскую рысавальную школу і Пецярбургскую Акадэмію мастацтваў. Вучань І. Рэпіна.

Выкладаў у Мінскім прыватным мужчынскім яўрэйскім рэальным вучылішчы.

Пісаў  партрэты, пейзажы, бытавыя кампазіцыі. Адстойваў прынцыпы рэалізму.

Яго творы найбольш поўна – 230 работ – былі прадстаўлены на персанальнай выставе ў Мінску ў 1939 годзе.

Памёр у 1913 годзе ў Мінску.

Альпяровіч

1901 год. Нарадзіўся генерал Іван Грышын

Камандуючы 49-й арміяй, якая ў ліпені 1944 года вызваляла Магілёў і Магілёўскую вобласць.

Іван Грышын

1903 год. Нарадзіўся Іван Ахрэмчык

Беларускі мастак-жывапісец.  Народны мастак, прафесар.

Выкладаў у Беларускім дзяржаўным мастацкім тэхнікуме, Мінскім мастацкім вучылішчы, Беларускім політэхнічным інстытуце, Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце.

Пачаў удзельнічаць у выставах у 1921 годзе.

Працаваў у галіне партрэта, тэматычнай карціны, пейзажа, манументальнага мастацтва.

Адзін з першых у беларускім жывапісе звярнуўся да тэм сацыялістычнага будаўніцтва, станаўлення Савецкай улады.

У гады Вялікай Айчыннай вайны працаваў у выданні ЦК КПБ «Раздавім фашысцкую гадзіну» (1943-1944).

Творчасці І. Ахрэмчыка, заснаванай на рэалістычных традыцыях, ўласціва глыбокае пранікненне ва ўнутраны свет сучасніка.

Памёр 9 сакавіка 1971 года.

Фота: аўтапартрэт І. Ахрэмчыка.

Іван Ахрэмчык

1922 год. У Іерусаліме памёр ураджэнец Глыбоччыны  Эліэзэр Бэн-Ягуда

Яўрэйскі мовазнаўца, адраджальнік іўрыта. Адзін з заснавальнікаў гебраізму, піянер сіянізму.

Скончыў полацкую ешыву, дзвінскае рэальнае вучылішча, вывучыў фрацузскую, нямецкую і рускую мовы. У Сарбонскім універсітэце Парыжа вывучаў медыцыну, гісторыю і палітыку Блізкага Усходу, пазнаёміўся з сіянісцкім рухам.

У 1881 годзе іміграваў у Палесціну. Яго сын Бэн-Цыён быў першым ізраільцянінам, для каго іўрыт быў роднай мовай, бо іншай не ведаў.

Выкладчык іўрыта, перакладчык, аўтар артыкулаў для газет, заснавальнік уласнай газеты «Гацві» на іўрыце.

Аўтар 17-тамовай працы  «Поўны слоўнік старажытнагабрэйскай мовы і сучаснага іўрыту», заснавальнік Акадэміі мовы іўрыт.

Яго намаганнямі 29 кастрычніка 1922 года іўрыт, разам з арабскай і англійскай мовамі, абвешчаны адной з афіцыйных моў Брытанскага мандату ў Палесціне.

У яго гонар у Іерусаліме ўсталяваная памятная дошка, названы вуліцы ў Іерусаліме, Тэль-Авіве, Хайфе і іншых гарадах Ізраіля.

На радзіме ў Лужках Глыбоцкага раёна ўсталяваны памятны знак на месцы дома, дзе ён нарадзіўся. Яго бюст усталяваны на Алеі славутых землякоў у Глыбокім.

Эліэзэр Бэн-Ягуда

1951 год. Заснаваны Беларускі інстытут навукі і мастацтва (БІНІМ) у Нью-Ёрку. 

Грамадская навукова-культурная арганізацыя беларускай эміграцыі ў ЗША. Мае філіялы ў Германіі (Мюнхен, з 1955 года) і Канадзе (Таронта, з 1967 года). Выдае навуковы штогоднік «Запісы». Акрамя гэтага ў 1950-1960-х гадах выдаваліся часопісы «Конадні», «Абежнік».

Падтрымлівае сувязі з многімі бібліятэкамі свету, асабліва з Публічнай бібліятэкай у Нью-Ёрку.

У розны час інстытут узначальвалі У. Тамашчык, Я. Ліманоўскі, В. Тумаш, А. Адамовіч, у 1982-2022 гадах – В. Кіпель.

Вітаўт Кіпель
Вітаўт Кіпель

 

1962 год. Нарадзіўся Валяр’ян Янушкевіч

Беларускі скульптар. Брат Ф. Янушкевіча і Я. Янушкевіча.

Працуе ў манументальнай і станковай скульптуры, жывапісе.

Аўтар помнікаў А. Міцкевічу ў Лідзе і Навагрудку, харты князя Радзівіла ў замкавым парку ў г. Нясвіж, Ф. Скарыне ў Лідзе, І. Падарэўскаму ў г. Кракаў (1995), М. Доўнар-Запольскаму ў г. Рэчыца, Б. Івановай у г. Уроцлаў, Я. Скрыгану ў г. Йыхві (Эстонія), К. Каліноўскаму ў г. Шальчынінкай (Літва), М. К. Агінскаму ў г. Маладзечна  і іншых.

Аўтар мемарыяльных дошак Ф. Скарыну ў Кракаве, Падуі, Мінску, М. Агінскаму ў г. Фларэнцыі, С. Манюшку і шмат іншых.

Ён з’яўляўся афарміцелем касцёлаў Св. Роха ў Мінску, Св. Андрэя Баболі ў Полацку, надмагілляў.

Выканаўца серый рэльефаў для Музея камянёў у Мінску, Музея М. Багдановіча і іншых, станковых кампазіцый вядомых дзеячаў, у тым ліку  Ягайлы, Вітаўта, Т. Касцюшкі, Янкі Купалы». Працуе і ў жывапісе.

Валяр'ян Янушковіч

1980 год. Званне Ганаровы грамадзянін Магілёва нададзена Івану Макараву. 

Партыйны, дзяржаўны і грамадскі дзеяч БССР. 

У 1939-1941 гадах – першы сакратар Магілёўскага абкама КП(б)Б. У пачатку Вялікай Айчыннай вайны праводзіў вялікую работу па арганізацыі абароны Магілёва, эвакуацыі насельніцтва і каштоўнага абсталявання, стварэнню партыйнага падполля. 

Пры ім знік Крыж Еўфрасінні Полацкай. 

У 1943-1946 гадах  – першы сакратар Магілёўскага абкама КП(б)Б.

Яго імем названы вуліца і завулак у Магілёве.

Іван Макараў

2006 год. На Кальварыйскіх могілках у Мінску адбылося ўрачыстае адкрыццё надмагільнага помніка Вацлаву Іваноўскаму. 

В. Іваноўскі  (1880–1943) – беларускі палітычны і грамадскі дзеяч, доктар тэхнічных навук.

Яўген Хлябцэвіч і Браніслаў Тарашкевіч вызначылі яго як цэнтральную фігуру беларускага жыцця ў Пецярбургу, а Максім Гарэцкі – як правадыра нацыянальнага адраджэнскага руху перад Першай сусветнай вайной.

Помнік Іваноўскаму

Жыхары вёскі пад Глускам захоўваюць памяць аб святарах знішчанай царквы

У Глускім раёне жыхары вёскі Вольніца зрабілі памятнае месца там, дзе калісьці стаяла праваслаўная царква.

Як піша тэлеграм-канал “Мястэчка Глуск”, у самым цэнтры вёскі Вольніца ў 1960-ыя гады, змагаючыся з рэлігіяй, камуністы знішчылі драўляную Пакроўскую царкву, пабудаваную ў 1844 годзе. Бажніца была цэнтрам духоўнага жыцця ўласна Вольніцы і навакольных вёсак. 

Расійская імператрыца Марыя Аляксандраўна ў 1861 годзе нават ахвяравала царкве срэбраны крыж і іншыя каштоўныя царкоўныя рэчы. 

Тыя, хто знішчаў царкву, не пашкадавалі і прыцаркоўныя могілкі, дзе па традыцыі хавалі, у тым ліку, святароў. Вяскоўцы кажуць, што каля трыццаці пахаванняў было там, хоць да нашых дзён дайшлі прозвішчы толькі сямі святароў. Усе пахаванні былі знішчаны каўшом экскаватара, а месца зарасло пустазеллем і хмызняком.

“Але знайшліся неабыякавыя людзі, якія не далі памяці знікнуць. Адзін з іх – Валянцін Іванавіч Палазняк. Ён расчышчаў царковішча ад хмызняку, знайшоў, выкапаў некалькі старых помнікаў. Яны і сёння стаяць тут на былым царковішчы” – распавядае тэлеграм-канал. А ў 2023 годзе на тым самым месцы, дзе некалі стаяла царква, вяскоўцы паставілі крыж.

Скрыншот: ТГ “Мястэчка Глуск”

Камунальнікі Быхава самі ствараюць умовы для ўзнікнення несанкцыянаваных звалак

У Быхаве камеры фотазапісу зафіксавалі парушальнікаў, а заадно і месца, у якое несанкцыянаваная звалка гарманічна ўпісваецца.

У Быхаве змагаюцца з несанкцыянаванымі звалкамі фотапасткамі, караюць грамадзян за парушэнні прыродаахоўнага заканадаўства і сыплюць прымаўкамі кшталту «Не сарыце там, дзе жывяце» або «Чыста не там, дзе прыбіраюць». Пры гэтым галоўным змагаром са смеццем лічыцца мясцовае УКП «Быхаўскі жылкамгас».

Раённая газета паведамляе, што «на мінулым тыдні аб’ектывы фотакамер зафіксавалі адразу некалькі парушэнняў. Быхаўчане на асабістым аўтатранспарце вывезлі бярвенне, будаўнічае смецце і старую мэблю на кантэйнерныя пляцоўкі, размешчаныя на Белагорскіх могілках і прызначаныя для рытуальных патрэб».

Камеры фотафіксацыі аказаліся справай аб’ектыўнай. Яны зафіксавалі не толькі парушальнікаў і іх смецце, але і агульны выгляд тэрыторыі вакол так званай пляцоўкі.

Чаго грахі ўтойваць? Першае жаданне, якое выклікае гэтае месца – акурат выкінуць тут смецце, бо маслам кашы ўжо не сапсуеш, а горш, чым ёсць, ужо не будзе.

Ледзь жывая агароджа могілак, пад’езд, які выглядае як выдатная ілюстрацыя бездарожжа – усё гэта таксама сфера адказнасці камунальнікаў.

Трэба адзначыць, што закрытыя Белагорскія могілкі – даўні галаўны боль мясцовых уладаў.

Ніякія камеры фотафіксацыі не выправяць бязладдзя, што пануе на габрэйскіх пахаваннях. Цытаванне народных мудрасцяў не дапаможа разабрацца з аварыйнымі дрэвамі-гігантамі, што не спілоўваліся дзесяцігоддзямі, а лоўля парушальнікаў ніяк не паўплывае на стан агароджы.

Дарэчы, быхаўчанам даўно абяцалі новыя могілкі: з добрымі пад’ездамі, распланаванымі дарожкамі і іншымі элементамі цывілізацыі.

Аднак усе планы рухнулі пасля затрымання ў сакавіку дырэктара УКП «Быхаўскі жылкамгас».

А цяпер улады Быхава выкарыстоўваюць казкі пра фотафіксацыю, каб адцягнуць увагу насельніцтва ад сапраўды значных праблем, якія яны не ў стане вырашыць.

Фота быхаўскай раённай газеты “Маяк Прыдняпроўя”.

Кладбищенский ужас в Могилеве – мужчина получил травму, наткнувшись на ограду могилы

Происшествие на Петропавловском кладбище Могилева – человек прыгал через забор и наткнулся на штырь ограды.

За час до полуночи 18 сентября в МЧС Могилева поступило сообщение о том, что мужчина, который пытался перепрыгнуть через забор Петропавловского кладбища, наткнулся на острый штырь металлической ограды могилы. 

Он не смог самостоятельно освободиться и стал звать на помощь.

Сотрудникам МЧС пришлось срезать штырь ограды специальным оборудованием, сообщается на сайте МЧС Беларуси.

Пострадавшему тридцать семь лет. Он доставлен в больницу.

Фото  МЧС Беларуси.

Глава Чаусского района пообещал жителям деревни организовать подъезд к кладбищу

Подъездом к кладбищу и скашиванием травы у снесенных домов интересовались сельчане на встрече с председателем чаусского райисполкома.

Встречи сельских жителей с председателем чаусского райисполкома Дмитрием Акуличем пользуются спросом у граждан, утверждает районная газета “Іскра”

Например, в деревне Вилейка, после приезда Акулича сдвинется с мертвой точки решение таких проблем, как:

  • наладка уличного освещения;
  • скашивание травы на территории снесенных домов;
  • ремонт центральной улицы, по которой невозможно проехать весной;
  • организация проезда к кладбищу.

Последняя задача, для неприхотливых, в общем-то, сельчан самая животрепещущая: “дело все в том, что труба, лежащая через дорогу, провалилась и ее засыпало землей. Воде некуда деваться, поэтому там в сезон дождей дорога не проездная”.

Дмитрий Акулич пообещал все исправить, а заодно дал отрицательную оценку работе председателя сельисполкома.

Фото: районная газета “Іскра”.

Приходится хоронить родственников за десятки километров – жители Тишовки дошли до Исаченко

После передачи кладбища в деревне Тишовка в ведение Могилевского горисполкома жителям самой деревни стало негде хоронить своих родственников.

Про проблему жителей Тишовки, которая расположена практически возле самого Могилева, мы писали еще в июле прошлого года. Два года назад деревенское кладбище передали под управление спецкомбинату, подчиненному Могилевскому горисполкому, который полностью закрыл кладбище. Теперь хоронить жителей деревни тут можно только в пределах уже существующих семейных участков, всем остальным придется “упокоиться” на кладбищах в 30 километрах от родной деревни. 

Вопрос, поднятый полгода назад, сейчас дошел до разбирательства на уровне председателя облисполкома Анатолия Исаченко – сообщает «Беларусь сегодня».

На разбирательстве председатель городского исполнительного комитета Могилева Александр Студнев и начальник главного управления жилищно-коммунального хозяйства Могилевского облисполкома Татьяна Касаткина сказали, что они “в курсе ситуации и намерены решить проблему уже к октябрю”. То есть, еще через полгода. 

Примечательны использованные могилевскими чиновниками формулировки. Вопрос планируют закрыть так, чтобы “и горожане были довольны и сельчанам хватило бы мест для погребения близких”. Спрашивается, а чем могут быть недовольны горожане? Желанием деревенских покоиться в трехста метрах от родного дома, вместо тридцати километров? 

Татьяна Касаткина не преминула заявить, что примыкающие к городу кладбища, «по требованию времени должны быть аккуратными». Вообще-то кладбища должны быть аккуратными всегда и лозунг «время выбрало нас» здесь не совсем уместен.

Фото из открытых источников

У Магілёве пашыраць лаўсанаўскія могілкі

Сёлета працы на Паўднёва-Усходніх (лаўсанаўскіх) могілках Магілёва будуць весці ў дзве чаргі, у выніку яго плошча стане большая

У першую чаргу будуць праведзены будаўніча-мантажныя працы, якія павінны завяршыцца да канца жніўня. Затым будзе падрыхтавана адпаведная праектная дакументацыя, пасля чаго пачнецца этап будаўнічых работ.

Падрадчыкам на аб’екце выступае будаўнічая арганізацыя “Аблдарбуд” – паведамляе телэграм-канал ” Магілёў – мой горад”.

А яшчэ сёлета рэканструкцыя закране Цішоўскія могілкі ў Магілёўскім раёне.

Фота ілюстратыўнае

Жыхары Цішоўкі просяць пашырыць закрытыя могілкі – хаваць прыходзіцца за 30 кіламетраў ад вёскі

Жыхары вёскі Цішоўка Магілёўскага раёна скардзяцца на забарону пахаванняў на адзіных вясковых могілках – паведамляе раённая газета “Прыдняпроўская ніва”. Вёска знаходзіцца на самым ускрайку абласнога цэнтра і мясцовыя могілкі пару гадоў таму былі перададзеныя на баланс Магілёўскаму гарвыканкаму – дакладней, спецкамбінату, што падпарадкоўваецца выканкаму. А ўжо магілёўская ўлада вырашыла цалкам закрыць для пахаванняў могілкі ў Цішоўцы.

– Душа баліць за тое, што тут пахаваны нашы родныя і блізкія людзі. Нашыя могілкі знаходзяцца ў 300 метрах, і не хацелася б, каб нас – мяне і маіх аднавяскоўцаў, калі прыйдзе час, хавалі за 30 кіламетраў. – звярнуўся ў рэдакцыю выдання адзін з мясцовых жыхароў. 

Вяскоўцы накіравалі ў раённую прэсу зварот пра пашырэнне могілак у Цішоўцы, каб тут зноў стала магчымым пахаванне памерлых. Пакуль жа, паводле заканадаўства, пахаванне магчымае толькі на ўчастках радні, пры наяўнасці дастатковага месца.

Фота з адкрытых крыніц

Пад Крычавам не закрываюць могілкі, а збіраюцца пашыраць

Крычаўскім камунальшчыкі збіраюцца пашырыць тэрыторыю могілак каля вёскі Глушнева, упарадкаваўшы іх, бо гарадскія могілкі практычна ўсе зачынены. Пры гэтым па Крычаве наадварот ходзяць чуткі аб закрыцці загарадных могілак.

Апошнім часам сярод крычаўлянаў папаўзлі чуткі, што загарадныя могілкі каля вёскі Глушнева збіраюцца зачыняць. І некаторых жыхароў Крычава гэта пытанне вельмі ўстурбавала, бо практычна ўсе гарадскія могілкі афіцыйна зачынены ці ўжо вельмі блізка да такога статусу. Фактычна на ўсіх гарадскіх могілках нельга хаваць людзей, не ўлічваючы калі чалавека хаваюць каля яго бацькоў ці блізкіх сваякоў.

Ледзь не адзіныя могілкі ў горадзе, дзе працягваюць адпраўляць у апошні шлях людзей – яўрэйскія могілкі. Гэты працэс знішчае старыя ўнікальныя надмагіллі, якія носяць гісторыка-культурную каштоўнасць для мінуўшчыны Крычава, пра што раней пісалі mogilev media.

Як паведамляе раённая газета “Крычаўскае жыццё”, чуткі пра закрыццё загарадных могілак аказаліся надуманымі і безпадстаўнымі. Больш за тое, камунальныя службы будуць працаваць над пашырэннем могілак у раёне вёскі Глушнева. Прычым сёлета распачнецца не толькі іх тэрытарыяльнае пашырэнне, але і праца па добраўпарадкаванню, а таксама прылеглай да могілак тэрыторыі.

Фота ілюстрацыйнае і mogilev media.

Дошкі вырвалі, накідалі смецця, крыжа няма – драўляная капліца на крычаўскіх могілках зноў пад пагрозай

Гісторыя з драўлянай капліцай пачатку ХХ стагоддзя ў Крычаве працягваецца. Нягледзячы на тое, што ў канцы 2022 года яна была прыбрана, прайшло поўгады і смецце ўнутры драўлянага помніка з’явілася зноўку.

Пасля рэзананснай публікацыі mogilev.media ў кастрычніку мінулага года пра каплічку на праваслаўных могілках у Крычаве, якую ператварылі ў сметніцу, адбылася рэакцыя мясцовых уладаў. Праблему, паднятую ў нашым матэрыяле заўважылі і як вынік – прыбралі ўнутры драўлянай каплічкі смецце. Больш за тое, каб ніхто не мог больш засмечваць помнік мясцовага значэння, камунальныя службы забілі ўваход драўлянымі дошкамі, пра што таксама паведамлялі mogilev.media. 

Прайшло толькі поўгады, але праблема зноў актуалізавалася. Частка драўляных дошак, якімі забілі ўваход ў каплічку, была выламана, а ўнутар культавага збудавання зноў пачалі закідваць смецце. На дадзены момант унутры капліцы валяецца надмагільны мармуровы помнік і спілаваныя дзве бярозавыя калодкі. У далейшым смецця будзе яшчэ больш, бо ўвайсці ў драўлянае стогадовае збудавання можна з лёгкасцю, як і насмеціць там.

З’явілася і яшчэ адна праблема. На самым версе чатырохскатнага даха капліцы да нядаўняга часу знаходзіўся невялікі драўляны крыж, які сведчыў пра культавае значэнне збудавання. Сёння на версе капліцы крыжа няма, ён згубіў сваю гарызантальную перакладзіну і цяпер выглядае простай вертыкальнай палкай наверсе драўлянага помніка. 

Фота: mogilev.media