На «мінскім», як упарта працягваюць называць гэты рынак магілёўцы, можна вывучаць геаграфію, якая, аднак, уступае ў канфлікт з тым, што ляжыць у кашальку.
Наведнікаў рынку дзівіць, што сярод вялікага выбару садавіны ды гародніны, ёсць прадукцыя з Украіны, дзе шугае вайна.
Але, за яе просяць значна больш, чым за тавар, прывезены з далейшых краёў. З Украіны вязуць чарэшні, херсонскія памідоры.
З пабачанага на мясцовых прылаўках самымі таннымі былі «гурочкі» са Шклова. Некалі ў гэтым райцэнтры кожная сядзіба мела парнікі, дзе гадаваліся гуркі.
Нават тутэйшая гасцініца названая «Раднічком», у гонар аднаго з гурочных гатункаў. На пляцоўцы ля Дому культуры стаіць скульптура гурка. Цяпер тыя часы ў мінулым і гуркі расцяць з большага для сябе, а не на продаж.
Нямала садавіны з цяплейшых куткоў Беларусі, пераважна, з Берасцейшчыны.
Багата зяленіва з далёкіх краёў – Туркменіі, Арменіі, Турцыі, Узбекістану.
Выбар ёсць, але пытанне ў тым, што мае пакупнік у гаманцы.
Гітары на вуліцах сыходзяць у мінулае, адзначае аўтар здымка і відэа, зробленых у Магілёве на мясцовай пагулянцы.
Па ягоных словах на пешаходную вуліцу вяртаюцца музыкі. Іх становіцца ўсё больш. Калі раней, заўважае ён, на вуліцы спявалі пераважна пад гітару, то цяпер даюць канцэрты невялікія музычныя калектывы.
«У вуліцы з’яўляецца свой калектыўны голас. Адметны музычны і непаўторны», – піша магілёвец.
Помнік размесцяць на глядзельнай пляцоўцы побач з лесвіцай, якая вядзе ў Падмікольскі парк. Працы ўжо пачаліся. Яго збіраюцца адкрыць разам з праваслаўнай Свята-Пакроўскай царквой. Побач з глядзельнай пляцоўкай плошча, якую гараджане не дазволілі назваць імем Каніскага.
Магілёўскай епархіяй Каніскі кіраваў на зломе эпохаў у другой палове 18 стагоддзя.
Праваслаўны святар Георгій Каніскі не мае адназначнай пазітыўнай рэпутацыі ў беларускай гісторыі. Стаўленне да яго асобы дыяметральна супрацьлеглае – ад «расейскім калабаранта» да «абаронца праваслаўных».
У 2016 годзе яго імем хацелі назваць адно з плошчаў у абласным цэнтры. Абвясцілі грамадскае абмеркаванне, якое разгарнула палеміку ў беларускім інтэрнэце. Яно і выявіла неадназначнае стаўленне да святара.
На епіскапскае служэнне ў Беларусь Каніскага запрасілі з Украіны ў 1755 годзе. Магілёўскай епархіяй ён кіраваў на зломе эпохаў у другой палове 18 стагоддзя. Падзеі таго часу прывялі да знікнення з палітычнай карты Еўропы Рэч Паспалітую.
Падтрымліваў прымусовае навяртанне ў праваслаўе ўніятаў, каталікоў ды пратэстантаў
Паводле гісторыкаў, па ўмацаванні на беларускіх землях расійскай улады, з ініцыятывы Каніскага прымусова пасалі навяртаць у праваслаўе ўніятаў, каталікоў ды пратэстантаў. Методыку, апрабаваную на Магілёўшчыне і Мсціслаўшчыне, пазней пашырылі на ўсю Беларусь.
Паводле ўкраінскага гісторыка Яраслава Фошчана, Георгій Каніскага, трапіўшы ў Беларусь, аказаўся закладнікам часу і ўмоваў, у якіх яму давялося дзеіць. Ён прасіўся, каб яго адправілі з архіепіскапскага служэння ў Рэчы Паспалітай ва ўкраінскі манастыр. Навуковец прызнае, што цяпер у гісторыяграфіі стаўленне да дзейнасці Каніскага палярныя.
Канчатковае рашэнне аб помніку Каніскаму было прынята пасля пратэстаў 2020 году
Цяперашняя ўлада Ў Беларусі Каніскага ставіць у адзін шэраг з Еўфрасінняй Полацкай і іншымі прызнанымі беларускімі дзеячамі і асветнікамі.
6 жніўня 1993 году архіяпіскап Георгій Каніскі быў далучаны да ліку мясцовых святых. Ягоны вобраз намаляваны на некалькіх праваслаўных святынях Магілёва. На Архірэйскім вале стаіць крыж у яго памяць, а на будынку былога архірэйскага палацу ўсталяваная шыльда са звесткамі пра яго жыццё.
У 1992 годзе пераназванне ў горадзе валу «Красной звезды» у архірэйскі вал Каніскага не выклікала ў грамадстве напружання. Такі крок расцэньваўся як аднаўленне гістарычнай праўды.
Цяпер Беларусь успрымаецца, як саўдзельніца вайны, распачатай Расіяй супраць Украіны. Адбылося гвалтоўнае здушэнне грамадскага пратэсту 2020 году. А, канчатковае рашэнне аб помніку Каніскаму было прынята 2021-ым. Грамадскага абмеркавання, як у выпадку пераназваннем плошчы, не абвяшчалася. Летась на месцы, дзе ставяць помнік, паклалі капсулу з пасланнем нашчадкам.
Пра адсутнасць тэсту ў магілёўскай паліклініцы №7 выданню паведаміў чытач. Ён цвердзіць, што лабараторыя не змагла праверыць яго на агульны бялок, мачавую кіслату, агульны халестэрын і ліпапратэіды нізкай шчыльнасці.
Журналісты патэлефанавалі ў лабараторыю медычнай установы, як прыватныя асобы, і спыталі, ці ёсць там такія рэактывы.
«Няма грошай, няма закупак, няма нічога», – адказалі там.
У лабараторыі параілі: калі аналіз патрэбны тэрмінова, то лепш яго зрабіць за грошы.
Журналісты даведаліся, што за грошы ў цэнтральнай паліклініцы гораду зрабіць можна і біяхімічны, і агульны аналіз крыві. Першы будзе каштаваць 30 рублёў, другі – 8 рублёў.
Як высветліў Магілёў.media згаданыя рэактывы перыядычна знікаюць не толькі ў паліклініках, але і ў стацыянарах.
Гаворка пра жыхара Магілёва Артура Баханькова. Пра яго незалежным медыям стала вядома ў 2017 годзе пасля таго, як агучылі вырак «чорным рыэлтарам». Ён умысля стаў за пракурорам каб, па ягоных словах, засведчыць, што на свабодзе і не мае дачынення да забойства людзей.
Пра зняволенне Баханькова ў Магілёве гавораць даўно. Ускосна гэта пацвярджае паведамленне ў тэлеграм-канале «МВД Беларуси». У відэароліку пазнаецца Баханькоў, хоць ягоны твар зарэтушаваны.
У допісе гаворыцца, што «мужчына неаднаразова судзімы» і «ніякага ўплыву ў крымінальным асяроддзі не мае». А затрыманы ён за вымагальніцтва і паклёп.
Разам з ім зняволены і яго памагаты – 27-гадовы жыхар Магілёва.
Пасля суду над «чорнымі рыэлтарамі» Баханькоў не хаваў ад журналістаў, што мае крымінальнае мінулае. Па ягоных словах ён шэсць год быў фігурантам справы «чорных рыэлтараў». Яго падазравалі ў забойстве двух чалавек. Двойчы арыштоўвалі, але вызвалялі. На судзе дапытвалі як сведку.
Баханькоў называе сябе ідэйны праціўнікам смяротнага пакарання. Апошнія 13 год ён вегетарыянец, выступае супраць забойства любой жывой істоты. Сваім духоўным настаўнікам лічыць індыйскага праведніка Сацья Саі Бабу. Пад уплывам ягонага вучэння да свайго прозвішча дадаў часцінку «дэ» – Артур дэ Баханькоў. Казаў, што піша «духоўную» кнігу, у якой выкладае сваё разуменне жыцця. На памяць цытуе фрагменты Бібліі, якімі абгрунтоўвае сваю пазіцыю.
11 жніўня 2017 году дваіх «чорных рыэлтараў» асудзілі да расстрэлу. Магілёўскі абласны суд прызнаў іх вінаватымі ў забойстве шасці чалавек і падрыхтоўцы да ўчынення забойства трох.
Яшчэ двух фігурантаў асудзілі да 24 і 22 гадоў калоніі.
Афіцыйных паведамленняў пра пашкоджаныя ветракі адшукаць не ўдалося. Імаверна гэта адбылося 30 чэрвеня падчас дужай навальніцы. На пашкоджаныя ветрагенератары звярнуў мінак.
Паводле яго два ветракі стаяць на выездзе з Магілёва пры шашы, якая злучае Мінскую і Аршанскую магістралі.
У аднаго з іх цалкам абламаныя тры лопасці. У другога пашкоджаная адна. Пляцоўка вакол ветракоў не агароджаная.
Магілёўскі дзяржаўны медычны каледж адлічвае сваю гісторыю ад 1865 году, калі была адкрыта павівальная школа, як самастойная навучальная ўстанова. Для яе тады выдзелілі асобны будынак. Вучыліся ў ёй жанчыны векам ад 20 да 35 гадоў. На кожны курс прымалася 18 чалавек: 14 сялянак і 4 вольнаслухальніцы з аплатай па 40 рублёў за курс навучання.
На сайце вучэльні значыцца і яшчэ адна дата. У 1847 годзе, паводле некаторых крыніц, пры мясцовай больніцы сталі рыхтаваць павітух – спэцыялістак-акушэрак, здольных прымаць роды. Іх вучылі ў «родадапаможнай» школе.
Гэтая дата пазначаная на памятным знаку першай. Выходзіць, што вучэльня збіраецца адзначыць 175 гадавіну сваёй гісторыі. І, да гэтага юбілею прымеркавалі ўсталяванне памятнага знаку.
Этапы станаўлення вучэльні пазначаны на табліцы, прымацаванай да вялізнага каменя.
Памятны знак паставілі ў баку ад гістарычнага будынку вучэльні на вуліцы Карла Маркса. Камень з табліцай побач з домам, у якім некалі вучыліся кадэты. Іх перасялілі ў іншае месца, а будынак аддалі будучым медыкам.
На сайце вучэльні заяўлена, што каледж найстарэйшы і адзін з самых прэстыжных медычных каледжаў Еўропы.
Янку Купалу натхніла легенда пра рамантычнага разбойніка Машэку на напісанне паэмы «Магіла Льва». Яна пабачыла свет у 1913 годзе. Такім чынам у творчасці класіка з’явіўся эпізод прысвечаны Магілёву.
Помнік Машэку ў выглядзе канаванай галавы
З мясцовага замчышча, якое гараджане і лічаць магілаю льва, экскурсаводы звычайна пачынаюць знаёміць гасцей з Магілёвам. На гары, якая ўзвышаецца над Дняпром, вандроўнік не знойдзе прыкметааўпадзякі Купалу за ўслаўленне гораду. Некаторыя сцвярджаюць, што тутэйшая скульптура ў выглядзе каранаванай галавы – помнік Машэку.
Штогод рупліўцы беларушчыны збіраюцца ля гэтай скульптуры, каб згадаць Янку Купалу, яго творчасці і паэму «Магіла льва». Чытаюць з яе ўрыўкі.
Вуліца Купалы заціснутая шматпавярхоўкамі
У Магілёве ёсць вуліца, названая ў гонар класіка беларускай літаратуры. Яна ў аддаленым кутку гораду, між завулкам Гогаля і вуліцай Кірава. Адшукаць гэтую мясціну не проста. Нават тутэйшыя жыхары не адразу падкажуць.
Вуліца Купалы – гэта заціснуты шматпавярхоўкамі прыватны сектар.На дзясятку дамоў прымацаваныя шыльды з імем літаратара. Мясцовыя жыхары кажуць, што выклікаючы хуткую дапамогу пазбягаюць згадваць, што жывуць на вуліцы Янкі Купалы, а паведамляюць пра Гогаля, ці Кірава. Так, хутчэй з медыкамі можна паразумецца, адзначаюць яны.
Бібліятэку назвалі імем Купалы, каб яно не згубілася
У 2016 годзе бібліятэцы імя Янкі Купалы выдзелілі новае памяшканне. З вуліцы будаўнікоў яна пераехала на праспект Дзімітрава.
«У горадзе была бібліятэка з імем Янкі Купалы. Месцілася яна ў заняпалым будынку. Яе зачынілі, і каб не згубілася імя, яго вырашылі надаць нашай бібліятэцы», – гаварылася на адкрыцці чытальні.
Не хапае настойлівасці
Гэтая бібліятэка на некалькі гадоў стала асяродкам адзначэння дня народзінаў Янкі Купалы. Акрамя імпрэзаў з музыкай і вершамі былі тут і дыскусіі.
«Магілёўцам не хапае настойлівасці, каб ушанаваць імя Янкі Купалы», – такая думка прагучала на першых Купалаўскіх чытаннях, якія правяла згаданая бібліятэка. Тое было ў 2017 годзе.
«Была цудоўная ініцыятыва паставіць помнік Янку Купалу, але, на жаль, ні ў Саюзу беларускіх пісьменнікаў, ні ў Саюзу пісьменнікаў Беларусі ды іншых арганізацый не хапіла настойлівасці, каб давесці справу да канца, – гаварыў адзін з удзельнікаў дыскусіі. – Трэба не проста заявіць пра жаданне, а яшчэ вызначыцца з месцам, дзе бачыцца такі помнік, як ён будзе выглядаць. Таму я лічу, што ў Магілёве не хапае настойлівасці саміх магілёўцаў у справе ўшанавання памяці Янкі Купалы».
Падчас дыскусіі заяўлялася, што Магілёў, якому Янка Купала прысвяціў паэму «Магіла льва», на пачатку ХХ стагоддзя быў самым беларускім.Адзначалася, што грамадскасці варта падумаць, што зрабіць, каб у Магілёве зʼявілася Купалава аблічча.
Прапаноўвалася тады паставіць помнік на Замчышчы. 10 гадамі раней па магілёве курсаваў тралейбус Янкі Купалы.
У Бялыніцкім лясгасе падраблялі накладныя і сумысля завышалі нормы расходавання сыравіны на вытворчасць піламатэрыялаў, каб утоіць прапажу прадукцыі. Сума шкоды ацэненая ў 33 тысячы рублёў (амаль 12 тысяч долараў).
Гэтыя парушэнні выявілі кантралёры яшчэ ў сакавіку. Як вынікае з публікацыі інфармацыйнага агенцтва «Белта» адміністрацыя паабяцала сплаціць шкоду і скарысталася хітрыкамі.
Частка шкоды ў 10,5 тысяч рублёў была кампенсаваная за кошт выдачы прэміяў работнікам, якія не былі прыналежныя да выкрытых парушэнняў. Гэтыя прэміі ў іх забіралі, а далей накіроўвалі на пагашэнне шкоды.
Імя кіраўніка лясгасу не называецца. На сайце прадпрыемства пазначана, што ў ім начальствуе Аляксандр Ходас.
У 2016 годзе ў інтэрв’ю Беларускай лясной газеце на пытанне пра поспехі аднаго з падраздзяленняў лясгасу адказаў: «Галоўнае ў працы прадпрыемства – гэта атрыманне прыбытку ад вырабленай прадукцыі і скарачэнне затрат на яе вытворчасць».
Рупліўцы магілёўскай даўніны ўгледзелі парушэнні ў рэканструкцыі тады яшчэ помніка архітэктуры і паскардзіліся ў пракуратуру.
Пра аднаўленне прац паведамілі Магілёў.media яго чытачы, даслаўшы фотаздымак.
Дом на вуліцы Лазарэнкі, 15 узяліся «рэстаўраваць» у 2013-ым. Чыноўнікі абяцалі, што яму вернуць гістарычнае аблічча і ён стане аб’ектам шматфункцыянальнага адміністрацыйна-гандлёвага і культурна-дзелавога прызначэння.
Абяцалася, што аднаўляльныя працы на помніку архітэктуры завершаць у найкарацейшыя тэрміны. У пашпарце аб’екту было пазначана, што «рэстаўрацыю нежылога будынку» меліся завяршыць у сакавіку 2015-га.
Пасля заяваў чыноўнікаў у справу ўмяшалася пракуратура. Туды звярнулася Таварыства аховы помнікаў. Яно давяло службоўцам, што працы з помнікам нельга лічыць рэстаўрацыйнымі.
«Дом у два і тры паверхі без фундаменту, стаіць на пяску, з драўлянымі перакрыццямі, каб быў лёгкі. А на ім дабудавалі яшчэ адзін паверх, і перакрыцці зрабілі жалезабетоннымі. То бок павялічылі нагрузку на сцены, і па іх пайшлі трэшчыны. Зразумела, уласнік не ўмацоўваў падмурак, а імкнуўся пры меншых затратах як найхутчэй здаць аб’ект у эксплуатацыю», – каментаваў сітуацыю актывіст Таварыства Ўладзімер Краўчанка.
У 2017 годзе «рэстаўрацыя» будынку спынілася. “У сувязі з прадпісаннем Міністэрства культуры”, тлумачылі ў гарвыканкаме. Арганізацыя, якая абяцала вярнуць гістарычнае аблічча помніку архітэктуры, збанкрутавала.
Урэшце і сам квартал дамоў на вуліцы Лазарэнкі, якой абяцалі вярнуць гістарычную назву Віленская, пазбавілі ахоўнага статусу. Будынкаў больш няма ў Рэспубліканскім спісе гісторыка-культурных каштоўнасцяў. Пазбаўленьне статусу тлумачылася тым, што ён палохае патэнцыйных інвестараў і яны не хочуць іх купляць.
З дому, які пакутліва пераносіць «рэстаўрацыю», быў скрадзены ганак, на якім быў пазначаны год яго ўзвядзення. Знікла і балконная агароджа.
Дамы, пазбаўленыя ахоўных шыльдаў, узведзеныя на пачатку 20 стагоддзя. Яны добра праглядаюцца з вышыні транспартнай развязкі з мостам праз Дубравенку. У 2007 годзе занядбаныя будынкі хавалі банернай сеткай ад Аляксандра Лукашэнкі, калі ён праяжджаў па новай тутэйшай гарадской магістралі.
