У Беластоку дапамога беспрацоўным падзелена паміж двума ўпраўленнямі на адной вуліцы, але грошы на бізнес даюць толькі тым, у каго няма даходу.
У Беластоку слова «ужонд» хутка становіцца зразумелым без перакладу. Так называюць упраўленне. Для эмігранта гэта не тэрмін, а частка паўсядзённага жыцця. Магілёвец Рыгор С. (імя зменена) – палітычны эмігрант пад міжнароднай абаронай – распавёў, як уладкавана сістэма дапамогі беспрацоўным і чаму яна падыходзіць не ўсім.
Вуліца Пагодная ў гэтым сэнсе ключавая кропка. Тут знаходзяцца два ўпраўленні працы: ваяводскае і раённае ўпраўленні.
Абласны і раённы ўзроўні
Яны стаяць амаль насупраць адзін аднаго, але выконваюць розныя функцыі. Знешне гэта выглядае як адно месца, на практыцы гэта два розныя этапы.
Ваяводскае ўпраўленне займаецца падрыхтоўкай. Тут не прымаюць рашэнняў пра грошы. Тут тлумачаць, якія ёсць варыянты, куды можна пайсці вучыцца, як змяніць прафесію. Тут жа дапамагаюць скласці бізнес-план. У пэўных выпадках без яго далей рухацца немагчыма.
Раённае ўпраўленне – гэта ўжо пра рашэнні. Менавіта сюды чалавек прыходзіць, каб:
зарэгістравацца як беспрацоўны;
аформіць дапамогу;
падаць заяўку на фінансаванне бізнесу.
Тут правяраюць дакументы і вырашаюць, ці ёсць у чалавека доступ да сістэмы.
Галоўнае ўсё ж статус
Паводле слоў Рыгора, спачатку ўсё выглядае абнадзейліва. Ёсць навучанне, ёсць кансультацыі, ёсць праграмы падтрымкі. Узнікае адчуванне, што сістэма адкрытая і зразумелая. Але даволі хутка становіцца ясна, што ўсё ўпіраецца ў статус.
Статус беспрацоўнага – гэта ключ. Без яго сістэма фактычна не працуе.
Калі чалавек атрымлівае гэты статус, ён можа разлічваць на базавую падтрымку. У першую чаргу гэта дапамога па беспрацоўі.
Зараз гэта каля 1720 злотых у першыя тры месяцы і каля 1350 далей.
Але для многіх важней магчымасць адкрыць сваю справу. У Беластоку для гэтага ёсць датацыі і льготныя крэдыты. У апошніх наборах датацыя на адкрыццё бізнесу складала прыкладна 42 000 – 50 000 злотых. Таксама даступна льготная пазыка на большую суму пад нізкі працэнт.
Каб атрымаць гэтыя грошы, трэба прайсці некалькі этапаў:
спачатку навучанне;
затым бізнес-план;
пасля гэтага заяўка.
І нават пасля адабрэння грошы не становяцца свабоднымі. Іх можна выкарыстоўваць толькі на канкрэтныя мэты:
рамонт памяшкання;
набыццё абсталявання;
запуск дзейнасці.
На арэнду траціць нельга. Гэта важнае абмежаванне, бо менавіта арэнда часта становіцца галоўным выдаткам на старце.
Ёсць і патрабаванне весці дзейнасць не менш за год. Гэта ўмова кантралюецца і з’яўляецца абавязковай.
Пры гэтым стаўленне да прадпрымальнікаў у Польшчы, паводле слоў Рыгора, прыкметна адрозніваецца ад звыкла-горкага беларускага досведу. Адкрыццё сваёй справы ўспрымаецца як нармальны і паважаны крок. Гэта частка эканамічнай логікі, а не выключэнне. Але менавіта тут узнікае супярэчнасць.
Рыгор працуе як фрылансер. У яго ёсць даход. Нестабільны, без гарантый, але ён ёсць. І гэтага аказалася дастаткова, каб польская сістэма перастала лічыць яго беспрацоўным.
Фармальна зарэгістравацца можна. Але доступ да ключавых інструментаў падтрымкі для яго закрыты.
«Мне проста сказалі: калі ёсць даход, значыць ты не ўваходзіш у гэтую катэгорыю», кажа ён.
Магчымасці і доступ да іх
З пункту гледжання сістэмы гэта лагічна. Падтрымка накіравана на тых, у каго няма працы ўвогуле. Але ў рэальным жыцці сітуацыя складаней. Фрыланс не дае стабільнасці і залежыць ад мноства фактараў.
Тым не менш сістэма працуе па фармальных прыкметах. У выніку ўзнікае сітуацыя, калі чалавек ужо не беспрацоўны, але яшчэ і не стабільна працуючы. І менавіта ў гэтай зоне падтрымка практычна адсутнічае.
Гісторыя Рыгора паказвае, што польская сістэма выбудавана лагічна і паслядоўна. Спачатку інфармацыя і навучанне, потым статус, і толькі пасля гэтага грошы. Гэта зразумелая мадэль, але ў ёй амаль няма прамежкавых станаў.
Для эмігранта гэта азначае простую рэч. Перш чым разлічваць на дапамогу, трэба зразумець, як менавіта цябе бачыць сістэма.
На вуліцы Пагоднай у Беластоку гэта становіцца зразумела вельмі хутка. У адным упраўленні табе распавядуць пра магчымасці. У другім скажуць, ці ёсць у цябе да іх доступ.
Лёс выпускніка магілёўскай гімназіі Барыса Ільіча Казановіча, які памёр у эміграцыі – яскравы прыклад таго, як захапіўшыя ўладу бандыты пазбаўляюцца ад сумленных і прынцыповых людзей.
Імя магілёўца Барыса Ільіча Казановіча вядома перш за ўсё даследчыкам грамадзянскай вайны, аднак яго біяграфія выходзіць далёка за межы ваеннай службы.
Казановіч паходзіў са старога гарадскога роду і апынуўся сярод тых, чый лёс вызначылі рэвалюцыя і наступная эміграцыя.
Яго жыццёвы шлях дазваляе ўбачыць, як буйныя гістарычныя падзеі змянялі лёсы канкрэтных людзей.
Яго род меў глыбокія карані і не раз удзельнічаў у вырашэнні лёсу горада. Сярод продкаў Барыса Ільіча згадваецца магілёўскі войт Пётр Казановіч, звязаны з падзеямі XVII стагоддзя і паўстаннем 1661 года.
Бліскучы афіцэр
Магілёў канца XIX стагоддзя быў буйным губернскім цэнтрам, дзе фарміравалася мясцовая эліта, і менавіта ў гэтым асяроддзі вырас Казановіч.
Ён атрымаў класічную адукацыю, скончыў Магілёўскую гімназію і выбраў ваенную кар’еру.
У 1892 годзе Казановіч скончыў Маскоўскае пяхотнае юнкерскае вучылішча і накіраваўся ў Туркестан.
Служба ў Сярэдняй Азіі аказалася для падпаручніка Барыса Казановіча важным этапам – у Кашгары ён пазнаёміўся з будучым генералам Лаўрам Карнілавым, які пасля стане адной з ключавых фігур Белага руху.
У 1899 годзе Казановіч скончыў Мікалаеўскую акадэмію Генеральнага штаба, быў выраблены ў штабс-капітаны “за выдатныя поспехі ў навуках” і прылічаны да Генеральнага штаба.
Такім чынам ужо да пачатку XX стагоддзя наш зямляк уваходзіў у лік найбольш падрыхтаваных афіцэраў імперыі.
Войны імперыі
Барыс Казановіч прымаў удзел у руска-японскай вайне, дзе быў узнагароджаны шэрагам ордэнаў за баявыя адрозненні. У 1905 годзе ён атрымаў званне падпалкоўніка і працягнуў службу ў штабах розных ваенных акругаў.
У 1909 годзе ён быў выраблены ў палкоўнікі, а ў 1912 годзе прызначаны начальнікам штаба пяхотнай дывізіі. Ужо праз год ён узначаліў штаб дывізіі, з якой уступіў у Першую сусветную вайну.
У жніўні 1914 года Барыс Казановіч быў узнагароджаны Георгіеўскай зброяй. У 1916 годзе яго вырабілі ў генерал-маёры, а ў 1917 годзе прызначылі камандуючым 6-й Сібірскай стралковай дывізіяй.
Адзін з лідараў Белага руху
Пасля падзей 1917 года Казановіч апынуўся сярод тых, хто па цалкам зразумелых прычынах не прыняў бальшавіцкую ўладу.
У снежні 1917 года Барыс Ільіч уступіў у Добраахвотніцкую армію. Ён удзельнічаў у Першым Кубанскім паходзе – адным з ключавых і найбольш цяжкіх эпізодаў грамадзянскай вайны. Падчас баёў пад Екацярынодарам Казановіч быў цяжка паранены.
Адным з найбольш незвычайных эпізодаў яго біяграфіі стала паездка ў Маскву ў 1918 годзе. Ён быў накіраваны туды з місіяй, звязанай з фінансаваннем Добраахвотніцкай арміі. Тады горад ужо знаходзіўся пад кантролем бальшавікоў.
Гэты тэкст лічыцца важнай крыніцай па гісторыі ранняга перыяду грамадзянскай вайны і неаднаразова цытуецца даследчыкамі.
У кантэксце Белага руху фігура Казановіча ўпісваецца ў больш шырокае кола афіцэраў, якія апынуліся ў Добраахвотніцкай арміі ў першыя месяцы яе існавання. У яе ўваходзілі кадравыя афіцэры, якія прайшлі Першую сусветную вайну, для якіх удзел у Белым руху быў працягам службы.
За час супрацьстаяння з бальшавікамі Барыс Казановіч:
камандаваў войскамі Закаспійскай вобласці;
арганізоўваў эвакуацыю войскаў праз Краснаводск у Дагестан;
удзельнічаў у Кубанскім дэсанце арміі Пятра Урангеля.
Пералік баявых узнагарод генерала Казановіча зойме цэлую старонку, аднак пра яго адвагу лепш за ўсё сведчыць адзін выпадак падчас Першага Кубанскага або Ледзянога паходу.
Барысу Ільічу давялося ўдзельнічаць у баях нароўні з салдатамі і наступаць у ланцугах. Аднойчы, не ведаючы, што гэта генерал, яго нават аблаялі за тое, што ён застаўся наперадзе ланцуга. На гэта Казановіч адказаў: вы там пацішэй, я ўсё ж генерал. Пасля гэтага ланцуг выраўняўся па ім.
Казановіч у эміграцыі
Пасля паражэння Белага руху Казановіч апынуўся ў эміграцыі. Як і многія афіцэры і прадстаўнікі старой эліты, ён не мог вярнуцца на радзіму.
Барыс Ільіч пасяліўся ў Югаславіі – спачатку ў Мурска-Собоце, затым у Бялградзе і Панчава.
У эміграцыі Казановіч працягваў падтрымліваць сувязі з іншымі ўдзельнікамі Белага руху, узначальваў Саюз удзельнікаў Першага Кубанскага паходу і Таварыства афіцэраў Генеральнага штаба ў Югаславіі.
У 1931 годзе ён быў абраны старшынёй Таварыства вывучэння грамадзянскай вайны. Барыс Ільіч памёр у 1943 годзе ў Панчава і быў пахаваны на Новых могілках у Бялградзе.
У яго быў сын Міхаіл Барысавіч Казановіч, які памёр у 1996 годзе, і дачка. Нашчадкі генерала засталіся жыць за мяжой.
Біяграфія Казановіча паказвае лёс цэлага пакалення, якое прайшло праз войны, рэвалюцыю і выгнанне. Ураджэнец Магілёва, ён стаў удзельнікам ключавых падзей XX стагоддзя і стаў яшчэ адной падставай для магілёўцаў ганарыцца сваім горадам.
Лёсы магілёўцаў, якія сталі знакамітасцямі далёка за межамі Беларусі. Гісторыя Магілёва – гэта не толькі лакальная памяць, але і біяграфіі людзей, якія з’ехалі і рэалізаваліся далёка за межамі роднага горада і сваёй краіны. У канцы XIX – пачатку XX стагоддзя Магілёў стаў пачатковой кропкай для многіх, хто шукаў магчымасці, свабоду або проста шанец на новае жыццё. Сярод іх – музыкант Мадэст Альтшулер, рэлігійны лідар Джозеф Лукштэйн і рэвалюцыянер Мікалай Судзілоўскі. Іх лёсы склаліся па-рознаму, але аб’ядноўвае адно: сапраўдны маштаб іх жыцця выявіўся менавіта ў эміграцыі.
Мадэст Альтшулер: музыка, якая з’ехала ў Амерыку
Мадэст Альтшулер нарадзіўся ў Магілёве ў 1873 годзе ў яўрэйскай сям’і. Як і многія таленавітыя маладыя людзі таго часу, ён рана зразумеў: для развіцця ў музыцы патрэбны іншыя цэнтры – буйныя гарады, сцэны, аўдыторыі. Ужо ў юнацтве ён пакінуў родны горад, а ў 1893 годзе эміграваў у ЗША. Менавіта Амерыка стала для яго прасторай рэалізацыі. У Нью-Ёрку Альтшулер зрабіў тое, што наўрад ці было б магчыма ў Магілёве – ён стварыў Russian Symphony Orchestra Society – аркестр, які стаў важным правадніком усходнееўрапейскай музыкі на Захадзе. Гэта быў не проста калектыў, а культурны мост. Праз яго амерыканская публіка ўпершыню знаёмілася з творамі кампазітараў Усходняй Еўропы. Альтшулер дырыжыраваў канцэртамі ў Carnegie Hall – адной з галоўных сцэн свету. Менавіта там прагучалі творы, якія пазней сталі класікай. Асаблівае месца ў яго біяграфіі займае супрацоўніцтва з Сяргеем Пракоф’евым. Альтшулер быў адным з тых, хто дапамагаў прасоўваць яго музыку ў ЗША. Гэта ўжо ўзровень не проста эмігранта, а фігуры, якая ўплывае на міжнародны культурны працэс. Важна і тое, што Альтшулер не растварыўся ў новым асяроддзі. Ён заставаўся носьбітам культурнай традыцыі, якую прывёз з сабой. Яго дзейнасць – прыклад таго, як эміграцыя можа не толькі змяніць лёс чалавека, але і паўплываць на культурны абмен паміж краінамі.
Джозеф Лукштэйн: ад Магілёва да духоўнага лідарства ў ЗША
Джозеф Лукштэйн нарадзіўся ў Магілёве ў 1902 годзе. Яго дзяцінства прыйшлося на час перамен і нестабільнасці, і ўжо ў 1908 годзе яго сям’я эмігравала ў Злучаныя Штаты. Гэта была тыповая гісторыя для многіх яўрэйскіх сем’яў таго часу – пошук бяспекі і будучыні за акіянам. Аднак шлях Лукштэйна – гэта не проста адаптацыя ў эміграцыі, а імклівы рост. Ён атрымаў адукацыю ў ЗША і хутка стаў прыкметнай фігурай у рэлігійным жыцці амерыканскага яўрэйства. У далейшым ён узначаліў адну з найбуйнейшых артадаксальных абшчын Нью-Ёрка. Але яго ўплыў не абмяжоўваўся адной абшчынай. Лукштэйн стаў адным з ключавых лідараў артадаксальнага іўдаізму ў ЗША. Ён удзельнічаў у фарміраванні адукацыйных і рэлігійных інстытутаў, а таксама актыўна падтрымліваў развіццё яўрэйскай адукацыі. Асобна варта адзначыць яго сувязь з Ізраілем. Лукштэйн быў прэзідэнтам універсітэта Бар-Ілан – аднаго з найважнейшых рэлігійных універсітэтаў краіны. Гэта ўжо ўзровень міжнароднага ўплыву: чалавек, народжаны ў Магілёве, удзельнічаў у фарміраванні інтэлектуальнага і духоўнага асяроддзя адразу ў некалькіх краінах. Яго біяграфія – гэта прыклад класічнай эмігранцкай гісторыі, дзе поспех дасягаецца праз адукацыю і лідарства. У адрозненне ад Альтшулера, ён не працаваў з мастацтвам, але яго ўклад у грамадскае і рэлігійнае жыццё аказаўся не менш значным.
Джозэф Лукштэйн – у цэнтры, з трыма палосамі на рукаве
Мікалай Судзілоўскі: рэвалюцыянер, урач і прэзідэнт сената
Калі лёсы Альтшулера і Лукштэйна можна назваць лагічнымі і паслядоўнымі, то біяграфія Мікалая Судзілоўскага – гэта амаль прыгодніцкі раман. Ён нарадзіўся ў Магілёве ў 1850 годзе. З юнацтва быў уцягнуты ў рэвалюцыйны рух, што ў выніку прымусіла яго пакінуць Расійскую імперыю. Яго эміграцыя была палітычнай – вымушанай, але менавіта яна вызначыла ўсё яго далейшае жыццё. Судзілоўскі жыў у розных краінах Еўропы, затым перабраўся ў ЗША, а пазней – на Гаваі. Там яго лёс зрабіў нечаканы паварот: ён стаў урачом, грамадскім дзеячам і, у выніку, першым прэзідэнтам сената Гаваяў. Гэта ўнікальны выпадак: чалавек, народжаны ў Магілёве, апынуўся ў цэнтры палітычнага жыцця рэгіёна, які сам перажываў складаныя трансфармацыі. Судзілоўскі актыўна выступаў за правы мясцовага насельніцтва і ўдзельнічаў у грамадскіх працэсах, якія мелі значэнне для будучыні Гаваяў. Пры гэтым ён не страціў сваёй рэвалюцыйнай энергіі. Яго дзейнасць спалучала медыцыну, палітыку і ідэалогію. Гэта было жыццё на стыку розных светаў – еўрапейскага, амерыканскага і ціхаакіянскага. Судзілоўскі – прыклад таго, як эміграцыя можа цалкам змяніць траекторыю жыцця. З звычайнага горада – у глабальную палітычную гісторыю.
Агульная лінія: Магілёў як кропка старту
Гісторыі гэтых трох людзей розныя па маштабе, сферы дзейнасці і асабістых абставінах. Але ў іх ёсць агульная логіка.
Магілёў у канцы XIX стагоддзя, пачатку XX стагоддзя не мог даць тых магчымасцяў, якія адкрываліся ў Нью-Ёрку, Еўропе або нават на Гаваях. Таму для многіх таленавітых і амбіцыйных людзей адзіным шляхам станавіўся ад’езд. Альтшулер знайшоў сябе ў музыцы і стаў пасярэднікам паміж культурамі. Лукштэйн – у рэлігійнай і адукацыйнай сферы, сфарміраваўшы ўплыў на міжнародным узроўні. Судзілоўскі – у палітыцы і грамадскім жыцці, прайшоўшы шлях, які цяжка было б уявіць без эміграцыі. Менавіта за межамі роднага горада яны сталі тымі, кім мы іх ведаем сёння.
Памяць без прысутнасці
Ні адзін з гэтых людзей не звязаны з Магілёвам у сваім сталым жыцці. Іх кар’еры, дасягненні і ўплыў фарміраваліся далёка ад горада, дзе яны з’явіліся на свет.. Але гэта не робіць іх менш «магілёўскімі». Хутчэй наадварот – падкрэслівае, наколькі шырокай можа быць геаграфія адной біяграфіі. Рубрыка «Магілёўцы ў эміграцыі» – гэта не толькі пра ад’езд, пра расстанне з Радзімай. Гэта пра маштаб. Пра тое, як людзі, якія пачалі шлях у адным месцы, становяцца часткай гісторыі зусім іншых краін. І ў гэтым сэнсе Альтшулер, Лукштэйн і Судзілоўскі – тры розныя, але вельмі дакладныя адказы на пытанне: што можа адбыцца з магілёўцамі, калі яны з’язджаюць.
Ёсць што сказаць пра жыццё магілёўцаў у эміграцыі? Прапануйце свае гісторыі пра знакамітых ураджэнцаў Магілёва і Магілёўскай вобласці. Пішыце на [email protected]. Мы з задавальненнем іх апублікуем.
Гісторыя магілёўца, які ледзь не страціў інтэграцыйную выплату з-за ўласнай няўважлівасці. Працягваем публікаваць матэрыялы пра жыццё нашых у эміграцыі.
Атрымаць міжнародную абарону ў Польшчы – гэта яшчэ не фініш. Пасля станоўчага рашэння пачынаецца новы этап, пра які многія не ведаюць загадзя. Дзяржава прапануе рэальную дапамогу – але толькі тым, хто паспеў падаць заяву своечасова. Або думае, што паспеў.
Што такое інтэграцыйная праграма IPI
Пасля атрымання статусу бежанца або дадатковай абароны беларусы маюць права на індывідуальную праграму інтэграцыі – IPI (Indywidualny Program Integracji). Яна разлічана на 12 месяцаў і ўключае:
фінансавыя выплаты ад 950 да 1679 злотых у месяц на чалавека (памер залежыць ад складу сям’і і індывідуальнай сітуацыі);
дапамогу ў пошуку працы і перакваліфікацыі;
псіхалагічную падтрымку;
медыцынскую дапамогу.
Паводле стану на красавік 2024 года больш за 10 000 беларусаў атрымалі міжнародную абарону ў Польшчы. Усе яны фармальна маюць права на гэтую праграму.
Галоўнае правіла: два месяцы
Заяву на ўдзел у праграме IPI трэба падаць на працягу двух месяцаў пасля атрымання рашэння аб міжнароднай абароне. Не пасля атрымання карты побыту – а менавіта пасля рашэння. Гэта розныя рэчы і розныя даты.
Куды ісці: у найбліжэйшы Centrum Pomocy Rodzinie – цэнтр дапамогі сям’і. Гэта раённая ўстанова сацыяльнай дапамогі. Там пішацца заява, пасля чаго ваявода прымае рашэнне аб уключэнні ў праграму.
Гісторыя аднаго магілёўца
Аляксандр Г. расказаў mogilev.media, як ледзь не страціў дапамогу з-за адной блытаніны.
«Я чамусьці вырашыў, што два месяцы пачынаюцца з моманту атрымання карты побыту. Чакаў карту, атрымаў – і адразу пайшоў у Centrum Pomocy Rodzinie. А мне кажуць: вы спазніліся на два дні. Адлік ішоў з даты рашэння, а не карты».
Заяву яму ўсё ж дазволілі напісаць. Ваявода разгледзеў – і дапамогу далі. Рашэння давялося чакаць каля трох месяцаў.
«Пашанцавала. Але гэта быў поўны бардак у галаве – я тады яшчэ не разабраўся ў польскіх працэдурах. Дакументаў шмат, тэрмінаў шмат, усё падобнае і ўсё рознае. Вельмі лёгка пераблытаць» – кажа ён.
Як гэта працуе на практыцы
Пасля падачы заявы супрацоўнікі цэнтра прыходзяць дадому. Гэта не праверка – гэта частка праграмы. Яны глядзяць на ўмовы пражывання, размаўляюць, даюць практычныя парады: куды звярнуцца па медыцынскую дапамогу, як запісаць дзіця ў школу, дзе шукаць працу, якія дакументы патрэбны ў першую чаргу.
Для чалавека, які толькі прыехаў і яшчэ не разумее, як уладкавана польская сістэма, такі візіт – сапраўдная дапамога. Не брашура, не сайт, а жывая размова з чалавекам, які ведае адказы на ўсе гэтыя пытанні.
Колькі грошай і на што хапае
Памер выплат залежыць ад сітуацыі. Адзінокі чалавек можа разлічваць прыкладна на 1500 злотых у месяц. Гучыць нядрэнна – пакуль не падлічыш. З’ём пакоя ў Беластоку – каля 800 злотых. Застаецца 700 на ежу, транспарт, тэлефон і ўсё астатняе.
Праграма IPI – гэта падушка бяспекі, а не паўнавартасны даход. Яна дае час стаць на ногі, але не больш. Працаваць трэба – і пажадана як мага хутчэй. Тыя, хто гэта разумее з першага дня, уладкоўваюцца хутчэй.
Пратэрмінаваў – усё роўна падавай
Прабачэнне ваяводы ў такіх выпадках – гэта не выключэнне з правілаў. Гэта хутчэй правіла. Польская сістэма сацыяльнай дапамогі ўладкаваная так, што чыноўнікі разумеюць: чалавек толькі што атрымаў абарону, ён разгублены, ён разбіраецца ў незнаёмай краіне, ён блытае даты і тэрміны. Гэта нармальна.
Палякі добра разумеюць, наколькі важная такая дапамога менавіта на першым этапе. Першы год у эміграцыі – самы цяжкі. Няма стабільнай працы, няма мовы, няма сувязяў, няма разумення, як уладкавана сістэма. Менавіта для гэтага перыяду праграма IPI і існуе. Менавіта таму ваяводы, як правіла, ідуць насустрач тым, хто спазніўся праз няведанне, а не праз нядбайнасць.
Гэта не значыць, што можна спазняцца на паўгода. Але калі прапусцілі тэрмін на некалькі дзён або нават тыдняў – не апускайце рукі. Ідзіце, тлумачце, пішыце заяву.
Шанцы атрымаць дапамогу ёсць.
Запомніце тры рэчы
Першае. Адлік двух месяцаў ідзе з даты рашэння аб абароне – не з даты атрымання карты побыту.
Другое. Ісці трэба ў Centrum Pomocy Rodzinie па месцы пражывання.
Трэцяе. Калі тэрмін выйшаў – усё роўна падавайце заяву. Ваявода ў большасці выпадкаў ідзе насустрач.
Калі вы магілёвец у эміграцыі і гатовыя падзяліцца сваім досведам ці эмоцыямі – пішыце на [email protected]. Імя не публікуем.
Сусветны дзень дзяцей, хворых на рак (International Childhood Cancer Day, з 2001 года).
Устаноўлены з ініцыятывы Сусветнай канфедэрацыі бацькоў дзяцей, хворых на рак (ICCCPO). Праводзіцца пад патранатам Міжнароднага таварыства дзіцячых анколагаў.
Паводле медыцынскай статыстыкі, штогод у свеце каля 200 000 дзяцей захворваюць на рак, палова з іх памірае. Залогам паспяховага лячэння анкалагічных захворванняў лічыцца своечасовая дыягностыка. Калі хвароба выяўляецца на першай або другой стадыях, лячэнне часцяком вядзе да спрыяльнага сыходу. Аднак 10% выпадкаў выяўляецца толькі на трэцяй стадыі, а ў 8% дзяцей яго дыягнастуюць толькі на чацвёртай стадыі. Дзяцей часцей за ўсё паражае лейкемія, або рак крыві.
У развітых краінах, дзе медыкі маюць неабходнае дыягнастычнае абсталяванне, у цяперашні час перамагаюць хваробу трое з чатырох дзяцей. У краінах трэцяга свету сітуацыя супрацьлеглая.
Стрэчанне Гасподне. Прынясенне ў Іерусалімскі храм немаўля Ісуса Хрыста (у праваслаўных хрысціян).
Прыняслі яго бацькі на 40-ы дзень пасля Калядаў і на 32-і дзень пасля Абразання. У храме Святое сямейства сустрэў Сімяон Багапрыімец.
У хрысціянстве свята з’явілася ў VI стагоддзі і трактуюцца як своеасаблівая повязь Старога Запавету з Новым. Усталявана ў памяць аб сустрэчы («стрэчанне») немаўляці Ісуса Хрыста (носьбіта Новага запавету) з прадстаўнікамі Старога Запавету старцам Сімяонам і Ганнай-прарочыцай.
Сімяон чакаў прышэсця Збавіцеля, бо яму было прадказана, што ён не памрэ, пакуль не ўбачыць Хрыста Госпада. Сімяон чакаў сустрэчы 300 гадоў.
1563 год. Полацк захоплены пасля аблогі маскоўскімі войскамі Івана Жахлівага пад час Лівонскай вайны.
Аблога цягнулася з 1 лютага. Маскавітаў было ад 31 000 да 150 000 войска і 200 асадных гармат. Полацкі гарнізон меў толькі 2 000 салдат ВКЛ, 400 польскіх наемнікаў і нямецкую роту, 38 гармат. Выбар Полацка для нападу, цалкам відавочны. Полацак у XVI стагоддзі быў найбуйным і найбагатым горадам Вялікага княства Літоўскага, з насельніцтвам ледзь не 100 000 чалавек. Тут рускае войска магло разлічваць на велізарную здабычу. Акрамя таго, узяцце Полацка давала цэлы шэраг тактычных пераваг. Пры ўсталяванні кантролю над Полацкам і цягам Заходняй Дзвіны Руская дзяржава атрымала б магчымасць для прамых зносін з Лівоніяй са Смаленска, адкрыла шлях на Вільню. Полацак спрадвеку лічыўся Рурыкавічамі адной са сваіх галоўных вотчын.
Іван IV любіў апрануць свае палітычныя і ваенныя акцыі ў форму святой вайны супраць ворагаў веры і царквы. У паход ён узяў са сваёй казны крыж Св. Еўфрасінні Полацкай, каб вярнуць яго ў Спаскі манастыр.
У выніку захопу Полацка 15 лютага 1563 года Іван Жахлівы спаліў горад і зраўняў з зямлёй, загадаў без шкадавання засекчы болей за 20 000 гараджан, пагнаць у Маскву больш як 60 000, а кабет і дзяўчат распрануць і так – голымі і звязанымі – весці. Манахаў-бернардынаў закатаваць, “жыдоў хрысціць або патапіць у Дзвіне”.
1857 год. Памёр Міхаіл Глінка.
Рускі кампазітар, заснавальнік рускай класічнай музыкі. Яго прадзед, які паходзіў са старажытнага каталіцкага шляхецкага рода, пры захопу Смаленска рускімі ў 1654 годзе вымушаны быў прыняць маскоўскае падданства.
Па выразу У. Стасава, Пушкін і Глінка “стварылі новую рускую мову – адзін у паэзіі, другі ў музыцы”.
Найбольш вядомыя творы: оперы «Жыццё за цара», «Руслан і Людміла», «Вальс-фантазія», скерца для аркестра «Камарынская».
Апошнія гады жыцця правеў у Іспаніі, Аўстрыі і Германіі.
Памёр у Берліне, перапахаваны ў Пецярбурзе.
У 1982 годзе ў радавой сядзібе кампазітара Наваспаскае ў Смаленскай вобласці адчынены Дом-музей М. Глінкі.
У Беларусі імя Глінкі носяць Мінскі музычны каледж, вуліцы ў Віцебску, Гомелі, Гродна, Бабруйску, завулак у Магілёве.
1904 год. Нарадзілася Ларыса Александроўская.
Беларуская оперная спявачка (сапрана), тэатральны рэжысёр, грамадскі дзеяч. Народная артыстка БССР (1938) і СССР (1940).
Скончыла Беларускі музычны тэхнікум, студыю оперы і балета. У 1919-1924 гадах – удзельніца арганізаванай ёю самадзейнай трупы пры Палітаддзеле Заходняга фронту, у 1927 годзе выконвала беларускія народныя песні на Міжнароднай музычнай выстаўцы ў Франкфурце-на-Майне, з 1933 года – артыстка Беларускага тэатра оперы і балета, яго галоўны рэжысёр (1951-1960).
Падчас вайны выступала ў складзе франтавых канцэртных брыгад, выступала на перадавой.
Адна з арганізатараў Беларускага тэатральнага аб’яднання і яго старшыня.
З поспехам выконвала партыі ў класічных і нацыянальных операх. Выступала як канцэртная спявачка, значнае месца ў рэпертуары займалі беларускія народныя песні.
Выступала ў шматлікіх замежных краінах.
Памерла 23 мая 1980 года.
1912 год. Нарадзіўся Навум Перкін.
Беларускі літаратуразнавец, крытык, празаік. Доктар філалагічных навук, прафесар Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР імя Якуба Коласа
Працаваў у Інстытуце літаратуры імя Янкі Купалы акадэміі навук.
Аўтар прац «Аркадзь Куляшоў: Паэтычная творчасць», «Творчасць Петруся Броўкі», «Шляхі развіцця беларускай савецкай літаратуры 20-30-х гадоў: Праблемы сацыялістычнага рэалізму», «Нацыянальнае і інтэрнацыянальнае ў літаратуры», «Пятро Глебка» і іншых.
Адзін з аўтараў «Гісторыі беларускай савецкай літаратуры», «Истории советской многонациональной литературы», суаўтар падручніка «Беларуская савецкая літаратура» для 9-10 класаў.
Памёр 2 кастрычніка 1976 года.
1958 год. Памёр Язэп Рэшаць.
Дзеяч беларускай эміграцыі, рэлігійны і культурна-асветны дзеяч, навуковец, пісьменнік, драматург і публіцыст. Доктар філасофіі і тэалогіі. Адзін з відных тэолагаў і вучоных у гісторыі беларускага хрысціянскага руху XX стагоддзя.
Прафесар Віленскай духоўнай каталіцкай семінарыі, Універсітэта Стэфана Баторыя, выкладчык Віленскай беларускай гімназіі, Беластоцкай настаўніцкай семінарыі.
Прымаў удзел у заходнебеларускім нацыянальна-рэлігійным жыцці, дзеяч Беларускай Хрысціянскай Дэмакратыі. Супрацоўнічаў з каталіцкім перыядычным выданнем «Chryścijanskaja Dumka».
Вёў душпастырскую дзейнасць на Падляшшы.
У 1938 годзе выехаў у ЗША, уступіў у ордэн бенедыкцінцаў у абацтве Св. Пракопа каля Чыкага.
Аўтар многіх рэлігійных і навуковых кніг на беларускай мове, пьес (пад псеўданімам Язэп Рушчанец). Адзін з распарцоўшчыкаў статуту Лігі абароны правоў беларусаў-каталікоў.
1959 год. У Полацку нарадзіўся Пятро Васючэнка.
Беларускі літаратуразнавец, крытык, пісьменнік, драматург, казачнік і аўтар фэнтэзі. Кандыдат філалагічных навук.
Працаваў у Інстытуце літаратуры імя Янкі Купалы Акадэміі навук, загадчыкам кафедры беларускай мовы і літаратуры Мінскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўніверсітэта.
Аўтар і суаўтар літаратуразнаўчых манаграфій «Драматургія і час», «Драматургічная спадчына Янкі Купалы», «Пошукі страчанага дзяцінства», «Сучасная беларуская драматургія», «Беларуская літаратура ХХ стагоддзя і сімвалізм», папулярных нарысаў, шэрагу кніг прозы, паэзіі, экалагічнай казкі «Каляровая затока», зборніка п’ес. Папулярнасць у публікі здабылі яго творы пра прыгоды паноў Кубліцкага ды Заблоцкага.
Яго творы перакладзены на англійскую, балгарскую, нямецкую, польскую, рускую, славацкую і чэшскую мовы.
Пастаноўкі на яго творы рабіліся ў сталічным Тэатры юнага гледача, маладзечанскім Тэатры лялек і іншых тэатрах краіны.
Памёр 25 жніўня 2019 года.
1970 год. Кампанія IBM прапанавала гнуткі магнітны дыск для захоўвання інфармацыі.
Так з’явілася дыскета (Floppy disk) – партатыўная запамінальная прылада для шматразовага запісу і захоўвання дадзеных, прызначаных для апрацоўкі на камп’ютары.
Дыскеты былі асабліва шырока распаўсюджаны ў 1970-я – пачатку 2000-х гадоў. Гэта былі дыскеты памерам 8´´ (дзюймаў), 5,25´´, 4´´, 3,25´´, 3,5´´ (аб’ём 1,44 Мб), 3´´, 2,8´´, 3´´, 2,5´´, 2´´. Яны саступілі больш ёмкім і зручным CD, DVD і флэш-накапляльнікам.
1975 год. Памёр Міхал Сапоцька.
Каталіцкі святар, блаславёны. Заснавальнік Кангрэгацыі Сясцёр Міласэрнасці Ісуса Хрыста.
У Вільні служыў вайсковым капеланам і садзейнічаў адбудове касцёла Святога Ігнацыя, быў духоўным айцом Мітрапалітальнай духоўнай семінарыі, прафесарам Віленскага ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя, духоўнай семінарыі ў Беластоку, рэктарам касцёла Арханёла Міхала.
Аўтар духоўнага «Дзённіка» сястры Фаустыны.
Беатыфікаваны у 2008 годзе.
1989 год. Завершаны вывад савецкіх войскаў з Афганістана. У Беларусі Дзень памяці воінаў-інтэрнацыяналістаў.
9-гадовае вайсковае ўварванне СССР у Афганістан са снежня 1979 па люты 1989 года скончылася вывадам войска паводле Жэнэўскіх пагадненняў ад 14 красавіка 1988 года. Вывад войск цягнуўся з 15 мая 1988 года.
24 снежня 1979 года міністар абароны СССР Дз. Усцінаў зацвердзіў уварванне ў Афганістан. 25 снежня каля Кабула аб скалу разбіўся савецкі вайскова-транспартны самалёт Іл-76, у выніку чаго загінулі 47 вайскоўцаў 350-га парашутна-дэсантнага палка з п. Баравуха пад Полацкам са складу віцебскай 103-й паветрана-дэсантнай дывізіі.
А 19:30 654 савецкія вайскоўцы, апранутыя ў афганскую форму, пачалі ў Кабуле штурм Вялікага каралеўскага палаца, дзе застрэлілі старшыню ўрада краіны Хафізулу Аміна, яго 2 малалетных сыноў і каля 200 афганскіх вайскоўцаў.
У савецкім вайсковым уварванні ў Афганістан узялі ўдзел больш за 30 000 ураджэнцаў Беларусі (5% ад усіх вайскоўцаў), з якіх 723 (3%) загінулі, больш за 1,5 тысяч атрымалі раненні, кантузіі, 702 – вярнуліся інвалідамі, 12 прапалі бяз вестак.
2013 год. Падзенне метэарыта на Урале, у раёне Чалябінска.
Палёт баліда назіралі ў Свярдлоўскай, Курганскай і Цюменскай абласцях Расіі, у паўночных раёнах Казахстана. Метэарыт у 10 тон выбухнуў над Чалябінскам на вышыні 30-70 км прыкладна а 09:20 па мясцовым часе. Яго хуткасць пры падзенні складала да 70 кіламетраў у секунду.
З-за выбухнай хвалі пацярпелі каля 1 200 чалавек, былі пашкоджаны будынкі. Да гэтага, 11 лютага над тэрыторыяй Башкірыі таксама быў зафіксаваны пралёт буйнога баліда.
Суровы міністр унутраных спраў Іван Кубракоў нечакана праявіў такую пяшчоту да магілёўскага ліцэіста, што на вочы практычна навяртаецца сляза. Навучэнец Магілёўскага ліцэя МУС убачыў у тэлеграм-канале сваёй навучальнай установы паведамленне пра конкурс, запісаў з дапамогай ШІ крэатыўны зварот да кіраўніка МУС і папрасіў у Кубракова сабаку. Міністр просьбу пачуў і прывёз у Магілёў шчанюка.
Няма чаго і казаць: усе былі шчаслівыя, а Іван Кубракоў у той дзень шмат казаў пра дзяцей і сваю любоў да іх.
Кубракоў, які непасрэдна адказвае за бязлітасна жорсткае падаўленне пратэстаў беларусаў і наступныя рэпрэсіі супраць уласнага народа, наўрад ці стане папулярнейшым сярод людзей праз падоранага ім сабачку.
Бо сотні тысяч беларускіх дзяцей, бацькоў якіх Кубракоў і яго паплечнікі выціснулі з краіны дзеля ўратавання дрыжачай галавы Лукашэнкі, сустракаюць Новы год далёка ад Радзімы.
Многія з іх ужо завуць Дзеда Мароза на мовах тых краін, што далі ім прытулак. І наўрад ці калі-небудзь даруюць гэта дзядзячку Івану.
Ураджэнка Кіраўска Данута Перадня, якая была вымушана пакінуць Беларусь, сумуе па радзіме, але рада жыццю на свабодзе.
Студэнтку-выдатніцу філалагічнага факультэта Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта Дануту Перадню затрымалі 28 лютага 2022 года амаль адразу пасля пачатку поўнамаштабнай вайны ва Украіне. Падставай стаў рэпост антываеннай публікацыі ў магілёўскім чаце, дзе крытыкавалі дзеянні Пуціна і Лукашэнкі і заклікалі выходзіць на пратэсты. За гэта дзяўчына атрымала жорсткі прысуд: шэсць з паловай гадоў пазбаўлення волі, адлічэнне з ВНУ і ярлык “тэрарысткі”.
Жыццё за кратамі
22-гадовую Дануту трымалі за кратамі амаль тры гады. Яе вызвалілі толькі ў канцы 2024-га па памілаванні. Цяпер яна жыве ў Польшчы і хоча аднавіць навучанне, каб навярстаць страчаныя студэнцкія гады.
Сябры дзяўчыны распавялі “Нашай Ніве”, што першы час пасля затрымання яна была ў цяжкім стане: ад стрэсу не магла есці, а ў ІЧУ сутыкнулася з недахопам вады. У Гомельскім СІЗА яе пасадзілі ў бетонную транзітную камеру з жалезнымі нарамі, дзе практычна немагчыма было спаць. Сітуацыю ўскладняла і сукамерніца. Гэта была фанатычная жанчына, якая начамі шаптала малітвы, малявала крыжы на сценах і патрабавала захоўваць “чысціню Божай далоні” на стале.
У Бабруйскім СІЗА Дануту моцна ўразіла іншае: з камеры перад адбоем вывелі адну дзяўчыну, а праз паўгадзіны вярнулі астрыжанай налыса. Па словах Дануты, гэта зрабілі з-за вошай, але сама карцінка потым неаднаразова вярталася ў яе снах.
Большую частку тэрміну яна правяла ў Бабруйску, дзе палітвязняў амаль не было. Сярод яе сукамерніц былі дзве жанчыны пенсійнага ўзросту, у дэпрэсіўным стане. Данута, нягледзячы на ўласную роспач пасля прысуду, імкнулася іх падтрымліваць. Сукамерніцы называлі яе сонейкам, якое не можа патухнуць.
Пасля этапу ў гомельскую калонію яе паставілі працаваць у цэху па раскроі тканіны: цяжкая фізічная праца на ручной пілцы патрабавала пастаяннай напругі.
Асабліва цяжка было з лістамі: многія так і не даходзілі, а калі нешта перадавалі, то часта толькі абрэзаныя канцы.
Сум па мінулым і надзея на будучыню
За паўтара месяца да вызвалення Дануту папрасілі напісаць прашэнне на памілаванне. Калі яе вызвалілі, яна адчувала радасць і адначасова вялікую разгубленасць: сябры ўжо скончылі ўніверсітэты, працавалі, а яна толькі пачынала жыццё нанова.
Аднак, былая палітзняволеная прызнае: нават у турме знайшла нешта пазітыўнае, бо навучылася казаць “не” і сустрэла шмат добрых людзей, з якімі падтрымлівае сувязь.
У траўні 2025 года эвакуацыйная каманда фонду BYSOL дапамагла дзяўчыне пераехаць у Польшчу.
Сёння Данута вывучае польскую мову і рыхтуецца зноў стаць студэнткай. Яна вагаецца паміж філалогіяй, ветэрынарыяй і харэаграфіяй. Акрамя таго, яна любіць майстраваць рукамі: стварала араматызатары з лямпачак, дадаючы сухія кветкі і аромаалеі.
“Таксама па ёй відаць, што яна моцна сумуе па Беларусі. Яна казала, што ёй сніцца яе побыт на радзіме, але яна радая быць на волі” – распавялі сябры дзяўчыны.
Еўрапейскі саюз і краіны Захаду з 2020 года выдзелілі каля 170 мільёнаў еўра на падтрымку беларускай грамадзянскай супольнасці. Але значная частка гэтай дапамогі не проста не даходзіць да мэтавых груп, а працуе супраць тых, дзеля каго яна прызначалася. Даследаванне паказвае: беларускія спецслужбы, у прыватнасці КДБ, стварылі сістэму перахопу, кантролю і маніпулявання гэтымі сродкамі.
Праз шчыліну падтрымкі – у пастку спецслужбаў
Калі летам 2020 года Беларусь выбухнула пратэстамі, свет адгукнуўся нечакана магутна: у рэзалюцыях Еўрапарламента гучалі словы «рэпрэсіі», «незаконны рэжым», «гвалт», «салідарнасць з народам Беларусі». Упершыню за апошнія два дзесяцігоддзі на Захадзе гаварылі пра Беларусь не як пра «апошнюю дыктатуру Еўропы», а як пра краіну, якая змагалася за сапраўдную свабоду – ад самага нізу да самага верху, праз страйкі, маршы, сотні тысяч у бел-чырвона-белым.
Еўрапейскі саюз, нароўні з іншымі міжнароднымі донарамі, вылучыў беспрэцэдэнтную фінансавую падтрымку на развіццё грамадзянскай супольнасці, праваабаронцаў, незалежных медыя, культурных ініцыятыў і дапамогу рэпрэсаваным. Паводле адкрытых звестак, агульны аб’ём выдзеленай дапамогі толькі з боку ЕС і яго агенцтваў перавысіў 170 мільёнаў еўра за тры гады.
Але ўжо ў 2022 годзе сярод прадстаўнікоў беларускага руху ў эміграцыі пачалі гучаць трывожныя пытанні:
Чаму адны і тыя ж структуры атрымліваюць фінансаванне рэгулярна, а іншыя – ніколі?
Чаму эфектыўныя ініцыятывы, якія маюць вынікі, застаюцца па-за гульнёй?
І самае галоўнае: хто насамрэч кантралюе размеркаванне гэтых сродкаў?
Каб разабрацца, мы пагаварылі з дзясяткамі людзей: арганізатарамі, якімі захапляюцца, і тымі, каго “не прынялі ў клуб”; экспертамі, аналітыкамі, былымі супрацоўнікамі сістэмы і нават з тымі, хто цяпер баіцца казаць адкрыта, бо бачыў, як выглядае “перахоп” дапамогі знутры.
Вынік – няпросты, але неабходны для разумення сённяшняй беларускай рэальнасці: КДБ Беларусі імкнецца кантраляваць заходнюю дапамогу – фінансавую, інстытуцыйную і чалавечую – так, як некалі кантралявала галасы на выбарах. Ціхамірна. Сістэмна. Бяспакарана.
Гэты тэкст – не абвінавачванне, а спроба вярнуць празрыстасць і давер. Таму што пакуль сотні тысячаў еўра трапляюць у фальшывыя рукі, сапраўдныя героі, якія страцілі ўсё, застаюцца без падтрымкі і без надзеі.
Мы зараз не маем на ўвазе ўвесь аб’ём грашовых патокаў, але перакананыя ў слушнасці нашых высноў што да пэўных сцэнарыяў.
Як гэта працуе: 3 асноўныя механізмы кантролю
▪️ Укараненне агентаў у структуру атрымальнікаў
Паводле інфармацыі, атрыманай ад двух незалежных журналістаў-расследавальнікаў з Варшавы і Вільні, ў некаторых еўрапейскіх НДА, што займаюцца Беларуссю, працуюць людзі з няпразрыстай біяграфіяй, звязанай з мінулым у дзяржаўных структурах ці пазней у адміністрацыі Лукашэнкі.
У 2022 годзе адно з такіх НДА (назва не публікуецца з юрыдычных прычын) атрымала грант на 500 000 еўра і было запрошана для кансультацый у працэсе размеркавання падтрымкі іншым арганізацыям. Паводле нашай інфармацыі, гэтыя людзі “фільтравалі” заяўкі, рэкамендуючы донару адхіляць “небяспечныя” структуры, напрыклад, тыя, што працуюць з палітычнымі эмігрантамі ці збіраюць доказы злачынстваў сілавікоў.
▪️ Стварэнне “фантомных” арганізацый пад НДА
У 2021–2023 гадах у Польшчы і Літве з’явілася больш за 60 (!) новых “праваабарончых”, “медыйных” і “культурных” і г.д. ініцыятываў, зарэгістраваных беларускімі грамадзянамі, якія не былі вядомыя ў колах супраціву да гэтага часу.
Некаторыя з гэтых структур атрымалі праекты, якія не пацвярджаюцца празрыстай публічнай справаздачнасцю. У прыватных гутарках прадстаўнікі рэальных ініцыятываў называюць гэтыя праекты “клапанамі” – праз іх спускаецца пар, каб стварыць ілюзію плыні падтрымкі.
▪️ Маніпуляцыі з “партнёрамі” ўнутры Беларусі
Яшчэ адзін небяспечны канал – гэта людзі, якія знаходзяцца ў Беларусі, але атрымліваюць заходнюю падтрымку праз кантакты з замежнымі структурамі. Ёсць сведчанні, што частка такіх “партнёраў” кантралююцца КДБ, і выконваюць ролю “стукачоў”, перадваючы інфармацыю пра людзей, якія маюць з імі зносіны.
Канфлікты і разбураныя супольнасці
Паводле апытання, праведзенага сярод 27 беларускіх ініцыятываў у эміграцыі, больш за 60% апытаных паведамілі, што не атрымлівалі ніводнага еўра з еўрапейскіх праграм падтрымкі, хаця мелі яўныя заслугі: дапамогу палітвязням, арганізацыю курсаў для рэпрэсаваных, інфармацыйную працу.
Цытата прадстаўніка ініцыятывы з Вільні:
«Калі глядзець на сайты атрымальнікаў, адчуванне такое, што Беларусь — гэта толькі тры-чатыры праекты. А ўсе астатнія – пустое месца. Гэта ператварае падтрымку ў механізм іерархічнага кантролю, які нагадвае… саму Беларусь».
Шляхі выхаду: што мусіць быць зроблена?
Празрысты механізм размеркавання фінансавання
Абавязковая публікацыя ўсіх атрымальнікаў фінансавання з агаворкай мэтаў, тэрмінаў і вынікаў праектаў (не тычыцца атрымальнікаў унутры Беларусі);
Стварэнне платформы агульнага доступу (кшталту адкрытага рэестра) з данымі пра падтрыманыя праекты.
Незалежны аўдыт
Запрашэнне аўдытараў з краін, не звязаных з Беларуссю ці краінамі, дзе пражываюць асноўныя атрымальнікі;
Агляд кейсаў фінансавання на прадмет рэальнага ўздзеяння і вынікаў, а не толькі прэзентацый і фота з івэнтаў.
Рэйтынг даверу і рэпутацыі
Донары павінны карыстацца не толькі грантавымі заявамі, але і меркаваннем супольнасцяў — каго людзі ведаюць, з кім супрацоўнічаюць, каму давяраюць;
Стварэнне індыкатараў аўтэнтычнасці праектаў: колькасць прамых атрымальнікаў дапамогі, сведкі дзейнасці, рэкамендацыі з боку іншых арганізацый.
Інвестыцыі ў малыя і лакальныя ініцыятывы
Неабходна ўвесці квоты на фінансаванне малых ініцыятыў без юрыдычнай асобы (напрыклад, вясковыя або рэгіянальныя супольнасці);
Стварэнне мікрагрантавых праграм, дзе рашэнні прымаюцца супольнасцю, а не адзіным офісам у Бруселі ці Варшаве.
Вывад
Сістэма заходняй падтрымкі Беларусі, якая задумвалася як інструмент дэмакратыі і надзеі, патрапіла ў лабірынт спецслужбаў і маніпуляцый. Калі гэта не будзе прызнана адкрыта і сістэмна, мы рызыкуем страціць не толькі мільёны еўра — але і веру людзей у тое, што дэмакратыя магчымая.
✉️ Калі вы маеце інфармацыю пра няпразрыстасць фінансавання, фіктыўныя праекты або пагрозы рэальным ініцыятывам — напішыце ананімна ў рэдакцыю Mogilev.Media праз e-mail: [email protected].
🕊 Мы гаворым пра гэта не дзеля скандалу — а дзеля будучыні, якой вартая Беларусь.
