Новости по тегу "гісторыя" - Page 2 of 4

Магілёўцы ў эміграцыі: тры лёсы, тры светы – ад Нью-Ёрка да Гаваяў

Навіна ад 23 сакавіка, 2026

Лёсы магілёўцаў, якія сталі знакамітасцямі далёка за межамі Беларусі.
Гісторыя Магілёва – гэта не толькі лакальная памяць, але і біяграфіі людзей, якія з’ехалі і рэалізаваліся далёка за межамі роднага горада і сваёй краіны.
У канцы XIX – пачатку XX стагоддзя Магілёў стаў пачатковой кропкай для многіх, хто шукаў магчымасці, свабоду або проста шанец на новае жыццё. Сярод іх – музыкант Мадэст Альтшулер, рэлігійны лідар Джозеф Лукштэйн і рэвалюцыянер Мікалай Судзілоўскі. Іх лёсы склаліся па-рознаму, але аб’ядноўвае адно: сапраўдны маштаб іх жыцця выявіўся менавіта ў эміграцыі.

Мадэст Альтшулер: музыка, якая з’ехала ў Амерыку

Мадэст Альтшулер нарадзіўся ў Магілёве ў 1873 годзе ў яўрэйскай сям’і. Як і многія таленавітыя маладыя людзі таго часу, ён рана зразумеў: для развіцця ў музыцы патрэбны іншыя цэнтры – буйныя гарады, сцэны, аўдыторыі. Ужо ў юнацтве ён пакінуў родны горад, а ў 1893 годзе эміграваў у ЗША.
Менавіта Амерыка стала для яго прасторай рэалізацыі. У Нью-Ёрку Альтшулер зрабіў тое, што наўрад ці было б магчыма ў Магілёве – ён стварыў Russian Symphony Orchestra Society – аркестр, які стаў важным правадніком усходнееўрапейскай музыкі на Захадзе.
Гэта быў не проста калектыў, а культурны мост. Праз яго амерыканская публіка ўпершыню знаёмілася з творамі кампазітараў Усходняй Еўропы. Альтшулер дырыжыраваў канцэртамі ў Carnegie Hall – адной з галоўных сцэн свету. Менавіта там прагучалі творы, якія пазней сталі класікай.
Асаблівае месца ў яго біяграфіі займае супрацоўніцтва з Сяргеем Пракоф’евым. Альтшулер быў адным з тых, хто дапамагаў прасоўваць яго музыку ў ЗША. Гэта ўжо ўзровень не проста эмігранта, а фігуры, якая ўплывае на міжнародны культурны працэс.
Важна і тое, што Альтшулер не растварыўся ў новым асяроддзі. Ён заставаўся носьбітам культурнай традыцыі, якую прывёз з сабой. Яго дзейнасць – прыклад таго, як эміграцыя можа не толькі змяніць лёс чалавека, але і паўплываць на культурны абмен паміж краінамі.

Джозеф Лукштэйн: ад Магілёва да духоўнага лідарства ў ЗША

Джозеф Лукштэйн нарадзіўся ў Магілёве ў 1902 годзе. Яго дзяцінства прыйшлося на час перамен і нестабільнасці, і ўжо ў 1908 годзе яго сям’я эмігравала ў Злучаныя Штаты. Гэта была тыповая гісторыя для многіх яўрэйскіх сем’яў таго часу – пошук бяспекі і будучыні за акіянам.
Аднак шлях Лукштэйна – гэта не проста адаптацыя ў эміграцыі, а імклівы рост.
Ён атрымаў адукацыю ў ЗША і хутка стаў прыкметнай фігурай у рэлігійным жыцці амерыканскага яўрэйства. У далейшым ён узначаліў адну з найбуйнейшых артадаксальных абшчын Нью-Ёрка.
Але яго ўплыў не абмяжоўваўся адной абшчынай. Лукштэйн стаў адным з ключавых лідараў артадаксальнага іўдаізму ў ЗША. Ён удзельнічаў у фарміраванні адукацыйных і рэлігійных інстытутаў, а таксама актыўна падтрымліваў развіццё яўрэйскай адукацыі.
Асобна варта адзначыць яго сувязь з Ізраілем. Лукштэйн быў прэзідэнтам універсітэта Бар-Ілан – аднаго з найважнейшых рэлігійных універсітэтаў краіны. Гэта ўжо ўзровень міжнароднага ўплыву: чалавек, народжаны ў Магілёве, удзельнічаў у фарміраванні інтэлектуальнага і духоўнага асяроддзя адразу ў некалькіх краінах.
Яго біяграфія – гэта прыклад класічнай эмігранцкай гісторыі, дзе поспех дасягаецца праз адукацыю і лідарства. У адрозненне ад Альтшулера, ён не працаваў з мастацтвам, але яго ўклад у грамадскае і рэлігійнае жыццё аказаўся не менш значным.

Джозэф Лукштэйн – у цэнтры, з трыма палосамі на рукаве

Мікалай Судзілоўскі: рэвалюцыянер, урач і прэзідэнт сената

Калі лёсы Альтшулера і Лукштэйна можна назваць лагічнымі і паслядоўнымі, то біяграфія Мікалая Судзілоўскага – гэта амаль прыгодніцкі раман.
Ён нарадзіўся ў Магілёве ў 1850 годзе. З юнацтва быў уцягнуты ў рэвалюцыйны рух, што ў выніку прымусіла яго пакінуць Расійскую імперыю. Яго эміграцыя была палітычнай – вымушанай, але менавіта яна вызначыла ўсё яго далейшае жыццё.
Судзілоўскі жыў у розных краінах Еўропы, затым перабраўся ў ЗША, а пазней – на Гаваі. Там яго лёс зрабіў нечаканы паварот: ён стаў урачом, грамадскім дзеячам і, у выніку, першым прэзідэнтам сената Гаваяў.
Гэта ўнікальны выпадак: чалавек, народжаны ў Магілёве, апынуўся ў цэнтры палітычнага жыцця рэгіёна, які сам перажываў складаныя трансфармацыі. Судзілоўскі актыўна выступаў за правы мясцовага насельніцтва і ўдзельнічаў у грамадскіх працэсах, якія мелі значэнне для будучыні Гаваяў.
Пры гэтым ён не страціў сваёй рэвалюцыйнай энергіі. Яго дзейнасць спалучала медыцыну, палітыку і ідэалогію. Гэта было жыццё на стыку розных светаў – еўрапейскага, амерыканскага і ціхаакіянскага.
Судзілоўскі – прыклад таго, як эміграцыя можа цалкам змяніць траекторыю жыцця. З звычайнага горада – у глабальную палітычную гісторыю.

Агульная лінія: Магілёў як кропка старту

Гісторыі гэтых трох людзей розныя па маштабе, сферы дзейнасці і асабістых абставінах. Але ў іх ёсць агульная логіка.

Магілёў у канцы XIX стагоддзя, пачатку XX стагоддзя не мог даць тых магчымасцяў, якія адкрываліся ў Нью-Ёрку, Еўропе або нават на Гаваях. Таму для многіх таленавітых і амбіцыйных людзей адзіным шляхам станавіўся ад’езд.
Альтшулер знайшоў сябе ў музыцы і стаў пасярэднікам паміж культурамі. Лукштэйн – у рэлігійнай і адукацыйнай сферы, сфарміраваўшы ўплыў на міжнародным узроўні. Судзілоўскі – у палітыцы і грамадскім жыцці, прайшоўшы шлях, які цяжка было б уявіць без эміграцыі.
Менавіта за межамі роднага горада яны сталі тымі, кім мы іх ведаем сёння.

Памяць без прысутнасці

Ні адзін з гэтых людзей не звязаны з Магілёвам у сваім сталым жыцці. Іх кар’еры, дасягненні і ўплыў фарміраваліся далёка ад горада, дзе яны з’явіліся на свет..
Але гэта не робіць іх менш «магілёўскімі». Хутчэй наадварот – падкрэслівае, наколькі шырокай можа быць геаграфія адной біяграфіі.
Рубрыка «Магілёўцы ў эміграцыі» – гэта не толькі пра ад’езд, пра расстанне з Радзімай. Гэта пра маштаб. Пра тое, як людзі, якія пачалі шлях у адным месцы, становяцца часткай гісторыі зусім іншых краін.
І ў гэтым сэнсе Альтшулер, Лукштэйн і Судзілоўскі – тры розныя, але вельмі дакладныя адказы на пытанне: што можа адбыцца з магілёўцамі, калі яны з’язджаюць.

Ёсць што сказаць пра жыццё магілёўцаў у эміграцыі? Прапануйце свае гісторыі пра знакамітых ураджэнцаў Магілёва і Магілёўскай вобласці. Пішыце на [email protected]. Мы з задавальненнем іх апублікуем.

Фота з адкрытых крыніц.

Дзень у гісторыі. 23 сакавіка. Нараджэнне “О.К.” Другі З’езд БНФ. У Самалі збіты беларускі Іл-76

Навіна ад 23 сакавіка, 2026

Сусветны метэаралагічны дзень (World Meteorological Day, з 1950 года). Дзень працаўнікоў гідраметэаралагічнай службы Беларусі.

Метэаралогія – навука аб будове і ўласцівасцях зямной атмасферы, фізічных працэсах у ёй.

Сусветная метэаралагічная арганізацыя (СМА) бярэ свой пачатак ад Міжнароднай метэаралагічнай арганізацыі, якая была створана ў 1873 годзе. У 1951 годзе СМА стала спецыялізаванай установай ААН у галіне метэаралогіі (надвор’е і клімат), аператыўнай гідралогіі і сумежных геафізічных навук.

Асноўны напрамак дзейнасці СМА – аказанне краінам падтрымкі ў прадастаўленні метэаралагічных і гідралагічных паслуг.

Сусветны метэаралагічны дзень праводзіцца з мэтай павышэння дасведчанасці шырокай грамадскасці аб магчымых наступствах змены клімату. Бо сёння хуткая змена клімату – адна з самых сур’ёзных экалагічных праблем, з якімі сутыкаецца чалавецтва.

Дзень нараджэння выраза “O.K.” – “о’кей”.

ОК упершыню з’явіўся 23 сакавіка 1839 года на старонках газеты “Бостан монінг пост”. Гэта быў час, калі амерыканцы захапляліся абрэвіятурамі і скарачалі ўсё што можна. Сэнсам жарту была насмешка над непісьменнасцю аматараў скарачэнняў.

Словы “all correct” ператварыліся ў ОК, бо людзі часта пісалі “oll korrect”.

Газетай былі дапушчаны адразу дзве наўмысным арфаграфічныя памылкі. Такім чынам, правільным было б утварыць ангельскую абрэвіятуру “А.С.”, адпаведна, у беларускай транскрыпцыі – “эй сі”.

1662 год. Памёр Адам Саковіч.

Вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, з роду герба Корвін. Падваявода віленскі, староста ашмянскi, ваявода смаленскі (1658-1662). Маршалак Трыбунала ВКЛ.

Удзельнік вайны 1654-1667 гадоў, быў паручнікам у гусарскай харугве Вінцэнта Гасеўскага. Адзін з героеў у рамане Г. Сянкевіча «Патоп».

1895 год. Нарадзіўся Васіль Сташэўскі.

Беларускі драматург, перакладчык, празаік.

Скончыў Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю.

Удзельнічаў у Першай сусветнай, польска-савецкай вайне, настаўнічаў, працаваў сакратаром Нясвіжскага павятовага ваенкамата, загадчыкам Менскага павятовага аддзела народнай асветы, адказным сакратаром аб’яднанняў «Маладняк», «Полымя», у газеце «Савецкая Беларусь».

Аўтар больш чым 20 п’ес, некаторыя з якіх ставіліся ў тэатрах, 5 кніг нарысаў, перакладаў на беларускую мову творы І. Мікітэнкі, М. Ірчана, А. Афінагенава, А. Карнейчука, І. Качаргі, І. Ле, І. Сенчанкі і іншых.

Арыштаваны НКУС у 1936 годзе, расстраляны 29 лістапада 1937 года.

1903 год. У Віцебску нарадзілася Алена Кабішчар-Якерсон (1903-1990).

Савецкі жывапісец і графік.

Вучылася ў мастацкай студыі Ю. Пэна, Віцебскім мастацкім вучылішчы, у Вышэйшых мастацка-тэхнічных майстэрнях у Маскве.

Працавала ў Дзяржаўным Цэнтральным музеі народазнаўства, фальклорным кабінеце Дзяржаўнай акадэміі мастацтваў, у Маскоўскім аддзяленні Мастацкага фонду СССР.

Выконвала скульптурныя, жывапісныя і манекенавыя працы для розных устаноў.

Алена Кабішчар-Якерсон — Будынак Віцебскага народнага мастацкага вучылішча

1906 год. У г. Чэрыкаве нарадзіўся Ісак Любан.

Беларускі кампазітар, грамадскі дзеяч. Заслужаны дзеяч мастацтваў.

Мастацкі кіраўнік Беларускага радыё (1928–1936), Ансамбля песні і танца Беларускай філармоніі (1937–1941), старшыня Саюза кампазітараў БССР. Сталінская прэмія за музыку да спектакля «Несцерка».

У пасляваенны час працаваў у Маскве: мастацкі кіраўнік Ансамбля песні і танца Цэнтральнага Дома культуры чыгуначнікаў.

Складальнік зборніку «Беларускія народныя і рэвалюцыйныя песні для харавога і сольнага выканання» (1938).

Аўтар шматлікіх музычных твораў – сюіт, музыкі для сімфанічнага аркестра, для салістаў, хору і аркестра народных інструментаў, п’ес, песен, у тым ліку на словы Я. Купалы, Я. Коласа, П. Броўкі, К. Крапівы, М. Рудэрмана, А. Астрэйкі, А. Сафронава, Л. Ашаніна, А. Жарава, Я. Далматоўскага, А. Бачылы, М. Андронава, М. Лужаніна, А. Русака (у тым ліку «Бывайце здаровы»), музыкі да драматычных спектакляў, да фільмаў, у тым ліку «Гадзіннік спыніўся апоўначы».

У 1942 годзе, калі знаходзіўся пасля ранення ў шпіталі, напісаў музыку да песні «Наш тост». Яе выконвала народная артыстка СССР Л. Александроўская і з той пары «Наш тост» уключылі ў свой рэпертуар шматлікія вядомыя артысты і франтавыя ансамблі.

Памёр 7 лістапада 1975 года.

1948 год. Нарадзіўся Генадзь Пашкоў.

Беларускі паэт, перакладчык, публіцыст.

Скончыў БДУ. Пацаваў на Беларускім радыё, у часопісах «Полымя», «Тэатральная Беларусь», у «Цэнтральнай газеце», у апараце ЦК КПБ, дырэктарам (1996–2008) выдавецтва «Беларуская энцыклапедыя» імя П. Броўкі, першым сакратаром Саюза пісьменнікаў Беларусі.

Аўтар 9 зборнікаў паэзіі, 3 зборнікаў паэзіі для дзяцей, 2 кніг нарысаў, суаўтар дакументальнага фільма «Я зямлю люблю так…».

Пад яго кіраўніцтвам ажыццёўлена выданне шматлікіх энцыклапедый, у тым ліку 18-томная “Беларуская энцыклапедыя”, 2-х томная “Энцыклапедыя ВКЛ”.

1942 год. Памёр у ГУЛАГу Антон Луцкевіч (1884–1942).

Беларускі палітычны і грамадскі дзеяч, публіцыст, навуковец, выдавец. Адзін з заснавальнікаў Беларускай сацыялістычнай грамады, сябра рэдакцый газет “Наша доля” і “Наша ніва”, адзін з выдаўцоў газеты “Гоман”. Старшыня Віленскай беларускай рады, сябра Рады БНР.

Ініцыятар абвяшчэння і аўтар праекта Трэцяй Устаўной граматы, паводле якой Беларуская Народная Рэспубліка абвешчаная незалежнай дзяржавай. З кастрычніка 1918 года старшыня Народнага сакратарыята БНР, з лістапада – старшыня Рады Народных Міністраў (прэм’ер-міністр) і міністр замежных спраў.

У снежні 1919 – лютым 1920 года старшыня Рады Міністраў Найвышэйшай Рады БНР.

Грамадска-палітычны дзеяч ў Заходняй Беларусі. Арыштоўваўся польскімі ўладамі ў 1927, 1928 гадах, абвінавачваўся ў супрацоўніцтве з нямецкай і савецкай выведкай.

Арыштаваны НКУС 30 верасня 1939 года ў Вільні, перавезены ў мінскую турму, 14 чэрвеня 1941 года прыгавораны да 8 гадоў лагераў.

Памёр у лагеры ў Аткарску Свярдлоўскай вобласці.

1942 год. Загінуў у ГУЛАГу Сяргей Ракіта (Законнікаў, 1909–1942).

У 1920-я гады быў камсамольскім актывістам, працаваў у гомельскай абласной газеце «Палеская праўда», у рэдакцыях мінскіх газет, на радыё, у Дзяржвыдавецтве БССР. Арыштаваны НКУС у 1936 годзе, асуджаны да 10 гадоў лагераў.

Аўтар допісаў у аршанскую акруговую газету «Камуністычны шлях», нарысаў, вершаў, двух зборнікаў паэзіі.

1978 год. Пайшоў з жыцця Рыгор Шырма (1892–1978).

Беларускі харавы дырыжор, кампазітар, педагог, фалькларыст, грамадскі дзеяч, публіцыст, літаратуразнавец. Народны артыст БССР і СССР, Герой Сацыялістычнай Працы.

Дзеяч беларускага культурнага і палітычнага руху ў Заходняй Беларусі, арганізатар беларускіх хораў у Пружанах, Вільні, Беластоку. Мастацкі кіраўнік і галоўны дырыжор Дзяржаўнай акадэмічнай харавой капэлы БССР (1939–1970).

Сабраў больш за 2 000 беларускіх народных песень. Выдаў першыя зборнікі М. Васілька, М. Танка, С. Крыўца. Прапагандаваў творчасць сваіх вучняў-гімназістаў А. Салагуба і В.Таўлая.

Неаднаразова арыштоўваўся польскімі ўладамі, сядзеў у Лукішскай турме. У час нападу Германіі на СССР калектыў знаходзіўся на гастролях у РСФСР, адкуль паехалі на Каўказ, а пасля ў Краснаярск. Тут ён быў арыштаваны НКУС і сядзеў у турме да сакавіка 1942 года. Пасля перавезены на Лубянку, дзе допыты ладзіліся да жніўня. Вызвалены паводле хадайніцтва Якуба Коласа перад П. Панамарэнкам і высланы пад нагляд органаў НКУС у Паўночны Казахстан.

Ён прыцягнуў да мастацкай апрацоўкі народных песень беларускіх кампазітараў М. Аладава, А. Багатырова, Я. Цікоцкага, П. Падкавырава, Р. Пукста, У. Алоўнікава і шматлікіх іншых.

Адзін з заснавальнікаў Беларускага таварыства па сувязях з суайчыннікамі за рубяжом (1964). Па ўспамінах Зянона Пазняка, у сярэдзіне 1970-х Шырма пагадзіўся падпісаць зварот да Л. Брэжнева ў абарону ад зруйнавання старога Мінска і руйнаванне спынілася.

Памёр 23 сакавіка 1978 года.

1990 год. Заснаванне Музея гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Беларусі ў Мінску.

Музей мае 10 экспазіцыйных і адну выставачную залу, два філіялы: «Музей гісторыі беларускага кіно» і «Гасцёўня Уладзіслава Галубка».

Спачатку музей змяшчаўся ў будынку па вуліцы Старавіленская (сёння там знаходзіцца «Гасцёўня Уладзіслава Галубка»). У 2001 годзе пераехаў ў адрэстаўраваны будынак, так званы «Дом масонаў», у Музычным завулку.

Музей ладзіць лялечны спектакль у батлейцы, музычныя вечарыны.

1991 год. У Мінску пачаўся II з’езд Беларускага Народнага Фронту «Адраджэнне» (23-24 сакавіка).

У палітычным спавешчанні, з якім выступіў З. Пазняк, было падкрэслена, што савецкая імперыя вычарпала свае рэсурсы, і альтэрнатывы незалежнасці няма. Камуністычны рэжым не паддаецца рэфармаванню, таму рух за два гады прайшоў шлях ад спадзяванняў на супрацоўніцтва з «лепшымі сіламі КПСС» да прынцыповага антыкамунізму.

Праца БНФ мусіць скіроўвацца на інтэграцыю грамадства рэспублікі, на адраджэнне нацыянальнай і грамадзянскай супольнасці.

Базай для дэмакратыі з’яўляецца прыватная ўласнасць, культурны, свядомы і свабодны чалавек. З’езд прыняў Праграмную заяву «Свабода – Незалежнасць – Адраджэнне». 3 назвы руху скасаваныя словы «за перабудову». Падкрэслена, што праз здабыццё суверэнітэту рэспубліка зможа вярнуцца ў сям’ю еўрапейскіх народаў, аднавіць маральныя, культурныя і сацыяльныя каштоўнасці.

Дэкларавана, што БНФ застаецца шырокім грамадска-палітычным рухам, што апора БНФ – мільён жыхароў рэспублікі, якія адказалі на пытанне рэферэндуму па захаванню СССР «не».

Вызначаны статус сяброў і прыхільнікаў БНФ. У БНФ арганізацыйна ўвайшлі Нацыянальна-дэмакратычная партыя Беларусі, Ліга жанчын Беларусі, Мінскі гарадскі бацькоўскі камітэт беларускамоўных класаў.

Старшынёй БНФ быў выбраны З. Пазняк, яго намеснікамі – В. Голубеў, У. Заблоцкі, Ю. Хадыка.

БНФ "Адраджэнне" — Мітынг БНФ супраць эканамічнай палітыкі савецкай улады. Мінск, красавік 1991

2007 год. У Самалі збіты самалёт Іл-76 беларускай авіякампаніі «ТрансАвіяЭкспарт».

Загінулі 11 лётчыкаў і авіятэхнікаў, якія дэмантавалі авіяцыйнае абсталяванне Іл-76, абстралянага 9 сакавіка.

9 сакавіка іншы Іл-76, які перавозіў два БТР з Уганды ў Самалі, пры заходзе на пасадку ў Магадзіша, быў абстраляны з перанаснога зенітна-ракетнага комплекса. На борце паўстаў моцны пажар, аднак пілотам удалося пасадзіць самалёт і пазбегнуць ахвяр. Самалёт атрымаў сур’ёзныя пашкоджанні.

Борт, якi пацярпеў крушэнне 23 сакавіка, перавозіў абсталяванне, дэмантаванае з пацярпелага 9 сакавіка самалёта.

Самалійскія ўлады заявілі, што аварыя адбылася ў выніку няшчаснага выпадку, адмаўляючы iнфармацыю аб атацы з боку радыкалаў.

З красавіка 2007 года Федэральнае авіяцыйнае ўпраўленне ЗША забараніла амерыканскiм авіякампаніям лятаць над самалійскай паветранай прасторай ніжэй за 7900 м, з-за магчымай пагрозы з боку гранатамётаў і зенітна-ракетных комплексаў.

Дзень у гісторыі. 13 сакавіка. Першае ўзбуйненне БССР. Пачатак татальнай русіфікацыі. Вынайдзены www

Навіна ад 13 сакавіка, 202613 сакавіка, 2026

323 да н.э. Памёр Аляксандр Македонскі (356 год да н.э. – 323 год да н.э.).

Цар македонскі, адзін з найвядомейшых военачальнікаў і заваёўнікаў антычнасці.

Створаная ім у выніку ваенных паходаў дзяржава была самай вялікай у старажытным свеце, яе межы працягваліся ад Дуная да Інду. Пасля смерці Аляксандра яна хутка развалілася і на яе тэрыторыі ўзнік шэраг эліністычных дзяржаў.

Незвычайны вобраз Аляксандра Македонскага яшчэ ў старажытнасці паслужыў пісьменнікам для розных гісторыка-прыгодніцкіх твораў, якія былі шырока распаўсюджаныя ў літаратуры Грэцыі, Рыма, Блізкага Усходу. Сярод іх асаблівым захапленнем карыстаўся раман «Александрыя», які быў вельмі папулярны і на нашых землях, яго чыталі ўсе адукаваныя людзі таго часу, у тым ліку і Ф. Скарына. Пры гэтым беларускі першадрукар рэкамендаваў чытаць не «Александрыю», а біблейскую кнігу Макавеяў, дзе ўзгадваецца Аляксандр.

У ВКЛ былі вядомы розныя варыянты «Александрыі» – і пераклад з лацінскай мовы, які нёс адбітак еўрапейскага рыцарскага раману, і пераклад з грэчаскай мовы, захаваны ў Візантыі. Некаторыя сюжэты з жыцця Аляксандра трапілі ў беларускія народныя казкі і ў рэпертуар батлейкі.

1852 год. Нью-Ёркская газета “NY Lantern Weekly” апублікавала першую выяву дзядзечкі Сэма.

Аднак папулярнай гэтая графічная выява стала ў 1860–1870-х гадах, калі дзядзю Сэма стаў адлюстроўваць карыкатурыст Томас Наст.

“Дзядзечка Сэм” стаў абазначэннем персаніфікаванай выявы ЗША і яго ўрада, быў упершыню згаданы ў амерыканскай прэсе на старонках штотыднёвіка “The Troy Post” горада Троя штата Нью-Ёрк у артыкуле аб вайне ЗША з Англіяй 7 верасня 1813 года.

Менавіта ў выкананні мастака Т. Наста Дзядзечка Сэм здабыў белую бараду і гарнітур, упрыгожаны палоскамі і зоркамі. Лічыцца, што выраз “Дзядзечкаа Сэм” – гэта жартаўлівая расшыфроўка скарочанай назвы краіны: Uncle SАm – USА.

Існуе версія, што выраз увайшоў ва ўжыванне ў 1812 годзе як вытворнае ад імя мясніка з Троі. Сэм Уілсан пастаўляў мяса ў амерыканскае войска ў скрынках з надпісам U.S., што азначала скарочаную назву краіны. Гэтыя літары супадалі з ініцыяламі Ўілсана, таму салдаты жартам пачалі казаць, што мяса да іх прыбыла ад Дзядзечкі Сэма.

1720 год. Памёр Казімір Ян Павел Сапега (1637/1642-1720).

Дзяржаўны дзеяч Вялікага княства Літоўскага, князь. Чашнік, падстолі вялікі літоўскі, падскарбі дворны літоўскі, гетман польны і вялікі літоўскі, ваявода полацкі, маршалак Трыбунала ВКЛ.

Валодаў шматлікімі беларускімі гарадамі і мястэчкамі, у тым ліку Старым і Новым Быхавам.

Удзельнічаў у выправах супраць туркаў у 1673 г. (камандаваў 3 харугвамі конніцы і 1 пяхоты, набранымі за кошт Сапегаў), 1674, 1683 (камандаваў 10-тысячным войскам), 1689, 1691, 1694 гадах (нанёс паражэнне каля Днястра).

На пачатку Вялікай Паўночнай вайны (1700-1721) быў на баку шведаў, на пераломе 1709–1710 перайшоў на бок Аўгуста Моцнага, застаўся ваяводай віленскім.

Памёр у Гродна. Пахаваны ў Бярозе-Картузскай.

1922 год. Нарадзіўся Лявон Луцкевіч.

Беларускі грамадскі і культурны дзеяч, педагог, мемуарыст. Сын прэм’ер-міністра БНР А. Луцкевіча.

У Другую сусветную вайну настаўнічаў у Радашковічах і Баранавічах, прымаў удзел у нацыянальным падполлі, далучыўся да Беларускай Краёвай Абароны.

Арыштаваны савецкай дзяржбяспекай у Польшчы ў канцы 1945 года. Рэпрэсаваны па справе кіраўніцтва Беларускай Незалежніцкай Партыі, сасланы на Калыму.

Пасля вызвалення жыў у Вільні, дзе ў 1988 годзе стварыў беларускае культурнае таварыства, удзельнічаў у беларускім адраджэнскім руху.

Аўтар кнігі “Вандроўкі па Вільні”.

Памёр 28 ліпеня 1997 года.

1924 год. Рэзалюцыяй VI Усебеларускага надзвычайнага з’езда Саветаў БССР і згодна з пастановай ЦВК РСФСР ад 3 сакавіка 1924 года, адбылося «першае ўзбуйненне» БССР.

У склад Беларусі былі вернуты шэраг паветаў Віцебскай, Гомельскай і Смаленскай губерняў, якія была прыхапіла РСФСР у 1919 годзе, у тым ліку Аршанскі, Быхаўскі, Горацкі, Калінінскі (Клімавіцкі), Магілёўскі, Мсціслаўскі, Чавускі, Чэрыкаўскі і сам горад Магілёў.

Тэрыторыя БССР павялічылася ўдвая, з 52,4 да 110 тыс. км², а насельніцтва з 1,5 да 4,2 мільёна чалавек. 70,4 % насельніцтва БССР складалі беларусы.

Аднак Гомельскі і Рэчыцкі паветы заставаліся па-за межамі БССР (да 1926 года).

1935 год. Памёр Ян Міхал Развадоўскі (1867-1935).

Польскі мовазнавец-індаеўрапеіст, этнограф, тапаніміст. Член Кракаўскай, член-карэспандэнт Пецярбургскай акадэмій навук.

Прафесар Ягелонскага універсітэта, прэзідэнт Польскай Акадэміі навук.

Аўтар многіх прац па агульным, індаеўрапейскім, польскім мовазнаўстве, анамастыцы, этымалогіі, у тым ліку «Адносіны польскай мовы да іншых славянскіх», «Пра з’явы і развіццё мовы», «Даследаванні назваў славянскіх рэк».

1938 год. Руская мова ўведзена як абавязковы прадмет для вывучэння ва ўсіх школах СССР. Пачатак татальнай русіфікацыі.

З 1917 года савецкія грамадзяне абавязаны былі навучыцца пісьменнасці, але ў іх было права выбару мовы навучання. Развіваліся нацыянальныя школы: пікам стаў 1932 год, калі ў савецкіх школах выкладанне вялося на 104 мовах, у тым ліку некаторых сусветных.

Пад сцягам барацьбы з «вялікадзяржаўным шавінізмам» і «буржуазным нацыяналізмам», які загароджваў, паводле фармулёўкі Н. Крупскай, доступ беднякоў да рускай мовы, выкладанне родных моў сталі скарачаць.

Савецкія ўлады адштурхоўваліся ад трох асноўных прычын для ўвядзення абавязковага вывучэння мовы – руская мова ўвасабляла адзіны сродак зносін для шматнацыянальнай краіны, “садзейнічала гаспадарчаму і культурнаму росту народаў”, а таксама «веды рускай мовы забяспечвалі неабходныя ўмовы для паспяховага нясення ўсімі грамадзянамі СССР вайсковай службы».

Руская мова выступала як мова-«старэйшы брат» у сям’і савецкіх народаў. Тады як родныя мовы лічыліся “вясковымі”.

1940 год. Спектаклем «Каварства і каханне» Ф. Шылера ў Гродне адкрыўся Дзяржаўны польскі тэатр БССР.

З лістапада 1939 года працаваў у Беластоку, потым у 1940-1941 гадах – у Гродна.

Заснавальнік і мастацкі кіраўнік А. Вянгерка (1893–1941). Сярод пастановак: «Мараль пані Дульскай» Г. Запольскай, «Пажыццёвая рэнта» і «Помста» А. Фрэдры, «Пігмаліён» Б. Шоу, «Аптымістычная трагедыя» У. Вішнеўскага, «Жаніцьба Фігаро» П. Бамаршэ.

1961 год. У Кіеве здарылася самая буйная да Чарнобыля тэхнагенная катастрофа: сотні людзей былі забітыя селевым патокам з плаціны.

Па неафіцыйных звестках толькі загінула каля 1500 чалавек.

У пачатку 1950-х гадоў у сумна вядомы Бабіны Яр вырашана было звозіць адыходы ад вытворчасці цэглы. Гэтыя адыходы змешвалі з вадой, а затым змывалі па трубах. Надзейныя здавалася б земляныя дамбы павінны былі заступаць шлях назапашанаму бруду.

А 8:45 13 сакавіка, у гадзіну пік, калі людзі ішлі на працу, дамбу прарвала. Гразевы паток, які дасягаў у вышыню 14 м, з хуткасцю да 60 км/г, рынуўся на горад, хаваючы пад сабой усё жывое.

Ён змыў трамвайнае дэпо, некалькі вуліц, стадыён, завод, бальніцу, 80 жылых дамоў раёна Куранёўкі. З-за ўзніклых з прычыны аварыі электрычных замыканняў тут і там узнікалі ўзгаранні.

Праз некаторы час вада, змяшаная з глінай, пачала застываць. Яшчэ нядаўна рухомы паток ператвараўся ў камень. Людзей, жыўцом пахаваных пад пластом пульпы, даводзілася літаральна выкалупваць з яе. Каўшы экскаватараў, якія ліквідавалі наступствы трагедыі, разрывалі трупы на кавалкі. Плошча каля 30 гектараў аказалася пакрытай 3-х метровым каменным пластом.

1989 год. Вынайдзена Сусветная павуціна (World Wide Web, WWW ці www), больш вядомая як Інтэрнэт.

Вынаходнік Інтэрнэту англійскі вучоны Цім Бернерс-Лі з калегамі з Еўрапейскага савета па ядзерных даследаваннях (CERN) у гэты дзень перадалі начальніку свайго аддзела дакумент, які называўся «Інфармацыйны менеджмент: некаторыя прапановы», у якім былі закладзены асноўныя прынцыпы www.

1991 год. Фармальна спынена дзейнасць Аб’яднаных узброеных сіл дзяржаў-удзельніц Варшаўскага Дагавора і іх органаў кіравання.

Варшаўскі дагавор аб сяброўстве, супрацоўніцтве і ўзаемнай дапамозе паміж Албаніяй, Балгарыяй, Венгрыяй, ГДР, Польшчай, Румыніяй, СССР і Чэхаславакіяй быў падпісаны на Варшаўскай нарадзе 14 красавіка 1955 года. Варшаўская Дамова – ваенна-палітычны абарончы саюз еўрапейскіх сацыялістычных дзяржаў. Ён быў заключаны на 20 гадоў з аўтаматычным падаўжэннем на наступныя 10 гадоў для тых дзяржаў, якія не дэнансуюць Дагавор за год да заканчэння гэтага тэрміну.

Зараз усе былыя краіны Варшаўскага Дагавора, акрамя правапрыемніцы СССР – Расіі, з’яўляюцца членамі НАТА. Лагічны вынік эвалюцыі.

У 1967–1976 гадах Галоўнакамандуючым Аб’яднаных узброеных сіл краін-удзельніц Варшаўскага дагавора быў ураджэнец Горацкага раёна Маршал Савецкага Саюза І. Якубоўскі, а начальнікам штаба ў 1955-1962 гадах – ураджэнец Гродна, генерал арміі, кавалер ордэна Перамогі А. Антонаў (1896-1962).

Дзень у гісторыі. 12 сакавіка. Канец савецка-фінскай вайны

Навіна ад 12 сакавіка, 202612 сакавіка, 2026

1851 год. Памёр Ян Баршчэўскі (1794-1851).

Беларускі і польскі літаратар, выдавец, адзін з пачынальнікаў новай беларускай літаратуры.

Вядомы за свой найбуйнейшы твор «Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях», паводле якога на “Беларусьфільме” зняты фільм В. Туравым.

Аўтар вершаў на беларускай мове, паэм, балад, аповесцей, «Нарыса паўночнай Беларусі». Яго вершы «Дзеванька», «Гарэліца» пакладзены на музыку А. Абрамовічам.

Скончыў Полацкі езуіцкі калегіум. Падарожнічаў па наваколлях возера Нешчарда, па Беларусі, у тым ліку па Мсціслаўшчыне. Збіраў беларускі фальклор, апісваў курганы і гарадзішчы.

Выкладаў на Беларусі, у Пецярбургу. Выконваючы даручэнні марскога ведамства, пабываў у Францыі, Вялікабрытаніі і Фінляндыі. Сябраваў з А. Міцкевічам, Т. Шаўчэнкам, Г. Шапялевічам.

Займаўся выданнем штогадовага альманаха «Niezabudka» (1840-1844).

Па запрашэнні польскага пісьменніка Г. Жавускага пераехаў у г. Чуднаў на Валыні. Пасяліўся ў доме графіні Ю. Жавускай, дзе таксама жыў мастак-графік Напалеон Орда. Ва Украіне збіраў матэрыялы пра археалагічныя аб’екты, падарожнічаў.

Памёр ад сухотаў. Пахаваны ў Чуднаве.

У красавіку 2019 года ў Чудніве была ідэнтыфікаваная магільная пліта Я. Баршчэўскага, яна месцілася на адным з прыватных падворкаў, куды была калісьці перанесеная з разрабаваных за савецкім часам каталіцкіх могілак. На надмагіллі надпіс па-польску: «Ян Баршчэўскі, які любіў Бога, прыроду і людзей. Пісьменнік натхненняў і пачуцця. Жыў годна 70 гадоў».

У гонар пісьменніка пастаўлены помнікі на беразе возера Нешчарда, у Чуднаве.

Ян Баршчэўскі — Тытульны ліст кнігі «Шляхціц Завальня». Мастак Рудольф Жукоўскі

1868 год. У в. Студзянец сённяшняга Клімавіцкага раёна нарадзіўся Панцеляймон Лепяшынскі (1868-1944).

Выхаванец магілёўскай гімназіі. Прафесійны рэвалюцыянер, доктар гістарычных навук. Паплечнік У. Леніна. Стваральнік Ліцвінавіцкай школы-камуны.

Працаваў у наркамасветы, Маскоўскім універсітэце і Камуністычнай Акадэміі, дырэктарам гістарычнага музея, Музея рэвалюцыі ў Маскве. Адзін з арганізатараў і кіраўнікоў Камісіі па распрацоўцы гісторыі РКП(б).

Аўтар драм, рамана, аповесці, апавяданняў, успамінаў, навуковых прац па гісторыі, народнай асветы, пра А. Грыбаедава, М. Салтыкова-Шчадрына і іншых.

Памёр 30 верасня 1944 года.

У Беларусі існуе Дзяржаўная прэмія Беларусі імя Лепяшынскага за лепшы публіцыстычны твор.

Яго імя носіць вуліца ў Магілёве. У Чэрыкаве таксама ёсць вуліца Лепяшынскага, але ў гонар его брата – Мадэста, стваральніка Леменскай школы-камуны каля Чэрыкава.

У 1986 годзе зняты мастацкі фільм «Нетерпение души» аб стварэнні Ліцвінавіцкай школы-камуны, дзе ў ролі Лепяшынскага зняўся В. Ціханаў. У аграгарадку Ліцвінавічы Кармянскага раёна працуе мемарыяльны музей П. Лепяшынскага.

1871 год. У Парыжы памёр Леанард Ходзька (1800-1871).

Беларускі і польскі гісторык, публіцыст, выдавец.

Сябра таварыства філарэтаў, паплечнік А. Міцкевіча, Я. Чачота, Т. Зана, быў сакратаром кампазітара М. Агінскага.

З 1822 года на эміграцыі, жыў у Парыжы.

Аўтар паэм, біяграфіі Т. Касцюшкі, «Папулярнай гісторыі Польшчы», выдаў зборнікі твораў А. Міцкевіча, І. Красінскага, мемуары М. Агінскага, працы па гісторыі, геаграфіі, статыстыцы, у тым ліку «Польшча», у якой шмат матэрыялаў пра Беларусь.

Сабраў 125 тамоў дакументаў па гісторыі Польшчы, Беларусі, Украіны.

1922 год. Памёр пры загадкавых абставінах Кузьма Цярэшчанка (1888-1922).

Беларускі грамадска-палітычны дзеяч.

Скончыў Маскоўскі сельскагаспадарчы інстытут. У час вучобы ў Маскве актыўны ўдзельнік беларускага студэнцкага гуртка.

Старшыня Пскоўскай беларускай рады, дэлегат з’езда беларусаў-вайскоўцаў Паўночнага фронту ў Віцебску і Усебеларускага з’езда ў Мінску, член Віленскай беларускай рады.

У 1919 годзе быў камісарам Міністэрства беларускіх спраў Літоўскай тарыбы ў Беластоку, Гродне, міністр унутраных спраў БНР.

З восені 1919 года старшыня Часовага Беларускага нацыянальнага камітэта ў Мінску, адзін з кіраўнікоў Цэнтральнага Беларускага саюза сельскай гаспадаркі. Член Найвышэйшай Рады БНР.

Працаваў на адказных пасадах у Цэнтральным Беларускім саюзе сельскай гаспадаркі.

1932 год. Заснавана Краснапольская раённая газета “Чырвоны сцяг. Краснаполле».

З моманту заснавання называлася “Чырвоны сцяг”, затым – “Голас Краснапольшчыны”.

Перыядычнасць выхаду: серада, субота.

1940 год. Падпісанне мірнага дагавору паміж СССР і Фінляндыяй. Канец савецка-фінскай вайны (30 лістапада 1939 – 12 сакавіка 1940).

Вайна фармальна не аб’яўлялася, але СССР афіцыйна разарваў дыпламатычныя адносіны з Фінляндыяй.

Прычынай для вайны быў названы інцыдэнт артылерыйскага абстрэлу тэрыторыі СССР. Праз шмат гадоў М. Хрушчоў пісаў, што гэты абстрэл быў арганізаваны савецкім камандармам 1-га рангу Р. Куліком.

Стратэгічнае становішча СССР па выніках вайны пагоршылася: быў падарваны яго міжнародны аўтарытэт, Ліга Нацый выключыла яго са сваіх членаў, Фінляндыя адышла ад палітыкі нейтралітэту і зблізілася з Германіяй.

У захопніцкай, вельмі непапулярнай у народзе вайне СССР паказаў сваю слабасць: 131 476 забітымі і згінуўшымі без весткі (страты фінаў – 22 830), 200 000 параненых, 51 000 захварэўшых. Страты 406 самалётаў супраць 62 фінскіх, 653 танкаў супраць 50 фінскіх.

За баявыя подзвігі ў савецка-фінляндскай вайне 20 беларусам і ўраджэнцам Беларусі было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза, у тым ліку В. Кучараваму з Чэрыкава, І. Саламонікаву з-пад Магілёва, А. Целешаву з-пад Чавус.

1944 год. Нямецкімі захопнікамі створаны тры Азарыцкія лагеры смерці ў Даманавіцкім (зараз Калінкавіцкі) раёне ў якасці жывой заслоны на шляху наступу Чырвонай арміі.

Створаны па загаду камандзіра 9-й арміі Ё. Гарпэ. У лагеры прыгналі каля 50 000 жыхароў Гомельскай, Магілёўскай і Палескай абласцей БССР, Смаленскай і Арлоўскай РСФСР.

Папярэдне ў лагеры завезлі хворых на сыпны тыф, каб сарваць наступ Чырвонай арміі за кошт эпідэміі сярод вайскоўцаў.

19 сакавіка 1944 года наступаючыя часткі Чырвонай арміі знайшлі гэтыя лагеры на балотах. Подступы да іх былі замінаваныя. Ніякіх пабудоваў, нават лёгкага тыпу, на тэрыторыі лагераў не было. Зняволеныя размяшчаліся на зямлі. Ім было забаронена разводзіць вогнішчы, збіраць галлё для падсцілкі.

З трох лягераў вызвалілі 33 480 чалавек, з іх 15 960 (48 %) дзяцей да 13 гадоў і 13 072 (39 %) жанчынаў, 4 448 (13 %) старых.

У 1965 годзе на месцы лагераў узвялі мемарыяльны комплекс, у 2004 годзе ў Азарычах адчынілі Музей памяці.

2006 год. На Замкавай плошчы ў Варшаве прайшоў першы канцэрт пад лозунгам «Салідарныя з Беларуссю».

Праведзены напярэдадні прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі.

“Салідарныя з Беларуссю” – серыя канцэртаў, праведзеных польскай грамадскай арганізацыяй Ініцыятыва «Вольная Беларусь» у Варшаве на Замкавай плошчы. На канцэртах выступалі польскія і беларускія музыкі Л. Вольскі, Зм. Вайцюшкевіч, А. Кулінковіч, Руся і іншыя.

Другі канцэрт быў праведзены 25 сакавіка 2007, трэці – 30 сакавіка 2008 года.

1988 год. Нарадзілася Марына Літвінчук (Паўтаран).

Беларуская вяслярка на байдарцы. Трохразовая чэмпіёнка свету, шасьціразовая чэмпіёнка Еўропы, двухразовы бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў (2012, 2016).

Чэмпіёнка Еўропы 2011 году ў гонцы-адзіночцы на 5000 м, прызёр чэмпіянатаў свету і Еўропы.

1999 год. У блок НАТА ўступілі Чэхія, Польшча і Венгрыя.

Гэта было 4-е пашырэнне ваенна-палітычнай арганізацыі краін Паўночнай Амерыкі і Еўропы, створанай на падставе Паўночнаатлантычнага дагавора ад 4 красавіка 1949 года. І першы выпадак уступлення былых сацыялістычных краін, былых членаў Варшаўскай дамовы 1955-1991 гадоў.

У 2004 годзе да НАТА далучыліся Балгарыя, Эстонія, Латвія, Літва, Румынія, Славакія, Славенія, у 2009 годзе – Албанія, Харватыя, у 2017 – Чарнагорыя, у 2020 – Паўночная Македонія.

Перамовы аб магчымым далучэнні вядуцца з Грузіяй, Сербіяй, Босніяй і Герцэгавінай, Украінай. Імкнецца ў НАТА і Малдова.

18 мая 2022 года прадстаўнікі Фінляндыі і Швецыі перадалі ў штаб-кватэру НАТА афіцыйныя заяўкі на далучэнне да Альянсу.

Беларусь удзельнічае ў Савеце еўраатлантычнага партнёрства з 1992 года, у праграме «Партнёрства дзеля міру» – з 1995 года. Пастаяннае прадстаўніцтва Беларусі пры НАТА адкрыта ў 1998 годзе.

Адносіны Беларусі з НАТА застаюцца складанымі. Першае сур’ёзнае абвастрэнне адбылося пасля прэзідэнцкіх выбараў 2006 года. Наступны віток супрацьстаяння адбыўся ў 2020-2021 гадах на фоне беларускіх пратэстаў, інцыдэнта з самалётам Ryanair і інструменталізацыі нелегальных мігрантаў на мяжы Беларусі з Польшчай і Літвой.

У сувязі з уварваннем Расіі ва Украіну ў 2022 годзе, у Беларусі нечакана заявілі аб гатоўнасці супрацоўнічаць з НАТА.

У Магілёве знеслі ўнікальны старадаўні будынак

Навіна ад 11 сакавіка, 202612 сакавіка, 2026

У Магілёве знеслі апошні дарэвалюцыйны дом на гістарычнай Ледзькаўскай вуліцы, якая цяпер цалкам знікла з карты горада.

Пра знос будынка ў Фэйсбуку паведаміў магілёвец Аляксандр Капёнкін. “За 21-й школай знеслі старадаўні асабняк (вул. Сялянская 6), у якім апошнім часам знаходзіліся рэстаўрацыйныя майстэрні Краязнаўчага музея. А да гэтага з 1981 года да канца 1990-х – Музей этнаграфіі. Для сучаснага Магілёва дом быў унікальны, бо заставаўся адзіным у горадзе драўляным домам з вонкавым брандмаўарам-супрацьпажарнай кантавой цаглянай сцяной. Да рэвалюцыі дом напэўна належаў заможнаму гараджаніну, але пасля да канца 1970-х гадоў тут жылі 2-3 сям’і”, – напісаў ён.

Як адзначае тэлеграм-канал “Спадчына”, гістарычная Ледзькаўская вуліца (перайменаваная ў Сялянскую) амаль цалкам страціла сваю аўтэнтычную забудову і трасіроўку яшчэ ў 1930-я гады, калі яе перагарадзілі “сталінкай” па вуліцы Першамайскай. Дом №6 быў апошнім сведкам маштабу і характару гістарычнай забудовы гэтага раёна.

На месцы гістарычнага дом пабудуюць чатырохпавярховы інтэрнат для навучэнцаў Магілёўскага дзяржаўнага абласнога ліцэя №3.

“Трасіроўка гістарычнай Ледзькаўскай (Сялянскай вуліцы) цалкам знікне, бо апошні кавалак асфальтаванай дарогі, які вёў да гэтага дома, знясуць і пераплануюць зусім па-іншаму. Пра тое, каб паказаць трасіроўку страчанай вуліцы хоць бы адрозным брукам, вядома, ніхто нават не задумваўся”, – піша “Спадчына”.

Фотаздымак: Фэйсбук Аляксандра Капёнкіна

Дроб у пазваночніку: як быў паралізаваны першы сакратар Быхаўскага райкама партыі

Навіна ад 8 сакавіка, 20261 красавіка, 2026

“Дзікае паляванне” ў Быхаве – як першы кіраўнік лукашэнкаўскай вертыкалі Быхава і яго сябры спрабавалі схаваць няшчасны выпадак на паляванні.

Сваяк урача, які працаваў на пачатку лукашэнкаўскай эпохі ў Быхаве, пераехаў у Літву і расказаў mogilev.media пра тое, як пасля няшчаснага выпадку на паляванні быў паралізаваны да канца сваіх дзён Міхаіл Красніцкі – вядомы партыйны чыноўнік мясцовага ўзроўню.

Удзельнікі цёмнай гісторыі

Злашчаснае паляванне адбывалася ў першыя гады прэзідэнцтва Аляксандра Лукашэнкі, калі ключавыя пасады ў краіне сталі займаць выпускнікі БДСГА – ВНУ, якая раней лічылася адной з найменш прэстыжных у Магілёўскай вобласці.

Быхаўскую “вертыкаль” тады ўзначаліў

– былы старшыня калгаса, які хоць і працарстваваў у Быхаве нядоўга, але паспеў абараніць кандыдацкую дысертацыю.

Кар’ера калгасніка-выдвіжэнца была імклівай, а крах – сакрушальным. Ён паціснуў руку Лукашэнку, верталёт якога прызямляўся на быхаўскім стадыёне, пасяліўся ў шыкоўным асабняку, які будаваў для сябе іншы кіраўнік, а неўзабаве быў арыштаваны.

Сутнасць абвінавачанняў, прад’яўленых Генадзю Гунёву, так і засталася таямніцай. Ён выйшаў з СІЗА пасля таго, як заявіў на магілёўскім тэлебачанні пра тое, што пачынае гаварыць.

За маўчанне з Гунёвым шчодра расплаціліся: у 2012 годзе ён ужо займаў пасаду першага намесніка генеральнага дырэктара «Белплемжыўаб’яднання» – дзяржаўнага аб’яднання па племянной жывёлагадоўлі, размешчанага ў Мінску.

Пра што мог расказаць Гунёў? У тым ліку – пра паляванне, на якім атрымаў зарад дробі ў спіну былы першы сакратар Быхаўскага райкама партыі Міхаіл Красніцкі. А ў ім удзельнічала не толькі быхаўская эліта.

Прынамсі, дакладна вядома пра ўдзел у паляванні яшчэ аднаго прадстаўніка студэнцкага братэрства сельгасакадэміі Аляксея Сцяпанавіча Камая. Ён таксама, з 1973 па 1974 год, быў першым сакратаром Быхаўскага райкама кампартыі і нават кандыдатам у члены ЦК КПСС.

Увогуле, у скандальнай гісторыі былі замешаныя такія ўплывовыя асобы, што схаваць канцы ў ваду асаблівай складанасці не склала.

Урачэбны дыягназ – ніякага палявання

Калі гора-паляўнічыя даставілі Міхаіла Красніцкага ў быхаўскую ЦРБ, яны паспрабавалі “ўключыць дурня”. Маўляў, мужчыне нечакана стала дрэнна. Аднак пасля агляду ўрач заявіла, што ў пазваночніку пацярпелага выяўлена дроб.

Яна ўжо збіралася паведаміць пра здарэнне ў міліцыю, але ёй загадалі маўчаць. Неўзабаве ўрача перавялі ў іншую медыцынскую ўстанову – далей ад Быхава.

І хоць тады ў горадзе ўсе ведалі пра тое, што адбылося, афіцыйна ўсё было шыта-крыта. Красніцкага, нібыта, проста паралізавала.

Аляксей Камай яшчэ нейкі час дэпутацтваваў у “парламенце” ад імя быхаўскіх выбаршчыкаў, перад пенсіяй атрымаў цёплае месца начальніка рэспубліканскай інспекцыі катланагляду, а мімаходам, у 1999 годзе, стаў ганаровым грамадзянінам Быхаўскага раёна.

Кажуць, што вінаватыя ў раненні Міхаіла Красніцкага да канца яго дзён складваліся на тое, каб забяспечыць інваліду максімальны камфорт.

Зусім іншыя справы

Сёння даўняе здарэнне можа здацца дзіцячым лепетам у параўнанні са злачынствамі, здзейсненымі Лукашэнкам і яго паплечнікамі за трыццаць гадоў беларускага шабаша.

Аднак яно наглядна паказвае, на якіх трох кітах трымаецца ўлада яшчэ аднаго выпускніка БДСГА. Імёны ім – КПСС, крымінал і калгас.

Усё тое, чаго спрабуюць пазбягаць у нармальных краінах, у Беларусі паспяхова выкарыстоўваецца і культывуецца рэжымам.

Дзякуючы гэтаму злачынцы, якія павінны даўно адседзець, выйсці і на гарматны стрэл не падпускацца да ўлады, з пашанай сыходзяць на павышаную пенсію, паспяваючы перадаць эстафету карупцыі дзецям і ўнукам.

Бо калі б “быхаўскаму паляванню” быў дадзены афіцыйны ход, кар’ера яго ўдзельнікаў, цалкам заслужана, не была б такой бліскучай, а Беларусь сёння жыла б па-іншаму. Але гэта, як кажуць, зусім іншая гісторыя.

Фота: “Беларусь Сегодня”.

Будынак лабараторыі магілёўскай псіхбальніцы купілі па цане аднапакаёўкі

Навіна ад 20 лютага, 202620 лютага, 2026

Нейкая юрыдычная асоба набыла будынак лабараторыі Магілёўскай псіхбальніцы менш чым за 156 тыс. рублёў.

Будынак лабараторыі псіхіятрычнай бальніцы па вуліцы Сурганава трапіў на таргі летась. Цагляная пабудова з’явілася тут у 1804 годзе. Асаблівасць аб’екта ў тым, што ён мае статус гісторыка-культурнай каштоўнасці трэцяй катэгорыі і трапіў у лік найстарэйшых псіхіятрычных стацыянараў Беларусі. У перыяд нямецка-савецкай вайны фашысты знішчылі ў яго сценах звыш 1 200 хворых.

Летась лот спрабавалі прадаць за 481 243 рублі, але беспаспяхова. Гэтым разам яго рэалізоўвалі ўжо з 80%-ай зніжкай – за 100 386,89 рубля. За ўладанне аб’ектам нерухомасці змагалася два прэтэндэнты – ІП і юрыдычная асоба. У выніку кошт лякарні вырас у паўтара разы.

Аб’ект купілі 19 лютага 2026 года за 155 599,68 рубля. Гэта прыкладна $55 000. У таргах перамагла юрыдычная асоба. У агульнай складанасці новы ўладальнік атрымае ў распараджэнне каля 450 квадратных метраў. Тэрыторыя вакол лабараторыі добраўпарадкавана.

“Новы ўладальнік пакуль яшчэ не вырашыў, што будзе рабіць з будынкам. Кажа, што ідэй шмат, але трэба спачатку пралічыць выдаткі на іх рэалізацыю”, – распавялі “Онлайнеру” ў «БУТБ-маёмасць».

Фотаздымак: БУТБ-маёмасць

Апошні выпуск Мікіты Мелказёрава на канале “Загляне сонца” быў прысвечаны Магілёву

Навіна ад 22 снежня, 202522 снежня, 2025

Перад сваёй раптоўнай смерцю ў эміграцыі таленавіты беларускі журналіст і блогер Мікіта Мелказёраў распавёў пра гісторыю Магілёва.

Відэападкаст “Горад, які паддалі анафеме” стаў апошнім у праекце “Загляне сонца”. Відавочна, што журналіст не збіраўся спыняцца на гэтым, але Бог распарадзіўся іначай. Мікіта Мелказёраў нечакана памёр уноч на 21 снежня. А 18 снежня на YouTube з’явіўся яго чарговы, стаўшы апошнім, выпуск.

“У новым выпуску “Загляне сонца” – гісторыя праваслаўнага Магілёва, які паўстаў супраць Маскоўскай дзяржавы. Што насамрэч адбылося ў 1661 годзе? Чаму мясцовыя жыхары адкрылі вароты Маскоўскаму войску? За што Магілёў атрымаў анафему – і ці атрымаў насамрэч? І як Пётр I адпомсціў гораду агнём і разбурэннямі? Гэта аповед пра багаты еўрапейскі горад XVII стагоддзя на тэрыторыі Беларусі і пра тое, як на практыцы выглядае маскоўскае «вызваленне» – паведамляў Мікіта Мелказёраў у анонсе да выпуску.

Акрамя таленту, які праявіўся ў Мікіты, у прыватнасці, у гутарках з беларусамі, ён быў адным з тых нешматлікіх, хто звярнуўся да беларушчыны ў дарослым узросце.

Скрыншот: “Загляне сонца”

У Магілёве прэзентавалі кнігу пра “подзвігі чэкістаў”

Навіна ад 15 снежня, 202515 снежня, 2025

«Магілёўскія ведамасці» сумесна з упраўленнем КДБ па Магілёўскай вобласці выдалі кнігу пра “гераізм чэкістаў у гады вайны”.

Контрразведчыкі Магілёва не хочуць, каб перапісвалі іх “слаўную” гісторыю. З гэтай мэтай яны прэзентавалі кнігу «”Храбрацы“ асаблівага прызначэння».

Мерапрыемства прайшло ў сценах Музея Славы і сабрала ўвесь колер магілёўскай творчай інтэлігенцыі цяперашняга кшталту – галоўнага рэдактара газеты аблвыканкама Ірыну Петрусевіч, прадстаўнікоў грамадскай арганізацыі ветэранаў КДБ «Гонар», былога КДБіста, а цяпер старшыню абласного аб’яднання саюза пісьменнікаў Алеся Казеку і ўсіх, хто перакананы ў бездакорнасці магілёўскіх чэкістаў.

Тэма не проста спрэчная, а вельмі і вельмі склізкая. Чэкісты, няма словаў, таксама ваявалі, але іх уклад у перамогу над фашызмам – мікраскапічны ў параўнанні з мільёнамі салдат, што засталіся ляжаць пад фанернымі зоркамі і ў безыменных пахаваннях на палях баёў.

А вось пра ролю чэкістаў у фарміраванні загараджальных атрадаў, перадваенных і пасляваенных рэпрэсіях супраць уласнага народа кніжак пісаць не трэба – пра гэта ўсё і ўсім даўно вядома.

«Подзвігі» чэкістаў, у тым ліку і магілёўскіх, здзейсненыя ў апошні час, таксама афіцыйна задукаментаваныя.

За чарговую хвалю рэпрэсій супраць беларускага народа ім давядзецца адказваць паводле закона. І кнігі пра гэта будуць напісаныя зусім іншыя: гісторыю не спатрэбіцца перапісваць, яе трэба будзе толькі дапісаць.

Фота “Магілеўскія ведамасці”.

Як Халуі ў Асіповіцкім раёне ператварыліся ў Ліпень

Навіна ад 13 снежня, 202513 снежня, 2025

Жыхары вёскі Халуі на Асіпоўшчыне прасілі Прэзідыум ЦВК Саюза ССР перайменаваць населены пункт. Ім было крыўдна.

Цікавую гісторыю распавяла газета “Асіповіцкі край”. Яна тычыцца аграгарадка Ліпень, які да 1926 года насіў немілагучную назву Халуі.

Халуі там не жылі, а слова азначала пляценую запруду для лоўлі рыбы.

Паводле версіі асіповіцкіх гісторыкаў, перайменаванне ў Ліпень адбылося ў 1926 годзе з дазволу Прэзідыума ЦВК Саюза ССР і, магчыма, у гонар пяцігоддзя заканчэння савецка-польскай вайны.

Часы тады былі баявыя. Мяняліся не толькі адкрыта неблагазвучныя назвы населеных пунктаў, але і тапонімы, якія не падабаліся большавікам з-за сваёй празмернай рэлігійнасці. Так мястэчка Ігумен стала Чэрвенем.

У любым выпадку, для жыхароў аграгарадка Ліпень наступны год будзе юбілейным – 100-годдзе існавання пад новай назвай.

Фота раённай газеты.