Category: Навіны

Дзень у гісторыі. 21 снежня. Карачун (Чарнабог). З’яўленне крыжаванкі. Створаны Першы беларускі полк. Нарадзіліся Тамаш Зан, маршал двух краін Канстанцін Ракасоўскі

Навіна ад

Карачун. Дзень паганскага ўшанавання Карачуна (Чарнабога). 

Прыпадае на дзень зімовага сонцавароту – самы кароткі дзень у годзе і адзін з самых халодных дзён зімы, у які, паводле павер’яў, і лютуе Карачун. 

Карачун – боства смерці, падземны бог, загадвае зімой і маразамі і кароціць светлы час сутак. Слугі грознага Карачуна – мядзведзі-шатуны, якія абарочваюцца ў бураны, і завеі-ваўкі. Лічылася, што па мядзведжаму жаданню і зіма сцюдзёная доўжыцца: павернецца мядзведзь у сваім бярлогу на іншы бок, значыць, і зіме роўна палову шляху да вясны прайсці засталося. Адсюль і прымаўка: “На Сонцавароту мядзведзь у бярлозе паварочваецца з аднаго боку на другі”. 

У народзе паняцце “карачун” у сэнсе пагібелі, смерці выкарыстоўваецца да гэтага часу. Кажуць, напрыклад: “прыйшоў яму карачун”, “чакай карачуна”, “задаць карачуна”, “хапіў карачун”.

Паступова ў народнай свядомасці Карачун зблізіўся з Марозам, які скоўвае сцюжай зямлю, нібы апускаючы яе ў смяротны сон. Але Мароз – проста валадар зімовых халадоў і больш бяскрыўдны вобраз, чым суровы Карачун.

1796 год. Нарадзіўся Тамаш Зан. 

Беларускі і польскі паэт-рамантык, удзельнік рэвалюцыйнага руху, даследчык прыроды, музеязнавец.

Даследчык прыродных багаццяў Урала, вынаходнік залатых радовішчаў, аўтар карты Прыўральскага краю, справаздачаў для геаграфічнага таварыства. 

Адзін са стваральнікаў таварыства філаматаў, філарэтаў, сябра А. Міцкевіча, Я. Чачота, І. Дамейкі. 

Яго імя носяць гара на Паўднёвым Урале, вуліца ў  Гродне.

Памёр 19 ліпеня 1855 года.

1804 год. Прыняты Закон аб габрэях, якім нададзена свабода веравызнання, але вызначана мяжа аселасці ў заходніх губерніях Расійскай імперыі. 

Габрэі маглі жыць толькі на пэўнай тэрыторыі ў 1 224 008 км² – значнай часткі Царства Польскага, Літвы, Беларусі, Бесарабіі, Латгаліі, якая была часткай Віцебскай губерні, а таксама часткі тэрыторыі сучаснай Украіны, якая адпавядае паўднёвым губерніям Расійскай імперыі, у Астраханскай і Каўказскай губерніях (да 1835 года). 

Паводле закона загадвалася ўсім габрэям запісвацца ў адзін з “станаў”: земляробаў, фабрыкантаў і рамеснікаў, купецтва, мяшчанства.

Фота: карта губерняў, якія ўвайшлі ў мяжу аселасці габрэяў.

1879 год. Нарадзіўся Іосіф Сталін. 

Савецкі палітычны і дзяржаўны дзеяч. Генеральны сакратар ЦК Усесаюзнай камуністычнай партыі (з 1922), кіраўнік савецкага ўрада, генералісімус. 

Сталін ствараў магутны культ ўласнай асобы і займаўся гэтым як прыярытэтнай тэмай усе гады свайго кіравання. 

Культ ствараўся шляхам правак біяграфіі, знішчэння сведкаў, стварэння новых падручнікаў, умяшання ў любыя навукі, мастацтва і культуру. Ідэя культу заключалася ў тым, каб увесь савецкі народ ўсім быў абавязаны партыі, дзяржаве і правадыру. І адным з аспектаў гэтай сістэмы «падарункаў» з’яўлялася неабходнасць выразы падзякі Сталіну, напрыклад, за сацыяльныя паслугі і наогул за ўсё, што ў цябе ёсць.

Памёр  5 сакавіка  1953 года.

Культ Сталіна развенчаны на ХХ з’ездзе КПСС (1956).

1890 год. Нарадзіўся Мікалай Аладаў. 

Беларускі кампазітар. Народны артыст БССР.

Скончыў Пецярбургскю кансерваторыю. Выкладаў у Дзяржаўным інстытуце музычнай культуры ў Маскве, Саратаўскай кансерваторыі, суарганізатар Беларускай кансерваторыі (1924), яе рэктар, прафесар. Член Беларускай песеннай камісіі.

Адзін з заснавальнікаў сімфанічнага, кантатнага, харавога, камерна-інструментальнага і камерна-вакальнага жанраў беларускай музыкі. Аўтар опер, кантаты «Над ракой Арэсай», дзесяці сімфоній, вакальных цыклаў на вершы Я. Купалы, М. Багдановіча, М. Танка, іншых музычных твораў.

Яго імем названа музычная школа ў Мінску. Усталявана мемарыяльная дошка.

Памёр 4 лютага 1972 года.

1896 год. У беларускіх Целяханах нарадзіўся Канстанцін Ракасоўскі. 

Савецкі военачальнік, адзіны ў гісторыі маршал двух краін – СССР і Польшчы. Двойчы Герой Савецкага Саюза. Кавалер Ордэна Перамогі, вышэйшых узнагарод СССР, Польшчы, Францыі, Вялікабрытаніі, ЗША і іншых краін.

Са шляхецкага роду герба Гляўбіч або Окша. Герой Першай і Другой сусветных, грамадзянскай  войн. Георгіеўскі кавалер.

З кастрычніка 1917 года ў Чырвонай Арміі. У 1937-1940 гадах быў у турме пад следствам па  абвінавачванні ў сувязях з польскай і японскай разведкамі.

Вялікую Айчынную вайну сустрэў камандзірам 9 механізаванага корпуса, генерал-маёрам. Камандаваў 4-й, 16-й  арміямі Заходняга фронту. Удзельнік абароны Масквы, Сталінградскай, Курскай бітваў, вызвалення Беларусі (правёў Бабруйскую, Мінскую і Люблін-Брэсцкую аперацыі), Польшчы, Берлінскай аперацыі,  камандаваў Бранскім, Данскім, Цэнтральным, 1-м, 2-м Беларускімі франтамі.

Камандуючы Парадам Перамогі ў Маскве (24 чэрвеня 1945 года). Міністр нацыянальнай абароны Польшчы (1949-1956), стваральнік польскай арміі, намеснік старшыні Савета Міністраў Польшчы.

Памёр 3 жніўня 1968 года. Урна з прахам пахаваная ў Крамлёўскай сцяне.

У гонар маршала ўстаноўлены помнікі у Маскве,  Валгаградзе і яшчэ 9 гарадах Расіі, каля польскага горада Лягніца, названы вуліцы, плошчы ў многіх гарадах Расіі (36), Беларусі (12, у тым ліку ў Бабруйску, Мінску), Украіны (8).

У Польшчы перайменавана былая нямецкая вёска Рогзаў у Ракасова, у горадзе Кашалін яго імя носіць раён.

1913 год. Упершыню надрукавана крыжаванка. 

З’явілася ў газеце “New York World”  за аўтарствам Артура Уіна. 

Мела ромбападобную форму і не мела звыклых нам пустых клетак – словы чыталіся як па вертыкалі, так і па гарызанталі. Поспех крыжаванкі быў ашаламляльным. Чытачы засыпалі рэдакцыю варыянтамі новай галаваломкі. 

У 1923 годзе ў ЗША тыражом у 750 тысяч экземпляраў выйшаў першы зборнік крыжаванак, а праз год першая “еўрапейская” крыжаванка выйшла ў адной з лонданскіх газет. 

Даследчыкам сустракаліся знаходкі, падобныя на крыжаванку, датаваныя яшчэ I-IV стагоддзямі на нашай эры. У прыватнасці, падчас раскопак у Пампеях, была выяўлена галаваломка, якая дзіўна нагадвае сучасную крыжаванку. Датуецца  79 годам н. э.

1918 год. У Гродна ў складзе літоўскіх узброеных сіл створаны Першы беларускі полк.

Першыя камандзіры палка – палкоўнікі М. Лаўрэнцьеў, К. Езавітаў. 

Меў 1057 чалавек, у тым ліку 600 стралкоў, батальён пры гарадской камендатуры, кавалерыйскі эскадрон, кулямётны ўзвод, узвод грэнадзёраў. 

Служылі беларусы, рускія, літоўцы, фарміравалася  яўрэйская нацыянальная рота.

Да мундзіра беларусы прыладжвалі бела-чырвона-белыя стужкі ў колер беларускага нацыянальнага сцяга

Фота: Кавалерыя Першага беларускага палка каля камендатуры Гродна.

1934 год. У в. Вялікі Бор  Касцюковіцкага раёна нарадзіўся Іван Чыгрынаў. 

Беларускі пісьменнік, драматург, перакладчык, публіцыст. Народны пісьменнік.

Працаваў у газеце «Прыпяцкая праўда», у выдавецтве Акадэміі Навук, часопісе «Полымя»,  сакратаром праўлення Саюза пісьменнікаў, старшынёй праўлення Беларускага фонду культуры, галоўным рэдактарам часопіса «Спадчына».

Член Дзяржаўнай камісіі па расследванні злачынстваў у Курапатах.

Аўтар вершаў, кніг апавяданняў і аповесцей, п’ес,  пенталогіі раманаў: «Плач перапёлкі», «Апраўданне крыві», «Свае і чужыя», «Вяртанне да віны», «Не ўсе мы згінем» (1996).

Адзін з аўтараў сцэнарыя шматсерыйнага тэлевізійнага фільма «Руіны страляюць…» (пастаўлены ў 1973).

Пераклаў з рускай мовы «Аптымістычную трагедыю» У. Вішнеўскага.

Памёр 5 студзеня 1996 года.

У яго гонар на будынку СШ № 6 г. Магілёва ўстаноўлена мемарыяльная дошка.

1979 год. Нарадзіўся Вадзім Махнеў. 

Беларускі вясляр. 

На Летніх Алімпійскіх гульнях 2004 у Афінах атрымаў бронзавы медаль у дыстанцыі 2500 м у каяку сярод мужчын у пары з Раманам Петрушэнкам.

На Летніх Алімпійскіх гульнях 2008 у Пекіне заваяваў залаты медаль у дыстанцыі 1000 м у каяку сярод мужчын у чацвёрцы з Р. Петрушэнкам, А. Абалмасавым і А.Літвінчуком, а таксама бронзавы медаль у дыстанцыі 2500 м у каяку сярод мужчын у пары з Р.Петрушэнкам.

1981 год. Пайшоў з жыцця  Міхаіл Забэйда-Суміцкі. 

Беларускі спявак, педагог.

Кар’еру пачаў у Харбінскай оперы. Выступаў у Міланскай оперы, «Ла Скала», актыўна гастраляваў па гарадах Заходняй Беларусі, Польшчы, Літвы, Латвіі, Чэхаславакіі, Германіі.

Не жадаў называць сябе вялікім польскім спеваком, прызнаючы толькі адно права – звацца беларускім. Запісаў грампласцінкі з апрацоўкамі беларускіх народных песень. У 1963 годзе даў аншлагавыя канцэрты ў шматлікіх гарадах БССР, у тым ліку ў Магілеве.

Пахаваны на пражскіх Ольшанскіх могілках.

У яго гонар названа вуліца ў Маладзечне.

1991 год. Кіраўнікі 11 былых савецкіх рэспублік у Алма-Аце прынялі Дэкларацыю аб утварэнні Садружнасці Незалежных Дзяржаў. Спыненне існавання СССР. 

На першай сустрэчы кіраўнікоў дзяржаў СНД, якая прайшла 30 снежня 1991 года ў Мінску, было падпісана «Часовае пагадненне аб Савеце кіраўнікоў дзяржаў і Савеце кіраўнікоў урадаў Садружнасці Незалежных Дзяржаў», паводле якога засноўваўся вышэйшы орган арганізацыі — Савет кіраўнікоў дзяржаў. У далейшым у сталіцы Беларусі размясціліся каардынуючыя органы СНД.

Арганізацыйны этап стварэння СНД завяршыўся ў 1993, каля 22 студзеня ў Мінску быў прыняты «Статут Садружнасці Незалежных Дзяржаў» – асноватворны дакумент арганізацыі.  

2012 год. Апошні дзень календара майя. 

Калі б не была гэтая індзейская цывілізацыя знішчана еўрапейцамі, яны растлумачылі б, чаму цыклічнасць створанага імі календара ніяк не звязана з канцом свету. 

Сёння – дзень нараджэння Клімавіч, знаёмімся з горадам

Навіна ад

Першы ўспамін пра горад датуецца 20 снежня 1581 года.

Клімавічы вядомы ў гісторыі, як адзін з цэнтраў манахаў-дамініканцаў на ўсходзе краіны, разам з Мсціславам (у 1626 годзе быў адчынены кляштар), а таксама старавераў (ХVІІ стагодзе, буйное пасяленне, манастыр). Аб старажытным засяленні людзьмі тэрыторыі сённяшняга горада сведчыць знаходка скарбу антычных манет.  

Пасяленне належыла родам Бялецкіх, Галынскіх. Пасля Першага падзелу Рэчы Паспалітай наданы статус павятовага горада (1777) у складзе Магілёўскай губерні, дараваны герб (1781, з вявай залатой пчалы).

Да 1850-х гадоў у Клімавічах працавалі 3 гарбарныя фабрыкі, 5 пачатковых школ, шпіталь, аптэка, бібліятэка. Паводле перапісу 1897 года ў горадзе жыла 4,7 тысяч жыхароў, з іх амаль палова беларусы і крыху меней габрэяў.

Да Першай Сусветнай вайны гэта дастаткова буйны горад: 7 тысяч жыхароў, працавалі друкарня, вінакурні, шкляныя мануфактуры, дзейнічалі 3 царквы, 3 яўрэйскіх малітоўных дома, 25 рамесных майстэрняў, жаночая і мужчынская гімназіі, 4 вучылішчы, бібліятэка, шпіталь, аптэка, шматлікія крамы, ладзіліся кірмашы.

Эканамічнаму развіццю горада паспрыяла будаўніцтва чыгункі Орша-Унеча (будавалася у 1912-1921). Першы цягнік прайшоў у маі 1921 года. Як буйны горад на усходзе, Клімавічы сталі ў 1924 годзе і цэнтрам раёна і цэнтрам Калінінскай акругі.

Перад Вялікай Айчыннай вайной жыла амаль 10 тысяч чалавек. Максімальнай колькасці насельніцтва за ўсю гісторыю горад дасягнуў у 2006 годзе – 17,1 тысяч.

Сёння Клімавічы – горад раённага падпарадкавання і цэнтр раёна на ўсходзе Беларусі і Магілёўскай вобласці. Месціцца на рэках Калініца і Лабжанка, у зоне радыяцыйнага постчарнобыльскага забруджвання глебы па цэзію–137 ад 1 да 5 Ku/км². Мае плошчу ў 16 км², насельніцтва 15,2 тысяч чалаек (на пачатак 2022 года). 

Горадаўтваральнымі прадпрыемствамі з’яўляюцца лікера-гарэлачны завод (працуе з 1858 года), камбінат хлебапрадуктаў (мука пшанічная,  жытнёвая, рапсавы алей), вапнавы завод (з 1928 года, былы камбінат будматэрыялаў, працуе на базе кар’ера ў в. Лазовіца). Працуюць таксама філіялы “Бабушкіна крынка”, “Дамачай”. Раней працавалі яшчэ прамкамбінат, завод металавырабаў і іншыя прадпрыемствы.

Дзейнічаюць цэнтр культуры, дом рамёстваў, дашкольныя, школьныя і пазашкольныя установы, каледж (з 1932 года, да яго далучана мясцовая СПТВ-214), школа мастацтваў, школа-інтэрнат, метэастанцыя, чыгуначны і аўтобусны вакзалы, гандлёвыя кропкі, рэстаран, кавярня, гатэль. Ёсць свой краязнаўчы музей (з 1978 года). Ёсць свая пешаходня вуліца.

З 1996 года Клімавічы – рэгіянальная культурная сталіца: тут ладзіцца штогадовы міжнародны фестываль дзіцячай творчасці  «Залатая пчолка». Асноўная пляцоўка размяшчаецца ў парку (1872 года). У маі гэтага года прайшоў ХХ фестыываль.

У горадзе захавалася некалькі помнікаў архітэктуры. Да іх адносіцца жылы дом князёў Мяшчэрскіх – помнік драўлянага дойлідства ХІХ стагоддзя. Пабудаваны ў 1867 годзе. Зараз у ім прытуліўся краязнаўчы музей. У дарэвалюцыйны час ён з’яўляўся цэнтрам свецкага жыцця не толькі горада, але і павета: тут ладзіліся сустрэчы, імпрэзы мясцовых мастакоў, музыкаў, артыстаў.

Праваслаўная Свята–Міхайлаўская царква псеўдарускага стыля – помнік архітэктуры ХІХ стагоддзя. Пабудавана на Базарнай плошчы з цэглы ў 1848 годзе (па іншых звестках у 1866). Паводле матэрыялаў краязнаўца і дырэктара мясцовай мужчынскай гімназіі С. Яраслаўца сабор пабудаваны “па ініцыятыве генерал-губернатара Магілёва графа Мураўёва”.

Захаваліся рэшткі кляштара дамініканцаў (1626–1832). На тэрыторыі горада і наваколляў зафіксаваны 3 старажытных селішчы, 2 стаянкі старажытнага чалавека, 2 курганных могільнікі, гарадзішча.

Зяленскі наведаў Бахмут – самую гарачую кропку на фронце

Навіна ад

Прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі пабяваў на перадавой і ўручыў узнагароды і падарункі байцам Узброеных сілаў Украіны – перадае выданне “Суспільне новини”.

Напярэдадні ў вячэрнім звароце Зяленскі заявіў, што Бахмут застаецца самай гарачай кропкай на ўсёй лініі фронту.

«Больш за 1300 кіламетраў актыўных баявых дзеянняў. З траўня акупанты спрабуюць зламаць наш Бахмут, але час ідзе, і Бахмут ломіць не толькі расейскую армію, але і расейскіх наймітаў, якія прыйшлі на змену страчаным арміям акупантаў» — сказаў ён у звароце.

– Бахмут — адзін з важных гарадоў Данецкай вобласці. Узяўшы Бахмут, можна закрыць этап захопу Саледара. – сказаў у інтэрвію «Суспільнаму» камандуючы войскамі, якія абараняюць Бахмут, палкоўнік Арцём Ілюхін – Адпаведна, некалькі артэрый забеспячэння ўкраінскіх падраздзяленняў будуць перакрытыя. Шэраг вышынь будзе пад кантролем расійскіх войскаў, якія могуць быць выкарыстаныя для працягу наступальных дзеянняў.

Кожны чацвёрты – асацыяльная асоба?

Навіна ад

На сельскім сходзе ў аграгарадку Мілаславічы пад Клімавічамі прагучалі нечаканыя
звесткі.

Падчас сходу старшыня Мілаславіцкага сельскага Савета дэпутатаў Мікалай
Людагоўскі агучыў колькасць асацыяльных асоб на тэрыторыі сельсавета – 125
чалавек – піша газета “Родная ніва”.

І гэтая лічба ўражвае, бо ўсяго ў сельсавеце 12 населеных пунктаў і 893 жыхары (на
1.01.2022 года). Сярод жыхароў 511 чалавек працаздольнага ўзросту, 228 пенсіянераў.
Дык вось атрымліваецца, што з 739 чалавек дарослых – 125 асацыяльных тыпаў, што
выглядае зашмат, бо гэта 17% насельніцтва, а калі ад працаздольнага – амаль усе
25%.

У цэлым асацыяльнасць паводзін на вёсцы нарастае, разам з нарастаннем
сацыяльна-эканамічных праблем. Раней некаторыя эксперты казалі аб долі
асацыяльных элементаў да 7-10%, але ў Міласалавічах мы бачым іншыя лічбы, няхай
гэта не 25%, а 17%, усё роўна гэта страшная статыстыка.

Наша даведка. Мілаславічы – старое пасяленне, за 23 кіламетры ад райцэнтра,
вядомае з ХVІ стагоддзя. У аграгарадку 210 двароў, 504 жыхары. У 1773–1777 гадах
мела статус горада, у 1784-1935 гадах – мястэчка. Былі значным і ўплывовым
мясцовым культурна-гаспадарчым цэнтрам і ў 1924–1927 гадах цэнтрам
Мілаславіцкага раёна. Мілаславічы былі ў 1943 годзе спалены фашыстамі, пасля
вайны адноўлены.

Фота: “Родная ніва”

 

 

Дзве 102-гадовыя доўгажыхаркі жывуць на Крычаўшчыне

Навіна ад

На сённяшні момант на тэрыторыі Крычаўскага раёна пражываюць дзве самыя старыя жыхаркі раёна, якім споўнілася па 102 гады.

Адной з іх, Варвары Гаўрыленка, якая жыве ў самім Крычаве, тыдзень таму споўнілася  роўна сто два гады. У гэты дзень яе віншавалі не толькі блізкія людзі, але і валанцёрская група “Клопат” раённага цэнтра сацыяльнага абслугоўвання насельніцтва Крычава.

Дарэчы, самай старай жыхарцы Беларусі сёлета споўнілася 118 год. Яе зваць Марыя Канановіч і жыве яна ў вёсцы Лістапады Валожынскага раёна Мінскай вобласці. 

Нагадваем, што сярэдняя працягласць жыцця для жанчын у Беларусі на сённяшні дзень складае 78 год, а для мужчын толькі 64 гады. 

Фота ілюстратыўнае

Дзень у гісторыі. 20 снежня. Нарадзіўся Яўхім Карскі. ЗША набылі Луізіяну. Ноч расстрэлаў дзеячоў беларушчыны

Навіна ад

Міжнародны дзень салідарнасці людзей (International Human Solidarity Day, з 2006 года). 

Абвешчаны Генеральнай Асамблеяй ААН у рэзалюцыі, якая была прысвечаная правядзенню першага Дзесяцігоддзя ААН па барацьбе за ліквідацыю галечы. У Дэкларацыі тысячагоддзя адзначаецца, што салідарнасць у ХХІ стагоддзі стане адной з фундаментальных каштоўнасцей чалавецтва.

Салідарнасць – адзінства перакананняў і дзеянняў, узаемадапамога і падтрымка членаў сацыяльнай групы, якія грунтуюцца на агульнасці інтарэсаў і неабходнасці дасягнення агульных групавых мэт, сумесная адказнасць.

У гэтым годзе дзень салідарнасці людзей – гэта дзень салідарнасці ў першую чаргу з народам Украіны.

Дзень супрацоўніка органаў дзяржаўнай бяспекі (Беларусь). 

У гэты дзень у 1917 годзе Савет народных камісараў РСФСР выдаў Дэкрэт аб утварэнні Усерасійскай надзвычайнай камісіі (ВЧК) пры СНК РСФСР для барацьбы з контррэвалюцыяй і сабатажам у Савецкай Расіі. Першым старшынёй ВЧК стаў ураджэнец Беларусі Фелікс Дзяржынскі, які стаў іконай гэбістаў.

У савецкай гарадской тапаніміцы імя беларускага шляхціча Ф. Дзяржынскага – самае папулярнае ў назвах вуліц, плошчаў, гарадоў, пасёлкаў з усіх ураджэнцаў Беларусі, куды больш пашыранае за імя О. Шмідта ці Ф. Скарыны.

1803 год. ЗША зрабілі найбуйное ў гісторыі зямельнае набыццё. У Напалеона Банапарта набыта французская Луізіяна. 

Луізіяна – велізарная тэрыторыя паміж ракой Місісіпі і Скалістымі гарамі, што ўключае сучасныя штаты Луізіяна, Місуры, Небраска, Аёва, Арканзас, Паўночная і Паўднёвая Дакота, Канзас, Мінесота, Мантана, Ваёмінг, Каларада, Аклахома. Пасля здзелкі плошча ЗША адразу павялічылася ў 2 разы. Набыццё абышлося ЗША у 15 мільёнаў долараў, што амаль удвая танней (за гектар), чым пры пазнейшай пакупцы Аляскі ў Расіі. ЗША даказалі, што можна тэрытарыяльна пашырацца не пад час захватніцкіх воін, а цывілізавана, за грошы.

1840 год. Нарадзіўся Казімір Альхімовіч. 

Беларускі і польскі мастак.

Як удзельнік паўстання 1863-1864 гадоў, быў сасланы на Урал.

Пасля ссылкі вучыўся ў Варшаве, Мюнхене, Парыжы.

Яго творчасці характэрная гістарычная і міфалагічная тэматыка, пейзажы Літвы, Татраў, рэлігійныя палотны, жанравыя сцэнкі.

Ствараў карціны на тэмы беларускай, польскай і літоўскай гісторыі: «Пахаванне Гедыміна», «Ліздзейка з дачкой на руінах царквы Пяруна», «Абарона Ольштына», «Смерць Глінскага ў турме» і іншыя.

У творах, створаных пад уплывам ссылкі, гучыць пратэст супраць царскага самадзяржаўя: «Смерць у выгнанні», «Пахаванне на Урале», «На этапе» і іншыя.

Захапляўся роспісам фарфору і фаянсу, разьбой па дрэве.

Ілюстратар твораў Ю. Славацкага,  А. Міцкевіча.

Вялікая колькасць прац мастака захоўваецца ў варшаўскім Народным музеі.

Памёр 31 снежня 1916 года.  

1860 год. Нарадзіўся Яўхім Карскі. 

Беларускі філолаг-славіст, заснавальнік беларускага навуковага мовазнаўства і літаратуразнаўства, этнограф, фалькларыст, палеограф. Акадэмік Пецярбургскай і Чэшскай акадэмій навук, член Інбелкульта.

Абараніў дысертацыю па беларускім мовазнаўстве «Да гісторыі гукаў і форм беларускай гаворкі» (1893). Працаваў прафесарам універсітэтаў Варшаўскага (загадчык кафедрай, дэкан гісторыка-філалагічнага факультэта, рэктар, 1905-1910), Растоўскага  (1915-1916, былы Варшаўскі), Мінскага педінстытута.

Удзельнік беларускага нацыянальнага руху, ганаровы старшыня Першага ўсебеларускага з’езда, старшыня камісіі па адкрыцці БДУ.

Аўтар  больш за 1000 прац, у тым ліку даследаванняў па гісторыі беларускай мовы, дыялекгалогіі, фальклоры, этнаграфіі, гісторыі беларускай літаратуры, сямітомнай працы «Беларусы» – энцыклапедыі беларусазнаўства. Прарадзімай славян  лічыў Палессе, даказваў, што беларусы – аўтахтоны на сваіх землях, склаў этнаграфічную карту Беларусі пачатку ХХ стагоддзя

На радзіме вучонага, на будынку сярэдняй школы ў в. Лаша апрацуе з 1964 года мемарыяльны музей, яго імя носіць Гродзенская абласная бібліятэка.

Памёр 29 красавіка 1931 года.

1890 год. Нарадзіўся Юзаф Ядкоўскі. 

Краязнавец, заснавальнік гісторыка-археалагічнага музея ў Гродна.

У 1910-1914 гадах падарожнічаў па Віленскай, Гродзенскай і Мінскай губернях, рабіў раскопкі, у тым ліку ў Міры.

Стварыў  музей у Гродне (зараз гісторыка-археалагічны музей) і ўзначальваў яго ў 1922-1936 гадах.

Вёў раскопкі ў Ваўкавыску (1925), даследаваў княжацкі хорам (церам), Верхнюю і Ніжнюю цэрквы на тэрыторыі Старога замка ў Гродне.

Аўтар прац «Гродна» (1923), «Гарадзішча Ваўкавыска» (1925), «Раннесярэдневяковае Гродна ў святле археалагічных раскопак у Гродзенскім Старым каралеўскім замку ў 1932 і 1933 гг.», «Абарончы храм на Каложы ў Гродне» (1936).

Засталася нявыдадзенай яго шматтомная праца «Польскія рэліквіі ў Расіі».

Памёр 2 студзеня 1950 года.

1910 год. Нарадзіўся Вітаўт Тумаш. 

Беларускі грамадскі дзеяч, скарыназнаўца.

Актыўна ўдзельнічаў у беларускім студэнцкім жыцці, быў старшынёй Лодзінскага аддзела Беларускага камітэта самапомачы, членам створанага ў Берліне (19 чэрвеня 1941) Беларускага нацыянальнага цэнтра. У ліпені-лістападзе 1941 г. бургамістр Мінска. Пасля пераезду ў Германію, займаўся лекарскай практыкай і працаваў у берлінскім аддзеле Самапомачы, рэдагаваў газету «Раніца».

Адзін з заснавальнікаў і шматгадовы (1955-1982) старшыня Беларускага інстытута навукі і мастацтва ў ЗША, член Беларуска-амерыканскага задзіночання, старшыня Фундацыі імя П. Крэчэўскага. Даследчык спадчыны Ф. Скарыны.

Памёр 27 красавіка 1998 годзе. Пахаваны на беларускіх могілках у Іст-Брансуіку ў Нью-Джэрсі (ЗША).

1937 год. Расстраляны ўраджэнец в. Бяседавічы Хоцімскага раёна Іван Сурта. 

Педагог, дзяржаўны дзеяч, акадэмік, прэзідэнт акадэміі навук.

Пасля рэвалюцыі працаваў старшынёй Клімавіцкага павятовага, Гомельскага губвыканкама, служыў у ВЧК і ДПУ, быў наркамам (1933-1936) аховы здароўя, членам ЦВК БССР

Арыштаваны ў жніўні 1937 года ДПУ, 19 снежня 1937 года прыгавораны да расстрэлу. Расстраляны ў адну ноч з Я. Афанасьевым, В. Дружчыцам, А.Ляшчынскім, М. Матусевічам, Ф. Сулкоўскім, І.Валадзько, Д. Турбовіч, С. Некрашэвіча, М. Піятуховічам і іншымі (усяго больш за 200 чалавек)

1937 год. Расстраляны Сцяпан Некрашэвіч. 

Беларускі навуковец і грамадскі дзеяч, акадэмік. Заснавальнік, разам з Я.  Карскім і І. В. Воўк-Левановічам,  сучаснай літаратурнай беларускай мовы.

Адзін з кіраўнікоў Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў, працаваў у  наркамасветы БССР, старшынёй Навукова-тэрміналагічнай камісіі. Удзельнік арганізацыі Інбелкульта, акадэміі навук, яе віцэ-прэзідэнт, дырэктар Інстытута мовазнаўства, старшыня камісіі па ўкладанні слоўніка жывой беларускай мовы.

Распрацаваў тэарэтычныя асновы і прынцыпы стварэння дыялекталагічных слоўнікаў беларускай мовы. Аўтар даследаванняў па гісторыі беларускай мовы, правапісу спрэчных дзеяслоўных форм.

У 1930 годзе арыштаваны ДПУ, у 1931 годзе прыгавораны да высылкі ў Удмурцію. Зноў арыштаваны ў  1937 годзе, 19 снежня 1937 года прыгавораны да расстрэлу.

1937 год. Расстраляны Міхаіл Піятуховіч. 

Беларускі літаратуразнавец, крытык, педагог.

Даследчык беларускай літаратуры. Член навукова-тэрміналагічнай камісіі, Інбелкульта, акадэмік, прафесар і дэкан педагагічнага факультэта БДУ.

З прычыны грубых палітычных абвінавачванняў яго навуковых апанентаў, пераехаў на Каўказ, дзе працаваў у Паўночна-Каўказскім і Паўночна-Асецінскім педагагічных інстытутах.

Арыштаваны ў 1937 годзе, прыгавораны да расстрэлу і расстраляны ў Мінску.

Даследчык заходнееўрапейскай, у тым ліку французскай, беларускай літаратуры, творчасці Якуба Коласа.

Аўтар “Нарысаў гісторыі беларускае літаратуры…”, даследаванняў пра фальклор, Ф. Скарыну, Ф. Багушэвіча, Я. Купалу, Я. Коласа, М. Багдановіча, Ц. Гартнага, Ядвігіна Ш., М. Чарота, К. Чорнага і іншых. Рэдактар-укладальнік хрэстаматыі «Выпісы з беларускае літаратуры: Новы і найноўшы кругабегі», рэдактар і аўтар уступнага артыкула да твораў П. Труса.

1939 год. Адбыўся першы спектакль Гомельскага рускага драмтэатра. 

Ставілі «Рэвізора» М. Гогаля. Тэатр існаваў у 1939-1941, 1945-1946 гадах. У 1946 годзе быў пераведзены ў Магілёў і пераўтвораны ў Магілёўскі абласны рускі драматычны тэатр (1946-1949).

Сённяшні Гомельскі абласны драматычны тэатр створаны ў 1954 годзе, а сучасны будынак тэатра адкрыўся ў 1956 годзе на плошчы Леніна.

1945 год. Выйшаў першы нумар  «Настаўніцкай газеты» накладам 20 000 паасобнікаў.

Выходзіць на беларускай мове, спачатку (1945-1957) як штотыднёвік, потым 2 разы (1958-1998), 3 разы (1998-2022), з  ліпеня 2022 года зноў 2 разы на тыдзень.

Галоўнай праблемай, якую на пачатку свайго існавання вырашала «Настаўніцкая газета», было “адраджэнне нацыянальнай школы, аб’яднанне і папулярызацыя перадавога педагагічнага досведу”. Аднымі з першым рубрык на той час сталі рубрыкі «Метадычная старонка» і «У дапамогу настаўніку».

Асвятляе праблемы адукацыі і выхавання, пытанні  педагогікі і практыкі, адрасавана настаўнікам, выкладчыкам, навукоўцам, навучэнцам, студэнтам, бацькам.

1962 год. На Гомельскім суднарамонтна-суднабудаўнічым заводзе пабудаваны першы ў Беларусі цеплаход на падводных крылах.

У 1918 годзе ў Гомелі былі заснаваны суднарамонтныя майстэрні, якія забяспечвалі патрэбы Дняпроўскай ваеннай флатыліі. На іх базе ў 1935 годзе з’явіўся суднарамонтны завод. 

У 1941-1944 гадах завод працаваў у эвакуацыі ў Сталінградзе. Вырабляў як суднабудаўніча-суднарамонтны (1959-2012, банкрут з 2002 года) пасажырскія цеплаходы на падводных крылах «Палессе», судны розных мадыфікацый, грузавыя цеплаходы класа “рака-мора” “Надзея”.

Загалоўнае фота: Цеплаход на падводных крылах «Палессе» ў Будапешце.

1982 год. Званне Ганаровы грамадзянін Магілёва надана Аркадзю  Гушчыну, генерал-лейтэнанту. 

У 1944 годзе намеснік камандзіра 6-го гвардейскага штурмавога інжынерна-сапернага батальёна забяспечыў фарсіраванне рэк Проні, Басі, пераправу праз Дняпро пры вызваленні Магілёва.

У Магілёве вынеслі першы ў Беларусі прысуд за павышэнне коштаў – на 26 капеек

Навіна ад

Хоць павысіў свой адпускны кошт спачатку пастаўшчык, дзяржаўная “Бабушкіна крынка”.

Па версіі абвінавачання, дырэктар крамы “неабгрунтавана”, “наўмысна і з карыслівых меркаванняў” павысіў кошт сыру, чым “падрываў аўтарытэт органаў улады” – паведамляе Office Life.

Абвінавачаны аказаўся дырэктар таварыства з дадатковай адказнасцю. Па версіі следства, 8 кастрычніка 2022 года ён, ведаючы аб забароне на павышэнне коштаў, у сваёй краме “з карыслівых меркаванняў наўмысна ўстанавіў цану на сыр, якая перавышае яго кошт на 5 кастрычніка 2022 года”.

Парушэнне заўважыла прадстаўнік рабочай групы па маніторынгу коштаў з мясцовага сельскага выканкама. Напярэдадні, 7 кастрычніка, яна была ў магазіне і сфатаграфавала цэннікі. Параўнаўшы кошты да і пасля, жанчына заўважыла, што кошт сыра сулугуні ад «Бабулінай крынкі» вырас на 26 капеек за кілаграм.

У судзе сведка патлумачыла, што інфармацыю аб гэтым яна перадала ў райвыканкам. Уладальніку крамы заўвагі з гэтай нагоды яна не рабіла, вярнуць стары цэннік не патрабавала – нібыта так яе праінструктавалі раённыя начальнікі.

Адвакат абвінавачанага ў гэтай справе спасылаўся на адсутнасць складу злачынства як такога. Паводле яго слоў, прадпрымальнік кіраваўся простай логікай: вытворца, дзяржаўнае прадпрыемства “Бабушкіна крынка” адпусціла яму тавар па новым кошце – адпаведна, падняў кошт і ён.

Уся партыя падаражэлага сыру склала менш за дзесяць упаковак, а агульная сума перавышэння – усяго 78 капеек. Калі бізнэсоўца затрымалі, а ўсю яго маёмасць арыштавалі, ніводны пакунак сыра нават не паспелі прадаць.

У выніку абвінавачанне запытала для дырэктара крамы пакаранне па ч. 2 арт. 424 Крымінальнага кодэкса – “Злоўжыванне службовымі паўнамоцтвамі пры фарміраванні рознічных цэн” – на два гады пазбаўлення волі з адтэрміноўкай на год. Калі на працягу гэтага часу мужчына не парушыць закон, прыгавор не будзе прыведзены ў выкананне. Прадпрымальніка таксама пазбавілі ад штрафу, аднак пазбавілі права займаць пэўныя пасады.

Фота ілюстрацыйнае

Магілёў зарос ледзяшамі, а хутка пацяпленне – фота

Навіна ад

Усе цэнтральныя вуліцы горада зіхацяць ад небяспечных гірляндаў – не кажучы пра спальныя раёны. 

Дзе-нідзе месцы магчымага падзення ледзяшоў агароджаная, але далёка не паўсюль, дзе яны ўяўляюць сабой пагрозу.

Тым часам трывалыя маразы праз пару дзён павінны змяніцца павышэннем тэмпературы да 0 градусаў і +1.

А вось такі лядзяш заўважылі чытачы папулярнага пабліка ilovemogilev на доме па праспекце Міра, 15.

Фота: mogilev.media

25 тысяч пар – у Крычаве выпускаюць абутак на патрэбы вайскоўцаў

Навіна ад

Крычаўскі завод гумавых вырабаў, і адначасова філіял “Белшыны” стаў пераможцам тэндэра на пастаўку абутку на патрэбы вайскоўцаў. Прычым згодна тэндэру, замова складае ажно на 25 тысяч пар абутку. 

Адзначым, што працы па тэндэру распачалі яшчэ 15 жніўня гэтага года, а да канца гэтага месяца павінна быць адгружана апошняя партыя абутку замоўцу. Прычым займалася вытворчасцю абутку ў Крычаве па лініі ПВХ на агрэгаце італьянскага паходжання «Дэльта III – 900» каля пятнаццаці чалавек. 

Аднак да канца невядома, якім вайскоўцам робіцца абутак: беларускім ці расійскім. Улічваючы, што прадстаўнікі беларускай улады забяспечваюць усім неабходных (ад адзення да зброі) расійскае войска ва ўзброным канфлікце супраць Украіны, то, верагодна, абутак, які робіцца на Крычаўскім гумавым заводзе, таксама прызначаны ім.  

Нагадаем, што ў ранейшы час на заводзе ўжо выпускалі боты для пажарнікаў са спецыяльнай вогнетрывалай гумай, а таксама рабіліся боты для шахцёраў з металізаванай насавой часткай. 

Асноўная ж прадукцыя вытворчасці гумавых вырабаў філіяла ААТ “Белшына” ў Крычаве гэта боты і калошы рознай афарбоўкі і канфігурацыі, пантофлі, сандалі, а таксама разнастайны спартыўны абутак. Дарэчы, абутак з крычаўскага завода заўсёды славіўся якаснай прадукцыяй, што адзначалася граматамі і ўзнагародамі ад раённага да рэспубліканскага ўзроўняў.

Чэмпіянат свету па футболе ў Катары падарыў чалавецтву эпічны фінал і вярблюджы грып

Навіна ад

Аргенціна і Месі ў неверагоднай барацьбе перамаглі Францыю і Мбапэ ў фінале фіналаў чэмпіянатаў свету.  Але адначасова тысячы балельшчыкаў абмяняліся вірусамі новага для чалавецтва вярблюджага грыпу і ўжо старога кавіду. 

Фінал фіналаў!

Менавіта так называюць апошні матч чэмпіянату свету па футболе аглядальнікі. Драматургія матчу – наўмысна не прыдумаеш. Лік 3:3 (4:2 па пенальці)! Галы пасля неверагодных камбінацый, драматычныя пенальці і два камбэкі зборнай Францыі. Але ў канцы была тая справядлівасць, якую Месі заслужыў усім сваім футбольным жыццём.

Аргенціна гуляла лепш за французаў амаль увесь матч і вяла 2 мячы. Французы першы ўдар па варотах зрабілі недзе на 75 хвіліне. Здавалася, вось яна аргенцінская перамога. Але як ужо было не раз, каманда Месі дазволіла зраўняць лік у канцы гульні. Новы французскі футбольны кароль сказаў сваё важкае слова.  І тут Аргенціна паплыла.

У апошнія гады ў падобнай сітуацыі ў поглядзе Месі была нейкая наканаванасць паразы. Здавалася, што ён апускаў рукі, калі супернік паказваў характар. Але не на гэтым чэмпіянаце. Тут Месі – злы мужык, які вядзе сваіх мальцаў наперад. Ён мацюкае супернікаў пасля матчу, ругае судью, паказвае прыклад… 

І быў дадатковы час. Месі ізноў вывеў Аргенціну наперад. Але дурная рука, пеналь ад Мбапэ, і зноў лік роўны 3:3. У серыі пенальці футбольны божанька аднавіў справядлівасць: 4:2, і Аргенціна чэмпіён. А Месі афіцыйна каранаваны. Нарэшце ён чэмпіён свету.

Справядлівасць

Такая драматычная перамога нават лепш, чым калі б Аргенціна ўтрымала свае 2:0 у асноўны час. І галоўнае – усё гэтым разам справядліва. 

Польскі суддзя даваў пенальці па ходу матчу ў абодвы бакі. Гульцы гралі чэсна, за выключэннем аднаго правакацыйнага выпрошвання пенальці ад французаў. Але суддзя разабраўся.

Аргенціна была лепшай. Яна была камандай. Яна больш жадала перамогі, і яна яе атрымала. І была б страшэнна няправільнай, нелагічнай перамога Францыі. А такі шанц быў у канцы асноўнага часу. Вось тады б усе пісалі пра несправядлівасць лёсу. А цяпер кароль футбола афіцыйна каранаваны. У Аргенціне – нацыянальнае свята. 

Для ФІФА таксама лепш не прыдумаеш. Такая вывеска! Аргенціна супраць чэмпіёнаў свету з Францыі. Месіі супраць Мбапэ. Усё супер. Месі забіў два галы (плюс 1 у серыі пенальці), Мбапэ – тры (+1) і стаў лепшым бамбардзірам чэмпіяната. Але чэмпіён – Месі, які згуляў сваю апошнюю гульню на чэмпіянатах свету.

Вярблюджы грып

Пасля чэмпіянату медыкі прагназуюць успышку новага грыпу (MERS). Аб яго небяспецы спецыялісты папярэджвалі яшчэ да чэмпіянату. 

Першы дыягназ гэтага грыпу быў пастаўлены дзесяць гадоў таму – у 2012 годзе. За гэты час па ўсім свеце было зарэгістравана 2600 выпадкаў – у асноўным на Аравійскім паўвостраве, пра гэта піша Сусветная арганізацыя аховы здароўя. Лічыцца, што вярблюды з’яўляюцца прыроднымі носьбітамі віруса, які адносіцца да таго ж сямейства вірусаў, якое выклікала пандэмію Covid.

Сімптомы новага віруса: ліхаманка, кашаль, ваніты. Да гэтага часу няма спецыяльнага лячэння гэтага захворвання, таму лекары проста спрабуюць палегчыць сімптомы пацыента. Каля 35% хворых MERS паміраюць.

Успышка букета з грыпу, кавіду і страўнікаваых інфекцый ужо назіраецца ў некаторых краінах Бліжняга Ўсходу. Бальніцы забіты пацыентамі.

Футбольныя фанаты, якія знаходзіліся ў Катары ці тыя, хто ўжо прыехаў дадому, павінны слухаць свой арганізм. 

Новага чэмпіёна Аргенціну і вярблюджы грып – вось такую неспалучальную спадчыну можа падарыць нам чэмпіянат свету па футболе ў Катары.