В Могилевской области впервые сформирован отряд из числа стражей порядка, которые занимаются не своим делом, а уборкой урожая.
Телеграм-канал могилевской милиции 2 августа с радостью сообщил, что сотрудники милиции не только обеспечивают контроль за проведением уборочной, но и оказывают непосредственную помощь аграриям.
“Накануне они прошли практическое обучение. Совершенствовали навыки управления сельхозтехникой, осваивали тонкости ее настройки и ремонта в полевых условиях. Соответствующие сертификаты получили несколько десятков добровольцев”, – радуются в Могилевском УВД.
Среди этих добровольцев – участковые, оперативные дежурные, госавтоинспекторы, сыщики угро, охрановцы и представители других служб. Все они “активно включились в уборку различных культур в Горецком, Краснопольском, Хотимском и Круглянском районах”.
Радость от такого сообщения, думается, не может не передаться всем, кто его прочитал. Вопрос о том, зачем в милиции столько откровенно ненужных сотрудников, которыми можно запросто “пожертвовать” ради уборки урожая, даже задавать не хочется. Возникает только одно пожелание к организаторам этого уборочного цирка из милиции на комбайнах – пусть они там и остаются в назидание всем другим народам, что бывает, когда страной правит “специалист по всем вопросам”.
Старшыня Магілёўскага гарвыканкама Сяргей Чарткоў, а таксама архіепіскап Магілёўскі і Мсціслаўскі Сафроні заклалі ў фундамент Траецкай царквы капсулу з заявай аб намеры аднавіць разбураную святыню. Заяўляецца, што на будаўніцтва храма маюцца сродкі ад спонсараў. Паспрабуем разабрацца – у чым безумоўная прывабнасць гэтага праекта, а таксама, у чым могуць хавацца невідавочныя мінусы.
Выпадковая святыня
Да рэвалюцыі ў Магілёве налічвалася некалькі дзясяткаў вялікіх і маленькіх храмаў розных канфесій. Найбольш значнымі праваслаўнымі святынямі ў цэнтры горада выступалі Богаяўленская і Спаская цэрквы, Іосіфаўскі сабор. Да іх можна далучыць таксама такую архітэктурную дамінанту, як былы касцёл св. Ксаверыя, які ў ХІХ стагоддзі таксама стаў праваслаўнай Васкрасенскай царквой.
Хараство гэтай архітэктуры можна ацаніць на фотаздымку ніжэй, зробленым нямецкім салдатам у 1918 годзе. Дык вось, з гэтага спісу найвыбітных святыняў старажытнага Магілёва, да нашых дзён не дажыла ніводная. Усе былі разбураныя ў часы савецкай улады. Гэтаксама, як і безліч іншых, невялікіх храмаў, у тым ліку і Траецкая царква.
У 2016 годзе, калі ў часы кіравання Магілёўскім гарвыканкамам Уладзіміра Цумарава перабудоўваўся мост праз Днепр на праспекце Пушкіна, на месцы будаўніцтва выпадкова выявілі фундамент разбуранай пасля вайны Траецкай царквы. Выпадкова – таму раней што ніхто не займаўся дакладным вызначэннем месца размяшчэння гэтай царквы. Яна не настолькі цікавіла даследчыкаў – храм досыць шараговы, у класіцыстычным стылі, што панаваў у Расійскай імперыі ў канцы XVIII – пачатку XIX стагоддзяў.
Траецкая царква на фотаздымку пач. ХХ ст. (справа)
Зараз у матэрыялах пра Траецкую царкву можна сустрэць некалькі журналісцкіх клішэ – пра цудоўнае адкрыццё фундамента храма, пра яго стылістычную сувязь з Іосіфаўскім саборам, які паклаў пачатак класіцызму ва Усходняй Еўропе – быццам бы Траецкая была яго паменшанай копіяй. Але гэта ўсё, шчыра кажучы, перабольшванні. Цяжка назваць цудоўным адкрыццё фундамента, якога ніхто не шукаў. Ну, а стылістычная сувязь ад Іосіфаўскага сабора прасочваецца з усім, што было пабудавана на абшарах Расійскай імперыі ў класіцыстычным стылі – так што копій можна знайсці процьму.
Цесна, тлумна, невыразна
Аднак, трэба аддаць належнае кіраўніцтву Магілёўскага гарвыканкама – адразу пасля выяўлення фундамента царквы, імгненна было прынята рашэнне памяняць будаўнічы праект. Месца са знойдзеным падмуркам акружылі варонкай, падобнай на амфітэатр, стварыўшы тут новую фотазону і турыстычны аб’ект.
Такое шчыльнае паўакружэнне царквы ажыўленай магістраллю стварае для храма першачарговую нязручнасць. Над цэнтральным уваходам, над галоўным фасадам будзе фактычна навісаць тлумная дарога. Сама Траецкая царква будзе метраў на восем закрытая гэтай трасай, так што над дарогай добра калі будзе выглядваць хаця б класіцыстычны купал. Відавочна, што дарогу адсюль прыбіраць ніхто не будзе, таму варта чакаць, што эстэтычная выразнасць храма будзе істотна сапсаваная наваколлем. Іншая нязручнасць у будаўніцтве Траецкай царквы заключаецца ў тым, што даследчыкам невядомыя выявы яе інтэр’ераў. Калі знешні выгляд яшчэ захаваўся на гравюрах і фотаздымках, то ўнутранае ўбранне, відавочна, будзе ўяўляць сабой сучасную фантазію. Але, нягледзячы на гэтыя мінусы, аднаўленне Траецкай царквы мае адзін безумоўны і галоўны плюс – у Магілёве адродзіцца яшчэ адна старажытная каштоўнасць, прычым гэта будзе першы гістарычны помнік на тэрыторыі ўсяго Задняпроўя.
Прошедший ночью 10 июля ураган до сих пор остается кошмаром в памяти жителей Могилева.
Подниколье не узнать
Прошедший ночью 10 июля ураган до сих пор остается в памяти жителей Могилева живым кошмаром, пишет Komkur.info. В частности, пострадало Подниколье, где стихия срывала крыши, ломала деревья и оставила местных жителей с разрушениями, страхом и большими тратами.
Сергей Анатольевич, 65-летний работающий пенсионер, живущий в собственном доме на Подниколье, рассказывает о той ночи: “За 65 лет моей жизни такого урагана в Могилеве не было! У меня унесло четыре листа шифера, повыбивало стекла в теплице, грушу 20-летнюю наполовину обломало. А у соседей – у некоторых вообще крыш не осталось”.
Особенно пострадали дома с шиферной кровлей – стихия будто бы специально вырывала их, в то время как крыши из металлочерепицы и металлопрофиля остались целы.
“На ‘Бисхайм’ ходил – деревья и памятники повалены. Гостиницу при церкви на Подниколье частично лишило крыши. Шок! Соседи выбегали смотреть на ураган, а я под одеялом лежал. Кот утром вернулся – шерсть дыбом стояла!”
Мужчина восстанавливал дом за собственный счёт – обращаться в Белгосстрах не стал. Ремонт обошелся около 400 рублей, что ощутимо дороже довоенных расценок.
Юбилейный и Непокоренных: прореженные деревья
Пострадавшими оказались не только частные дома. Сильнейший удар урагана пришелся и по густонаселённым районам города. Анонимная жительница микрорайона Юбилейный, написавшая в чат-бот телеграм-канала magilev.by, описывает последствия разрушительного ветра:
“На Юбилейном, особенно вдоль улицы Народного Ополчения, почти не осталось деревьев. Напротив магазина “Юбилейный” огромные деревья вырвало с корнями, вместе с плиткой. Всё еще убирают последствия”.
По ее словам, “ядро урагана” прокатилось именно по улицам Непокоренных и Юбилейной, не пощадив многолетние деревья:
“Многим деревьям было по пятьдесят лет и больше. Что теперь будут высаживать – не факт, что приживется. А вырастет – так это лет через двадцать только. Очень грустно”.
Напомним, что власти Могилева пообещали выплатить компенсации жителям города, пострадавшим от разрушительного урагана, который прошел 10 июля.
Польша ввела санкции против Белорусской цементной компании (БЦК), в которую входят цементные заводы, расположенные в Могилевской области.
Министерство внутренних дел и администрации Польши внесло Управляющую компанию холдинга «Белорусская цементная компания» в санкционный список. Санкции введены из-за сотрудничества БЦК с Россией.
Как говорится в обоснованию к данному решению, управляющая компания холдинга БЦК является «организацией, чьи финансовые и экономические ресурсы косвенно способствуют серьезным нарушениям прав человека или репрессиям в отношении гражданского общества и демократической оппозиции, или чья деятельность представляет собой иную серьезную угрозу демократии или верховенству права в Беларуси, а также действиям, дестабилизирующим или подрывающим территориальную целостность, суверенитет и независимость Украины».
Также указывается, что сотрудничество компании с Россией укрепляет экономический потенциал Москвы в условиях войны против Украины.
Санкции означают, что у компании замораживают все деньги и имущество, если они есть в Польше. Ей запрещено передавать любые средства или ресурсы – напрямую или через третьих лиц. Также нельзя участвовать в схемах, которые помогают обойти эти запреты. Кроме того, компанию исключают из участия в государственных тендерах и конкурсах.
Польское министерство отмечает, что в 2021-2022 годах БЦК являлась крупным поставщиком цемента в Польшу до введения секторальных санкций ЕС. Размер поставок цемента составил за то время 160 млн злотых. Кроме этого, компания экспортировала в Польшу гашеную и негашеную известь и стеновые блоки. С 2023 года объем поставок в Польшу сократился до 13-14 млн злотых. На сегодняшний день контрагентами БКЦ остаются две компании, которые с июля 2022 года импортируют гашеную и негашеную известь, не подпадающую под запрет на импорт из Беларуси.
С 2023 года Белорусская цементная компания увеличила активность в России. В октябре 2023 года экспорт цемента в РФ достиг рекордных объемов – более 2 млн тонн. Всего за 2023 год в Россию было поставлено 2,3 млн тонн цемента, что на 134% больше, чем в 2022 году, пишет reform.news.
БЦК также находится в санкционном списке США, а ЕС ввел санкции в отношении цементной отрасли.
В БЦК входят ОАО “Белорусский цементный завод”, расположенный в Костюковичах, ОАО “Кричевцементношифер” и ОАО «Красносельскстройматериалы» (Гродненская область).
У Беларусі адшукалі пяць месцаў, дзе пад зямлёй спакойна ляжаць тоны небяспечных «вечных хімікатаў». І Генпракуратура, як кажуць у афіцыйных паведамленнях, «выказвае сур’ёзную занепакоенасць». Але для жыхароў Магілёўшчыны, асабліва Дрыбінскага раёна, гэта не проста фармальная навіна – гэта прамая пагроза, пра якую доўгія гады маўчалі.
Я часта бываю ў Дрыбінскім раёне – мая бабуля дагэтуль трымае там дом, і мне заўсёды здавалася, што там усё спакойна: чыстыя палі, мяккія лясы, маленькія вёсачкі, дзе жыццё ідзе сваім спакойным рытмам. Але апошні раз, калі мы з бабуляй ішлі па дарозе да рачулкі, яна раптам махнула рукой у бок закінутых схілаў: «Там калісьці нешта закапалі. Толькі нікому пра гэта не трэба было ведаць».
І вось цяпер выявілася: у Дрыбінскім раёне, сярод тых самых палёў і лясоў, з часоў СССР ляжыць хімічная бомба больш чым у 530 тон. Як паведамляе Генпракуратура, гэтыя пахаванні змяшчаюць так званыя PFAS – небяспечныя злучэнні, якія амаль не раскладаюцца ў прыродзе і могуць трапляць у ваду, глебу, а затым – у нашыя целы.
Тое, што гэта небяспечна, сумневаў няма. Навукоўцы называюць PFAS «вечнымі хімікатамі» не проста так – яны не знікаюць, а павольна атручваюць усё навокал. І самае страшнае, што людзі ў Дрыбінскім раёне жылі побач з гэтым без малейшага ведання аб небяспецы. Зразумела, што дзяржаўная рэакцыя ідзе па звыклым сцэнары: «занепакоенасць», «праверкі», «аналіз сітуацыі». Але што далей?
Яшчэ дзесяць гадоў таму практычна ніхто не згадваў пра гэтыя захаванні. Мясцовыя ўлады стараліся не ўздымаць тэму, бо навошта хваляваць людзей? А цяпер, калі праблема ўжо не схаваецца, нас чакае традыцыйнае беларускае кола: заявы замест рэальных дзеянняў, даследаванні замест утылізацыі, сумныя справаздачы замест сапраўднай працы.
Для Магілёўшчыны гэта не нейкая далёкая праблема – гэта пра нас, пра нашых дзяцей, пра нашу ваду і паветра. Кожны крынічны глыток, кожны садовы ўраджай можа быць заражаны тымі самымі PFAS, якія дзесяцігоддзямі «ціха» ляжалі ў зямлі.
Ці веру я, што сістэма раптам прачнецца і пачне вырашаць праблему? Сумняваюся. Але я дакладна ведаю, што маўчаць мы ўжо не можам. Дрыбінскія палі – гэта не месца для могілак хімікатаў. І калі дзяржава не хоча гэтага разумець, нам варта быць гучнейшымі, больш настойлівымі.
Ці не прыйшоў час перастаць замятаць смецце пад дыван і адкрыта сказаць: «Хопіць закопваць нашу будучыню пад зямлёй»?
Могилевский музыкант и автор песен Александр Баль поделился с изданием “Салідарнасць” своими мыслями о жизни в эмиграции и взглядах на современную Беларусь.
Сны о войне и явь о репрессиях
Александр Баль стал одним из сотен тысяч, кто вынужден был покинуть Беларусь. Он рассказывает, что еще в 2014 году ему начали сниться сны о войне: бронетранспортеры, мотоциклы, люди, прячущиеся в лесах и подвалах. Схожее видение повторилось в 2022 году, в день начала войны в Украине. Тогда он внезапно почувствовал улучшение после ковида, и снова увидел сон о нападении. Сны воспринимает как предупреждение: «А сонники-то говорят, что война снится к войне».
Ситуация в стране с каждым годом становилась всё более тревожной. В 2024 году соцсети музыканта были признаны в Беларуси экстремистскими. Александр заранее предупредил подписчиков из Беларуси, что им безопаснее отписаться. «Некоторые знакомые из Беларуси, отписываясь, писали: “извини, ты же понимаешь…” Да, конечно понимаю» – говорит он. В условиях диктатуры, уверен Баль, можно ожидать только запретов и угроз. Он подчеркивает, что диктатура по самой сути своей существует для того, чтобы диктовать, и диктовать через страх.
Обострение репрессий подтвердилось для него и тем, что недавно в Могилеве при обысках у его бывших коллег силовики снова интересовались его персоной. Он считает, что Беларусь – это не страна злых людей. По его словам, «может, немножко темных, темноватых, не жаждущих просвета, но всё же добрых». И тут же оговаривается: речь не о выродках в милицейских погонах. «Сегодня, увы, их время» – добавляет он. По его мнению, главная трагедия в том, что белорусов десятилетиями держали вдали от правды.
Изгнание и одиночество
Эмиграция не стала освобождением, но она оказалась единственно возможной альтернативой. Александр Баль не строит иллюзий: за пределами родины его не ждала легкая жизнь. Сейчас он арендует жилье, живет на деньги, вырученные с продажи машины. Работы нет, но на тяжелую физическую пока не идет. «Грузчиком в “Бедронку” пока не иду, “проедаю” машину» – признается музыкант. При этом добавляет, что никто не обещал за границей фестивального существования.
Однако главное испытание – не материальные сложности, а одиночество. Он сравнивает свое состояние с чувствами, которые переживал в детстве, находясь в пионерском лагере. Тогда это было ощущение брошенности, безысходной тоски. Сейчас, по его словам, это чувство вернулось. Он говорит, что единственное, чего действительно не хватает – это чтобы рядом была та самая, кто сказала бы: «мы же вместе». В этих словах для него скрыта сила, способная вернуть устойчивость.
Музыкант признается, что писать о любви уже не получается. «Сейчас же, если пишется, то только про войну». Все прошлые песни о мирных чувствах остались в прошлом. Его песня «Одинокий человек» стала откликом на глубинное чувство, которое объединяет многих эмигрантов.
Он вспоминает, как на танцах у фонтана в Могилеве увидел пожилого, хромого мужчину. Тот прошел мимо в такт финала «Рио-Риты», в глазах печаль. И вдруг сзади зазвучали каблучки. Мужчина обернулся, и его взгляд на мгновение стал взглядом молодого парня. Именно в таких моментах Баль находит то, что напоминает о жизни. «Девушки, носите каблучки! Хотя бы для того, чтобы мы не старели» – просит он.
В эмиграции жизнь продолжается
Несмотря на отчаяние и одиночество, Александр не сравнивает эмиграцию с утратой. Он пережил вдовство и называет тот период по-настоящему страшным. В отличие от смерти близкого человека, эмиграция оставляет пространство для жизни. Он говорит, что, выжив тогда, не имеет права сдаться теперь. «Здесь ты живешь, и как бы тебе плохо ни было – живешь, строишь планы. А там ты просто умираешь от бессилия. Там дорога, у которой нет возврата. А здесь еще есть всякие развилки».
Он понимает, что многие эмигранты переживают кризисы в отношениях. Люди жалуются, что партнеры становятся другими, отдаляются. Иногда кажется, что рядом совсем чужой человек. По его словам, каждый справляется с этим по-разному: кто-то находит кого-то нового, кто-то возвращается к прежним. Бывают случаи, когда пары разводятся, а потом снова женятся друг на друге. Александр не оправдывает никого, но говорит, что у всех свое.
Когда становится особенно трудно, он берется за гитару, меняет струны, играет, вспоминает. Иногда садится в машину и едет без цели. Он считает, что важно уметь разговаривать с самим собой, уметь быть одному. И что бы ни происходило, эмиграция – это все же про жизнь. Она дает шанс, пусть и тяжелый, но все еще шанс. И если где-то в глубине сохраняется способность ждать и надеяться, значит, путь продолжается.
Крыніцы mogilev.media паведамляюць, што ў абласным цэнтры пачалася кампанія па запалохванні людзей, што карыстаюцца такімі папулярнымі інфармацыйнымі рэсурсамі, як “Могилев Онлайн” і “Могилев Главное”. Адразу некалькі супрацоўнікаў дзяржаўных прадпрыемстваў расказваюць, што ў Магілёве праходзілі нарады, на якіх усім прысутным у вуснай форме “раілі” не выкарыстоўваць у сваіх сацыяльных сетках матэрыялы з гэтых крыніц. Таксама гучалі папярэджванні пра неабходнасць выдаліць са сваіх акаўнтаў рэпосты з паблікаў “Могилев Онлайн” і “Могилев Главное”. Пакуль незразумела, з чым звязана такая кампанія па абмежаванні аўдыторыі папулярных рэсурсаў, але вядома, што ў некаторых арганізацыях у Магілёве вярнулася практыка па праверках мабільных тэлефонаў на лайкі-рэпосты. Таксама “прыляцела” работнікам адной дзяржаўнай арганізацыі, якія зрабілі рэпост з “Могилев Онлайн” на сваім афіцыйным канале.
На дадзены момант абодва пабліка працуюць у Беларусі без абмежаванняў – сайт “Могилев Онлайн” адкрываецца, сацыяльныя сеткі рэсурсаў у спіс “экстрэмісцкіх матэрыялаў” не траплялі. “Могилев Главное” – гэта рэсурс, за працай якога стаяць выхадцы з Магілёва, што пражываюць у Расіі, займаючы ярка выражаную прарасійскую і праўладную пазіцыю. Рэсурс “Могилев Онлайн” таксама быў заўважаны ў перадрукоўцы прапагандысцкіх матэрыялаў, падрыхтаваных беларускімі сілавікамі, а таксама ў тым, што пачаў пераймаць расійскі наратыў наконт ваеннай агрэсіі Расіі супраць Украіны.
Магчыма, праводзіцца мэтанакіраваная статэгія па абмежаванні аўдыторыі рэсурсаў, што застаюцца недзяржаўнымі – незалежна ад іх рэдакцыйнай палітыкі.
Як узнік Музей гісторыі Магілёва і чаму ў такім «музейным» горадзе, як Гродна, няма паўнавартаснага музея горада? Як наогул з’яўляюцца музеі гарадоў і дзе яны ёсць у Беларусі? І якімі яны павінны былі б быць? Праблемы і перспектывы гарадскіх музеяў у Беларусі ў падкасце «Усход-Захад» абмяркоўваюць краязнаўцы Аляксей Шота з Гродна і Аляксей Бацюкоў з Магілёва. Другі выпуск серыі размоваў можна паглядзець тут, а ніжэй – кароткі пераказ падкаста.
Музей горада: для чаго ён патрэбны
Музей горада — гэта не проста яшчэ адзін музей у спісе ўстаноў. Яго задача — зафіксаваць і прадставіць унікальную гісторыю і ідэнтычнасць пэўнага месца. Краязнаўцы адзначаюць, што ідэя такіх музеяў у Беларусі пачала развівацца толькі ў 1990-х гадах. У гэты час гарады і райцэнтры ўсвядомілі патрэбу паказаць сваю аўтэнтычнасць і «музеефікаваць» мясцовую гісторыю.
Аднак галоўнай праблемай заўсёды было фінансаванне: хто будзе ўтрымліваць музей, на чый баланс ён патрапіць. Музей — справа нятанная і хтосьці мусіць за яго плаціць.
Аляксей Бацюкоў: У 90-х аказалася, што ў нас шмат розных краязнаўчых музеяў, розных музеяў з манекенамі, або прыродазнаўчых, з пудзіламі мядзведзяў і іншых жывёл. У нас шмат музеяў мемарыяльных. Усякіх музейных пакояў шмат у школах. Усяго шмат, музейных матэрыялаў шмат, а вось уласна гісторыі нацыянальнай, гісторыі беларускага народа вобмаль. Гэта была тады вельмі балючая тэма.
Вось як паўставаў музей горада на прыкладзе Магілёва. Спачатку было толькі рашэнне стварыць музей — у 1990 годзе ён паўстаў на паперы. Толькі праз пару гадоў з’явіўся першы супрацоўнік, потым дадаліся іншыя. З часам выдзелілі гістарычны будынак, стварылі фондасховішча, перадавалі археалагічныя знаходкі. Але такі шлях, калі горад сам бярэ на сябе фінансаванне новага ўласнага музея, у Беларусі пакуль што — рэдкасць.
Будынкі, калекцыі і канцэпцыі — чым мусіць вылучацца музей горада?
На думку абодвух вядучых падкаста, гарадскі музей павінен быць менавіта на балансе горада — інакш яго ўтрыманне нават цяжка ўявіць. Але такіх выпадкаў вельмі мала: нават не ва ўсіх абласных цэнтрах у Беларусі ёсць музеі горада: у Віцебску і Гродне іх дагэтуль няма. Часта функцыю такога музея выконвае раённы краязнаўчы музей або нейкі філіял. Але музей уласна горада — гэта ўсё ж іншае.
Але ў чым канцэпцыя: што павінна быць у музеі горада, чым ён адрозніваецца ад звычайнага гісторыка-археалагічнага музея? Тут важна, каб экспазіцыя была скіравана менавіта на гарадскую гісторыю, каб яна расказвала пра жыццё і развіццё пэўнай супольнасці, а не толькі пра археалогію, прыроду ці асобныя падзеі.
Музей заўсёды пачынаецца з калекцыі — але не менш важна, як яе падаюць. У Брэсце, напрыклад, музей размешчаны ў каларытным былым будынку польскай адміністрацыі, у былым урадавым квартале, у Гомелі асновай стаў паляўнічы домік, у Магілёве — гістарычная ратуша, цэнтр колішняга самакіравання горада.
Але часам музеі становяцца проста наборам экспанатаў, а не цэнтрам асэнсавання гарадской гісторыі. У Беларусі часта сустракаецца практыка «напампоўвання» музея рознымі філіяламі, каб скараціць адміністрацыйныя выдаткі. Так, у Мінску ў склад музея горада ўваходзяць шэраг філіялаў, многія з якіх мала звязаныя непасрэдна з гісторыяй горада.
Як з музеяў кралі шахматы і… танкі
Галоўнае адрозненне, якое заўважаюць аўтары падкаста паміж беларускімі і заходнееўрапейскімі музеямі, — гэта камунікацыя і ўцягненне наведвальнікаў. У Беларусі музей — часта закрытая прастора, дзе наведвальнікі проста глядзяць на экспанаты, а работнікі мусяць сачыць за бяспекай. У заходніх краінах больш распаўсюджана канцэпцыя адкрытага музея, дзе чалавек самастойна выбудоўвае маршрут і ўступае ў дыялог з экспазіцыяй.
Хаця, трэба прызнаць, зараз у Беларусі музейшчыкі стараюцца па магчымасці, хаця б час ад часу, ствараць для наведнікаў інтэрактыў.
Справядліва і тое, што адсутнасць кантролю можа прывесці да праблем. І ў Гродне, і ў Магілёве былі выпадкі крадзяжоў з музеяў. Напрыклад, у Гродне з гісторыка-археалагічнага музея ў 2004 годзе скралі адзін з сімвалаў калекцыі — шахматную фігуру, знойдзеную на раскопках замка ў 1930-я. Вярнуць яе ўдалося толькі праз чатыры гады, калі злодзей спрабаваў яе прадаць.
Шахматная ладдзя, знойдзеная ў час раскопак у Гродне ў 1930-х. Фота: harodnia.com
У музеі гісторыі Магілёва быў цікавейшы выпадак — з мемарыяльнага комплексу «Буйніцкае поле» спрабавалі скрасці нямецкі танк.
Аляксей Бацюкоў: Чалавек сказаў, што ён вязе танк на здымкі на «Беларусьфільм». Падцягнуў цягач і звёз яго. А супрацоўнік музея гісторыі Магілёва, які ў гэты час працаваў на Буйнічах, яшчэ дапамагаў яму, бо паверыў, што сапраўды забіраюць для кіно. Мужчына адвёз танк кіламетраў на 50 у нейкую вёску і схаваў. Яго потым знайшлі, канешне.
Нямецкі танк PanzerBefehlswagen III Ausf E1, скрадзены з Буйніцкага поляТаму баланс паміж адкрытасцю і бяспекай — асобная задача для кожнага музея.
Як павінны выглядаць і функцыянаваць сучасныя музеі горада
Музей — гэта не статычная «скарбонка», упэўненыя вядучыя падкаста. Гэта жывы працэс, які патрабуе добрых спецыялістаў і сталай навуковай работы. Сёння актуальная тэндэнцыя — не проста расказваць пра вялікія падзеі, дасягненні ці «лічбы», а паказваць гісторыю праз лёсы канкрэтных людзей, праз гісторыі штодзённасці, больш гуманістычным спосабам.
Важна, каб экспазіцыю ствараў прафесійны экспазіцыйны мастак, а не проста работнікі музея. Менавіта ад таленту і падыходу спецыялістаў залежыць, ці будзе музей «жывым» і цікавым для наведвальнікаў.
Кадравы і фінансавы дэфіцыт
Кадравае і фінансавае забеспячэнне — адна з галоўных праблем беларускай музейнай справы. У большасці выпадкаў музеі фінансуюцца «па астаткавым прынцыпе», а грошы трапляюць у канцы года, калі трэба «асвоіць бюджэт». Гэта не дае магчымасці планаваць развіццё і падтрымліваць належны ўзровень працы.
«Горад-музей» як канцэпцыя: ілюзія ці рэальная перспектыва?
Гродна часта называюць «горад-музей», але ў рэчаіснасці гэта пакуль што толькі слоган. Яго паўтаралі не раз і ў 1980-х, і ў 2010-х. Ідэю дзесяцігоддзямі абмяркоўвалі на розных форумах, але яна дагэтуль не мае матэрыяльнага ўвасаблення. Падобным чынам абвяшчалі горадам-музеем Мсціслаў на Магілёўшчыне. Але і там далей слоганаў справа не пайшла.
Каб горад сапраўды стаў «музеем», трэба захоўваць старыя кварталы і дамы, проста перастаць зносіць тое, што захавалася, — але такі падыход пакуль не стаў нармальнай практыкай у беларускіх гарадах. Наадварот, часта старыя дамы і дворыкі знішчаюцца, а на іх месцы з’яўляюцца новыя «пад капірку» будынкі.
Аляксей Шота: У Гродне ёсць цэлыя раёны, якія можна было б музеефікаваць. Той жа самы знакаміты гродзенскі Новы свет, які можна было б зрабіць музеем па прынцыпе скансэна. Але звычайна ўсе размовы пра гэта заканчваюцца на тым, што чыноўнікі кажуць, што драўляная архітэктура гэта халупы і гэта стар’ё. Хаця прыклады рэстаўрацыі вельмі старых драўляных будынкаў ёсць і ў Гродне. Самы стары драўляны будынак Беларусі – лямус былога Брыгіцкага манастыра — падымалі на дамкраты, там вельмі сур’ёзная праца была па захаванні. Але гэта было тады, калі маглі ездзіць польскія спецыялісты і рабіць усё за грошы польскага міністэрства культуры і спадчыны. Зараз, думаю, было б ужо не правярнуць такую гісторыю.
Нават рэстаўрацыя гістарычных будынкаў у Беларусі часта звязана з заменай арыгінала на копію. Так здарылася, напрыклад, у савецкія часы з домам Элізы Ажэшкі ў Гродне, так адбываецца і зараз са старымі камяніцамі ў горадзе.
Якім павінен быць музей горада і дзе яго бракуе
Па меркаванні аўтараў падкаста, музеі горада павінны быць у кожным абласным цэнтры, у тым ліку ў Гродне і Віцебску, дзе пакуль што такіх устаноў няма. А таксама ў буйных раённых цэнтрах. Але для гэтага патрэбныя не толькі сродкі, але і разуменне: музей — гэта цэнтр вывучэння, захавання і асэнсавання гарадской гісторыі, месца дыялогу і стварэння супольнай памяці.
У якасці цікавага прыкладу новай формы музея Аляксей Бацюкоў прапаваў ідэю «музея на колах» — пераабсталяванага цягніка, які ездзіў бы па маршруце і адначасова служыў бы месцам захавання і перадачы памяці пра лакальную гісторыю. Такі цягнік хадзіў з Асіповічаў у адну з бліжэйшых вёсак, але гэты маршрут ужо скасавалі.
Суд Ленінскага раёна горада Магілёва ў чарговы раз унес у спіс “экстрэмісцкіх матэрыялаў” сайт нашага выдання і некалькі сацыяльных сетак. Праўда, пераблытаўшы рэсурс з іншым выданнем, але гэта не павінна здзіўляць – беларускія сілавікі ўжо даўно блытаюць mogilev.media з 6tv.by. Гэтым разам, як паведамляе БАЖ, у рэспубліканскі “Спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў” трапілі:
Раней наша выданне ўжо двойчы абвяшчалася “экстрэмісцкім”. Той жа самы суд Ленінскага раёна даваў такое званне нашаму сайту і соцсеткам 22 снежня 2023 года. тады ў “Спіс” трапілі сайты mogilev.media i mogilev.news, а таксама:
Напачатку ліпеня ў мемарыяльным комплексе «Буйніцкае поле» адбылося адкрыццё «Музея Славы Магілёўшчыны». Музей амаль цалкам прысвечаны толькі нямецка-савецкай вайне.
Калі зазірнуць на сайт музея (на якім нават няма беларускай версіі), то згодна схеме маршруту па экспазіцыі, слава Магілёўшчыны ўмяшчаецца толькі на невялікім адрэзку часу – ад канца 1930-х гадоў да пасляваенных працоўных будняў. Ёсць адна зала, прысвечаная жыхарам вобласці, якія ўдзельнічалі ў ганебнай і бясслаўнай для Савецкага Саюза вайне ў Афганістане, і на гэтым усё.
“Ці ёсць у музеі ўнікальныя экспанаты? Мяркуючы па інфармацыі дзярж-СМІ, то іх амаль няма. У двухпавярховым музеі – бутафорскія скульптуры (чырвонаармейцы, мірныя жыхары, ворагі), здымкі ўдзельнікаў вайны, супрацьтанкавая міна, курыльная люлька пісьменніка Канстанціна Сіманава…”, – піша тэлеграм-канал арганізацыі “Беларускі інстытут публічнай гісторыі”. Паводле яго, экспазіцыя носіць прапагандысцкі характар. Напрыклад, у першых дзвюх залах з назвай «Магілёў даваенны» – фігуры курсантаў школы НКУС.
У новым музеі абсалютна няма згадкі пра іншыя імгенні вайсковай славы, што здараліся на землях Магілёўшчыны ці з удзелам магілёўскіх ваяроў. Няма нічога пра славутага военачальніка, графа “на Шклове Мышы і Быхаве” Яна Караля Хадкевіча, які здабыў неверагодную перамогу над шведамі пад Кірхгольмам. Няма нічога пра Магілёўскае паўстанне 1661 года, калі жыхары горада знішчылі цэлы гарнізон маскоўскіх акупантаў. Няма інфармацыі пра спаленне Магілёва і іншых навакольных гарадоў расійскім царом Пятром І і іх наступную адбудову. Таксама не адлюстроўваюцца падзеі вайны 1812 года на тэрыторыі вобласці і абласнога цэнтра. Нічога не распавядаецца пра Першую Сусветную вайну, напрыканцы якой мяжа паміж краінамі – Германіяй і Савецкай Расіяй – прайшла па Дняпры праз цяперашні Магілёў.
