Tag: политзаключенный

У магілёўскай калоніі загінуў палітзняволены Андрэй Паднябенны

Навіна ад

Асуджаны да 16 гадоў турмы, палітзняволены Андрэй Паднябенны загінуў у калоніі №15 у Магілёве. Пра гэта паведаміла ў сваіх соцсетках яго маці Валянціна.
«Мои золотые внученьки остались без отца… Радует одно, что более никто не сможет ни физически,ни психологически издеваться над моим сыном… Я верю, что кара Божья настигнет виновного и ни одно преступление не останется безнаказанным…» – напісала Валянціна Паднябенная.

Андрэя Валянцінавіча Паднябеннага, які мае расійскае грамадзянства, але з шасці гадоў жыве ў Беларусі і мае від на жыхарства, у закрытым рэжыме абвінавацілі па шэрагу цяжкіх артыкулаў Крымінальнага кодэкса Беларусі. Суддзя Анатоль Сотнікаў прызначыў Андрэю, які ўтрымліваўся пад вартай сем месяцаў, 15 гадоў калоніі ва ўмовах узмоцненага рэжыму.

У Гомельскім абласным судзе 3 студзеня 2023 г. вынеслі яшчэ адзін прысуд Андрэю. Цяпер яго абвінавацілі яшчэ паводле чатырох артыкулаў Крымінальнага кодэкса. У выніку да 15 гадоў зняволення яму дадалі яшчэ адзін год і восем месяцаў калоніі ва ўмовах узмоцненага рэжыму. Акрамя гэтага, палітвязня аштрафавалі на 1000 базавых велічыняў (37 000 беларускіх рублёў). Справу ў закрытым рэжыме разглядаў суддзя Руслан Царук.

У верасні 2023 г. стала вядома, што з СІЗА-3 Андрэя перавялі ў папраўчую калонію № 15.

Фота: “Вясна”

Холад, катаванні і праца: сведчанні вязня шклоўскай калоніі

Навіна ад

Былы палітзняволены Мікіта Літвіненка распавёў пра стаўленне адміністрацыі шклоўскай калоніі №17 да палітвязняў, смерць зняволеных праз неаказанне ім медыцынскай дапамогі, а таксама пра працу там.

У верасні 2020 года ў Мінску затрымалі Мікіту Літвіненку, якому тады было 21 год, і яго траіх сяброў, піша Праваабарончы цэнтр “Вясна”. У аснову іх абвінавачвання ляглі прызнанні, напісаныя супрацоўнікамі нібыта ад імя мужчын, аб удзеле ў пратэстах 2020 года. Усяго абвінавачванняў было на шэсць артыкулаў Крымінальнага кодэкса. Каб іх падпісалі, затрыманым ламалі пальцы на руках. Потым Мікіту і яго сяброў асудзілі да пазбаўлення волі. 

Смерці вязняў і жорсткасць супрацоўнікаў

Адбываць пакаранне, якое яму прызначылі ў выглядзе чатырох гадоў зняволення, мужчына паехаў у шклоўскую калонію №17, дзе ўжо загінуў палітвязень Вітольд Ашурак. Гэта ўстанова вядомая асаблівай жорсткасцю, а палітвязняў там часта выкарыстоўваюць як прыклад «пакарання».

Літвіненка ўзгадвае, што нават за кароткі час стаў сведкам некалькіх смерцяў: «З майго атрада памерла тры чалавекі проста таму, што ім не аказвалі дапамогу. Зразумела, што людзі былі не здаровага ладу жыцця, але пры жаданні ім можна было дапамагчы. Гэта значыць, памералі ціск, далі пігулак, адпусцілі. І так адбывалася некалькі разоў. Потым чалавек схадзіў у лазню, памыўся, мабыць, ціск падняўся. Прыйшоў у медчастку, сказаў, што яму дрэнна, яго адправілі ў атрад, дзе ён памёр».

Ён сцвярджае, што збіцці адбываліся ў «сляпых зонах» калоніі: у калідорах без камер і ў карцары. «Стаўленне адміністрацыі бязлітаснае, ніякага жалю няма. Ёсць толькі пагарда, злосць, пыхлівасць і разуменне таго, што яны могуць рабіць з намі, што захочуць. Збіццё часцей адбываецца ў карцары, асабліва калі там яшчэ не было відэакамер, яшчэ ў пакоях для ператрусу, там, дзе камер няма, ну і ў калідорах, у “сляпых зонах”, дзе яны могуць дубінкамі біць» – кажа былы палітвязень

Зняволеныя, асабліва палітычныя, сутыкаюцца з пастаяннымі пагрозамі і маральным ціскам. Па словах Мікіты, яго рэгулярна прымушалі стаяць у нязручных позах па некалькі гадзін. Ён прызнаецца, што ўдары ад супрацоўнікаў былі звычайнай справай.

Адміністрацыя калоніі выкарыстоўвала любыя дробязі як нагоду для пакарання. Пастаянныя ператрусы, рапарты і пазбаўленне спатканняў сталі часткай штодзённасці палітвязняў.

Жыццё ў ізалятары: холад і знясіленне

Літвіненка правёў восем месяцаў у ізалятары і ПКТ. Ён узгадвае холад і антысанітарыю: «І ў ШІЗА, і ў ПКТ круглы год адчыненае акно, гэта значыць, там пастаянна халодныя скразнякі. Ацяпленне не працуе, а калі працуе, то рэгулюецца супрацоўнікамі і ледзь-ледзь цёплае. У ШІЗА пастаянныя “расцяжкі”. За ўвесь час знаходжання ў Шклове я не памятаю дня, калі ў ШІЗА не знаходзіўся б палітвязень. Я нават не ведаю, як апісаць, як там холадна ў міжсезонне. Гэты холад перарастае ў фізічны боль. У гэты час вельмі вільготна, па сценах цячэ. Немагчыма нават заснуць, бо калоцішся».

Акно ў камерах было заўсёды адчынена, ацяпленне не працавала. Сцены пакрывала вільгаць, таму вязні часта не маглі спаць. Як распавядае Літвіненка, начальнік забараніў нават споднюю бялізну, хоць закон дазваляе яе ў зімовы перыяд.

Штрафны ізалятар меў мінімальныя ўмовы: кавалак мыла, шчотку і тэпцікі. У ПКТ дазвалялі кнігі і пісьмовыя прылады, але гэта не палягчала цяжкасці. Пастаянныя «расцяжкі» і абмежаванні выкарыстоўваліся як сродак псіхалагічнага ціску.

Паводле Літвіненкі, адміністрацыя свядома пазбаўляла палітвязняў медыцынскай дапамогі. Са словаў мужчыны, на працу зняволеным даводзіцца хадзіць нават падчас хваробы. Звычайна могуць проста даць таблеткі, “калі пашанцуе – на дзень бальнічны”. 

“Стаматолаг у калоніі ёсць, і нават стаматалагічнае абсталяванне, гэта значыць могуць паставіць часовую пломбу, напрыклад. Але да яго проста не патрапіць, бо вельмі вялікія чэргі. Каб да яго запісацца, трэба прабіваць дарогу, а гэта значыць – прыцягваць да сябе ўвагу. А калі гэта палітвязень, то гэта не вельмі добра. Таму што прыцягненне ўвагі да сябе – прамая дарога ў карцар” – кажа ён.

Цяжкая праца і новы прысуд

Палітвязняў прымушалі працаваць: разбіраць метал, паліць тэлефонныя кабелі, калоць дровы. Пры гэтым аховы працы не існавала. “На працы там я спачатку збіваў паддоны, а потым чысціў алюмініевыя кольцы. Зразумела, што ад такой працы была вельмі моцная стомленасць. Пастаянны бруд, смаркаешся чорным, бо там проста няма чым дыхаць, няма працоўнага адзення, няма дзе памыцца, няма дзе праць рэчы” – узгадвае Літвіненка.

У лістападзе 2023 года Мікіту асудзілі яшчэ на год па арт. 411 за «непадпарадкаванне адміністрацыі». Падчас этапавання ў ПК-9 у Горках ён адчуў розніцу: рэжым быў мякчэйшы, але праца заставалася цяжкай і знясільваючай.

10 сакавіка 2025 года мужчына выйшаў пад прэвентыўны нагляд. Ён абавязаны быў адзначацца ў міліцыі і працаваць. «А 22:01 мне ўжо званіла ў дзверы міліцыя і правярала, ці дома я» – кажа ён.

Адразу пасля вызвалення Мікіта Літвіненка пакінуў Беларусь. Сёння ён у бяспецы і працягвае распавядаць пра катаванні і жорсткасць беларускіх турмаў.

Фотаздымак: Праваабарончы цэнтр “Вясна”

У бабруйскую калонію памясцілі палітзняволенага святара з Віцебшчыны

Навіна ад

Былы пробашч каталіцкай парафіі ў Шуміліне Віцебскай вобласці Анджэй Юхневіч апынуўся ў той жа бабруйскай калоніі, дзе і другі палітзняволены каталіцкі ксёндз Генрых Акалатовіч.

Пра памяшчэнне ксяндза Юхневіча ў бабаруйскую калонію №2 нядаўна даведаліся вернікі, піша “Katolik.life. Неафіцыйнае”.

Пасля ўступлення прысуду ў сілу святар перажыў доўгі і цяжкі працэс этапавання ў калонію: з СІЗА Віцебска праз СІЗА Гомеля. Зараз пісаць лісты айцу Анджэю (лепш – на рускай мове) можна па адрасе: Юхневичу Анджею Марьяновичу ИК №2, 213800, г. Бобруйск, ул. Сикорского, 1.

Дарэчы, у той жа бабруйскай калоніі знаходзіцца палітзняволены ксёндз Генрых Акалатовіч, асуджаны на 11 гадоў зняволення, за нібыта “здраду дзяржаве”.

Як піша Праваабарончы цэнтр “Вясна”, святара Анджэя Юхневіча затрымалі 8 траўня 2024 году. 24 чэрвеня стала вядома, што ён не выйшаў на волю з віцебскага ІЧУ пасля адбытых 45 сутак арышту. Ён быў чатыры разы адміністрацыйна арыштаваны, у тым ліку паводле за нібыта правядзенне “несанкцыянаванага пікету” — размяшчэнне ўкраінскага сцяга ў акаўнце сацыяльнай сеткі. З перадач яму дазволілі толькі лекавыя сродкі.

30 красавіка ў Шуміліне айцу Анджэю быў вынесены прысуд. Вернікі даведаліся, што святар асуджаны да 13 гадоў зняволення, пры тым, што абвінавачванне настойвала на тэрміне ў 15 гадоў. Працэс вяла старшыня суда Шумілінскага раёна Іна Грабоўская.

Святар цалкам адмаўляў абвінавачванні і спрабаваў даказаць сваю невінаватасць. Наколькі вядома, абвінавачванне будавалася на паказаннях адной або некалькіх “ахвяр” — не выключана, што яны давалі іх пад ціскам. Па тых звестках, якія дайшлі да вернікаў, у справе святара гаворка ідзе пра падзеі прыкладна 10-гадовай даўніны. Сам святар у судзе трымаўся ў добрым стане духу. Пры гэтым у дыяцэзіі, як сцвярджаецца, ніколі ні ад каго не атрымлівалі скаргаў на айца Анджэя. 

29 ліпеня Віцебскі абласны суд пакінуў без зменаў прысуд Анджэю Юхневічу. Скарга святара, як і яго довады аб невінаватасці, былі адхіленыя. Справа разглядалася ў закрытым рэжыме, як і раней у Шуміліне.

Фотаздымак Katolik.life

Сапраўдны круглянскі герой – Аляксандр Калін

Навіна ад

«Ён казаў, што золата з сабой не забярэш, лепей зрабіць нешта для іншых». Дачка бізнэсоўца-палітвязня Аляксандра Каліна распавяла “Нашай ніве”, як разам з братам чакае яго з калоніі.

Аляксандр Калін – адзін з самых вядомых прадпрымальнікаў Круглянскага раёна. Яго сетка з трох крам з прадуктамі, адзеннем і абуткам забяспечвала працай каля 50 чалавек. Ён своечасова плаціў заробкі, дапамагаў школам, ветэранам і дзецям. Але пасля 2020 года, калі Калін адкрыта падтрымаў пратэсты, жыццё яго і сям’і рэзка змянілася.

Ад поспеху да калоніі

У лютым 2023 года бізнэсоўца затрымалі. У лістападзе яго асудзілі на шэсць з паловай гадоў калоніі, абвінаваціўшы адразу па двух артыкулах: «удзел у пратэстах» і «нясплата падаткаў». Зараз Калін адбывае пакаранне ў івацэвіцкай калоніі “Воўчыя норы”.

Дачка прадпрымальніка, 26-гадовая Настасся, распавядае, што ціск пачаўся яшчэ задоўга да суда. «За паўгода да затрымання супрацоўнікі ДФР прыходзілі амаль кожны дзень. У дзень арышту бацька ўжо ведаў, што гэта адбудзецца» – кажа яна.

Сілавікі абвясцілі, што за дзесяць гадоў працы Калін нібыта не даплаціў 3,5 млн рублёў падаткаў. Але ў невялікім горадзе з насельніцтвам у 7 тысяч чалавек гэтая сума выглядае нерэальнай. Паводле дачкі, следчыя ўлічылі нават тавар, які яшчэ ляжаў на складах.

Ціск і абразы

Сітуацыя абвастрылася пасля таго, як у 2020 годзе Калін далучыўся да вулічных акцый. На адным з мітынгаў кіраўнік райвыканкама публічна крычаў у бок прадпрымальнікаў «ганьба» і нават называў іх «фашыстамі». Калін звяртаўся ў пракуратуру з заявай, але справа так і не зрушылася.

Першы яго арышт адбыўся ў Мінску на акцыі ў дзень нараджэння Лукашэнкі. Тады мужчыну адпусцілі праз тры дні, але дачка памятае яго словы пасля Марша студэнтаў: «Уяўляеш, яны не на лінейцы, а на пратэстах» – і слёзы за стырном.

«Золата з сабой не забярэш»

У тым жа годзе Калін разам з іншымі прадпрымальнікамі вярнуў уладам усе граматы і падзякі. Ён заўсёды падкрэсліваў: галоўнае – рабіць нешта для людзей. «Ён дапамагаў усім: дзецям, ветэранам. Тавары часта аддаваў у доўг тым, хто не меў грошай» – успамінае Настасся.

Ён быў чалавекам дабрачыннасці і прынцыпаў. Калі дачка папрасіла залаты ланцужок на выпускны, ён адказаў: «Золата з сабой не забярэш. Лепш зрабіць нешта для іншых».

Разам з мясцовым тэлеканалам 6TV Bielarus прадпрымальнік паказваў занядбанасць сельскай гаспадаркі: паказваў сапсаванае сена, закінутыя палі з ільном і грэчкай.

Рэпрэсіі супраць сям’і

Пад ціск трапіла і сям’я. У 2023 годзе Настассю і яе 31-гадовага брата з праблемамі зроку затрымлівалі разам з бацькам. Ім прысудзілі па 15 сутак за скрыншот, які сам Калін даслаў дачцэ.

«Ён убачыў у TikTok плётку пра смерць Сяргея Ціханоўскага і даслаў мне, пытаючыся, ці гэта праўда. Я адказала, што не ведаю. Але суд палічыў, што гэта распаўсюджванне «экстрэмісцкіх матэрыялаў» – кажа дзяўчына.

У ізалятары іх дапытвалі супрацоўнікі КДБ, цікавіліся фотаздымкамі з пратэстаў і магчымай арганізацыяй аўтапрабегаў у Круглым. Гэтыя здымкі пазней выкарысталі і супраць самога Аляксандра. Да яго абвінавачання дадалі артыкул аб «грубым парушэнні грамадскага парадку».

Пасля вызвалення Настасся і брат былі вымушаныя з’ехаць спачатку ў Грузію, а пазней у Польшчу.

Жыццё ў выгнанні і чаканне

Зараз Настасся працуе ў «Бядронцы». Першыя месяцы яны жылі ў хостэле, цяпер здымаюць кватэру. Дзяўчына прызнаецца, што бытавыя цяжкасці вялікія: «Мы пачыналі з чыстага ліста: новая краіна, моўны бар’ер, стрэсы. Але галоўнае – падтрымліваць тату. Мы рэгулярна пішамся з ім, хоць пра палітыку ніколі не гаворым».

Настасся здымае ролікі ў TikTok, дзе распавядае пра бацьку, яго справу і прадпрымальніцкую дзейнасць. Сам ён пра гэта пакуль не ведае.

У Круглянскім раёне крамы сям’і працягвае весці маці, але фінансавае становішча цяжкае, і, паводле дачкі, яны могуць хутка закрыцца.

«Для мяне бацька самы добры чалавек у свеце. Ён ніколі не сварыўся, заўсёды дапамагаў іншым. Мы з братам чакаем яго кожны дзень і верым, што хутка зможам абняць» – кажа Настасся.

Скрыншот з відэа: 6TV Bielarus

Магілёўская калонія №15 вачыма палітвязня

Навіна ад

24-гадовы Даніла Чуль, былы палітвязень з Берасця, пяць месяцаў таму выйшаў на волю пасля чатырох гадоў зняволення. Амаль палову гэтага часу ён правёў у магілёўскай калоніі №15.

Зараз Даніла адаптуецца да жыцця ў Варшаве, але турэмны досвед працягвае моцна ўплываць на яго псіхалагічны і фізічны стан, піша Праваабарончы цэнтр “Вясна”. 

Ад прысуду да ізаляцыі: як усё пачалося

Затрыманы ў сакавіку 2021 года ў Берасці і затым асуджаны па справе «Рэвалюцыйнага дзеяння», а таксама за ўдзел у пратэстах 2017-2018 гадоў супраць “дармаедскага” дэкрэта і будаўніцтва акумулятарнага завода, Даніла трапіў у сістэму, дзе палітычная неслухмянасць караецца паводле асаблівых правілаў.

Паводле яго, на другі дзень, як ён прыехаў у калонію, яго адправілі ў ШІЗА. Прычына – тапкі. Даніла не ведаў, што нельга заходзіць у іх да начальніка каранціну. Рапарт напісаў зэк. “Мне сказалі: калі ўбачым пра цябе інтэрв’ю, “раскруцім” на артыкул 410 КК (арганізацыя бунту)» – успамінае ён.

“Жоўтая бірка”: як дзейнічае сістэма прыніжэння

Палітвязні трапляюць у спіс «экстрэмістаў». Гэта значыць, знаходзяцца на дзясятым прафілактычным уліку і ў калоніі пазначаюцца «жоўтай біркай». Гэта своеасаблівы знак асуджанага, які падвяргаецца пастаяннаму кантролю і дыскрымінацыі.

Форма не тая, прычоска не такая, трошкі няголены – рапарт. Купіў боты ў турэмнай краме, і хоць усё ўзгоднена з адміністрацыяй, але ўсё адно пытаюцца. Усім можна, а табе нельга, распавядае Даніла.

З «жоўтай біркай» забаронена: чытаць асабістую літаратуру, наведваць клубы, глядзець фільмы, вучыцца, працаваць у начных зменах. Таксама, асуджаным даступныя толькі дзве базавыя велічыні на краму, што хапае хіба на тварог, каву і згушчонку.

«Ты можаш быць “лепшым экстрэмістам”, але ўсё роўна атрымаеш толькі дзве базавыя. Гэта абмежаванне не за паводзіны, а за статус» – тлумачыць ён.

Забароненыя кнігі і страх новага тэрміну

Абыходжанне з літаратурай – асобная тэма. У пэўны момант адміністрацыя пачала масава канфіскоўваць кнігі. Частка адпраўлялася ў бібліятэку, але многія  спальваліся.

“Быў час, калі ва ўсіх канфіскоўвалі вялікую колькасць непажаданых кніг: праграмаванне, падручнікі, мовы, псіхалогія і псіхіятрыя. Можна было адправіць іх да сябе на склад, на свае рэчы, ці аддаць у бібліятэку. Нам казалі, што яны пойдуць ў фонд магілёўскай бібліятэкі. Але некаторыя кнігі, напрыклад аўтара Сапольскага, спальвалі ў кацельні. Таму што ў такіх кнігах усё вельмі добра распісваецца, праз што ты пачынаеш думаць – і крытычна думаць. У мяне быў размоўнік па польскай мове, а за месяц да гэтага нам сказалі, што калі ў кагосьці нешта ўбачаць, акрамя ангельскай, то выпішуць арт. 411 КК” – распавядае Чуль.

Медыцынская дапамога: толькі праз боль або бандэроль

Здароўе падчас зняволення таксама пагаршалася, і не толькі праз стрэс. Атрымаць лячэнне можна, але толькі цаной доўгага чакання і змагання з бюракратыяй.

Паводле былога палітвязня, каб вылечыць зуб, трэба даслаць фотапломбы, чакаць медбандэроль. Зуб ужо развальваецца, пакуль усё гэта пройдзе. “Мне вырвалі адзін, бо быў пульпіт. Гэта было хутка. Але два іншыя разваліліся» – расказвае былы палітвязень.

Звычайныя лекі – для абязбольваня і тыя, што шкодзяць печані – ёсць. Але патрэбныя вітаміны, антыбіётыкі, вочныя сродкі – толькі ад родных.

На волі без цэнзуры, але з наступствамі

У дзень вызвалення яго суправаджалі да самага шлагбаума. Усё было пад кантролем, каб не вынес інфармацыі, каб ніхто не зняў сустрэчу. Аднак першы дзень на волі ён успамінае з усмешкай: чатыры гадзіны тэлефанавання і адказаў усім, хто чакаў.

Цяпер ён у Польшчы, праходзіць курсы, рыхтуецца да сацыялізацыі. Але след, які пакінула «пенітэнцыярка», застаецца: рэзкія рэакцыі, перанапружанне, страх, зніжэнне зроку.

Паводле Данілы, чалавек пачынае глядзець на ўсё негатыўна, нават калі няма пагрозы. Але ён упэўнены, што хутка адаптуецца, верне сабе кантакт з жыццём. “І хацеў бы сказаць тым, хто выйшаў з турмаў і хоча сацыялізавацца, што не варта баяцца і перажываць з гэтай нагоды, гэта можа праходзіць даволі лёгка», падсумоўвае Даніла Чуль.

Фотаздымак: Праваабарончы цэнтр “Вясна”

Праваабаронцы прызналі палітзняволеным магілёўца Віталя Чавусава

Навіна ад

Сёння праваабарончая супольнасць Беларусі прызнала палітзняволенымі яшчэ 20 чалавек. Сярод іх магілёвец Віталь Чавусаў.

Акрамя таго, што Віталь прадпрымальнік і дырэктар рэкламнай фірмы, ён таксама лідэр дударскага гурту «Ліндэрс». Пра гэта паведамляе Радые Свабода.

Нагадаем, што магілёвец быў асуджаны да 4 гадоў зняволеньня па справе «Беларускага Гаюна» напрыканцы траўня 2025 года. Падрабязнасці справы пакуль невядомыя. Ён знаходзіцца ў магілёўскай турме №4.

Праваабаронцы ў сваёй заяве аб прызнанні 20 чалавек палітвязнямі патрабуюць ад лукашэнкаўскай улады неадкладна вызваліць іх і ўсіх астатніх палітзняволеных і спыніць палітычныя рэпрэсіі.

Фотаздымак: сацыяльныя сеткі Віталя Чавусава

Гісторыя магілёўца Яўгена Бойкі – ад фалькларыста да палітвязня

Навіна ад

У сярэдзіне чэрвеня стала вядома аб асуджэнні за салідарнасць з палітвязнямі магілёўца Яўгена Бойкі. Сябры палітзняволенага ўпэўнены – яго руплівасць на карысць беларушчыны перажыве ўсё выпрабаванні, якія яму нясе лёс.

37-гадовы магілёвец Яўген Бойка — чалавек рэдкай шматграннасці, піша “Наша ніва”. Ён быў актывістам, збіральнікам фальклору, грамадскім дзеячам, бацькам двух сыноў і ініцыятарам беларусізацыі ў дзіцячых садках. Але ў верасні 2024 года яго затрымалі, а ў чэрвені 2025-га прысудзілі да пяці гадоў узмоцненага рэжыму – за дапамогу палітвязням. Блізкія кажуць: яго караюць за шматгадовую прысутнасць у актыўным беларускім грамадстве.

Яўген нарадзіўся ў Магілёве, вучыўся на гісторыка ў МДУ, захапіўся этнаграфіяй, ездзіў у экспедыцыі, супрацоўнічаў са Студэнцкім этнаграфічным таварыствам. У архіве яго аўдыёзапісаў – сведчанні больш як 100 чалавек з розных рэгіёнаў Беларусі: былыя сяляне, ліквідатары ЧАЭС, людзі, якія захоўвалі традыцыі і мову.

Яго выключылі з універсітэта пасля спробы абараніць аднакурсніцу падчас візіту КДБ. Ён удзельнічаў у вулічных акцыях, распаўсюджваў незалежныя выданні, чытаў лекцыі для моладзі, падтрымліваў ініцыятыву «Мова нанова» і вёў праект GarnySvit, дзе запісваў біяграфіі старых людзей для іх нашчадкаў. Яго ініцыятыва «Вялікая місія маленькай Ядзвігі» мела на мэце пашырыць ужыванне беларускай мовы ў садках.

Праз расчараванне ў палітыцы Яўген скіраваўся ў іншы бок: працаваў у ІТ, спрабаваў адкрыць краму ў вёсцы, пераехаў у Гомель, дзе жыў з сям’ёй. Але пасля 2020 года, калі беларуская адукацыя зноў апынулася пад ціскам, ён зноў вярнуўся да культурніцкіх праектаў і ўдзелу ў грамадскіх ініцыятывах.

У верасні 2024-га Яўгена затрымалі. Па інфармацыі «Белпола», за ім лічыцца дзевяць адміністрацыйных спраў. Яго звязалі з дапамогай фондам палітвязняў, і хоць удзел у палітыцы ён нібыта спыніў, мінулая біяграфія зрабіла яго мішэнню. 12 чэрвеня 2025 года Мінскі гарадскі суд прызначыў яму найцяжэйшае пакаранне з усіх абвінавачаных у гэтай справе.

«Ён заўжды казаў, што будзе прасвятляць беларусаў нават тады, калі ім гэта будзе не патрэбна», – узгадваюць сябры. Яўген за кратамі, але яны вераць, што яго беларушчына жыве і там – натхняе тых, хто побач.

Нагадаем, што 20 снежня 2024 года на праўладных медыя з’явілася відэа, у якім прапагандысты казалі пра затрыманых людзей па справе супрацы з Фондамі дапамогі. У выніку гэтай аперацыі на лаве падсудных апынуліся тры чалавекі, якіх затрымалі ў жніўні і верасні 2024 года. Справу супраць іх пачалі разглядаць 30 траўня 2025 года ў Менскім гарадскім судзе. 12 чэрвеня былі агучаны прысуды. Яўгену Бойку прысудзілі пяць гадоў калоніі ўзмоцненага рэжыму.

Фота: ПЦ “Вясна”

У палітзняволенага бабруйчаніна з’явіўся сімвалічны “хросны” з Нідэрландаў

Навіна ад

Дэпутат парламента Нідэрландаў Іса Кахраман узяў сімвалічнае шэфства над палітзняволеным жыхаром Бабруйска Дзмітрыем Слукам, які знаходзіцца ў магілёўскай турме №4.

Як паведамляе праваабарончы цэнтр “Вясна”, Іса Кахраман, сябр партыі “Новая грамадская дамова”, упершыню стаў “хросным” беларускага палітвязня. Сваю матывацыю падтрымаць Дзмітрыя Слуку ён пракаментаваў наступным чынам:

“Як сябар парламента, я лічу важным не толькі займацца ўнутранымі справамі, але і падтрымліваць нашых суседзяў. Недапушчальна, каб грамадзянская супольнасць так жорстка ўціскалася з боку ўладаў, як у выпадку Дзмітрыя Слукі. Выступаць супраць такіх парушэнняў правоў чалавека — мой абавязак. Я спадзяюся, што ў будучыні Беларусь стане функцыянуючай дэмакратыяй побач са сваімі заходнімі суседзямі”.

Бабруйчанін Дзмітрый Слук мае 36 гадоў. Ён быў абвінавачаны паводле артыкула 290-1 КК РБ (фінансаванне тэрарыстычнай дзейнасці) за данаты арганізацыі “Кіберпартызаны”, якія выкрываюць злачынствы рэжыма Лукашэнкі. 


палітвязень

Дзмітрый СлукПаводле версіі абвінаваўцы, 20 жніўня 2021 года Дзмітрый Слук перавёў суму, эквівалентную 2 160 долараў у крыптавалюце “Кіберпартызанам”. 

16 сакавіка 2023 года КДБ унёс палітвязня ў так званы спіс тэрарыстаў. 4 ліпеня 2023 года ён быў асуджаны да 8 гадоў і 6 месяцаў пазбаўлення волі ў калоніі агульнага рэжыму, а таксама да штрафу ў памеры каля 3 475 долараў. 24 чэрвеня 2024 года ў Віцебску адбыўся новы суд па змене рэжыму ўтрымання, на якім суддзя Міхаіл Зубеня пастанавіў перавесці палітвязня ў турму.

Фота: Праваабарончы цэнтр “Вясна”

Жыццё палітвязня ў бабруйскай калоніі №2: “завісон паміж сном і явай”

Навіна ад

Міхаіл (імя зменена) з Мінска, былы палітвязень, які адбыў пяць гадоў у бабруйскай калоніі №2 і пакінуў Беларусь. Ён распавёў пра жорсткі рэжым, псіхалагічны ціск і адаптацыю да жыцця на волі, якая працягваецца і пасля вызвалення.

Сваю гісторыю былы палітзняволены распавёў Праваабарончаму цэнтру “Вясна”. Як кажа мянчук, адміністрацыя бабруйскай калоніі стварыла там жорсткі рэжым адмыслова для палітычных. 

Жорсткі рэжым і “бясплатны рэтрыт” у ШІЗА

Па словах Міхаіла, па прыбыцці ў калонію яго адразу ж справакавалі і адправілі ў ШІЗА (штрафны ізалятар). Ён правёў у адзіночнай камеры без вокнаў каля 20 сутак. Там, каб не з’ехаць з глузду, мужчына жангляваў хлебнымі шарыкамі і падкормліваў мышэй. Нягледзячы на ўсе цяжкасці, палітвязень здолеў знайсці станоўчыя моманты ў ізаляцыі, параўнаўшы яе з “бясплатным рэтрытам” або вымушанай медытацыяй, якая дазволіла паглыбіцца ва ўспаміны і перажыць дзіўныя візуальныя вобразы. Агулам Міхаіл правёў у ШІЗА каля 100 сутак.

Пастаянны стрэс і адсутнасць арыштанскага братэрства

Міхаіл падкрэслівае, што ў калоніі ўсе дзеянні адміністрацыі былі бессэнсоўнымі і нелагічнымі. Пастаянныя праверкі, асабліва ў дачыненні да палітвязняў з “жоўтай біркай”, стваралі невыносны дыскамфорт. У калоніі была вельмі распаўсюджаная сістэма закладніцтва і стукацтва, што прыводзіла да атмасферы недаверу і напругі. 

Былы палітвязень параўноўвае сітуацыю ў бабруйскай калоніі са “слоікам з павукамі”, дзе кожны імкнецца “патапіць” іншага. “Многія думаюць, што ў калоніі паміж усімі існуе нейкае арыштанскае братэрства ці нейкая падтрымка. Па факце ў бабруйскай калоніі некаторыя ледзь не ў адкрытую займаюцца суччом, працуюць на апяроў”, — дзеліцца Міхаіл.

Парады экс-палітвязня: “не вылазь у эфір”

Міхаіл раіць іншым зняволеным “не вылазіць у эфір”, гэта значыць, публічна нідзе ні пра што не выказвацца, каб пазбегнуць дадатковых рэпрэсій. “Каб збегчы ад мядзведзя, не трэба быць самым хуткім. Трэба проста быць не самым павольным. Так і ў калоніі. Неабавязкова быць ужо зусім самым незаўважным і ні з кім не кантактаваць. Дастаткова проста не лезці “у эфір”,” — тлумачыць ён.

Пошук сілы ў чытанні і спорце

Нягледзячы на жорсткі рэжым і пастаянны стрэс, Міхаіл знаходзіў суцяшэнне ў чытанні кніг і занятках спортам. У калоніі была вялікая бібліятэка, дзе ён шмат чытаў, а да 2022 года яму дасылалі кнігі ў пасылках. Калі доступ да спартыўнага гарадка быў забаронены, ён займаўся ў лакальным участку, дзе дазваляла прастора. Нават ШІЗА ён успрымаў як “месца сілы”, дзе можна было пабыць аднаму і адпачыць ад іншых. Міхаіл чаргаваў гэтыя заняткі, што дапамагала яму захоўваць псіхічнае здароўе.

Рэжым “гібернацыі” і турэмны мінімалізм

Каб захаваць сябе, Міхаіл выпрацаваў у сабе пэўны “фаталізм” і “завісон паміж сном і явай”. Ён навучыўся прыстасоўвацца да пастаяннай нестабільнасці, калі змяняюцца атрады і людзі вакол, і да таго, што ад цябе амаль нічога не залежыць. “Ты і не спіш, але і не жывеш”, — так апісвае ён гэты стан. 

Галоўны лайфхак – не ствараць звычак, бо ў любы момант усё можа змяніцца. Пасля вызвалення, Міхаіл працягвае захоўваць турэмны мінімалізм у быце: яго напалохала вялікая колькасць прадуктаў у крамах і памеры першай кватэры, якую ён зняў пасля выезду з Беларусі. “Вакол столькі рэчаў, нібы свет з’ехаў з глузду з гэтым спажывальніцтвам. Хочацца захоўваць дзэнаўскую простасць”, — адзначае былы палітвязень.

Адаптацыя да жыцця на волі: “раўнанне з невядомымі”

Працэс адаптацыі да жыцця на волі для Міхаіла працягваецца і зараз. Па яго словах, першы тыдзень пасля вызвалення было нават цяжка зразумець, чаго ён увогуле хоча. Ён адзначае, што свет на волі здаецца “шалёным” з яго спажывальніцтвам, і імкнецца захоўваць “дзэнаўскую прастату” і не “ажывацца рэчамі”. Для Міхаіла вяртанне да вольнага жыцця падобнае на “раўнанне, у якім шмат невядомых пераменных”, і ён паступова спрабуе яго вырашаць.

Фота: komkur.info

У шклоўскай калоніі памёр яшчэ адзін палітзняволены – пасля інсульта яго кінулі ў ШІЗА

Навіна ад

У шклоўскай калоніі №17 памёр яшчэ адзін палітзняволены – Валянцін Штэрмер. “Наша Ніва” са спасылкай на чалавека, які сядзеў разам з Штэрмерам паведамляе, што зняволены быў “вельмі слабы, у калонію ён прыехаў пасля інсульту”. Пры гэтым, палітзняволенага нягледзячы на хваробу, кінулі ў ШІЗА. Дакладны час і абставіны яго смерці пакуль невядомыя.

Валянцін Штэрмер нарадзіўся ў 1964 годзе, піша сайт праваабарончага цэнтра “Вясна”. Ён быў асуджаны да пяці гадоў пазбаўлення волі за тое, што каментаваў агрэсію Расіі супраць Украіны, асуджаючы расійскае ўварванне. Утрымліваўся ў шклоўскай калоніі №17.

Чатыры гады таму, 21 траўня 2021 года ў гэтай жа калоніі пры невысветленых абставінах загінуў Вітольд Ашурак – першы беларускі палітвязень, што стаў ахвярай нечалавечага абыходжання ў зняволенні. У гонар Вітольда Ашурка дэмакратычная беларуская супольнасць адзначае 21 траўня Дзень салідарнасці з беларускімі палітвязнямі. 

Фота: старонка Валянціна Штэрнера ў “Аднакласніках”