Дзень у гісторыі. 11 лютага. Заснаванне Японіі і Ватыкана. Ялцінская канферэнцыя. Нарадзіліся мастак Н. Орда, тэлевядучы Ю. Жыгамонт

Сусветны дзень хворага (World Day of the Sick, з 1993 года). 

Дзень заснаваны 13 мая 1992 года па ініцыятыве Папы Рымскага Іаана Паўла II. Пантыфік мэту Дня вызначыў так: “даць адчуць супрацоўнікам шматлікіх медыцынскіх каталіцкіх арганізацый, вернікам, усёй грамадзянскай супольнасці неабходнасць забеспячэння лепшага догляду хворых і нямоглых, аблягчэння іх пакут”.

Дата была абраная ў сувязі з тым, што менавіта ў гэты дзень у французскім мястэчку Лурд шмат стагоддзяў таму адбылася з’ява Маці Божай. Святая Дзева, Лурдская Маці Божая, якая ацаліла хворых і стала сімвалам выратавальніцы хворых.

Ігнат (народны каляндар). 

«Ігнат Грамніцам рад», «падае руку грамнiцам», радуецца пералому зімы.

660 год да нашай эры. Дзень заснавання японскай дзяржавы.

Ураджэнец вострава Кюсю Дзіму (? – 585 да н. э.), які лічыў сваёй прамаці багіню сонца Аматэрасу, заваёўвае краіну Ямата і займае яе пасад.

Ён прымае тытул Сына Неба і засноўвае імператарскую дынастыю, якая кіруе ў Японіі і дагэтуль. Гэты дзень лічыцца датай заснавання японскай дзяржавы. З 1336 святкуецца як самурайскае свята “Кігэнсэцу” – Дзень заснавання дзяржавы.

Сёння Японія – адзіная ў свеце імперыя, член “Вялікай сямёркі”, вялікая эканамічная дзяржава, што займае 3-4 месцы ў свеце па ВУП, 4-е – па аб’ёму экспарта і 6-е па імпарту, 11-е па колькасці насельніцтва (125 мільёнаў чалавек), з вельмі высокім узроўнем жыцця і з самай высокай сярэдняй працягласцю жыцця (85 гадоў). 

Адзіная краіна ў свеце, супраць якой была выкарыстана ядзерная зброя.

1661 год. У Магілёве адбылося славутае паўстанне гараджан супраць расійскай улады – калі лічыць па новым стылі.

Паводле Магілёўскай хронікі Сурты і Трубніцкіх, у 1661 годзе “месяца лютага 1-га дня на святога Трыфана высеклі ў Магілёве гараджане магілёўцы маскоўскі гарнізон.” 1 лютага – гэта 11 лютага па грыгарыянскім календары. 

У верасні 1654 г. Магілёў перайшоў без боя на бок маскоўскага войска. Гараджане прысягнулі на вернасць цару Аляксею Міхайлавічу, але хутка паміж магістратам і расійскай вайсковай адміністрацыяй узніклі супярэчнасці, якія выліліся ў паўстанне 1661 года.

У звычайны рынкавы дзень царскія вайскоўцы пачалі крыўдзіць і зневажаць гандлярак. Паводле легенды, умоўны заклік «Пара!» тады вымавіў ля ратушы бурмістр Язэп Левановіч, што кіраваў падрыхтоўкай паўстання. На гукі звону збегліся гараджане, неўзабаве ім на дапамогу прыйшлі выпушчаныя з турмы ваеннапалонныя, і за некалькі гадзін напружанага бою была знішчаная практычна ўся маскоўская залога (па розных ацэнках, ад некалькіх соцень да некалькіх тысяч чалавек). Уцяклі толькі некалькі чалавек, якія, дабегшы да Рослава, паведамілі, што «могилевские мещане… изменили… ратных людей в Могилеве всех порубили». Тры ваяводы і некалькі афіцэраў былі захоплены ў палон і адпраўлены ў Варшаву.

1807 год. Нарадзіўся Напалеон Орда. 

Беларускі і пoльскі мастак, кампазітар, піяніст і педагог.

Скончыў Свіслацкую гімназію. За ўдзел у тайным студэнцкім таварыстве быў арыштаваны і выключаны з Віленскага універсітэта. Удзельнік паўстання 1830-1831 гадоў. 

Жыў на эміграцыі ў Францыі. Браў урокі музыкі ў Ф. Шапена. Аўтар твораў для фартэпіяна – рамансаў, паланэзаў, серэнад, мазурак. Працаваў дырэктарам Італьянскай оперы ў Парыжы.

Наведаў шмат мясцін Беларусі, Украіны, Польшчы, Літвы. Замалёўваў пейзажы і будынкі, звязаныя з жыццём вядомых людзей. Даў абяцанне намаляваць усе замкі Беларусі, пакуль яны не разбурыліся.

Яго выявы Мірскага і Нясвіжскага замкаў, былі выкарыстаны дзеля афармлення беларускіх грашовых купюраў (узору 2000 года).

Памёр 26 красавіка 1883 года.

Яго імем названы вуліцы ў Мінску, Брэсце і Гродне, Пінская мастацкая школа. Працуе раённы музейны комплекс Н. Орды ў в. Варацэвічы Іванаўскага раёна, у Іванава пастаўлены адзіны ў Еўропе помнік. Адноўлена сядзіба, у якой нарадзіўся мастак.

1877 год. Нарадзіўся Антон Неканда-Трэпка. 

Беларускі палітычны і грамадска-культурны дзеяч, педагог.

Удзельнік пецярбургскага Беларускага гуртка народнай прасветы, студэнцкага руху. Сустваральнік Беларускай сацыялістычнай грамады. Працаваў у выдавецтве «Загляне сонца і ў наша аконца».

У Мінску працаваў у польскай гімназіі, у наркамасветы БССР, намеснікам дырэктара Мінскага беларускага педагагічнага інстытута, уваходзіў у склад прэзідыума Часовага беларускага нацыянальнага камітэта. У сакавіку 1919 года арыштаваны ВЧК і інтэрніраваны ў Смаленск.

З лета 1920 года жыў у Вільні, выкладчык і дырэктар Віленскай беларускай гімназіі, сузаснавальнік Таварыства беларускай школы, працаваў у Беларускім навуковым таварыстве, Беларускім выдавецкім таварыстве, Беларускім музеі імя І. Луцкевіча. Выдаў падручнікі па фізіцы і матэматыцы для сярэдніх школ.

У кастрычніку 1939 года арыштаваны НКУС, сасланы ў Сібір. У 1942 годзе ўступіў у армію генерала Андэрса. Памёр 12 лютага 1942 года на наступны дзень апасля 65-годдзя па дарозе да месца дыслакацыі вайсковай часці.

Фота: А. Неканда-Трэпка з жонкай Юліяй

1924 год. Памёр урадэнец Полацка Дзміцер Кайгародаў (1846–1924)

Прыродазнавец, падарожнік, аўтар феналагічных карт, заснавальнік рускай феналогіі, аўтар першых радыёперадач па прыродазнаўстве, прафесар. 

Пасля выйсця ў адстаўку з армейскай службы, заняўся навукай. У 1875-1905 гадах узначальваў кафедры лясной тэхналогіі, ляснога інжынернага мастацтва ў Пецярбургскім лясным інстытуце.

Аўтар больш за 300 навуковых і навукова-папулярных работ, дапаможнікаў, падручнікаў, у тым ліку «Кароткі агляд расліннага царства па кліматычных паясах»,  комплекснай праграмы па прыродазнаўстве. Распрацоўшчык экскурсійнага метаду, першых календароў назіранняў для школы, заснавальнік Дня птушак.

Стварыў феналагічную сетку для правядзення біякліматычнага раянавання еўрапейскай часткі Расіі, сярод яго карэспандэнтаў былі і жыхары Беларусі, у тым ліку навучэнцы магілёўскіх школ.

Як папулярызатар прыроды, мноства сваіх артыкулаў, казак прыродазнаўчага зместу рэгулярна размяшчаў у дзясятках часопісаў.

Лічыў прыроду крыніцай музычнай, мастацкай, паэтычнай творчасці, натхнення. Аўтар некалькіх рамансаў.

Імя Кайгародава носіць Феналагічная камісія Рускага Геаграфічнага таварыства, вуліца ў Пецярбургу.

Ягоны ўнучаты пляменнік – А. Кайгарадаў (1881-1951) – беларускі акадэмік, кліматолаг, рэктар БДСГА, сустваральнік гідраметэаралагічнай службы, першы кіраўнік Беларускай навукова-даследчай геафізічнай абсерваторыі.

1929 год. Утварэнне суверэннай дзяржавы Ватыкан. 

Ватыкан стаў суверэнным у выніку Латэранскіх (па назве палаца) пагадненняў паміж Італьянскім каралеўствам  і Апостальскай Сталіцай, паміж прадстаўніком караля Віктара Эмануіла III прэм’ер-міністрам Б. Мусаліні і кардыналам П’етра Гаспары. 

Пагадненнямі скончыўся канфлікт паміж бакамі, які цягнуўся з 1870 года.

Ватыкан – карлікавая дзяржава, самая маленькая ў свеце, размешчана ў заходняй частцы Рыма, на Ватыканскім пагорку(“vaticinia” – “прадказанне”), на плошчы ў 44 гектары. Насельніцтва каля 900 чалавек. 

Гэта – абсалютная тэакратычная манархія на чале з Папай Рымскім. 

Значную частку тэрыторыі займае сабор святога Пятра і аднайменны пляц, якія з’яўляюцца цэнтрам пакланення каталікоў усяго свету, акрамя іх тут яшчэ месцяцца саборы Санта-Марыя-Маджорэ, Латэранскі, Ватыканская абсерваторыя. 

Практычна ўвесь перыметр краіны – каля 3200 метраў – абмежаваны сцяной, якая спыняе незаконныя пранікненні.

Ватыкан мае сваю армію са 117 швейцарскіх гвардзейцаў. Грашовая адзінка – еўра. Чаканіцца абмежавана і ватыканскі еўра (у асноўным для нумізматаў).

1945 год. Завяршылася Крымская (Ялцінская) канферэнцыя “вялікай тройкі”. 

Кіраўнікамі СССР, ЗША і Вялікабрытаніі быў прыняты план пасляваенага ўладкавання Еўропы, узгоднены дзеянні для дасягнення капітуляцыі Германіі. У «Камюніке аб Крымскай канфэрэнцыі» былі уключаны раздзелы пра разгром, акупацыю Германіі, рэпарацыі, аб Польшчы, Югаславіі, Кітаі і Японіі і іншыя. У выніку выканання СССР дамоў па Польшчы, БССР страціла Беластоцкую вобласць.

1952 год. У в. Ялізава Асіповіцкага раёна нарадзілася Людміла Паўлікава (Хейдарава). 

Беларуская паэтэса.

Працавала ў навукова-даследчых установах Мінска,  на Беларускім тэлебачанні.

Аўтар вершаў, многіх зборнікаў паэзіі, паэм, філасофскай кнігі, кніг апавяданняў, раманаў, перакладаў на беларускую мову асобных твораў  А. Пушкіна, М. Лермантава, Г. Ахматавай, М. Валошына, Б. Пастэрнака, М. Цвятаевай, В. Мандэльштама, з літоўскай, украінскай, польскай.

Лаўрэат Літаратурных прэмій імя А. Адамовіча, часопіса “Дзеяслоў”, “Залаты апостраф”.

1959 год. У Мінску адбылося ўрачыстае адкрыццё Беларускага дзяржаўнага цырку з першым паказам. 

Умяшчальнасць залы цырка – 1668 месцаў, цырк разлічаны для паказу нумароў розных жанраў – ад воднай феерыі да паветраных нумароў. 

Першы ў Беларусі цырк «Цырк братоў Нікіціных» на 800 месцаў быў адкрыты ў Мінгску 16 лістапада 1884 года.

Будаўніцтва новага цырка пачалося ў кастрычніку 1954 года на беразе р. Свіслач. Уяўляе сабой круглае купальнае збудаванне з прамавугольным у плане трохпавярховым службовым корпусам. Галоўны фасад аформлены каланадай карынфскага ордара. 

Будынак рэканструяваны ў 2008–2010 гадах.

Зараз у Беларусі працуюць толькі Мінскі і Гомельскі цыркі.  А вось у 1930-я гады працавалі ў Віцебску, Мінску, Магілёве, Гомеле, Бабруйску.

1968 год. Нарадзіўся Юрый Жыгамонт. 

Беларускі акцёр і тэлевядучы.

Яшчэ з дзяцінства цікавіўся гісторыяй, рэтра-рэчамі. Рана пачаў вандраваць. “Стопрацэнтны беларускі падарожнік” бо вандруе толькі ў межах Беларусі і аб гэтым ніколькі не шкадуе.

Акцёр тэатру і кіно, працуе ў Тэатры юнага гледача, прымае ўдзел у спектаклях «Маленькі лорд Фаўнтлярой», «Тарас на Парнасе».

З 2006 года быў вядучым тэлепраекту «Падарожжы дылетанта», «Новыя падарожжы дылетанта», «Прыгоды дылетанта» на тэлеканале «СТБ». З 2017 года «Падарожжа дылетанта» выходзіў на партале TUT.BY.

Самымі дарагімі для сябе кнігамі лічыць Біблію і паэму «Новая зямля» Якуба Коласа.

Магутны крок па перадухіленню вымірання жыцця на планеце

Канферэнцыя ААН зацвердзіла пакт па ахове 30% зямлі і акіяну планеты да 2030 года. 

У Манрэалі на канферэнцыі ААН, як паведамляюць Euronews, зацверджана амбіцыйнае пагадненне па аднаўленню біяразнастайнасці прыроды нашай планеты. 

Згодна з апошнім дакладам Сусветнага фонду дзікай прыроды, з 1970 года папуляцыі дзікіх жывёлаў знізіліся ў сярэднім на 69%. Арганізацыя адзначае, што такі высокі тэмп з’яўляецца вынікам чалавечай дзейнасці і патрабуе рашучых дзеянняў.

Пасля больш чым чатырох гадоў перагавораў, пераносаў самміта з-за ковіду і абмеркаванняў да позняй ночы ў Манрэалі 200 краін-удзельніц падпісалі пагадненне, якое ўжо назвалі гістарычным. 

Яно было дасягнута за дзень да заканчэння канферэнцыі і вызначае тэрміновыя меры па перадухіленні хуткай страты многіх відаў флоры і фаўны.

Самай важнай часткай пагаднення з’яўляецца абавязак абараніць 30% зямлі і вод, якія да 2030 года лічацца важнымі для біяразнастайнасці. У цяперашні час 17% зямлі і 10% марскіх раёнаў знаходзяцца пад абаронай.

Удзельнікі перамоў дасягнулі згоды па рэалізацыі праекта, які стане найбольш значным намаганнем па абароне кантынентаў і акіянаў. А самае важнае тое, што прадугледжаны крытычна важны механізм фінансаванне для падтрымання біяразнастайнасці ў развіваючыхся краінах.

У рэзалюцыі ўказаны 23 цэлі, якія чалавецтва павінна дасягнуць да 2030 года. Для гэтага багатыя краіны павінны будуць на абарону экасістэм выдзеліць бедным дзяржавам каля 20 мільярдаў даляраў да 2025 года.

Пагадненне прадугледжвае сур’ёзныя змены ў сферы сельскай гаспадаркі, ланцужкоў паставак і ролі карэнных абшчын у захаванні прыроды. У ліку гэтага плануецца на дзве трэці скараціць траплянне ў навакольнае асяроддзе пестыцыдаў, і напалову – траплянне іншых біягенных рэчываў, а таксама ліквідаваць пластыкавыя адыходы.

Раней урады дзесяцігоддзямі не маглі дасягнуць экалагічных мэтаў, якія яны ставілі перад сабой. Так што гэты самміт павінен стаць магутным крокам да перадухілення вымірання жыцця на планеце.

Дзень у гісторыі. 28 лістапада. Будслаўскі фэст – спадчына ЮНЕСКА. Нарадзіліся Канстанцін Сіманаў, першы Герой Беларусі Уладзімір Карват

1892 год. Нарадзіўся Павел Аляксюк. 

Беларускі палітычны дзеяч, член Рады Беларускай Народнай Рэспублікі.

Член кіраўніцтва Беларускай сацыялістычнай грамады, Вялікай беларускай рады і Цэнтральнай беларускай вайсковай рады, намеснік старшыні Беларускага нацыянальнага камітэта.

Адзін з ініцыятараў абвяшчэння Беларускай Народнай Рэспублікі, член Рады БНР.

З восені 1920 года ў Варшаве ўзначальваў Беларускі палітычны камітэт. Падтрымліваў ваенныя дзеянні С. Булак-Балаховіча супраць бальшавікоў.

У 1920-я гады займаўся адвакацкай практыкай у Навагрудку, дзе быў віцэ-старшынём управы Таварыства беларускай школы. Далейшы лёс невядомы.

1923 год. Заснавана літаратурнае аб’яднанне «Маладняк». 

Першае літаратурнае аб’яднанне Беларусі ў 1923-1928 гадах.

Узнікла як гурток маладых паэтаў пры часопісе «Маладняк».

Мела філіі ў Маскве, Віцебску, Магілёве, Мінску, Бабруйску, Барысаве, Гомелі, Клімавічах («Калінінская філія»), Оршы, Полацку, Слуцку, Смаленску, Ленінградзе, Празе, Рызе і шматлікія студыі і гурткі ў многіх гарадах і мястэчках. Аб’яднанне складалася з нацыянальных секцый рускіх, польскіх, яўрэйскіх, літоўскіх пісьменнікаў.

У розныя гады арганізацыю ўзначальвалі М. Чарот, А. Вольны, У. Дубоўка, П. Галавач. Выдаваўся часопіс «Маладняк». Многія філіялы мелі ўласныя часопісы, альманахі. З мая 1925 года аб’яднанне выдавала на свае сродкі бібліятэчку твораў сваіх сяброў (выйшла каля 60 кніг).

У 1928 годзе аб’яднанне было рэарганізавана ў Беларускую асацыяцыю пралетарскіх пісьменнікаў (1928-1932).

1915 год. Нарадзіўся Канстанцін (Кірыл) Сіманаў. 

Савецкі пісьменнік, паэт, празаік і журналіст. Герой Сацыялістычнай Працы. Лаўрэат Ленінскай і шасці Дзяржаўных прэмій.  

Удзельнік баёў на Халхін-Голе. У гады Вялікай Айчыннай вайны карэспандэнтам “Чырвонай Зоркі” неаднаразова выязджаў на фронт. 

Аўтар паэм, вершаў “Чакай мяне”, “Ты памятаеш, Алёша, дарогі Смаленшчыны”, трылогіі “Жывыя і мёртвыя”.

Быў у Магілёве і на Буйніцкім полі 12-13 ліпеня 1941 года ў размяшчэнні 388 палка С. Куцепава. Пра гераізм абаронцаў Магілёва апублікаваў артыкул “Гарачы дзень”, напісаў у рамане “Жывыя і мёртвыя”.

Памёр 28 жніўня 1979 года. Яго імем названа вуліца ў Магілёве, прах развеяны на Буйніцкім полі 8 верасня 1979 года.

На адкрыцці мемарыяльнага знака на Буйніцкім полі ў гонар Сіманава 25 лістапада 1980 года прысутнічала дэлегацыя беларускіх пісьменнікаў: Васіль Быкаў, Ніл Гілевіч, Аляксей Пысін. Камень-валун (15 тон), на якім высечана прозвішча-аўтограф пісьменніка быў выбраны роднымі Сіманава на тэрыторыі музея валуноў у Мінску. На ім устаноўлена мемарыяльная дошка са словамі: «… Усё жыццё ён памятаў гэтае поле бою 1941 г. і завяшчаў развеяць тут свой прах».

24smi.org

1931 год. Нарадзіўся Генадзь Кляўко. 

Беларускі паэт, перакладчык, дзіцячы празаік, журналіст.

Працаваў адказным сакратаром часопіса «Вожык», намеснікам галоўнага рэдактара часопіса «Полымя».

Аўтар шэрагу зборнікаў вершаў, паэм, гумарыстычных вершаў і мініяцюр, дзіцячых вершаў. Перакладаў на беларускую мову творы пісьменнікаў народаў СССР, у тым ліку паўднёва-асецінскай паэзіі.

Памёр 21 жніўня 1979 года.

nashi-lyudi.by

1936 год. Нарадзілася Людміла Казлоўская. 

Беларускі эканоміка-географ. Доктар эканамічных навук, прафесар.

Вядомы вучоны ў галіне рэгіянальнай эканомікі, размяшчэння прадукцыйных сіл, распрацоўкі рэгіянальных доўгатэрміновых праграм сацыяльна-эканамічнага развіцця і навукова-тэхнічнага прагрэсу.

Правяла арыгінальнае сістэмнае даследаванне па тэорыі і методыцы ацэнкі ўзроўню і эфектыўнасці тэрытарыяльнай канцэнтрацыі прамысловасці. 

Выканала першыя ў краіне даследаванні па эканоміцы аховы навакольнага асяроддзя і па ацэнцы якасці асяроддзя як кампанента ўмоў жыццядзейнасці насельніцтва.

Аўтар і суаўтар каля 200 навуковых прац, у тым ліку 24 манаграфіі.

Падрыхтавала 9 кандыдатаў эканамічных, дактароў геаграфічных навук.

Памерла 17 лістапада 2020 году.

1941 год. Нарадзіўся Сямён Будзькоў.

Географ, прафесар.

Працаваў у Інстытуце геаграфіі Сібіры і Далёкага Усходу Сібірскага аддзялення АН СССР, у Іркуцкім, Цюменскім, Гомельскім, Ульянаўскім універсітэтах.

Даследчык Сібіры, Паволжа, Беларусі.

Аўтар больш за 500 навуковых і больш за 1200 навукова-папулярных артыкулаў.

Памёр 22 сакавіка 1998 года.

1943 год. У Тэгеране адкрылася канферэнцыя кіраўнікоў трох саюзных дзяржаў антыгітлераўскай кааліцыі. 

На першай канферэнцыі “Вялікай Тройкі” (28 лістапада – 1 снежня) за час Другой сусветнай вайны сабраліся кіраўнікі СССР Іосіф Сталін, ЗША Франклін Рузвельт, прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі Ўінстан Чэрчыль.

На канферэнцыі быў вырашаны шэраг пытанняў вайны і міру: тэрмін адкрыцця саюзнікамі другога фронта ў Францыі (травень 1944), прадастаўлення незалежнасці Ірану, рашэнне польскага пытання, пачатку вайны СССР з Японіяй пасля разгрому нацысцкай Германіі, перадачы Кёнігсберга СССР. Была зроблена заяўка, што пасляваенны свет будзе кіравацца чатырма дзяржавамі – СССР, ЗША, Вялікабрытаніяй, Францыяй, якія будуць дзейнічаюць пад эгідай новай міжнароднай арганізацыі.

28 лістапада 1943 год. Тэгеран. Злева направа: І. Сталін, Ф.Дз. Рузвельт, У. Чэрчыль, tunnel.ru

1943 год. Аператыўная зводка Саўінфармбюро. 

Паміж рэкамі Сож і Дняпро, на паўночным захадзе ад Гомеля, Чырвоная Армія, працягваючы развіваць паспяховае наступленне, авалодала раённым цэнтрам горадам Буда Кашалёва, заняла больш за 150 іншых населеных пунктаў: Жабін, Скартынь, Яцкаўшчына, Глыбочыца, Мацевічы, Ліпінічы, Шарыбаўка, Кашалёў, Патапаўка, Маразовічы, Жытанеж, Нядойка, Старая Буда, Чабатовічы, Хоўхла, Чорнае, чыгуначныя станцыі Буда Кашалёўская, Шарыбаўка. 

У раёне ніжняй плыні ракі Бярэзіна занялі 24 населеныя пункты, сярод іх Жырхоўка, Нова-Маркавічы, Зломнае, Шацілкі, Ліпнікі, Гомза, Чарнін, Гароховішчы, Пружынішча, В’юнішча. 

У раёне ніжняй плыні ракі Прыпяць войскі занялі населеныя пункты Чарноўшчына, Слабодка, Новы і Стары Ломыш, Грыдні, Вербавічы, Рудня Смалягоўская.

1958 год. Нарадзіўся Уладзімір Карват

Беларускі ваенны лётчык першага класа, падпалкоўнік, першы Герой Беларусі.

Загінуў 23 мая 1996 года пры выкананні вучэбна-трэніровачнага палёту, спрабуючы адвесці самалёт, які страціў кіраванне і падаў, ад населенага пункта. 

Лётчык атрымаў загад катапульціравацца, але ў гэты час самалёт знаходзіўся над вёскамі Арабаўшчына і Вялікае Гацішча, і Карват да апошняга спрабаваў адвесці самалёт у 24 тоны і з 4 тонамі паліва ўбок.

У гонар героя ў Брэсце і Мінску названы вуліцы і школы, у Баранавічах – сквер, у Брэсце ўсталяваны памятная дошка і помнік, у Баранавічах на базе 61-й авіябазы адчынены музей Карвата.

wikimedia.org

1999 год. Памёр Яўген Шыпіла. 

Беларускі акцёр. Народны артыст.

Усё жыццё прысвяціў служэнню Нацыянальнаму акадэмічнаму драматычнаму тэатру імя Якуба Коласа

Найбольш значныя ролі стварыў у беларускім нацыянальным рэпертуары: дзед Курыла («Сымон-музыка» паводле Я. Коласа), Іван Швед («Таблетку пад язык» А. Макаёнка), Несцерка («Несцерка» B. Вольскага) і іншыя.

Сыграў дзясяткі  роляў у класічным і сучасным рэпертуары па творах А. Чэхава, М. Гогаля, У. Шэкспіра, B. Шукшына, Б. Васільева, C. Мрожака, Ж. Ануя і іншых.

Здымаўся ў кіно, у тым ліку ў такіх стужках як “Будулай, якога не чакаюць”, “Маці ўрагану”, “Новая зямля”.

2012 год. Памёр Алег Сурскі. 

Беларускі дызайнер, мастак, арт-крытык і мастацтвазнаўца.

Стаяў ля вытокаў школы беларускай мастацкай крытыкі.

З яго імем у значнай ступені звязаны пад’ём беларускага мастацтвазнаўства і выхад беларускай мастацкай крытыкі на міжнародную арэну. 

Аднім з першых у Беларусі займаўся пытаннямі тэхнічнай эстэтыкі і дызайна, публікаваўся ў буйных савецкіх і замежных выданнях. 

Манаграфіі, альбомы і каталогі прысвечаны дэкаратыўна-прыкладному мастацтву, вядомым беларускім мастакам.

Выканаў унікальныя аб’ёмна-прасторавыя светлавыя кампазіцыі ў санаторыях «Беларусь» (Сочы, Місхор), пансіянаце «Сосны» (Нарач), Магілёўскім мастацкім музеі імя. П. Масленікава, Заслаўскім гісторыка-культурным музеі-запаведніку і іншых.

bis.nlb.by

2018 год.  Будслаўскі фэст уключаны ЮНЕСКА ў спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва.

Штогадовая ўрачыстасць у гонар ушанавання абраза Маці Божай Будслаўскай, які захоўваецца ў касцёле Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў в. Будслаў Мядзельскага раёна. Абраз славіцца шматлікімі цудамі, а Будслаў вядомы як месца яўлення вернікам Найсвяцейшай Дзевы Марыі, якое, паводле легенды, адбылося 2 ліпеня 1588 года.

У 1992 годзе адбылося першае афіцыйнае масавае паломніцтва да цудатворнай іконы Маці Божай Будслаўскай, у якім паўдзельнічала 45 груп пілігрымаў.

2 ліпеня 1998 года абраз Маці Божай Будслаўскай быў каранаваны папскімі каронамі.

У 2013 годзе ў Будславе адбылася вялікая юбілейная ўрачыстасць, прысвечаная 400-годдзю здабыцця абраза Маці Божай Будслаўскай.

Будслаўскі фэст адбываецца штогод у першую пятніцу і суботу ліпеня. Будслаў –  галоўны аб’ектам паломніцтва католікаў Беларусі. Сюды прыязджаюць  вернікі з розных еўрапейскіх краін. Найвялікшай павагай карыстаюцца тыя з іх, хто шлях у Будслаў пераадольвае пешшу.

11 мая 2021 года ў будынку касцёла ўзнік пажар, які знішчыў дах, моцна пашкодзіў скляпенні і іншыя будаўнічыя канструкцыі. У самім касцёле пацярпелі арганы, алтар, жывапіс. 31 снежня ўнутры касцёла прайшла імша на заканчэнне года. У 2022 годзе ў касцёле завяршылі будаўнічыя работы, 29 верасня падпісаны акт аб увядзенні ў эксплуатацыю.

 

Дзень у гісторыі. 16 кастрычніка. Пачатак уніяцкай царквы. Пакаранне Нюрнбергскім трыбуналам вярхушкі гітлераўскага рэжыма. Дзень нараджэння барда Сокалава-Воюша. Першы паказ “Рабыні Ізауры” ў СССР

Сусветны дзень харчавання (з 1999). Устаноўлены ў гонар даты ўтварэння Арганізацыі харчавання і сельскай гаспадаркі ААН 16 кастрычніка 1945 года, калі ўпершыню краіны свету афіцыйна абвясцілі адной з найважнейшых задач выкараненне голаду на планеце.

У цэлым 2,3 мільярды жыхароў планеты – каля траціны ўсяго насельніцтва – сутыкаюцца з недахопам прадуктаў харчавання. 

Гэта на 350 мільёнаў больш, чым да пандэміі. Каля 924 мільёнаў жывуць ва ўмовах вострага дэфіцыту харчавання – на 207 больш, чым у 2020 годзе. 

Ужо зараз становіцца зразумела, што перамагчы праблему голаду да 2030 года ўжо немагчыма.

Сітуацыя з харчовым забеспячэннем у свеце значна пагоршылася ў сувязі з нападам Расіі на Украіну, з вайной паміж гэтымі найбуйнейшымі сусветнымі пастаўшчыкамі збожжа, алейных культур і ўгнаенняў.

Сусветны дзень анэстэзіі. 

Анэстэзія – страта адчувальнасці нерваў. Штучная анэстэзія прымяняецца для абязбольвання пры хірургічных аперацыях.

16 кастрычніка 1846 года зубны лекар Томас Мортан правёў першую ў гісторыі аперацыю пад эфірным наркозам. Гісторыя новай вобласці медыцыны анэстэзіялогіі звязана са з’яўленнем наркозу ў 1846 годзе.

1596 год. У Берасці ў кафедральнай Свята-Мікалаеўскай царкве пачаўся царкоўны Сабор. 

Працаваў 16-20 кастрычніка. 

У Брэст на запрашэнне мітрапаліта Кіеўскага Міхаіла Рагозы з’ехаліся ўсе епіскапы, кіраўнікі найбольш значных манастыроў, прадстаўнікі духавенства і манаства, а таксама прыхільнікі і праціўнікі уніі з ліку свецкіх асоб.

У выніку працы Сабора Кіеўская мітраполія 18 кастрычніка афіцыйна абвясціла аб’яднанне Праваслаўнай царквы ў Рэчы Паспалітай з Каталіцкай царквой пад уладай Папы Рымскага. 

Унія зацверджана каралём Рэчы Паспалітай Жыгімонтам III Вазам.

У 1839 годзе ўніяцтва на беларускіх землях было забаронена. Да 1874 – 1875 гадоў уніяцкія парафіі (некалькі дзясяткаў тысячаў вернікаў) яшчэ існавалі на невялікай тэрыторыі – у Сапоцкінскім краі і на Падляшшы.

1894 год. У в. Міхалёва Бабруйскага раёна нарадзіўся Феафан Шырокі.

Генерал-маёр авіяцыі. Удзельнік  Першай сусветнай, Грамадзянскай, Вялікай Айчыннай войн.

Калі быў камандзірам 20 авіябрыгады у Прымор’і, у 1938 годзе быў арыштаваны ДПУ і знаходзіўся каля года пад следствам.

У вайну камандаваў дывізіяй дальняй бамбардзіровачнай авіяцыі. Удзельнік баёў за Маскву, Ленінград, Сталінград, Курск, па вызваленні Украіны, Беларусі, Венгрыі, Польшчы, Усходняй Прусіі.

Памёр у 1979 годзе ў Кіеве.

1925 год. У Берліне завяршылася Другая Ўсебеларуская канфэрэнцыя – нарада беларускіх палітычных дзеячоў у эміграцыі. 

Працавала 12-16 кастрычніка 1925 года. 

Склікана А. Цвікевічам у выніку расколу ў беларускім эмігранцкім асяроддзі, пераменаў  у БССР і Заходняй Беларусі пасля Першай Усебеларускай канфэрэнцыі ў Празе (1921).

Канферэнцыя прызнала Менск “адзіным цэнтрам нацыянальна-дзяржаўнага адраджэння Беларусі», БССР, савецкую уладу, абвясціла «ўсялякія спробы актыўнай барацьбы» супраць Менску “здрадай справе вызваленчага беларускага руху”, ліквідавала ў Берліне палітычны эмігранцкі цэнтр БНР.

Старшыня Рады БНР П. Крачэўскі, яго намеснік В. Захарка, Прэзідыум Рады БНР не прызналі рашэнняў канфэрэнцыі.

1935 год. Нарадзіўся Барыс Забораў

Беларускі і францускі жывапісец і графік. 

З 1979 года жыў у Францыі.

Працаваў у галіне кніжнай графікі і ў розных жанрах станковага жывапісу.

Займаўся мастацкім афармленнем кніг балгарскіх паэтаў,  Я. Райніса, У. Шэкспіра, Я. Купалы, Р. Барадуліна, Я. Корчака, Ф. Дастаеўскага, А. Пушкіна, О. Уайльда.

У Нацыянальным мастацкім музэі  Беларусі захоўваецца каля 50 яго графічных прац. 

Яго палотно «Аўтапартрэт з мадэллю” захоўваецца ў галерэі Уфіцы ў Фларэнцыі.

Памёр у 2021 годзе.

1946 год. Па прыгаворы Нюрнбергскага трыбунала пакараныя дзесяць нацысцкіх верхаводаў. 

Былі павешаны: Іаахім фон Рыбентроп, Вільгельм Кейтэль, Эрнст Кальтэнбрунэр, Альфрэд Розенберг, Ганс Франк, Вільгельм Фрык, Юліус Штрэйхер, Фрыц Заукель, Альфрэд Ёдль, Артур Зэйс-Інкварт. 

Сярод павешаных абавязкова апынуліся б таксама Адольф Гітлер і Герман Герынг. Але Герынг за дзень да прывядзення прысуду ў выкананне пакончыў з сабой, а Гітлер зрабіў гэта яшчэ раней. 

Марцін Борман – быў прысуджаны да смяротнага пакарання завочна, бо здолеў уцячы. Найверагодней, мяркуюць сучасныя даследчыкі, ён загінуў у баях у 1945 годзе пры спробе ўцёкаў з Германіі інкогніта.

Нюрнбергскі суд – напамін сучасным дыктатарам і распальшчыкам вайны, што іх злачынствы не застануцца беспакаранымі.

13 кастрычніка 2022 года ПАСЕ прызнала сучасны расійскі рэжым тэрарыстычным. “За” прагаласавалі 99 дэлегатаў, адзін устрымаўся. Прыняцце рэзалюцыі ПАСЕ прадугледжвае стварэнне трыбунала. У рэзалюцыі таксама адзначаецца, што знаходжанне Расіі ў Савеце Бяспекі ААН – нелегальнае.

1948 год. Нарадзіўся Яўген Сямашка. Беларускі журналіст, гісторык.

Працаваў журналістам ў Ашмянах, Гродне, Мінску. Галоўны рэдактар газеты «Белорусская нива».

Даследуе дзейнасць польскага антысавецкага падполля на Беларусі ў 1940-я гады. Аўтар кнігі “Армія Краёва на Беларусі” (1994).

1957 год. Нарадзіўся Сяржук Сокалаў-Воюш

Беларускі бард, журналіст, пісьменнік.

Працаваў ў школе, навуковым супрацоўнікам філіяла музея Якуба Коласа ў Мікалаеўшчыне, загадчыкам літаратурнай часткі лялечнай трупы Беларускага дзяржаўнага акадэмічнага тэатра імя Якуба Коласа, на радыё “Свабода”.

З 1991 года на эміграцыі.

Аўтар зборніка «Кроў на сумётах», кнігі «Крывавы памол», паэмы «Мяккі знак», пастаноўшчык  п’есы-казкі «Свецяць, свецяць зорачкі».

Перакладчык на беларускую мову твораў рускіх, польскіх і ўкраінскіх пісьменьнікаў.

У ЗША і Канадзе выйші  альбомы з яго песнямі.

1978 год. Караль Вайтыла (1920-2005) абраны 264-м папам рымскім і ўзяў сабе імя Ян Павел ІІ. 

Кананізаваны (у 2014). 

Першы Папа неітальянскага паходжання за апошнія 455 гадоў, першы са славян. 

Антыкамуніст, антысталініст, міратворац. 

Першы Папа, які кантактаваў з іерархамі іншых канфесій і веравызнанняў. 

Прем’ер-міністр Ізраіля А. Шарон назваў Яна Паўла ІІ “чалавекам міру, сябрам габрэйскага народа”. 

Першы пантыфік, які пачаў звяртацца да беларускіх вернікаў па-беларуску ў сваіх святочных віншаваннях, падчас сустрэч з дэлегацыямі беларусаў.

1983 год. Створана група “Мумі Троль”. 

Стваральнік – Ілля Лаценка, унук архітэктара, аўтара “лагуценкавак” або “хрушчовак”, ураджэнца Магілёва  Віталя Лагуценкі. 

Сам лідар групы мае запісы песень на беларускай мове, у тым ліку песні «Кантрабанды» у перакладзе А. Хадановіча для праекта «Перазагрузка-2».

1988 год. Пачаўся паказ бразільскага серыяла “Рабыня Ізаура” на Цэнтральным тэлебачанні СССР. 

Пачатак эры мыльных опер у СССР. 

Сам раман Бернарда Гімарайнша “Рабыня Ізаура” (1875) налічвае каля 50 старонак. 

Для пракату серыяла ў СССР тэленавела была перамантавана ў больш звыклы для савецкага тэлегледача фармат: 15 серый па 60-70 хвілін. 

Першыя 5 серый тэлесерыяла былі прадэманстраваны 16-20 кастрычніка 1988 года, наступныя – з 26 лютага па 7 сакавіка 1989 года. У верасні 1990 года тэлесерыял быў прадэманстраваны паўторна.

Пасля паказу фільма ва ўжыванне трывала ўвайшло слова “фазенда”, у асноўным для іранічнага абазначэння ўчасткаў на лецішчах, з’явіліся шматлікія кошкі, кабылы, каровы Ізаўры.