8 чэрвеня ў гісторыі. Ушанаванне Мухамада. Утварэнне Магілёўскай губерні. Вывяржэнне Лакі. Адкрыта суднаходства па Дняпры.

Cусветны дзень акіянаў (World Oceans Day, з 1992). 

Сусветным акіянам пакрыта ¾ паверхні Зямлі. Таму дакладней нашу планету называць Акіян, а не Зямля. Большасць вучоных падзяляюць сусветны акіян на 5 частак: Ціхі (самы вялікі, больш за ўсё сухазем’е, 180 млн. кв. км), Атлантычны, Індыйскі, Паўночны Ледавіты, Паўднёвы Ледавіты. Але, напрыклад у ЗША, падзел іншы: Паўночны і Паўднёвы Ціхія, Паўднёвы і Паўночны Атлантычныя, Індыйскі, Паўночны і Паўднёвы Ледавітыя. 

У школах Беларусі вучаць, што акіянаў чатыры: Ціхі, Атлантычны, Індыйскі, Паўночны Ледавіты. Усе воды Беларусі належаць да басейна Атлантычнага акіяна.

632 год. У Медыне памёр Мухамад (Магамет, 571-632).

Прарок, заснавальнік Ісламу, арабскі рэлігійны і палітычны дзеяч. 

Перад смерцю даў волю рабам, раздаў грошы і зброю бедным. Быў пахаваны ў доме сваёй любімай жонкі Аішы. Дом увайшоў у храмавы комплекс першай мячэці Масджыд ан-Набі, які стаў  другой пасля Каабы ў Меке мусульманскай святыняй. У Медыне прарок надыктаваў значную частку Карана. 

На Беларусі мусульмане жывуць больш за 600 гадоў. Першымі прадстаўнікамі ісламу сталі татары ў XIV-XVI стагоддзях. На сёння мусульман у краіне больш за 30 000 чалавек.

Саборная мячэць у Мінску.

1772 год. У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай утворана Магілёўская губерня.

У яе склад увайшлі Магілёўская, Мсціслаўская, Аршанская, Рагачоўская правінцыі.

У 1777 годзе  губерня была падзеленая на 12 паветаў. У 1778-1802 гадах замест губерні існавала Магілёўскае намесніцтва, якое ў 1796 годзе ўвашло у склад Беларускай губерні. 

Адноўлена губерня ў 1802 годзе. 11 ліпеня 1919 года губерня была скасаваная, 9 яе паветаў увайшлі ў Гомельскую губерню, Мсціслаўскі павет перададзены Смаленскай, Сенненскі – Віцебскай губерням. 

У 1897 годзе тэрыторыя губерні складала 42 134 квадратныя вярсты, насельніцтва – 1 708 тысяч чалавек.

1783 год. Вулкан Лакі ў Ісландыі пачаў сваё васьмімесячнае вывяржэнне.

Даўжыня лававага струменя, які выліўся з 25-кіламетровай расколіны, перавышала 130 км, а пляц, заліты ім, склаў 565 км². 

У паветра падняліся клубы атрутных злучэнняў фтору і дыяксіду серы, якія загубілі больш за 50% пагалоўя жывёлы ў Ісландыі (загінула прыкладна 11 000 галоў буйной рагатай жывёлы, 200 000 авечак, 30 000 коней, а таксама амаль усе птушкі і мноства рыб). 

Вулканічны попел засыпаў часткова ці цалкам пашы на большай частцы тэрыторыі вострава. Пачаўся голад. Загінула каля 10 000 тысяч чалавек (20% насельніцтва Ісландыі). Дадзенае вывяржэнне лічыцца адным з самых пагібельных за апошняе тысячагоддзе і самым буйным лававым вывяржэннем за гістарычны час. Перыяд, які рушыў за вывяржэннем, вядомы як “бедства ў смузе”. Вывергнуты вулканам тонкі попел хутка дабраўся да Еўропы, а 1 ліпеня 1783 года яго заўважылі нават у Кітаі. На працягу наступных 2-3 гадоў тэмпература паветра ў Паўночным паўшар’і знізілася на 1,3 ºC, што прывяло да неўраджаю і голаду ў многіх еўрапейскіх краінах, у тым ліку Вялікім княстве Літоўскім.

Кратары Лакі.

1922 год. Нарадзіўся Уладзімір Белы (1922-1994).

Беларускі вучоны ў галіне матэрыялазнаўства, акадэмік АН БССР, доктар тэхнічных навук, прафесар, Заслужаны вынаходнік, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР, заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР.

Быў рэктарам Гомельскага і Беларускага дзяржаўных ўніверсітэтаў. Аўтар 350 вынаходак, атрымаў 20 патэнтаў ЗША, Англіі, ФРГ, Японіі, Італіі, Францыі, Швецыі і іншых краін.

Імя вучонага прысвоена Інстытуту механікі металапалімерных сістэм і скверу перад інстытутам у Гомелі.

1947 год. Упершыню адкрылася суднаходства па ўсяму Дняпру ад Смаленска да Чорнага мора.

Працягласць суднаходства 2201 км, у тым ліку па тэрыторыі Беларусі 595 км. 

У 1951-1990-х гадах па Дняпры ажыццяўляліся перавозкі не толькі будаўнічых, лясных матэрыялаў, збожжа, але і крыварожскай жалезнай руды да Брэста (па прытоку – Прыпяці), а потым у ГДР і сілезскага вугаля з Польшчы ў адваротным накірунку. Зараз, у сувязі з абмяленнем рэчышча, з эканамічнымі праблемамі на тэрыторыі краіны, суднаходства ажыццяўляецца толькі ў раёне Магілева, на мяжы з Украінай, у асноўным па Дняпроўска-Бугскаму і Мікашэвіцкаму каналах і прытоку Дняпра – Прыпяці, у нізоўях Сожа – прытока Дняпра. Грузазварот рачнога транспарту складае менш за 0,1%.

1947 год. Заснаваны магілёўскі ўнівермаг.

Першапачаткова размяшчаўся на першым паверсе будынка былога гатэля «Дняпро» – на рагу вуліцы Першамайская і Кааператыўнага завулка. Магілёўцы, якія жылі ў тыя часы, з задавальненнем наведвалі тры секцыі – абутковую, галантарэйна-парфумерную і тэкстыльную. У 1960 годзе ЦУМ атрымаў прапіску ў новым будынку па вуліцы Першамайская, 61, а яшчэ праз 20 гадоў ён пашырыўся за кошт прыбудаванага новага будынка з боку аптэкі №1.

У 1947-1990-х гадах універмаг па праве лічыўся «ўзорным інстытутам савецкага культурнага гандлю». Любы прыезджы госць імкнуўся пабываць тут, прагуляцца па аддзелах, нібы па музеі, бо ЦУМ да таго ж быў сапраўдным адлюстраваннем беларускай прамысловасці і прызнаным увасабленнем апошніх павеваў моды.

1956 год. Памёр Язэп Фарботка (1893-1956).

Беларускі паэт, літаратуразнавец, перакладчык, акцёр, удзельнік грамадска-палітычнага руху Беларусі і Украіны пачатку ХХ стагоддзя.

У 1918 годзе быў кансультантам і кіраўніком справамі беларускай дэлегацыі на перамовах з Украінскай Народнай Рэспублікай, дзе абмяркоўваліся вайскова-палітычныя пытанні і эканамічнае супрацоўніцтва Беларусі і Украіны. З яго удзелам у Кіеве была створаная сумесная гандлёвая палата, Беларуска-Украінскае Таварыства Збліжэння. З’яўляўся супрацоўнікам літаратурна-асветніцкага аддзела Наркамасветы Літоўска-Беларускай ССР, адміністратарам Беларускага тэатра ў Мінску выкладаў заалогію ў Віленскім універсітэце кандыдат навук. У 1922 г. пра Фарботку згадвае Я. Карскі ў трэцім томе «Беларусаў».

1967 год. У  Мікалаеўшчыне адкрыты філіял мінскага музея Якуба Коласа.

Акрамя гэтага, філіялы знаходзяцца ў Стаўбцоўскім раёне: у Акінчыцах, Смольні, Альбуці. Сядзіба Акінчыцы, дзе з’явіўся на свет Якуб Колас, цяпер уваходзіць у рысу горада Стоўбцы. 

За 5 км ад Стоўбцаў знаходзіцца сядзіба Альбуць, дзе будучы пісьменнік жыў з сям’ёй ад 1890 года і якую ён апісаў у паэме «Новая зямля» пад назвай «Парэчча». За некалькі кіламетраў, у Смольні, жылі маці, дзядзька, браты і сёстры літаратара. Менавіта тут у 1912 годзе ўпершыню сустрэліся Якуб Колас і Янка Купала. Хутар Ласток, дзе захаваўся аўтэнтычны дом, у якім з 3 да 8 гадоў жыў Якуб Колас, аддзяляе ад Смольні каля 8 км. Тут захаваліся дом, хлеў, гумно – усе яны стаяць з тых часоў, калі тут жыла сям’я Міцкевічаў. Адзін з пакояў дома аддадзены пад музейныя экспанаты. 

У 1990 годзе ў в. Пінкавічы Пінскага раёна запрацаваў яшчэ адзін музей Якуба Коласа. На жаль, Магілёўшчына не мае ніводнага помніка Якубу Коласу.

1968 год. Пайшоў з жыцця Міхал Самбікін (1878-1968).

Этнічны беларус, фізіка-географ, буйны беларускі, рускі і ўкраінскі метэаролаг, прафесар, член геаграфічнага таварыства, член–карэспандэнт Геафізічнай Абсерваторыі Пецярбургскай Акадэміі навук, удзельнік экспедыцый па барацьбе з засухамі, замаразкамі.

Загадчык кафедры метэаралогіі Беларускага сельскагаспадарчага інстытута (Горкі), прафесар кафедры фізічнай геаграфіі Магілёўскага педінстытута. 

8 ліпеня 1941 года, калі немцы захапілі чыгуначную станцыю Пагодзіна (Горкі), 63-х гадовы прафесар з некалькімі супрацоўнікамі БГСГА пешшу пагнаў статак з 130 галавамі элітнага быдла на ўсход. Пад час месячнага 1 100 км пераходу, пад пастаяннымі авіяналётамі ворага, загінулі толькі 4 коровы).

1985 год. Прысвоена званне “Ганаровы грамадзянін Магілёва” Аляксандру Разумаву (1909-2003).

Герой Савецкага Саюза, палкоўнік, які праявіў гераізм пры вызваленні г. Чавусы, пры фарсіраванні рэк Бася, Раста, Дняпро, а полк пад яго камандаваннем 28 чэрвеня 1944 года адным з першых уварваўся ў Магілёў і знішчыў у вулічных баях больш за 1 000  гітлераўцаў, узяў у палон 440 салдат і афіцэраў, уключна 2 генералаў.

Аляксандр Кірылавіч Разумаў – Вікіпедыя

2022 год. Памёр Серж Мінскевіч (Мыцько, 1969-2022).

Беларускі паэт і перакладчык. Кандыдат філалагічных навук.

Працаваў літкансультантам газеты «Пераходны ўзрост», у акадэмічных Інстытуце гісторыі (удзельнік археалагічных экспедыцый), Інстытуце літаратуразнаўства імя Янкі Купалы.

Адзін з арганізатараў і ўдзельнікаў літаратурна-мастацкага руху “Бум-Бам-Літ”.

Аўтар вершаў, перакладаў, прозы, сатыры, якія друкаваліся ў «Крыніцы»,  «Чырвоная змена»,  «Літаратура і мастацтва», часопісах «Маладосць», «Зрок», «Маладосць», «Першацвет», у літаратурных альманахах, зборніках

Займаўся бардаўскай песняй, рок-музыкай. Быў музыкам, спеваком, аўтарам песень у рок-гурце «Жах». Пісаў электронную музыку. На радыё ставіліся ягоныя радыёпастаноўкі фантастычных і гумарыстычных апавяданняў. Узнагарджаны прызам «За развіццё беларускай аўтарскай песні» на фестывалі «Бардаўская восень» (Бельск Падляскі, 1996).

Стыпендыят Міністэрства культуры і нацыянальнай спадчыны Польшчы «Gaude Polonia».

Перакладаў з польскай А. Міцкевіча, Ю. Славацкага, Я. Івашкевіча, С. Мрожака, С. Лема і іншых, з англійскай.

Фантан у цэнтры Чавусаў ператварылі ў сметніцу

Чавускія камунальшчыкі ўжо прыбіралі гэты фантан у цэнтры горада, але людзі зноў у яго накідалі – ужо праз чатыры дні пасля ўборкі. 

У цэнтры горада каля аўтастанцыі ў Чавусах ёсць зона адпачынку з фантанам, лаўкамі, сметніцам, клумбамі. Зусім нядаўна камунальныя службы Чавусаў зрабілі работы па ачыстцы фантана ад смецця: адкаталі старую ваду, падмялі і вымылі басейн, залілі свежай вадой. Такія мерапрыемствы, згодна плану прадпрыемства, праводзяцца раз на месяц.  

Аднак не паспелі камунальшчыкі прыбраць прыгожую гарадскую лакацыю, як фантан праз некаторыя час аказаўся зноўку засмечаны мясцовымі жыхарамі піша чавуская раённая газета “Іскра”. 

Фота: “Іскра”

Вечарам 10 чэрвеня, з-за свята выпускнікоў, па Першамайскай у Магілёве не будзе хадзіць транспарт

У сувязі з правядзеннем свята “Выпускны вечар” 10 чэрвеня 2023 года будзе закрытая вуліца Першамайская – паведамляе Магілёўаблтранс. У сувязі з гэтым усе тралейбусныя маршруты, што хадзілі праз цэнтр горада, памяняюць маршрут свайго руху. Тралейбусы з Задняпроўя і з вуліцы Чалюскінцаў будуць хадзіць толькі да плошчы Арджанікідзэ. Змены ў руху адбудуцца на перыяд з 16.00 да 23.00.

Фота ілюстрацыйнае

На Магілёўшчыне першая забарона на купанне – у Горацкім раёне

Толькі на мінулым тыдні ў Магілёўскай вобласці былі вызначаны больш за 60 месцаў, дзе дазволена купацца – пісалі mogilev.media. А ўжо на гэтым тыдні ў адным з вадаёмаў Горацкага раёна выявілі кішэчную палачку.

Супрацоўнікі Горацкага раённага цэнтра гігіены і эпідэміялогіі ўзялі пробы вады ў адведзеных для купання вадаёмах раёна. Аказалася, што ў адным з азёр купанне трэба абмежаваць.

Вынікі даследаванняў паказалі, што індыкатарны мікрабіялагічны паказчык на кішачную палачку (E.coli) перавышае нарміруючыя значэнні ў вадаёме базы адпачынку “Мерэя” прадпрыемства “Праметэй” у аграгарадку Леніно – паведамляюць horki.info. 

Фота: mogilev.media

На Беларусі заўважылі азіяцкага матылька-вампіра, які можа піць людскую кроў

Пра паяўленне на тэрыторыі Беларусі госця з Паўднёва-Усходняй азіі, матылька які смокча кроў, у эфіры выдання “Смартпрэс” расказаў вядучы навуковы супрацоўнік лабараторыі наземных бесхрыбтовых жывёл навукова-практычнага цэнтра па біярэсурсах НАН Беларусі Анатоль Кулак.

– Адным з найбольш небяспечных матылькоў-драпежнікаў [на Беларусі] з’яўляецца “госць” з Паўднёва-Усходняй Азіі, які ёсць ужо і ў Беларусі – гэта Каліптра хахлатковая або васілістнікавая (Саўка хахлатковая або васілістніковая). Самцы гэтых матылькоў могуць смактаць кроў у млекакормячых. Нападаў на людзей у прыродзе адзначана не было, аднак падчас лабараторных эксперыментаў матылёк змог праткнуць чалавечую скуру і піць кроў – распавёў Анатоль Кулак.

Таксама ён адзначыў, што ў Беларусі водзіцца некалькі відаў атрутных матылькоў, але яны выкарыстоўваюць атруту ў якасці абароны ад драпежнікаў, а не для нападу – атруціцца можа драпежнік, які з’еў насякомае.

– У матылька Пястранкі характэрная афарбоўка – чырвоныя плямы на чорным фоне. У жывёл на ўзроўні інстынктаў выпрацавана, што ежу такога колеру лепш не чапаць, таму гэтыя матылькі лётаюць вельмі бесклапотна. Навукоўцы высветлілі, што гусеніцы гэтых матылькоў сапраўды назапашваюць атруту, якая потым пераходзяць у цела дарослай асобіны. Гаворка ідзе аб сінільнай кіслаце – растлумачыў эксперт.

Фота з адкрытых крыніц

В Шклове всего одна автозаправка, и у нее одна вечная проблема – фото

Жители Шклова, которые ежедневно пользуются услугами единственной в городе автозаправочной станции, уже несколько лет настойчиво требуют отремонтировать подъезд к АЗС.

Нельзя сказать, что руководство АЗС не предпринимало соответствующих мер – периодически в выбоины бросали асфальтную крошку.

Но, согласитесь, автомобилистам от данного мероприятия комфортнее не становится.

Работники АЗС не отрицают проблему и обещают в скором времени исправить дорожное безобразие. 

Фото: mogilev.media и из открытых источников

“Вялікая бард-рыбалка-2023” – вызначаны тэрміны і праграма фэста

У апошнія выходныя ліпеня на Чыгірынскім вадасховішчы ў Быхаўскім раёне адбудзецца ХIІ Музычны фэст «Вялікая бард-рыбалка» – паведамляе сайт фэста.

Штогадовы летні мультыкультурны фестываль пройдзе 28-30 ліпеня на пляцоўцы базы адпачынку Магілёўскага металургічнага завода. Як чакаецца, пройдзе як заўсёды – з яркай і насычанай музычнай праграмай, творчымі праектамі, выставамі і конкурсамі, з жывой музыкай, зоркамі аўтарскай песні, шансона, рок, кантры і фолька, з мясцовымі прысмакамі, забавамі для дарослых і дзяцей. 

Арганізатары мерапрыемства прапануюць на кожны з 3 дзён фэста новыя праграмы з удзелам больш за 200 удзельнікаў на Галоўнай і Лясной сцэнах, на 7 пляцоўках.

Мерапрыемствы фэста пачнуцца 27 ліпеня, у чацвер, з канцэрта-прэзентацыі творчага праекта “Песні нашага кола” у малой зале Магілёўскага Палаца культуры вобласці (а 19.00).

Непасрэдна на беразе Чыгірынскага вадасхвішча, у асноўныя дні фэста з пятніцы 28 да нядзелі 30 ліпеня, будуць працаваць інтэрактыўныя пляцоўкі, “Лазневая паляна”, “Кірмаш Смаку”, конкурсы, рыбалоўныя спаборніцтвы, канцэрты аўтарскай песні і паэзіі. 

Запланавана і цырымонія закладкі валуноў у бард-сцежку з удзелам гасцей фестывалю. Падрабязней з праграмай мерапрыемства можна азнаёміцца тут

За тры дні наведвання фестывалю кошт уваходнага білета на аднаго чалавека складае 20 рублёў.

Як даехаць – на сваім аўтатранспарце, маршрутнымі таксоўкамі, рэйсавымі аўтобусамі з Магілёва, Бабруйска да в. Чачэвічы. Далей па дарожным ўказальнікам.

Музычны фестываль стартаваў у 2010 годзе і за кароткі час стаў адной з галоўных візітовак музычна-фестывальнага жыцця Магілёўскай вобласці. Ён адраджае традыцыі сямейнага турыстычнага адпачынку, аб’ядноўвае сяброўскія і карпаратыўныя кампаніі. За 12 гадоў музычны форум наведалі каля 18 тысяч гледачоў, музыкантаў і артыстаў з 16 краін: Расіі, Літвы, Славакіі, Германіі, Чэхіі, Ізраіля, ЗША, Іспаніі, Кітая і іншых. 

Фота з адкрытых крыніц.

Нацыянальны гістарычны архіў апублікаваў план Бабруйска, яшчэ не знішчанага будаўніцтвам крэпасці

Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі выклаў на сваёй старонцы ў Facebook каляровую выяву плана Бабруйска 1794 года. Гэта адзін з самых ранніх вядомых планаў горада, а каштоўнасці яму дадае высокая дэталізацыя планіроўкі. На выяве можна пабачыць, якім быў горад да зносу большай часткі гістарычных будынкаў падчас будаўніцтва Бабруйскай крэпасці.

Не тое, каб [гэты план быў раней]  невядомы. – гаворыцца ў публікацыі – Зробленая на яго падставе прамалёўка прысутнічае ў беларускіх энцыклапедыях (“Энцыклапедыя гісторыі Беларусі”, “Вялікае Княства Літоўскае”). Аднак, арыгінал змяшчае значна больш цікавых дэталяў.”

З усёй забудовы, што ёсць на плане, да нашага часу захаваўся толькі адзін будынак – гаўптвахта, перабудаваная з касцёла. Яе можна пабачыць тут.  

“У Рагачоўскай браме фартэцыі часам выпадае цэгла-пальчатка. – пракаментаваў публікацыю адзін з карыстальнікаў Тэлеграм-канала “Спадчына” – Другая ітэрацыя старажытнага Бабруйску, так бы мовіць, адзіны шанец дакрануцца. Больш у на тэрыторыі нідзе ўжываньня старой пальчаткі не заўважаў.”

Выява: Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі

У Слаўгарадзе будуць выпускаць дзве тысячы тон мармеладу

Вытворчасць жавальнага і жалейнага мармеладу ў Слаўгарадзе плануецца запусціць на поўную праектную магутнасць ужо сёлета. 

Вытворчасць слаўгарадскага філіяла “Чырвоны харчавік”, якая паўстала ў сакавіку 2022 года, выпускае новую экспартна-арыентаваную прадукцыю розныя віды мармеладу: дыябетычны, з вітамінамі, нізкакаларыйны і іншыя. 

З канвеера філіяла выходзіць звыш 50 найменняў жэлейнага і жавальнага мармеладу на аснове пекціну, жэлаціну, карагінану і мадыфікаванага крухмалу. Нават выпусцілі мармелад узбагачаны вітамінамі груп В і С, які дазволены для дзецям дашкольнага і школьнага ўзросту.

Тавар ідзе ў тым ліку на экспарт, большая частка прадукцыі адгружаецца ў Расію, таксама ёсць пастаўкі ў Казахстан, Узбекістан, Балгарыю і Грузію – паведамляе інфармацыйнае агенства БелТА. 

Як адзначае дырэктар “Чырвонага харчавіка” Яўген Свірыд, у слаўгарадскага філіяла стаіць задача да канца гэтага года выйсці на праектную магутнасць. У гэтым годзе плануецца выпусціць і рэалізаваць больш за 2 тысячы тон кандытарскіх вырабаў, з якіх каля 700 тон будуць рэалізаваны на экспарт. 

Фота: БелТА

У Чэрыкаве пройдзе турнір па міні-футболе

12 чэрвеня ў Чэрыкаве стартуе чэмпіянат па міні-футболе сярод аматарскіх каманд, прадпрыемстваў і арганізацый памяці ветэрана фізічнай культуры і спорту М.С.Ляпкова.

У чэмпіянаце, які будзе праходзіць па кругавой сістэме, прымуць удзел не толькі чарыкаўляне, бо плануецца ўдзел каманд з Клімавіч і Крычава. Упершыню змогуць прыняць удзел у турніры юныя футбалісты, якія дасягнулі 16-гадовага ўзросту і паспрабаваць забіць свой гол у старэйшым за сябе сапернікам – паведамляе раённая газета “Веснік Чэрыкаўшчыны”. 

Гульні будуць праходзіць штотыдзень па панядзелках, серадах і пятніцах на гарадскім стадыёне.

Фота ілюстрацыйнае