Гісторык расказаў у Дудзя, як Манэргейма ледзь не забілі ў Магілёве

“Я стаю на тым самым пероне, дзе яшчэ не высахла кроў майго галоўнакамандуючага” – напісаў пра перабыванне ў Магілёве нацыянальны герой Фінляндыі Карл Густаў Манэргейм.

На канале Юрыя Дудзя выйшаў ролік з гісторыкам і вядучым падкаста “Закат империи” Андрэем Аксёнавым. У ім расійскі гісторык расказаў пра эпізод, калі ў Магілёве, на чыгуначным вакзале ледзь не абарвалося жыццё вайскоўца рускай арміі, падданага Вялікага княства Фінляндскага Карла Густава Манэргейма.

На момант Кастрычніцкай рэвалюцыі Манэргейм быў у Адэсе, з’яўляючыся  генерал-лейтэнантам рускай арміі, што ўдзельнічаў у Першай Сусветнай вайне. Лютаўскую рэвалюцыю, якая адбылася напярэдадні і пераследвала ідэі дэмакратызацыі грамадства, Карл Густаў Манэргейм сустрэў з натхненнем. Рэвалюцыя ж бальшавікоў выклікала ў яго непрыняцце і фінскі военачальнік першым часам імкнуўся аб’яднаць людзей дзеля супраціўлення Чырвонай арміі. Аднак, да свайго вялікага здзіўлення і расчаравання, сярод атачэння ён пераважна сустэў толькі скаргі на немагчымасць супрацьстаяць бальшавікам.

Будучы падданым Вялікага княства Фінляндскага, якое ў гэты час якраз абвясціла пра сваю незалежнасць, Манэргейм вырашыў вяртацца на радзіму. Шлях яго праходзіў па чыгунцы, праз горад Магілёў, дзе ў гэты час размяшчалася Стаўка Вярхоўнага галоўнакамандавання. 

У час падарожжа Манэргейма якраз адбыліся самыя драматычныя падзеі ў гісторыі Стаўкі. Сюды прыбыў прапаршчык Крыленка, прызначаны бальшавікамі ў якасці новага галоўнакамандуючага. Папярэдняга кіраўніка Стаўкі, генерала Духоніна, рэвалюцыйныя матросы забілі на пероне магілёўскага чыгуначнага вакзала, калі ён прыйшоў з візітам да Крыленкі. духонін забойства

Забойства Духоніна – панарама ў Магілёўскім абласным краязнаўчым музеі“Я стаю на тым самым пероне, дзе яшчэ не высахла кроў майго галоўнакамандуючага” – прыводзіць успаміны Манэргейма Андрэй Аксёнаў. І вакол будучага фінскага нацыянальнага героя ў гэты час было шмат рэвалюцыйных салдат, якія маглі ў любы момант паўтарыць з ім тое, што было зроблена з Духоніным. “А ён – гвардзейскі афіцэр, у яго выпраўка.” – тлумачыць пагрозу гісторык – “І яго могуць проста за гэта забіць. І там было некалькі момантаў, калі ён знаходзіцца літаральна на грані таго, што яго заб’юць”.

Фота: mannerheim-museo.fi

З’явілася 3D-рэканструкцыя магілёўскай Алейнай брамы

З тым, як магла выглядаць Алейная брама ў Магілёве, цяпер можна пазнаёміцца праз яе 3D-рэканструкцыю.

Як паведамляе тэлеграм-канал “Спадчына”, 3D-рэканструкцыю пабудовы XVII стагоддзя зрабіў яго падпісчык.

Для таго, каб пабачыць аб’ёмную выяву, якую можна да таго ж пакруціць у розныя бакі, трэба зайсці на сайт “Алейная брама ў AR”.

Алейная брама ў Магілёве была збудавана ў 1646 годзе. Назву атрымала ад дзвюх крам, якія прылягалі да яе, і дзе гандлявалі ільняным і канапляным алеем. Брама ўяўляла сабой квадратнае ў плане масіўнае 3-х яруснае збудаванне: на першым ярусе была ўязная арка, на другім – каплічка з вузкімі вокнамі, на трэцім – байніцы.

алейная брама
Алейная брама на акварэлі Юзафа Пешкі, канец XVIII стагоддзя

Брама знаходзілася ў земляным вале пры ўездзе на рыначную плошчу горада з боку Дняпра. Твор архітэктуры рэнэсансу. У першай палове XIX стагоддзя ўлады Расійскай імперыі зруйнавалі браму.

брама магілёў
Алейная брама на акварэлі Мікалая Львова, канец XVIII ст.

Загалоўнае фота: скрын з сайта “Алейная брама ў AR”.

Вандруй. Адчуй. Натхняйся: на Магілёўшчыне ўдзел у акцыі прымуць 190 турыстычных аб’ектаў

У межах рэспубліканскай акцыі «Вандруй. Адчуй. Натхняйся» жыхары і госці рэгіёна могуць бясплатна наведаць музеі, аграсядзібы, прыняць удзел у квэстах і майстар-класах, а таксама адчуць смак беларускай кухні.

Што такое «Вандруй. Адчуй. Натхняйся»?

Гэта штогадовая ініцыятыва Міністэрства спорту і турызму і Нацыянальнага агенцтва па турызме, якая праходзіць у Беларусі з 2022 года. Мэта — папулярызацыя ўнутранага турызму і знаёмства з турыстычнымі магчымасцямі краіны. Колькасць удзельнікаў расце штогод: калі ў 2022 годзе было 516 аб’ектаў, то ў 2023 — ужо 924, а ў 2024 годзе — больш за 1200. На Магілёўшчыне год таму ў акцыі бралі ўдзел 130 аб’ектаў турыстычнай сферы, пісалі mogilev.media, сёлета – 190. 

Праўда, збольшага, гэта ўдзел чыста фармальны – пераважная большасць арганізацый пазначылі свой удзел вельмі проста: “наведванне аб’екта, азнаямленне з паслугамі”.

Магілёўшчына: што чакае турыстаў?

Тым не менш, з 2 па 8 чэрвеня 2025 года Магілёўская вобласць прапануе некаторую праграму:

  • Бясплатныя экскурсіі ў музеях, мастацкіх галерэях і гістарычных аб’ектах.
  • Квэсты і майстар-класы для дзяцей і дарослых у культурных установах і аграсядзібах.
  • Дні адкрытых дзвярэй ў санаторыях, аграсядзібах, турыстычных комплексах і нават на прамысловых прадпрыемствах.
  • Дэгустацыі страв беларускай кухні ў мясцовых кавярнях і рэстаранах.
  • Экалагічныя сцежкі і прагулкі па заказніках для аматараў прыроды. 

Удзел у акцыі прымаюць розныя аб’екты: ад аграсядзіб і санаторыяў да музеяў і вытворчых прадпрыемстваў. Дакладны пералік усіх удзельнікаў і іх прапановы можна знайсці тут.

Фота: mogilev.media

“Делай правильный выбор” – спектакль «ТыкТокеры» масава паказваюць магілёўскай моладзі

Дыпломны спектакль выпускнікоў Магілёўскага дзяржаўнага каледжа мастацтваў выйшаў за межы навучальнай установы з блаславення чыноўніцы гарвыканкама, а пасля спектакляў з глядачамі працуюць праваахоўнікі і людзі з камісіі па справах непаўналетніх.

Па паведамленні БелТА, паказы спектакля «ТыкТокеры» з поспехам праходзяць у Магілёве і Магілёўскім раёне. Гэты праект стаў магчымым не толькі дзякуючы таленту маладых артыстаў, але і з бласлаўлення чыноўнікаў – зусім як у часы Фурцавай.

Дыпломная работа выпускнікоў Магілёўскага дзяржаўнага каледжа мастацтваў першапачаткова павінна была застацца ў сценах навучальнай установы, але…

«Спектакль выйшаў на шырокую публіку і стаў сапраўднай падзеяй для абласнога цэнтра дзякуючы намесніцы старшыні камісіі па справах непаўналетніх Магілёўскага гарвыканкама Іне Караткевіч. Яна, убачыўшы экзаменацыйную работу выпускнікоў каледжа мастацтваў, была ўражана і ініцыявала яе выязны фармат» — адзначаецца ў паведамленні. А яшчэ, пасля кожнага спектакля адбываецца абавязковы “прававы палілог з удзелам усіх зацікаўленых, у тым ліку праваахоўнікаў і прадстаўнікоў камісіі па справах непаўналетніх.”

тыкток

Аўтарка п’есы — расіянка Жанна Шамай.

Фота: БелТА.

Могилевскому драмтеатру нужно семь пар кирзачей

Могилевский драматический театр просит зрителей поучаствовать в создании спектакля, помогая с реквизитом.

“Дорогие друзья! Театр примет в дар кирзовые сапоги 40-41 размера в количестве 7 пар для создания нового спектакля” – сообщает драмтеатр на своей странице в Facebook 21 мая 2025 года.

“Если у вас в шкафу хранятся забытые «кирзачи», подарите им вторую жизнь на сцене!

Очень ждем ваших откликов. Заранее благодарны за репост и старое доброе сарафанное радио” – благодарят актеры.

Исходя из информации об истории театра, последний раз с публичной просьбой к могилевчанам о пожертвованиях для него обращался могилевский губернатор в 1886 году. Он просил жителей внести добровольные взносы на строительство постоянного театрального здания. “Горожане, включая бедняков, служащих и студентов, активно откликнулись на этот призыв, собирая средства для реализации проекта” – сообщается на сайте Могилевского драмтеатра.

Фото: Facebook Могилевского драмтеатра

Стала вядома імя аднаго з катаў паэта Міхася Чарота – гэта ўраджэнец Бабруйска

Упершыню дакументальна пацверджана, хто вёў справу супраць аднаго з самых таленавітых беларускіх паэтаў – Міхася Чарота, расстралянага ў 1937 годзе. У адным з дакументаў у варшаўскім Архіве новых актаў знайшлося сведчанне, што гэта ўраджэнец Бабруйска Віктар Эмануілавіч Быхоўскі.  

Міхася Чарота, аднаго з яркіх прадстаўнікоў беларускага літаратурнага адраджэння, арыштавалі 24 студзеня 1937 года. Пасля шматлікіх допытаў і катаванняў ён прызнаў сваю “віну”. У ноч з 29 на 30 кастрычніка 1937 года паэт быў расстраляны разам з іншымі дзеячамі беларускай культуры.

Што ж датычыцца ураджэнца Бабруйска Віктара Эмануілавіча Быхоўскага (на здымку справа), то ён – адна з самых злавесных постацяў, што стаяць за жорсткімі рэпрэсіямі супраць беларускай інтэлігенцыі падчас Вялікага тэрору ў 1937–1938 гадах. 

Тады Быхоўскі узначальваў сакрэтна-палітычны аддзел НКУС БССР, які займаўся пераследам беларускіх нацыянальных дзеячоў.

Менавіта Быхоўскі “вёў справу на беларускага паэта Чарота і атрымаў паказанні як на “ворагаў народа” і былых беларускіх нацыяналістаў, удзельнікаў антысавецкай змовы”. Пра гэта сведчаць дакументы з Архіва новых актаў у Варшаве, знойдзеныя даследчыкамі Беларускага інстытута публічнай гісторыі.

Адзін з калегаў ахарактарызаваў Быхоўскага “як садыста, здольнага сфабрыкаваць любую справу”. Яго метады ўключалі катаванні, фальсіфікацыю паказанняў і поўную адсутнасць маральных межаў.

У 1939 годзе і сам Быхоўскі трапіў пад махавік рэпрэсій. За катаванні і фальсіфікацыі яго асудзілі на 10 гадоў лагераў. Але ўжо у 1946 годзе ён  быў вызвалены з месцаў пазбаўлення волі «за добрую працу».

Потым працаваў начальнікам нагляднай службы ў Куйбышаўскай вобласці. У студзені 1951 года быў звольнены з МУС па ўласным жаданні. 

Міхась Чарот развітаўся з намі радкамі свайго апошняга верша, які пазней знайшлі на муры камеры паэта: “Мяне заціснулі за краты. Я прысягаю вам, сябры, Мае палі, Мае бары – Кажу вам – я не вінаваты! “

Фота тэлеграм-канала Беларускага інстытута публічнай гісторыі.

Военные кители добрались до Музея Масленикова

“80-летие победы” с ее военными реквизитами и фотографиями времен Второй мировой войны теперь появилось и в Художественном музее им. Павла Масленикова.

Как пишет Mayday, нигде официально не заявленная выставка военных кителей и гимнастерок, копий приказов и вырезок из фронтовых газет, картин с баталиями и фотографий военных лет появились в картинной галерее Народного художника Беларуси Павла Масленикова. 

военные кители

Как отмечает издание, в данный момент в музее проходит персональная выставка Георгия Скрипниченко “Сюрреалистичные миры” и проект “Охота на ведьм” со средневековыми орудиями пыток.

Тем не менее, на фото курсанты Могилёвского института МВД приобщаются к “высокому искусству” в Художественном музее под надзором куратора в рамках идеологической работы по “изучению родного края, его культуры и истории”.

Такая выставка никак не соответствует профилю музея, который является художественным, а не, например, историческим или краеведческим. Даже, если, по слухам, он уже не отдельное учреждение культуры, а филиал Могилевского краеведческого музея. Тем более, на сайте Масленикова основные цели деятельности заявлены как “обеспечение общедоступности культурных ценностей отечественной и мировой культуры, использование их для эстетического воспитания и культурного развития граждан. Предметом деятельности Музея является сбор, научная работа и сохранение художественных ценностей, произведений изобразительного искусства, создание на их основе научно-обоснованных экспозиций и выставок”.

Фото: Mayday

З памятнага каменя ў вёсцы Касцюшкава пад Горкамі знялі шыльду ў гонар Тадэвуша Касцюшкі

Чытачы выдання Reform.news заўважылі, што ў вёсцы Касцюшкава Горацкага раёна з памятнага каменя знікла шыльда, устаноўленая тут яшчэ ў савецкія часы ў гонар Тадэвуша Касцюшкі. Вёска знаходзіцца недалёка ад Леніно, дзе ўпершыню ўступілі ў бой баявыя часткі польскай дывызіі імя Касцюшкі падчас Другой Сусветнай вайны. У Леніно размяшчаецца Музей савецка-посльскай баявой садружнасці, і нядаўна ў ім праходзілі ўрачыстасці з нагоды Дня Перамогі, якія цалкам праігнараваў польскі бок, але затое наваднілі прадстаўнікі “шматнацыянальнага рускага міру” – пісалі mogilev.media.

Вёскі Касцюшкава раней называлася Трыгубава. У гонар Тадэвуша Касцюшкі яна была перайменаваная ў 1969 годзе. Верагодна, у гэты ж час на ўскрайку вёскі была ўстаноўленая мемарыяльная шыльда ў гонар Тадэвуша Касцюшкі. Як дакладна яна выглядала раней і што на ёй было напісана – невядома. Цяпер жа яна знікла цалкам. «Ці прыбралі, ці не ўзнавілі, хаця бачна, што помнікі побач прыводзілі ў парадак» – так пракаментавалі чытачы Reform.news знікненне шыльды.

Костюшково

Фота: Reform.news

Выстава «Віцебскі мастак» адкрываецца ў Магілёве

У Мастацкім музеі імя Паўла Масленікава сёння, 2 траўня 2025 года, пачне працу выставачны праект «Віцебскі мастак», арганізаваны сумесна з Віцебскім абласным краязнаўчым музеем.

Паводле слоў арганізатараў, віцебская мастацкая школа мае свае традыцыі і вызначаецца шматвектарнасцю развіцця. Мастацкія творы дэманструюць стылёвую разнастайнасць і багацце тэхнічных прыёмаў.

Урачыстае адкрыццё выставы адбудзецца а 16:00 (уваход на выставу будзе бясплатны да 16:30). Працаваць праект будзе да 15 чэрвеня, паведамляе mogilevnews.

Як піша «Віцебскі гарадскі партал», «Віцебскі мастак» – гэта штогадовы праект Мастацкага музея, мэта якога – паказаць шматгранную творчасць мастакоў, што фарміруюць адметны імідж горада Віцебска. Большасць удзельнікаў праекта – члены Беларускага саюза мастакоў і Беларускага саюза дызайнераў, выпускнікі і выкладчыкі мастацка-графічнага факультэта Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П.М. Машэрава і кафедры дызайну Віцебскага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта.

Фота: “Віцебскі мастак”

Будынак першай магілёўскай электрастанцыі пачалі зносіць

Гістарычны будынак першай магілёўскай электрастанцыі быў узведзены ў 1900-х, прастаяў вайну, а цяпер пайшоў пад знос.

Будынак першай электрастанцыі ў Магілёве быў узведзены ў 1900-х гадах, а сама станцыя была запушчаная ў эксплуатацыю 7 лютага 1910 года. Пабудова доўгі час была часткова закінутая, з выбітымі вокнамі, аднак захоўвала цэласнасць канструкцыі. Раней яго адмовіліся прызнаваць гісторыка-культурнай каштоўнасцю – пісалі mogilev.media тры гады таму, але нядаўна раптам пафарбавалі.

Пра планы гарадскіх уладаў знесці гістарычны будынак заяўлялася яшчэ год таму. На яго месцы будзе ўзводзіцца шараговы жылы дом. Цяпер жа працы па зносе будынка ўжо пачаліся – паведамілі падпісчыкі суполкі “Магілёў – горад, які быў…” у Facebook.

Фота: “Магілёў – горад, які быў…”, скрыншот