У цэнтральнай гарадской бібліятэцы Магілёва адбудзецца прэзентацыя серыі кніг сучасных беларускіх аўтараў у тыфлафармаце.
Для папулярызацыі твораў сучасных беларускіх пісьменнікаў у спецыяльным фармаце для чытання, даступным для невідушчых і людзей са слабым зрокам, у цэнтральнай гарадской бібліятэцы 21 лістапада а 12-й гадзіне пройдзе прэзентацыя шаснаццаці кніг, надрукаваных шрыфтам Брайля.
Гэтая калекцыя з’явілася дзякуючы ініцыятыве загадчыцы аддзела маркетынгу, сацыякультурнай дзейнасці і метадычнай працы Цэнтральнай гарадской бібліятэкі імя Карла Маркса Ірыны Пунчанка, якая атрымала спецыяльны грант на рэалізацыю сваёй ідэі.
На мерапрыемстве чытачы пазнаёмяцца з пісьменнікамі і ўдзельнікамі праекта.
1307 год. Вільгельм Тэль прабівае стралой яблык на галаве свайго сына.
Ішоў селянін са швейцарскага кантона Уры Вільгельм Тэль па горадзе Альтдорфу з маленькім сынам. На цэнтральным пляцы горада стаяла тычка, на верхавіне якой красаваўся капялюш аўстрыйскага намесніка ландфохта Геслера, якой ён загадаў кланяцца. Наш герой капелюшу не пакланіўся.
За такое злачынства ён быў схоплены вартаўнікамі. Але тут на пляцы з’явіўся сам Геслер, які ўбачыў за спіной Тэля ці то арбалет, ці то лук. Захацелася намесніку даведацца, ці ўсе швейцарцы – майстэрскія стрэлкі і ён загадаў Тэлю са 100 крокаў збіць яблык з галавы сына стралой.
Тэль не прамазаў. Але дзёрзкасць яго не спадабалася ландфохту і ён загадаў кінуць бунтара ў вязніцу замка Кюсанахт.
Закаванага ў ланцугі Тэля пасадзілі ў лодку і павезлі праз возера, але тут наляцела бура і вязня прыйшлося раскаваць, таму што лішнія рукі веслярам не перашкодзілі б. Тэль не прамінуў гэтым скарыстацца, і як толькі лодка ткнулася ў бераг, збег у горы, а неўзабаве падпільнаваў на вузенькай сцяжынцы Геслера і забіў яго. Пасля гэтага паўстаў увесь швейцарскі народ і выгнаў аўстрыйцаў назаўжды з краіны.
Тэлю паставілі некалькі помнікаў, а ў тым месцы, дзе ён выскачыў з лодкі на бераг, пастаўлена капліца.
Беларускі мовазнавец, грамадска-палітычны дзеяч, старшыня Рады БНР.
Выкладчык БДУ, правадзейны сябра Інбелкульта, акадэмік. Родны дзядзька Якуба Коласа, брат Антона Лёсіка.
На пачатку педагагічнай дзейнасці працаваў у Бабруйскай сельскагаспадарчай школе.
Быў у царскай ссылцы ў Сібіры (разам з Алесем Гаруном).
Член Беларускага нацыянальнага камітэта, Вялікай беларускай рады, 2-гі старшыня Рады БНР.
Арыштоўваўся ў 1922, 1930, 1938 гадах. Быў у турмах, ссылцы.
Даследчык вытокаў беларускай нацыянальнай культуры, гісторыі ВКЛ, кнігадрукавання, старадрукаў. Аўтар прац «Гісторыя Вялікага княства Літоўска-Беларускага», «Памяткі старасвецкай беларускай мовы і пісьменства», «Бітва пад Грунвальдам у апісанні хронікі Быхаўца, Длугаша, Бельскага і інш.», падручнікаў «Практычная граматыка беларускае мовы», «Беларуская мова: Пачатковая граматыка», «Беларуская мова: Правапіс», «Сінтаксіс беларускае мовы» і іншых.
Паводле афіцыйнай версіі, памёр 1 красавіка 1940 года ад сухотаў у саратаўскай турме. Паводле іншай версіі, быў застрэлены адразу па абвяшчэнні прысуду. Месца пахавання невядомае.
У гонар Язэпа Лёсіка названыя вуліцы ў Маладзечне, Мікалаеўшчыне і Стоўбцах.
Рэдагаваў газету “Наша воля”, працаваў у дзіцячым часопісе “Заранка”, у газетах “Звязда”, “Савецкая Беларусь”, “Партызанскае слова”, часопісе “Полымя”, “Настаўніцкай газеце”, на радыё.
Аўтар зборнікаў вершаў, паэм, п’ес, раманаў, кнігі ўспамінаў.
Вершы, напісаныя падчас зняволення ў віленскіх Лукішках тайна вынесла і выдала асобным зборнікам “Малюнкі” Зоська Верас.
Пераклаў на беларускую мову “Мёртвыя душы” М. Гогаля, “Апавяданні” Г. Сянкевіча, “Уральскія сказы” П. Бажова, “Калевалу” і інш.
Беларускі паэт, грамадскі і палітычны дзеяч. Заслужаны работнік культуры. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР за кнігу «Нью-Ёркская сірэна», Лаўрэат прэміі «Залаты апостраф».
Працаваў у газеце «Літаратура і мастацтва», выдавецтве «Беларусь». Член Беларускага ПЭН-цэнтра.
У 1990-1995 гадах – дэпутат Вярхоўнага Савета Беларусі, намеснік старшыні пастаяннай Камісіі па пытаннях галоснасці, сродкаў масавай інфармацыі і правоў чалавека, член Канстытуцыйнай камісіі.
Аўтар вершаў, паэм, п’ес для дзяцей, кніг паэзіі, зборнікаў вершаў, літаратурнай крытыкі і публіцыстыкі.
Паасобныя вершы пакладзены на музыку. Па паэме «Колькі лет, колькі зім!» пастаўлены тэлеспектакль (1980), чатыры п’есы ставіліся ў тэатрах.
Пераклаў на беларускую мову некаторыя п’есы Лопэ дэ Вэгі, М. Себасцьяна, В. Пальчынскайтэ, якія пастаўлены ў тэатрах, асобныя вершы з класічнай і сучаснай рускай, украінскай, літоўскай, латышскай, балгарскай, польскай, венгерскай, кубінскай паэзіі.
Узнагароджаны Медалем 100 гадоў БНР Рады Беларускай Народнай Рэспублікі.
Стварыў партрэтныя вобразы вядомых пісьменнікаў, паэтаў, мастакоў Беларусі – М.Багдановіча, А. Куляшова, В. Быкава, З. Азгура, М. Керзін, В. Бялыніцкага-Бірулі і іншых.
Вядомы як скульптар-манументаліст, аўтар помнікаў К. Заслонаву, камсамольцам-падпольшчыкам пасёлка Асінторф, савецкім салдатам — вызваліцелям Полацка, маршалу В. Сакалоўскаму ў Гродна, апошняга ў Беларусі помніка У. Леніну на цэнтральнай плошчы г. Оршы (1987).
Стварыў шматлікія мемарыяльныя дошкі знакамітым беларусам.
Беларускі мастак-канцэптуаліст, дызайнер, спявак аўтарскай песні.
Мастаком і дызайнерам стаў праз саманавучанне. Спецыялізуецца на мастацкім і экспазіцыйным дызайне.
Аўтарскія праекты: «Кола часу» (Музей гісторыі Мінска), «Krieg, крик, крык…» (Музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны), «Штрых-код» і «Абрыў» прысвечана памяці У. Высоцкага (Мінская бібліятэка імя А. Пушкіна), «ГРУЗ 300» (Віцебск), «КРОПКА, ці КРОПЛЯ АДліку», «Успаміны пра будучыню» (Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск).
1968 год. У Бялыніцкім раёне створаны гідралагічны заказнік рэспубліканскага значэння «Заазер’е».
Мае плошчу 4 172,1 га, займае частку міжрэчча Бярэзіны і Друці.
Уключае вярховыя балоты.
Расце 100 відаў раслін, у тым ліку такія ахоўныя як клубняносная зубніца і пустая чубатка. Тут 108 відаў птушак, 45 відаў сысуноў, 8 земнаводных відаў і 6 відаў паўзуноў.
У 2012 годзе ўключаны ў спіс водна-балотных угоддзяў міжнароднага значэння.
Да XVI стагоддзя верхавыя балоты заказніка не мелі мховага покрыва і ўяўлялі сабой адкрытыя крыніцы прэснай вады. У 1887 годзе Заазер’е і яго наваколлі ўжо ўяўлялі суцэльнае балотнае ўтварэнне.
1978 год. У джунглях паўднёва-амерыканскай Гаяны быў здзейснены самы масавы суіцыд ХХ стагоддзя: загінулі 918 чалавек, 276 з якіх дзеці.
Трагедыя адбылася ў горадзе Джонстаун з членамі рэлігійнай арганізацыі “Храм народаў”, лідэрам якой быў Джэмс Уорэн Джонс.
Секта “Храм народаў” узнікла ў 1957 годзе ў Каліфорніі. У 1970-х гадах перабралася ў Гаяну, дзе ў непралазных джунглях утварыла пасёлак, названы ў гонар “прападобнага” Джонса – Джонстаунам.
Жылі людзі ў бараках, у галечы, гэта пры тым, што на замежных банкаўскіх рахунках Джонса ляжалі дзясяткі мільёнаў даляраў, атрыманых ім ад паслядоўнікаў.
З намерам расследаваць чуткі аб жорсткім абыходжанні святара Джонса са сваёй паствай у Джонстаўн была накіравана інспекцыйная група з ЗША, якая складалася з журналістаў і адвакатаў і пад кіраўніцтвам кангрэсмена Леа Раяна.
Але Раян і чацвёра яго памагатых былі забітыя па распараджэнні Джонса.
Пасля гэтага Джонс вырашыў зрабіць “канец свету”. Усе чальцы “Храма народаў”, уключаючы дзяцей, выпілі па шкляначцы ліманаду з цыяністым каліем, пасля чаго ў страшных канвульсіях адправіліся ў іншы свет.
Калі ў Джонстаўн увайшлі салдаты, яны ўбачылі там страшнае відовішча: сотні і сотні трупаў сектантаў, якія ляжалі па вуліцах горада.
Джэймс Уорэн Джонс з дзецьмі ў Джонстаўне
1979 год. Памёр Гаўрыла Верасаў.
Беларускі савецкі шахматыст, міжнародны майстар (1950). Кандыдат гістарычных навук.
Шасціразовы чэмпіён Беларусі. Удзельнік трох чэмпіянатаў СССР.
Шахматны тэарэтык, аўтар сістэмы «Дэбют Верасава» (1. d4 d5 2. Кc3 Кf6 3. Сg5).
Дэбют Верасава
2020 год. Памерла Любоў Румянцава.
Беларуская актрыса. Заслужаны артыст БССР.
Працавала на кінастудыі «Беларусьфільм», у Тэатры-студыі кінаактора.
Выканаўца лірыка-драматычных і драматычных роляў.
Здымалася ў кіно з 1959 года – у яе актыве ролі ў 60 кінафільмах.
Яе галоўная роля Джуліі Навэлі ў фільме «Альпійская балада» (1965) прынесла актрысе сусветную вядомасць.
Узнагароджана Ордэнам Францыска Скарыны.
1999 год. У новым 6-павярховым будынку на завулку Мігая побач з гатэлем «Днепр» адкрыта абласное ўпраўленне «Белбізнесбанка».
Зараз гэта “Белінвестбанк”. Самы вялікі банкаўскі будынак у Магілёўскай вобласці.
У тэлеграм-канале арганізацыі “Беларускі інстытут публічнай гісторыі” з’явіўся рэдкі здымак паліцыянтаў Магілёва часоў гітлераўскай акупацыі.
На чорна-белым здымку можна пабачыць шасцёх мужчын, якія выстраены ў шэраг. Пры кожным – агнястрэльная зброя. Апранутыя яны кожны ў сваё. Толькі адзін мае нямецкую форму, якую насіў, імаверна, як звыклае адзенне, бо на ёй няма пагонаў.
Як адзначаецца ў паведамленні, гэта – паліцыянты ў Магілёве 1943 года. Таксама ў тэксце распавядаецца пра даследаванне навукоўца Уладзіміра Лобача пра вобраз дапаможнай паліцыі ва ўспамінах вяскоўцаў паўночнай Беларусі. Яно было апублікавана ў часопісе Studia Białorutenistyczne (2023/17).
“У вусных апавяданнях частым ёсць параўнанне паліцаяў з немцамі, дзе калабаранты, якія заплямілі сябе крывёю і гвалтам, выступаюць як большае зло, нават у параўнанні з акупантамі («горш за немцаў»). Жорсткая ацэнка грунтуецца на непрыняцці чалавека, які быў «сваім», але перайшоў на бок «чужых» дзеля гвалту над аднавяскоўцамі”, – гаворыцца ў даследаванні.
У той жа час адзначаецца іншае стаўленне да тых, хто апынуўся ў паліцыі пад прымусам. Напрыклад, у маладога чалавека, які дасягнуў прызыўнога ўзросту, выбар часта быў невялікі: ці ісці ў паліцыю, ці быць вывезеным на працы ў Германію. Такія людзі, звычайна, не рабілі нічога кепскага і ў крытычных сітуацыях дапамагалі простым жыхарам («Ну, паліцаі, сматра якія, былі і добрыя»). Пакаранне такіх савецкай судовай сістэмай лічылася празмерна жорсткім і несправядлівым.
Фотаздымак: ТГ “Беларускі інстытут публічнай гісторыі”
Свята было заснавана ў 1941 годзе ў Лондане на міжнароднай сустрэчы студэнтаў краін, якія змагаліся супраць фашызму, у гонар студэнтаў Чэхаславакіі – герояў Супраціўлення, што пацярпелі ў 1939 годзе падчас расправы са студэнцкай дэманстрацыяй у акупаванай немцамі Празе.
28 кастрычніка 1939 года пражскія студэнты і іх выкладчыкі выйшлі на дэманстрацыю, каб адзначыць гадавіну ўтварэння Чэхаславацкай дзяржавы – 28 кастрычніка 1918 года. Падраздзяленні акупантаў разагналі дэманстрацыю, па яе ўдзельнікам быў адкрыты агонь.
Адзін са студэнцкіх лідэраў Ян Оплятал загінуў. Яго пахаванне 15 лістапада 1939 года зноў перарасло ў акцыю пратэсту. У адказ нацысты закрылі ўсе чэшскія вышэйшыя навучальныя ўстановы, звыш 1200 студэнтаў былі арыштаваныя і зняволеныя ў канцлагер Заксэнхаўзен. 9 студэнтаў і актывістаў студэнцкага руху пакаралі смерцю 17 лістапада. Гэтая дата і была абраная сімвалічным днём, як напамін аб трагічных падзеях таго часу.
17 лістапада 1973 году ў Грэцыі студэнты чацьвёра сутак абаранялі будынак Тэхнічнага ўніверсітэта ў Афінах, пратэстуючы супраць дыктатуры. Студэнты былі расстраляныя танкамі, гэтая падзея стала пачаткам падзення рэжыму «чорных палкоўнікаў».
17 лістапада 1989 году ў Празе дэманстрацыю да 50-годдзя падзей 1939 года пачалі мясцовыя камсамольцы. Але жадаючых прыняць удзел сярод афіцыйных арганізацый не было. Тады камсамольцы звярнулася па дамамогу да міжнароднай арганізацыі студэнтаў. Акцыя была санкцыяваная і на яе прыйшло 30 тысячаў студэнтаў, выкладчыкаў. Паліцыя жорстка разагнала дэманстрантаў. У знак пратэсту на дзеянні ўладаў студэнты на наступны дзень абвясцілі страйк, а 21 лістапада на вуліцы Прагі выйшла болей за 200 тысячаў дэманстрантаў. З гэтых падзеяў пачалася аксамітная рэвалюцыя.
Сёння Міжнародны дзень студэнтаў з’яўляецца сімвалічным аб’яднаннем студэнтаў усіх факультэтаў і ўсіх навучальных устаноў свету.
Беларускі, рускі і савецкі астраном, член-карэспандэнт АН СССР.
Працаваў у абсерваторыі Маскоўскага ўніверсітэта, быў яе дырэктарам, прафесарам і загадчыкам кафедраў астраноміі, астраметрыі МДУ.
Больш за 20 гадоў узначальваў Камісію па вывучэнні зменных зорак пры астранамічнай радзе АН СССР.
Асноўныя даследваванні прысвечаны вывучэнню зменных зорак і практычнай астраноміі. З 1895 сістэматычна фатаграфаваў зорнае неба з мэтай выяўлення зменных зорак, чым паклаў пачатак багатай калекцыі «шкляной бібліятэкі» абсерваторыі.
У 1904 годзе апаратурай уласнай канструкцыі адным з першых у свеце сфатаграфаваў спектры двух метэораў і даў правільнае іх тлумачэнне. Прапанаваў новы метад выяўлення малых планет.
Аўтар шэрагу арыгінальных канструкцый астранамічных прыбораў, трох падручнікаў па астраноміі.
1872 год. Дата заснавання горада Асіповічы.
Была пабудавана станцыя Лібава-Роменскай чыгункі, з якой пачалося фармаванне горада. Сваю назву станцыя, а ў далейшым і горад, атрымалі ад размешчанай за два кіламетры вёскі Асіповічы.
1384 год. Ядвіга Анжуйская каранавана на каралеву Польшчы.
Каталіцкая святая.
Абрана пасля смерці бацькі – караля венгерскага і польскага Людовіка Венгерскага. Каралева ў 1384-1399 гадах.
У 1385 заключыла Крэўскую унію, у 1386 годзе выйшла замуж за Ягайлу. Атрымала ад яго ў падарунак Магілёў.
У 1397 годзе фундавала ў Пражскім універсітэце асобны калегіум для судэнтаў з ВКЛ («speciale collegium pro Lythwanorum nacione»). У тэстаменце запісала ўласныя сродкі на аднаўленне Кракаўскай акадэміі.
Памерла ў 1399 годзе падчас родаў, не пакінуўшы Ягайле нашчадкаў.
Доўгі час неафіцыйна ўшаноўвалася ў Польшчы як святая. Афіцыйна беатыфікавана Каталіцкім Касцёлам ў 1986 годзе, кананізавана ў 1997 года. Дзень памяці –17 ліпеня.
Расійскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, генералісімус. Сын дробнага літоўскага шляхцiча.
Паплечнік Пятра І, пасля яго смерці ў 1725-1728 – фактычны кіраўнік Расіі. Князь і адзіны рускі герцаг, князь Рымскай імперыі.
Першы генерал-губернатар Пецярбурга (1703-1727), кіраваў будаўніцтвам горада, Кранштата.
У 1705 годзе разам з Пятром І удзельнічаў у забойстве святароў у полацкім Сафійскім саборы. У час знаходжання ў Магілёве расійскага войска, марыў забіць усіх гараджан дзеля помсты за паўстанне 1661 года. Пасля знішчэння ў агні Магілёва, удзельнічаў у бітве пад Лясной (1708). Удзельнік рабавання і руйнавання многіх беларускіх гарадоў і мястэчак.
Беларускі паэт, перакладчык, філолаг і педагог. Кандыдат філалагічных навук, дацэнт.
Працаваў ў Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя Максіма Танка, нацыянальным тэхнічным універсітэце, у Мінскім абласным драматычным тэатры ў Маладзечне.
Даследаваў аказіянальную лексіку ў мастацкіх тэкстах.
Аўтар сямі зборнікаў вершаў, кніг гумару, перакладаў.
На яго вершы напісана больш як 180 песень, якія выконвалі І. Дарафеева, А. Гайдук, А. Цівуноў, Дз. Мінько, Т. Валахановіч і іншыя.
30 песень на вершы Шабовіча напісаў магілёўскі кампазітар Мікола Яцкоў.
Аўтар слоў гімна БДПУ імя Максіма Танка. Спрыяў развіццю маладых беларускіх паэтаў і празаікаў – удзельнікаў літаратурнай суполкі «Крокі».
1632 год. Прызначаны першы магілёўскі праваслаўны епіскап Іосіф Бабрыковіч.
Спачатку Магілёўская епархія з’яўлялася часткай Полацкай. Па каралеўскім прывілеі не былі дакладна акрэслены яе межы. Епіскапы павінны былі пражываць у Магілёўскім Спаскім манастыры. Акрамя Спаскай царквы, ім перадаваліся яшчэ чатыры цэрквы ў Магілёве, дзве царквы ў Оршы, адна ў Дзісне, адна ў Полацку, Траецкая і Спаская ў Мсціславе. Першым епіскапам стаў 15 лістапада 1632 года былы пробашч Віленскага Свята-Духава манастыра ігумен Іосіф Бабрыковіч-Капет-Аняхожскі. У сувязі з тым, што Спаскі манастыр у Магілёве ў той час належаў уніятам, рэзідэнцыя епіскапаў першапачаткова размяшчалася ў Крыжаўзвіжанскай царкве – да 1650 года.
Крыжаўзвіжанская царква – за пагоркам злева. Аўтар малюнка Мікалай Львоў
1867 год. У Магілёве пры губернскім статыстычным камітэце заснаваны першы ў горадзе музей.
Яго пераемнікам з’яўляецца абласны краязнаўчы музей імя Е. Раманава.
На час адкрыцця ўстановы было каля 1 500 экспанатаў, сярод іх – кальчуга і ўпрыгожванні з раскопак Анелінскага кургана Быхаўскага павета, арыгінальныя граматы польскіх каралёў Жыгімонта ІІІ і Станіслава Аўгуста, рукапіснае Евангелле XV стагоддзя; Лексікон Славянароскі з друкарні Куцеінскага манастыра 1654 года, калекцыя манет X – XIX стст., троннае крэсла Кацярыны II з магілёўскага дарожнага палаца, сані Напалеона, якія ён кінуў падчас уцёкаў з Расіі.
У 1918 годзе музей аб’яднаны з царкоўна-археалагічным (працаваў з 18 снежня 1904 у былым Бернардынскім касцёле – на загалоўным фота ў цэнтры) у адзін – губернскі. У 1919 г. пераехаў у будынак былога сялянскага банка (вул. Міронава, зараз Магілёўскі абласны мастацкі музей імя П. Масленікава), у 1932 – у двухпавярховы будынак па вул. Ленінскай, №40. У 1934-1938 гадах меўся філіял – у будынку Іосіфаўскага сабора, дзе дзейнічала экспазіцыя гісторыі рэлігіі і атэізму. Існаваў, у канцы 1930-х гадоў і яшчэ адзін філіял – мемарыяльны музей С. Аржанікідзэ ў доме, дзе ў 1919 г. ён жыў і працаваў як член Рэўваенсавета 16-й арміі Заходняга фронту (кут вул. Віленскай і зав. Крутога).
У пачатку Вялікай Айчыннай вайны падчас абароны Магілёва гістарычны музей на вул. Ленінскай і яго філіял на Віленскай згарэлі разам з экспанатамі. Пасля вайны, толькі ў 1949 годзе, калі ў Доме Саветаў выдзелілі невялікія памяшканні, музей аднавіў сваю дзейнічаць. 1 ліпеня 1961 года атрымлівае ўласны трохпавярховы будынак на Савецкай плошчы (зараз – Славы), у якім ён размяшчаецца і ў наш час.
1938 год. У в. Дрожджаніцы Крычаўскага раёна нарадзіўся Віктар Цітоў.
Беларускі этнолаг і гісторык культуры. Доктар гістарычных навук, прафесар.
Выхаванец гісторыка-геаграфічнага факультэта Магілёўскага педінстытута.
Распрацаваў канцэпцыю гісторыка-этнаграфічнага раянавання Беларусі. Даследаваў тыпалогію культурных ландшафтаў, гістарычныя стасункі Беларусі і сумежных тэрыторый, беларускую дыяспару, этнічную гісторыю і геаграфію Беларусі, традыцыйную народную культуру, гісторыю народнай адукацыі, праблемы нацыянальных узаемаадносін.
Суаўтар і аўтар прац «Праблемы рассялення ў БССР», «Помнікі этнаграфіі», «Промыслы і рамёствы Беларусі», «Адраджэнне традыцыйнай мастацкай культуры Палесся», «Беларусы», «Гісторыя сялянства Беларусі» і іншых.
Удзельнічаў у распрацоўцы навукова-метадычных прынцыпаў аховы помнікаў, арганізацыі музеяў-скансэнаў, у складанні «Нацыянальнага атласу Беларусі».
Беларускі даследчык Алесь Чайчыц параўнаў гарадскую тапаніміку абласных цэнтраў у Беларусі. У Магілёве аказаўся самы высокі працэнт назваў вуліц, ад якіх варта пазбаўляцца.
Вынікі свайго даследавання Алесь Чайчыц агучыў у онлайн-размове з магілёўскім гісторыкам, музейшчыкам і краязнаўцам Аляксеем Бацюковым, які выклаў запіс эфіра ў адкрыты доступ на сваім YouTube-канале.
У размове Алесь Чайчыц так абгрунтаваў свой падыход да неабходнасці змены назваў гарадскіх вуліц. На думку даследчыка, наданне вуліцы імя пэўнага чалавека з’яўляецца самай высокай ступенню яго ўшанавання. Назвы вуліц у беларускіх гарадах пры гэтым дзесяцігоддзямі служылі прапагандысцкім мэтам і для індактрынацыі людзей, навязвання ім каштоўнасцяў і фармавання ідэнтычнасці, змушаючы ўспрымаць Беларусь як частку Расіі, а беларускі народ несамастойным, які ўсім абавязаны Савецкаму Саюзу.
Абгрунтоўваючы неабходнасць змены назваў вуліц Алесь Чайчыц кіраваўся тымі ж прынцыпамі, па якіх будаваліся працэдуры па дэсаветызацыі тапанімікі ў краінах Балтыі і Украіне. Гэта значыць, што прыярытэт тут аддаваўся дасавецкім, спрадвечным назвам. У выпадку, калі такая назва адсутнічала, то прыярытэтнымі выступалі назвы, звязаныя з самой мясцовасцю, з персонамі, альбо падзеямі, звязанымі з гісторыяй самой краіны альбо рэгіёна. Назвы, ад якіх неабходна пазбаўляцца ў такім выпадку – гэта назвы ў гонар савецкіх палітычных і вайсковых дзеячоў, дзейнасць якіх ніякім чынам не спрыяла развіццю Беларусі і канкрэтна Магілёва, а часам і мела на мэце наогул знішчэнне беларускай ідэнтычнасці.
Доля назваў вуіц, якія патрабуюць замены, па выніках даследавання Чайчыца, складае амаль палову ад агульнай колькасці – гэта самы высокі паказчык сярод іншых параўнаных ім гарадоў.
Прааналізаваўшы амаль 1 000 назваў вуліц, даследчык прыйшоў да высновы, што толькі 52% назваў не выклікаюць ніякіх пытанняў – яны звязаныя з мясцовымі традыцыйнымі мікратапонімамі, з імёнамі ўраджэнцаў Магілёва альбо дзеячоў беларускай культуры, што маюць сэнс быць уганараванымі ў такой пачэснай форме, як назва вуліцы.
Аляксей Бацюкоў, які браў інтэрв’ю з даследчыкам, выказаў некаторыя заўвагі што па змесце, паколькі частка выкарыстаных Алесем Чайчыцам назваў аказалася састарэлай. Напрыклад, аўтар не ўлічыў, што ў Магілёве ўжо няма завулка Карла Лібкнехта (яму вернута гістарычная назва Пажарны завулак), гэтаксама як ужо няма Вала Чырвонай Зоркі. Палемічнай таксама здалася думка пра адназначнае перайменаванне вуліц, названых у гонар вайскоўцаў, што вызвалялі Магілёў у 1944 годзе. Алесь Чайчыц прытрымліваецца меркавання, што гэтыя тапонімы таксама павінны быць замененыя, бо пасля нямецкай акупацыі следавала нічым не лепшая савецкая, у той час як Аляксей Бацюкоў звярнуў увагу на тое, што такія дзеянні могуць прывесці да вострай сацыяльнай рэакцыі.
На жаль, але ўжо з самага пачатку паказ спартыўнай драмы выкліча ў гледача хутчэй устойлівае непрыняцце, чым цікавасць.
І справа нават не ў тым, што яе сюжэт нагадвае найгоршыя савецкія фільмы, у якіх палітычна безграматны гультай ператвараецца ў перадавіка сацыялістычнай вытворчасці праз пераломны момант у жыцці.
Такое масіраванае рэкламаванне, падаецца, скончыцца тым, што на фільм беларускіх кінематаграфістаў гледачоў будуць заганяць сілай, і гісторыя з фільмам “Класная” паўторыцца: карцінай будуць захапляцца толькі ідэолагі, для якіх захапленне, як у булгакаўскага папугая на бале ў Сатаны – звыклы стан.
Ну, а глядач, у тым ліку і дрыбінскі, проста ўздыхне і пацісне плячыма.
1918 год. Магілёўскім губсаўнаргасам прынята рашэнне аб нацыяналізацыі чыгуналіцейнага і кацельнага завода кампаніі братоў Мазьі і Лейбы Аранзонаў (цяпер «Строммашына»).
Гісторыя завода пачынаецца з 1 жніўня 1912 года, калі браты Мозья і Лейба Аранзоны набылі за 5 тысяч рублёў у калежскага асэсара Cayльскага 840 квадратных сажань (3 780 кв.м) зямлі на краі горада побач з Вакзальнай вуліцай. На гэтым месцы яны хутка пабудавалі невялікія металаапрацоўчыя майстэрні, якія ўжо ў 1913 годзе ператварыліся ў чыгунна-медна-ліцейны заводзік. На гэтым заводзіку ў 1914 годзе лічылася 15 працоўных.
З пачаткам вайны завод пераключыўся на вайсковыя замовы – у 1915-1916 гадах там выраблялі тры віды ручных гранат, снарады калібра 90 мм, запчасткі для стралковай зброі. На прадпрыемстве працавала ў той час больш за 100 чалавек.
1989 год. На 81-м годзе жыцця памёр ураджэнец в. Клетнае Глускага раёна Фёдар Янкоўскі.
Беларускі мовазнавец і пісьменнік. Доктар філалагічных навук, прафесар.
Даследаваў беларускую народную мову, фанетыку, марфалогію і сінтаксіс беларускай літаратурнай мовы, гісторыю беларускай мовы.
Удзельнічаў у выданні «Фразеалагічнага слоўніка», дапаможнікаў для ВНУ «Сучасная беларуская літаратурная мова», «Практыкум па беларускай мове» і іншых.
Складальнік зборнікаў афарызмаў, прыказак і прымавак, параўнанняў, фразеалагізмаў.
1623 год. Выбухнула Віцебскае паўстанне праваслаўных гараджан супраць уніяцкага архіепіскапа Іасафата Кунцэвіча.
Па сігнале званоў ратушы і праваслаўных цэркваў некалькі тысяч паўстанцаў рушылі да рэзідэнцыі Кунцэвіча, уварваліся ў двор, падпалілі дом, забілі архіепіскапа, а цела кінулі ў Дзвіну.
Гараджане, у тым ліку члены магістрата былі аб’яўлены саўдзельнікамі паўстання. Віцебск быў пазбаўлены Магдэбургскага права. З горада спагнана 3 079 злотых.
Каралеўскія камісары загадалі зняць званы з ратушы і ўсіх праваслаўных цэркваў і адліць з іх вялікі звон у памяць пра Кунцэвіча. Ратуша была разбурана.
Затрыманы і пакараны смерцю 19 чалавек, у тым ліку 2 бурмістры і падбухторшчык паўстання – палачанін Пётра Васілеўскі, які на допыце прызнаўся, што была сувязь з праваслаўным брацтвам у Вільні.
78 чалавек прыгавораны да пакарання смерцю завочна.
Перад гэтым, у 1618 годзе супраць Іасафата Кунцэвіча сваё паўстанне падымаў Магілёў – архібіскупа адмовіліся ўпускаць у горад, за што кароль і вялікі князь Жыгімонт Ваза распарадзіўся закрыць праваслаўныя цэрквы.
Беларускі географ, геолаг, пісьменнік, вязень ГУЛАГу. Даследчык радовішчаў нафты.
Выхаванец Магілёўскай гімназіі.
Распрацоўшчык беларускай тэрміналогіі па геаграфіі, геалогіі, хіміі, падручнікаў «Пачатковая геаграфія», «Уводзіны ў навуку аб неарганічнай прыродзе».
Удзельнік пошукаў нафты на Палессі (на падставе аналізу тапоніма Гарывада).
Аўтар кніг паэзіі, п’ес, якія ставіліся ў тэатрах. Аўтар успамінаў пра Я. Купалу, Я. Коласа, А. Грыневіча.
Памёр 30 чэрвеня 1969 года.
1896 год. У Магілёве адбыўся землятрус у 4 балы.
Да гэтага дакументальна быў зафіксаваны землятрус 29 жніўня 1893, 4 бала. Напярэдадні і пасля гэтай даты, свойскія жывёлы паводзілі сябе неадэкватна: раўлі суткамі каровы, іржалі коні, кудысьці пахаваліся каты. Тады ніхто не мог растлумачыць прычыну такіх іх паводзін.
Фіксаваліся хвалі карпацкіх землятрусаў 4 сакавіка 1977 года, 4-5 балаў, 30 мая 1990, 3-4 балы.
У 1920 годзе на настаўніцкіх курсах у Бабруйску арганізавала драмгурток «Крыніца», дзе паставіла п’есу Янкі Купалы «Паўлінка» і выканала галоўную ролю.
Працавала ў купалаўскім, коласаўскім тэатрах, драмы і камедыі пры Белдзяржэстрадзе, у Бабруйскім вандроўным.
Найбольш каларытныя характары стварыла ў беларускай драматургіі: Паланея («Прымакі» Янкі Купалы), бабка Наста («Вайна вайне» Якуба Коласа), Сцепаніда («Пагібель воўка» Э.Самуйлёнка), Маці («Ірынка» Кузьмы Чорнага),Ганна Чыхнюк («Выбачайце, калі ласка!» А. Макаёнка) і іншыя.
Знялася ў фільме «Руіны страляюць…»
Памерла 24 ліпеня 1974 года.
1944 год. У Магілёве адкрыты новы драўляны мост цераз р. Днепр.
Быў пабудаваны замест разбуранага ў 1941-м годзе. Мост быў пабудаваны савецкімі сапёрамі і ваеннапалоннымі немцамі. Разабраны ў 1959 г.
1958 год. Нарадзіўся Леанід Пранчак. Беларускі паэт, перакладчык.
Працаваў на Магілеўскім абласным радыё, у тэатры-студыі «Верасы», дзяржаўным канцэртным аркестры Беларусі, карэспандэнтам газеты «Рэспубліка» ў ЗША, мастацкім кіраўніком Тэатра-студыі беларускай эстрады.
Аўтар вершаў, аўтар кніг вершаў, кнігі «Беларуская Амерыка».
Больш за 200 вершаў паэта пакладзены на музыку. Найбольш вядомыя з іх «Даставай Язэп гармонік», «Пад зоркай Пагоні», «Каля Чырвонага касцёла», «Адзінокая жанчына», «Жыве Беларусь!», «Сумны саксафон», «Паклонніца», «Талака», «Цёмная пані», «Каханая» і іншыя.
З 2018 года вядзе масавыя судовыя працэсы аб абароне аўтарскіх правоў на свае творы.
Займаецца маніторынгам СМІ, дапаможнікаў, друкаваных выданняў, шукаючы радкі за сваім аўтарствам. Пасля чаго падае пазоў у суд з заявай аб парушэннях аўтарскіх правоў і патрабаваннем фінансавай кампенсацыі.
Сярод тых, з кім аўтар судзіўся: «Наша Ніва», «Звязда» «Советская Белоруссия», «Мінская праўда», блогеры, бацькі дзяцей, якія спявалі песні на яго вершы і іншыя. Сярод аштрафаваных ёсць і магілёўцы.
