Крыху гісторыі і назіранняў пра апошні месяц вясны
Адкуль пайшла назва месяца.
Назва травень з’явілася яшчэ ў старажытнаславянскія часы, бо ў гэты час з’яўлялася зялёная трава. Вядомыя таксама назвы песеннік, грымотнік, траўнік. Пазней пад уплывам візантыйскай традыцыі месяц атрымаў назву «май» паводле імя старажытнарымскай багіні вясны Маі.
Назва травеньіснуе ў украінскай, існавала ў старапольскай мове а таксама ў харвацкай – праўда ў апошняй азначае красавік.
Праславянскае слова “травень” выяўленае ў творах старабеларускай мовы двойчы: у Полацкім Эвангеллі ХІІІ ст. і слоўніку (1627) Памвы Бярынды.
У сучаснай беларускай літаратурнай мове амаль ад пачатку назва месяцу існавала ў форме «май». «Наша Ніва» пачатку XX стагоддзя ўжывала форму травень толькі ў 1910–1912 гадах. Больш шырокае ўжыванне слова травень займела за часам беларусізацыі, пасля чаго прызналася састарэлым. У афіцыйным ужытку слова травень аднаўляецца ў 1990-я гады.
Цікавыя факты пра месяц май.
Май па кліматычных паказчыках – амаль летні месяц. Пераважаюць дзённыя тэмпературы +16 +20°, начныя да +10°С.
Даўжыня дня за май вырастае з 15 да 17 гадзін.
Вышыня паўдзённага сонца набліжаецца да кульмінацыі – дасягае 55-56°.
Сярэдняя тэмпература вагаецца ад 13,2°С у Бабруйску, да 12,9°С ў Магілёве і да 12,4°С у Горках.
Максімальна цёплы май быў у 1906 годзе з сярэдняй тэмпературай 17,3°С, самы халодны – у 1974 годзе з тэмпературай 7,1°С.
Маю ўласцівы вяртанні халадоў: “Мароз казаў: І ў маі тры дні маю”.
Вяртанне халадоў – няшчасце садаводаў. Іх звычайна бывае два – у сярэдзіне першай і другой дэкад. Яны зацягваюцца да 2-3 дзён. Рэзкі пад’ём тэмпературы правакуе разгортванне вегетацыйных працэсаў. І тут – хвалі холаду – “чаромхавыя халады”. Іх пасылае Арктыка.
Сапраўды: “У май каню сена дай, а сам на печ уцякай”. Але ж трапная прыкмета: “Май халодны – год хлебаробны”.
Абсалютны максімум тэмператур мая ў Горках +26° (1912 год), у Бабруйску +30,2° (1958), у Магілёве + 26,8°.
Ясных дзён амаль трэцяя частка, пахмурных – менш за палову.
Норма ападкаў для месяца – 55-60 мм. Майскі дождж ніколі не лішні: “Мокра ў маі – будуць пышныя караваі”.
Маю ўласцівы ліўні, якія даюць дзясяткі міліметраў ападкаў за 1-2 гадзіны.
У маі назіраюцца і снегапады. 19 мая 1962 года пад цяжарам снегу абломліваліся галіны дрэў.
Май – месяц травы.
Ужо ў першай дэкадзе зацвітаюць вішні, слівы, пазней – грушы і яблыні.
У маі цвітуць браткі, незабудкі, цвітуць хвойныя, суніцы, раскрываюцца пялёсткі брусніцы. Выходзіць у трубку азімыя жыта і пшаніца, а у канцы месяца – каласяцца, усходы яравых апранаюць палі ў зялёнае ўбранне.
З’яўляецца прыплод у ласак, куніц, тхароў, лісіц, патомства ў казуль, ласёў, другі прыплод у зайцаў, вавёрак, трэці – у палёвак. Амаль поўнасцю заканчваецца прылёт птушак. Лес напаўняецца рознагалосым спевам.
На новы рабочы тыдзень у Магілёўскай вобласці сіноптыкі прагназуюць у асноўным воблачнае, камфортнае надвор’е, часам з дажджамі. Ноччу будзе халодна, днём цёпла.
На працягу першага тыдня мая будзе адносна цёпла: удзень да +12 +18°С, уноч да +3 +7°С. Працягласць дня з панядзелка да пятніцы вырасце яшчэ на 15 хвілін і дасягне амаль 15,5 гадзін. Ужо ў канцы працоўнага тыдня сонца ўзыдзе а 5:16, зойдзе а 20:38.
Сінаптычны прагноз на панядзелак, 1 мая.
У ноч з нядзелі на панядзелак да +4°С, раніцай і ўвечары да +8°С, у дзённыя гадзіны паветра прагрэецца толькі да +12°С, месцамі да +14°С. На працягу сутак будзе воблачна, без ападкаў. Вятры паўночныя і паўночна-ўсходнія, хуткасцю да 2-5 м/с. Геамагнітнае поле неустойлівае. Месяц расце.
Аўторак, 2 мая
Надвор’е абяцае быць ясным. Будуць панаваць паўднёва заходнія вятры хуткасцю да 2-3 м/с. Уноч і раніцай да +4°С, днём тэмпература падрасце да 16°С, а месцамі і да +18°С. Да вечара слупок тэрмометра ўтрымаецца на рысцы не ніжэй за +16°С. Геамагнітнае поле неўстойлмвае. Месяц расце.
У сярэдзіне рабочага тыдня, 3 мая
Прагназуецца воблачнае надвор’е з дажджамі. Начныя і ранішнія тэмпературы да +7°С, у другой палове дня да 18°С. На працягу сутак прагназуюцца вятры заходніх напрамкаў, хуткасць вятроў да 3-5 м/с. Поўня на небе.
Чацвер, 4 мая
Сіноптыкі прагназуюць воблачнае з дажджамі надвор’е. Вецер паўночна-ўсходні, хуткасцю да 3-4 м/с. Ноччу і ўранні да +8°С, у абед і на працягу другой паловы дня тэмпература паветра складзе каля +13°С. Поўня.
У апошні дзень працоўнага тыдня, 5 мая
Па папярэдняму прагнозу будзем чакаць у асноўным воблачнае з дажджамі надвор’е з панаваннем паўночна-ўсходніх вятроў хуткасцю 3-7 м/с і паніжэннем тэмператур. Уноч і ў ранішнія гадзіны +3 +4°С, удзень і ўвечары да +8 +10°С. Поўня.
Маёўкі. У Старажытным Рыме ў гэты дзень прыносілі ахвяры ў гонар багіні Зямлі Маі.
Свята ўстаноўлена ў гонар старажытнарымскай багіні Маі (Майесты), жонкі Вулкана і маці Меркурыя (Гермеса). Апошні вясновы месяц май названы рымлянамі ў гонар менавіта гэтай багіні.
Кожную вясну, акурат у першы дзень месяца, рымляне ладзілі ахвярапрынашэнні з далейшымі святкаваннямі ў гонар гэтай суровай жыхаркі неба. Не прынесці багіні ахвяру азначала застацца без ураджаю ў бліжэйшы год.
Рымляне і сталі ладзіць святы з шэсцямі, і стала гэта традыцыяй. Калі старажытнага Рыма не стала, традыцыя адышла ў нябыт, але была адноўлена нараджаючымся пралетарыятам. У канцы ХІХ стагоддзя ў Расійскай імперыі 1 мая рэвалюцыйна настроеныя рабочыя ладзілі нелегальныя мітынгі на прыродзе.
Дзень салідарнасці працоўных. Дзець працы.
Свята, якое адзначаюць у шматлікіх краінах Еўропы, Афрыкі, Лацінскай Амерыкі і Азіі вядома пад некалькімі назвамі – Дзень міжнароднай салідарнасці працоўных, Дзень Вясны і Працы, Дзень працы, Дзень вясны.
Гэта дата звязана з адной са старонак гісторыі барацьбы пралетарыята з капіталам – з падзеямі, якія адбыліся ў Чыкага. 1 мая 1886 года ў горадзе пачаліся маштабныя мітынгі і дэманстрацыі працоўных з патрабаваннем васьмігадзіннага працоўнага дня. Акцыя скончылася кровапралітным сутыкненнем з паліцыяй, наступныя мітынгі прывялі да Хеймаркецкай бойні 4 мая (на загалоўнай выяве).
У ліпені 1889 года Парыжскі кангрэс прыняў рашэнне аб правядзенні 1 мая штогадовых працоўных дэманстрацый.
Упершыню дзень міжнароднай салідарнасці працоўных быў адзначаны ў 1890 годзе ў Аўстра-Венгрыі, Бельгіі, Германіі, Даніі, Іспаніі, Італіі, ЗША, Нарвегіі, Францыі, Швецыі і некаторых іншых краінах. Доўгі час Першамай быў сімвалам рэвалюцыі, непрымірымай класавай барацьбы.
У Расійскай імперыі Першамай як дзень міжнароднай салідарнасці ўпершыню адзначылі ў 1890 годзе ў Варшаве правядзеннем стачкі 10 000 рабочых.
У 1917 годзе свята было ўпершыню свабодна адзначана ў рэвалюцыйнай Расіі.
З 1918 года свята стала афіцыйным.
Першамай святкаваўся на акупаваных немцамі тэрыторыях Беларусі ў 1942-1944 гадах як галоўнае свята германскага пралетарыята.
Першамай у Магілёве падчас нямецкай акупацыі
1555 год. Нарадзілася княгіня Соф’я Слуцкая (1585–1612).
Беларуская святая і асветніца ВКЛ. Праваслаўны дзеяч з роду Алелькавічаў, апошні яго прадстаўнік.
У 1592 годзе да Соф’і адышло ўсё Слуцкае княства з гарадамі Слуцк і Капыль.
У 11 гадоў яна была сасватана, у 15 гадоў выйшла замуж за нясвіжскага князя Януша Радзівіла. Апекавала праваслаўе ў ВКЛ, фундавала сродкі для пабудовы храмаў і шпіталёў для бедных, рабіла паломніцтвы ў святыя мясціны. Соф’і ўдалося пры дапамозе мужа атрымаць каралеўскую грамату, якая забараняла далучэнне праваслаўных вернікаў да Уніі ў яе ўладаннях.
Памерла ў час родаў, пахаваная ў Слуцкім Траецкім манастыры. Хутка сярод гараджан пайшлі чуткі пра цуды, якія адбываліся каля яе труны. Менавіта тады Соф’ю пачалі ўшаноўваць як святую, але кананізавалі толькі ў 1984 годзе. Цяпер мошчы Соф’і Слуцкай захоўваюцца ў Свята-Духавым кафедральным саборы ў Мінску. Дзень яе памяці адзначаецца 1 красавіка.
Персанаж рамана Ю. Крашэўскага «Апошняя са слуцкіх князёў» і гістарычнай драмы У. Сыракомлі «Магнаты і сірата».
1710 год. Напярэдадні адыходу з Полацку, салдаты расійскага цара Пятра I узарвалі Сафійскі сабор.
Пасля гэтага Сафійскі сабор быў цалкам разбураны і праляжаў у руінах да 1738 года.
11 ліпеня 1705 года сабор быў зачынены расійскай арміяй. Пётр I перадаў сабор праваслаўнай абшчыне, але яна адмовілася прыняць яго, асцерагаючыся, што пасля таго як рускія войскі пакінуць горад, супраць іх пачнуцца рэпрэсіі.
Паводле польскага гісторыка XIX стагоддзя Ф. Духінскага, п’яны Пётр I уварваўся разам з салдатамі ў Сабор, які належаў уніятам, асабіста забіў настаяцеля і чатырох манахаў-базыльян, а целы загадаў утапіць у Дзвіне.
1840 год. На лонданскім паштамце ў продаж паступілі першыя ў свеце паштовыя маркі з партрэтам каралевы Вікторыі.
Чорная каштавала адзін пені, сіняя – два пенсы. Гэта былі першыя афіцыйныя паштовыя маркі, якія маюць клеявы адваротны бок.
З 6 мая гэтыя маркі дазволілі наклейваць на канверты і выкарыстоўваць пры перасыланні лістоў.
Аўтарам ідэі выкарыстання марак для аплаты паштовых адпраўленняў быў Роўлэнд Хіл, які ў 1854 годзе стаў галоўным паштмайстрам Брытаніі.
1903 год. У в. Пабокавічы (зараз Бабруйскі раён) нарадзіўся Платон Галавач (1903–1937).
Беларускі пісьменнік, грамадскі дзеяч. Быў рэпрэсаваны.
Адзін з арганізатараў камсамольскага руху на Бабруйшчыне, у Барысаўскім павеце, першы сакратар ЦК ЛКСМБ, намеснік наркама асветы БССР (1929–1930), рэдактар газеты «Чырвоная змена», часопісаў «Маладняк», «Полымя», адзін з лідараў літаратурных аб’яднанняў «Маладняк» і БелАПП.
Арыштаваны 11 жніўня 1937 года, асуджаны 29 кастрычніка да вышэйшай меры пакарання, расстраляны праз некалькі гадзін пасля прысуду. Сям’і было абвешчана, што памёр 25 снежня 1944 года ў лагеры ад паралічу сэрца.
Аўтар апавяданняў, кніг, зборнікаў апавяданняў, аповесцей, рамана, нарысаў, якія перакладаліся на рускую, польскую, украінскую, чэшскую, ідыш ды iншыя мовы.
Многія яго творы засталіся няскончанымі, у тым ліку кніга пра паўстанне 1863–1864 гг. і Кастуся Каліноўскага.
1915 год. Нарадзіўся Іван Любачка.
Беларускі гісторык. Доктар гісторыі, прафесар шэрагу ўніверсітэтаў ЗША.
Скончыў Віцебскі педінстытут.Выкладаў у Галоўчынскай СШ Бялыніцкага раёна, служыў у войску.
Пачатак Вялікай Айчыннай вайны спаткаў у чыне капітана каля Брэста, адкуль адступаў да Палтаўшчыны, дзе трапіў у палон, потым быў выпушчаны. Вярнуўся на Беларусь, прымусова вывезены на працы ў Германію.
Пасля вайны застаўся ў Германіі, працаваў настаўнікам у беларускіх школах. У пачатку 1950-х гадоў эміграваў у ЗША. Скончыў Калумбійскі ўніверсітэт. Працаваў у шэрагу ўніверсітэтаў.
Аўтар многіх публікацый, у тым ліку «Беларусь пад савецкай уладай, 1917–1957».
Заснавальнік стыпендыяльнага фонду падтрымання доследаў у галіне беларусазнаўства.
Памёр 20 ліпеня 1977 года.
1922 год. Нарадзіўся Алесь Салавей (Альфрэд Радзюк, Альберт Кадняк).
Беларускі паэт.
У Дзяржынскайсярэдняй школе вучыўся разам з вядомым у будучым гісторыкам М. Ермаловічам.
Працаваў у рэдакцыі лагойскай раённай газеты «Чырвоная Лагойшчына», пад час вайны – у рэдакцыі мінскай «Беларускай газеты», рыжскай «Новы шлях».
У 1944 годзе выехаў на Захад. У Празе сустракаўся з Ларысай Геніюш. Удзельнічаў у выданні газеты «Зь беларускага жыцьця» і часопіса «Пагоня», вёў вялікую перапіску з беларусамі ў Нямеччыне.
У 1949 годзе пераехаў у Аўстралію. Член Згуртавання беларусаў у Вікторыі, Беларускага цэнтральнага камітэта ў Вікторыі, беларускай секцыі радыё 3ZZ у Мельбурне.
Аўтар вершаў, кнігі паэзіі «Мае песні», вершаў-мініяцюр, паэм, зборнікаў паэзіі, якія прысвечаны беларускай гісторыі, Усяславу Чарадзею, Ф. Скарыне, С. Буднаму, В. Цяпінскаму, М. Багдановічу.
Памёр 21 студзеня 1978 году ў Мельбурне.
1931 год. Нарадзіўся Алег Лойка.
Беларускі паэт, пісьменнік і літаратуразнавец. Член-карэспандэнт акадэміі навук Беларусі. Доктар філалагічных навук, прафесар.
Стылістычную адметнасць лекцый А. Лойкі адзначалі студзнты БДУ, Варшаўскага, Іенскага універсітэтаў.
Аўтар дапаможнікаў «Гісторыя беларускай літаратуры: Дакастрычніцкі перыяд», «Старабеларуская літаратура». Адзін са складальнікаў хрэстаматыі для ВНУ «Беларуская літаратура XIX стагоддзя».
Пад яго кіраўніцтвам абаронена 15 дысертацый.
Аўтар больш як 450 навуковых публікацый, у тым ліку шасці манаграфій, якія прысвечаны творчасці Якуба Коласа, А.Міцкевіч, М. Багдановіча, паэзіі пачатку XX стагоддзя:
Аўтар вершаў, зборнікаў паэзіі, аповесцей, раманаў, эсэ – усяго 100 кніг.
Аўтар сцэнарыя дакументальнага фільма «Максім Багдановіч» (1990).
Перакладчык на беларускую мову П. Верлена, І. Гётэ, Ф. Шылера, асобных твораў рускіх, украінскіх, літоўскіх, латышскіх, польскіх і іншых паэтаў.
Памёр 19 лістапада 2008 года.
1942 год. Нарадзіўся Міхаіл Басалыга.
Беларускі савецкі графік. Брат Уладзіміра Басалыгі.
У 1970 скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут.
Працуе пераважна ў галіне кніжнай графікі. Вылучаюцца афармленнем: альбом «Гравюры Францыска Скарыны», кніга «Вершы пяці кніг» Г. Бураўкіна, «Дзень добры, мама», «Ave Maria» М. Танка, «Напісанае застаецца» А. Петрашкевіча.
У 2006 годзе стварыў ілюстрацыі для выдання трылогіі «На ростанях» Я. Коласа, таксама працаваў над ілюстрацыямі паэмы «Курган», верша «Хлопчык і лётчык» і іншых Я. Купалы.
Творы знаходзяцца ў Траццякоўскай галерэі, Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва, Літаратурных музеях Я. Купалы і Я. Коласа, Слуцкім краязнаўчым музеі, Магілёўскім абласным мастацкім музеі імя П. Масленікава.
Выява: Міхаіл Басалыга, Бітва на Сініх Водах, 2005 г.
1949 год. Нарадзілася Ядвіга Паплаўская.
Савецкая і беларуская эстрадная спявачка, клавішніца, кампазітар, удзельніца першага складу ансамбля “Верасы”. Народная артыстка. Жонка А. Ціхановіча.
Скончыла Беларускую кансерваторыю.
Сузаснавальніца і ўдзельніца ВІА “Верасы” (1971–1987), удзельніца Дзяржаўнага аркестра Беларусі пад кіраўніцтвам М. Фінберга, групы «Шчаслівы выпадак».
Суарганізатар (1988) Тэатра песні Ядвігі Паплаўскай і Аляксандра Ціхановіча, праз студыю якога прайшло шмат маладых беларускіх выканаўцаў — Аляксандр Саладуха, гурт «Ляпіс Трубяцкой» і іншыя.
1981 год. Нарадзіўся Аляксандр Глеб.
Беларускі футбаліст, паўабаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Беларусі, адзін з самых паспяховых футбалістаў у гісторыі Беларусі.
Гуляў за БАТЭ, у нямецкім «Штутгарт», лонданскім «Арсенале», іспанскай «Барселоне», англійскім «Бірмінгем Сіці», «Вольфсбургу» і іншых.
У 2021 годзе ўвайшоў у новаўтвораны савет дырэктараў жодзінскага клуба «Тарпеда-БелАЗ».
1986 год. Памёр Сцяпан Александровіч (1921–1986).
Беларускі пісьменнік, літаратуразнаўца, крытык, краязнаўца. Доктар філалагічных навук, прафесар.
Даследаваў гісторыю беларускай літаратуры XIX–XX стагоддзяў, развіццё нацыянальнага кнігадрукавання і перыядычнага друку, літаратурныя сувязі, у тым ліку беларуска-ўкраінскія. Надаваў значную ролю вывучэнні творчасці Тараса Шаўчэнкі.
Вывучаў дзейнасць Ф. Скарыны, Янкі Купалы, літаратурна-гістарычную біяграфію Цішкі Гартнага. Створыў літаратурныя партрэты П. Багрыма, Ф. Савіча, Ф. Багушэвіча, Каруся Каганца, Янкі Купалы, Якуба Коласа, Цёткі, Змітрака Бядулі, Кузьмы Чорнага ды іншым.
2004 год. Адбылася самае вялікае пашырэнне за гісторыю ЕС.
У выніку пятага пашырэння ў склад ЕС увайшлі 10 краін: Венгрыя, Кіпр, Латвія, Літва, Мальта, Польшча, Славакія, Славенія, Чэхія і Эстонія.
2018 год. У Магілёве пабіты тэмпературны рэкорд 1977 года.
У Дзень працы ў абласным цэнтры тэмпература ўзнялася да 27,5 градуса цяпла. У выніку было абноўлена дасягненне 41-гадовай даўнасці ў +26,7 градуса.
День для велопробега оказался довольно удачным, хорошая погода, небо без облаков. На площади Ленина собралось более четырёх тысяч любителей 2-х колёсных коней в сопровождении ДПС, скорой помощи и ещё одного непонятного микроавтобуса.
Перед самым началом мероприятия проспект Мира был заблокирован. Ровно в 10:00 все поехали. Это надо было увидеть. Армия велосипедистов двинулась по маршруту. Если сказать точно, колонна ехала около 8-и минут в направлении района Казимировка. Дальше всё по плану.
Конечная точка маршрута – аэроклуб ДОСААФ, где для участников была запланирована насыщенная программа: показательные выступления парашютистов и летчиков, выставка кружков научно-технического творчества учреждений дополнительного образования, спортивные состязания, концертная программа.
Также желающие смогли полетать на самолете, познакомиться с авиамузеем под открытым небом и выставкой ретро автомобилей.
Целы двух чалавек даставалі ратавальнікі Магілёўскай воббласці за дзень 29 красавіка – паведамляе прэс-служба МНС. У Бярэзіне ў Бабруйску патануў мужчына 1994 года нараджэння, беспрацоўны. Таксама беспрацоўны мужчына, 1963 года нараджэння патануў у вёсцы Карповічы Глускага раёна.
6 траўня, у суботу адбудзеццца цырымонія каранацыі караля Вялікабрытаніі Чарльза III. Прынц Чарльз стаў каралём у той момант, калі памерла яго маці, каралева Лізавета ІІ, аднак каранацыя стане сімвалічным пачаткам яго кіравання. Падчас цырымоніі, усе падрабязнасці якой будуць распрацаваны да драбнюткіх дэталяў, ён будзе памазаны на царства і на яго галаву будзе ўскладзена карона – піша ВВС.
Каранацыя стане першай падобнай цырымоніяй у Вялікабрытаніі за амаль 70 гадоў. У апошні раз брытанскага манарха каранавалі ў чэрвені 1953 года, калі на трон узышла Лізавета II. Падрабязнасці будучай каранацыі раскрывае The Guardian.
«Хор з мільёна галасоў»
Брытанскіх падданых, якія будуць назіраць за каранаваннем па тэлебачанні, у інтэрнэце і ў парках і пабах, запрасілі ўслых прысягнуць на вернасць манарху ў «хоры мільёнаў галасоў», які будзе вядомы як Пашана народа.
Людзі ў Вялікабрытаніі і за мяжой будуць запрошаны сказаць словы: «Я клянуся, што буду верны вашай вялікасці, а таксама вашым спадчыннікам і пераемнікам у адпаведнасці з законам. Так дапамажы мне Бог» – у дэкларацыі, якая замяняе традыцыйнае ўшанаванне аднагодкаў.
Таксама ў суботнім набажэнстве ўпершыню прымуць актыўны ўдзел прадстаўнікі іншых веравызнанняў, акрамя хрысціянства. Рышы Сунак, індуіст, прачытае Біблію ў якасці прэм’ер-міністра, нягледзячы на тое, што закон Англіканскай царквы фактычна забараняе іншым канфесіям прымаць актыўны ўдзел у яе службах. «Няма ніякіх праблем з асабістай верай [Сунака], мы рады, што ён [гэта] робіць» – сказаў прадстаўнік Lambeth Palace, лонданскай штаб-кватэры арцыбіскупа Кентэрберыйскага.
Іншыя новыя элементы ўключаюць спецыяльна напісаную малітву караля, якую ён зачытае ўслых, гімн, выкананы на англійскай, валійскай, шатландскай гэльскай і ірландскай мовах у знак прызнання «багатай спадчыны» Вялікабрытаніі і ўдзел жанчын – англіканскіх біскупаў.
Каранацыйная літургія, апублікаваная ў гэтыя выхадныя, была складзена Lambeth Palace у цеснай кансультацыі з каралём. Яе новыя элементы «адлюстроўваюць разнастайнасць нашага сучаснага грамадства», сказаў арцыбіскуп Джасцін Уэлбі.
Набажэнства пачнецца шэсцем прадстаўнікоў іудзейскай, суніцкай, шыіцкай, сікхскай, будысцкай, індуісцкай, джайнскай, бахаі і зараастрыйскай суполак. Ва ўручэнні рэгалій прымуць удзел прадстаўнікі розных веравызнанняў, а ў канцы набажэнства новаспечаны кароль атрымае прывітанне, прамоўленае ва ўнісон прадстаўнікамі яўрэйскай, індуісцкай, сікхскай, мусульманскай і будысцкай суполак.
Памазанне караля – “самы свяшчэнны момант” у набажэнстве, паводле Lambeth Palace – будзе праводзіцца за шырмай. Чарльз здыме сваё дзяржаўнае адзенне і атрымае асвечаны алей на руках, грудзях і галаве ў простай ільняной туніцы. Пасля гэтага ён будзе надзелены супертунікай.
33-гадовы работнік аднаго з сельскагаспадарчых прадпрыемстваў, жыхар Асіповічаў быў затрыманы КДБ – паведамляе газета “Асіповіцкі край”. Яго імя не раскрываецца. Мужчыне ў віну ставяць здымкі ваеннай тэхнікі на чыгуначнай станцыі “Вярэйцы”, якія ён быццам бы адправіў Тэлеграм-каналу, прызнанаму ў Беларусі экстрэмісцкім. Узбуджана крымінальная справа, жыхар Асіповічаў узяты пад варту.
В этом году велопробег будет стартовать от площади Ленина. Конечная точка маршрута – аэроклуб ДОСААФ, где для участников запланирована насыщенная программа: показательные выступления парашютистов и летчиков, выставка кружков научно-технического творчества учреждений дополнительного образования, спортивные состязания, концертная программа.
Также желающие смогут полетать на самолете, познакомиться с авиамузеем под открытым небом и выставкой ретро автомобилей.
Напомним, участником велопробега может стать любой желающий вне зависимости от возраста — главное, чтобы позволяло здоровье, и был исправный велосипед.
Организованная колонна велосипедистов будет стартовать от площади Ленина в 10.00.
Міжнародны дзень джазу (International Jazz Day, з 2011 года).
Упершыню слова “джаз” было выкарастана ў друку 2 красавіка 1912 года, а ў 1917 годзе амерыканскі часопіс “Literary Digest” аўтарытэтна тлумачыў, што “джаз – гэта музыка, якая прымушае людзей трэсціся, скакаць і курчыцца”.
Дзень устаноўлены Генеральнай канферэнцыяй ЮНЕСКА. Мэта святкавання Дня – павышэнне ступені інфармаванасці міжнароднай грамадскасці аб педагагічнай ролі джаза як сілы, якая садзейнічае міру, адзінству, дыялогу і пашырэнню кантактаў паміж людзьмі.
Джаз узнік у канцы XIX–пачатку XX стагоддзя ў ЗША як сінтэз афрыканскай і еўрапейскай музычных культур і да гэтага часу застаецца унікальнай формай музычнага мастацтва, якая аб’ядноўвае расы і нацыянальнасці і сцірае мяжы паміж людзьмі і дзяржавамі. Асноўныя рысы джаза – галоўная роля рытму, меладычныя акцэнты, якія спараджаюць адчуванне хвалепадобнага руху, імправізацыйны пачатак.
Сусветны дзень пародненых гарадоў (World Day of United Сities).
Праводзіцца ў апошнюю нядзелю красавіка па рашэнні Сусветнай федэрацыі пародненых гарадоў (World Federation of United Cities), заснаванай у 1957 годзе.
Сусветная федэрацыя пародненых гарадоў – міжнародная няўрадавая арганізацыя, мэтай якой было – умацаванне дружалюбных сувязяў паміж гарадамі розных дзяржаў. Аб’ядноўвала звыш 3 500 гарадоў больш за 160 краін свету.
Магілёў мае 19 гарадоў-пабрацімаў і 26 гарадоў-партнёраў.
З пачаткам уварвання Расіі ва Украіну, пабрацімскія адносіны з Магілёвам скасавалі літоўская Клайпеда і ўкраінскі Мікалаеў.
311 год. Кіраўнік Усходняй Рымскай імперыі, ганіцель хрысціян Галерый падпісаў эдыкт, які ўпершыню дазволіў насельніцтву адкрыта вызнаваць хрысціянства.
Галерый доўгі час з’яўляўся адным з самых перакананых і паслядоўных супернікаў хрысціянства ў рымскай гісторыі. Ён браў удзел у пераследах хрысціян, якія пачаліся ў 303 годзе (першы эдыкт супраць хрысціян – 23 лютага 303 года).
Галерый “памяняў” свае перакананні з-за хваробы, верагодна, спадзяючыся на “удзячнасць у адказ” Бога хрысціян. Але спадзяванні яго не спраўдзіліся: праз некалькі дзён пасля падпісання эдыкта ён памёр.
1881 год. Нарадзіўся Янка Журба (Іван Івашын, 1881–1964).
Беларускі паэт, этнограф, друкаваўся ў газеце “Наша ніва”, пераклаў на беларускую мову раман Ф. Дастаеўскага “Бедныя людзі”.
Настаўнічаў ва Украіне, Беларусі, Расіі, працаваў у навукова-педагагічнай камісіі Наркамасветы БССР, інспектарам Бабруйскага, Калінінскага (Клімавічы) акруговых аддзелаў народнай асветы (1923–1927), выкладчыкам Чэрыкаўскай сямігодкі, Магілёўскага медвучылішча (1927–1934), супрацоўнікам Інстытута мовазнаўства АН БССР, настаўнікам спеваў у Чашніцкім раёне.
Апошнія гады жыцця правёў у в. Слабада пад Полацкам, у Полацку ў сваякоў і манашак зачыненага Свята-Еўфрасінеўскага манастыра, у доме састарэлых.
Пахаваны на полацкіх Ксавер’еўскіх могілках.
Аўтар этнаграфічных нарысаў, вершаў 5 зборнікаў паэзіі, 3 кніг вершаў для дзяцей. У 1950 выйшлі Выбраныя творы. У яго гонар названы вуліцы ў Полацку, Магілёве, некаторых іншых гарадах.
1900 год. Гавайскія астравы, якія былі анэксіраваны ЗША ў 1898 годзе, атрымалі статус самакіраванай тэрыторыі.
Калі прэзідэнт ЗША У. Мак-Кінлі падпісаў “дагавор” аб анэксіі Гавайскіх астравоў, мясцоваму насельніцтву ўдалося сарваць яго ўступленне ў сілу, прад’явіўшы 38 000 подпісаў пад петыцыяй пратэсту. У выніку, анэксія была зацверджана толькі прыняццем у абедзвюх палатах Кангрэса адпаведнай «рэзалюцыі Ньюлэндса» 4 ліпеня 1898 года.
З 1901 па 1902 год першым старшынёй сената Гавайскіх выспаў быў ураджэнец Магілёва, рэвалюцыянер-народнік Мікалай Судзілоўскі-Русель (1850–1930), вядомы таксама пад імем Каўка Лукіні, які за час знаходжання на пасадзе паспеў правесці рэформы ў падтрымку канакоў, але не змог супрацьстаяць уплыву ЗША і быў пазбаўлены амерыканскага грамадзянства за антыамерыканскую дзейнасць.
У 1959 годзе Гавайскія астравы сталі 50-м штатам ЗША.
1930 год. У кітайскім Шанхаі памёр магілёвец Мікалай Судзілоўскі (1850–1930).
Урач, прыродазнавец, рэвалюцыянер, удзельнік грамадcка-палітычных рухаў у Еўропе, ЗША, Японіі, Кітаі, падарожнік-географ, этнограф. Прэзідэнт Сената Гавайскіх астравоў.
Адкрыў шэраг астравоў цэнтральнай часткі Ціхага акіяна, пакінуў каштоўныя геаграфічныя апісанні Гаваяў і Філіпінаў.
Доктар, з імем якога звязаныя пэўныя дасягненні ў хірургіі, тэорыі туберкулёзу і іншых хвароб. Яму належаць некалькі важных прац па медыцыне. Быў таксама членам Амерыканскага таварыства генетыкаў, некалькіх навуковых таварыстваў Японіі і Кітая.
Валодаў васьмю еўрапейскімі мовамі, а таксама японскай і кітайскай. У гонар вучонага ў Магілёве названа вуліца.
1901 год. У Пінску нарадзіўся амерыканскі эканаміст Сайман (Сямён) Сміт Кузнец (1901–1985).
Нобелеўскі лаўрэат, аўтар паняцця “валавы ўнутраны прадукт”. Доктар філасофіі. Член Нацыянальнай Акадэміі навук ЗША.
Вучыўся ў Харкаве, скончыў Калумбійскі ўніверсітэт. Працаваў у Нацыянальным бюро эканамічных даследаванняў, прафесарам універсітэтаў штата Пенсільванія, Дж. Гопкінса, Гарвардскага, старшынёй камітэта па эканамічным росце пры ўрадзе ЗША, эканамічным саветнікам урадаў Кітая, Японіі, Індыі, Тайваня і Ізраіля. Прэзідэнт Амерыканскай статыстычнай, Амерыканскай эканамічнай асацыяцый.
Адкрыў 20-гадовы перыяд ваганняў хуткага і павольнага эканамічнага росту (цыкл Кузнеца, 1930), залежнасць паміж няроўнасцю даходаў і эканамічным ростам краін, якія развіваюцца (крывая Кузнеца). Адным з першых раскрыў ролю капіталаўкладанняў у чалавечы фактар як аснову сучаснага эканамічнага росту.
Яго імя ў 2013 годзе прысвоена Харкаўскаму нацыянальнаму эканамічнаму ўніверсітэту.
1910 год. Па шляху ў Полацк, з Кіева ў Магілёў па Дняпры прыбыў параход “Галавачоў” з машчамі Еўфрасінні Полацкай.
Рака з машчамі знаходзілася да 2 мая ў кафедральным Іосіфаўскім саборы, дзе праводзіліся літургіі і службы. Магілёў наведала 75 000 вернікаў.
1921 год. Уступіла ў дзеянне Рыжская мірная дамова паміж Польшчай і Савецкай Расіяй, якая падзяліла Беларусь на дзве часткі. Абмен ратыфікацыйнымі граматамі адбыўся ў Мінску.
Дамова бакамі была падпісана 18 сакавіка 1921 года.
Была пацверджана “незалежнасць” БССР. Мяжа ўстанаўлівалася значна далей на усход ад «лініі Керзана». Да Польшчы адыходзіла Заходняя Беларусь, тэрыторыя якой складала 113 тысяч квадратных кіламетраў з насельніцтвам 4,6 мільёна чалавек.
Польшча абавязвалася прадаставіць беларусам, рускім і ўкраінцам усе правы, якія забяспечвалі б свабоднае развіццё культуры, мовы і веравызнання. Такія ж правы прадастаўляліся палякам на тэрыторыі РСФСР, БССР і УССР.
Дагавор быў ратыфікаваны Прэзідыумам Усерасійскага ЦВК 14 красавіка 1921 года, Ю. Пілсудскім на падставе паўнамоцтваў, дадзеных сеймам, – 16 красавіка 1921, ЦВК УССР – 17 красавіка 1921 года. Усходнюю граніцу Польшчы, вызначаную дагаворам, дзяржавы Антанты афіцыйна прызналі толькі ў 1923 годзе.
1945 год. У сваім бункеры ў Берліне скончыў жыццё самагубствам Адольф Гітлер.
Гітлер разам са сваёй жонкай Евай Браўн паміж 15:26 і 15:30 скончыў жыццё самагубствам, папярэдне забіў любімага сабаку Блондзі.
У савецкай гістарыяграфіі зацвердзіўся пункт гледжання, што Гітлер прыняў яд (цыяністы калій). Аднак, паводле сведчанняў відавочцаў, ён застрэліўся. Існуе таксама версія, паводле якой Гітлер, узяўшы ў рот і раскусіўшы ампулу з ядам, адначасова стрэліў у сябе з пісталета.
1945 год. Савецкія воіны ўзнялі Сцяг Перамогі над рэйхстагам у Берліне.
У 14:25 байцы роты старшага сяржанта С’янава з баямі прарваліся па лесвіцы и дасягнулі купала рэйхстага.
Лейтэнант А. Бераст, чырвонаармеец М. Ягораў і малодшы сяржант М. Кантарыя ўстанавілі сцяг: над будынкам германскага парламента ўзвіўся сцяг СССР.
Усе трое былі прадстаўлены камандаваннем да звання Герой Савецкага Саюза, аднак украінец А. Бераст быў выкраслены з узнагароднага спісу і афіцыйнай версіі ўзняцця сцяга Перамогі.
1961 год. У ноч з 30 красавіка на 1 мая на савецкай антарктычнай станцыі “Новалазараўская” урач Леанід Рагозаў сам сабе зрабіў аперыцыю па выдаленні апендыкса.
Падчас аперацыі яму асістыраваў ураджэнец в. Сенькаўка Клімавіцкага раёна, палярны гідраметэаролаг Фёдар Кабат (1921–1995).
1994 год. Набыла сілу Канстытуцыя Беларусі, прынятая 15 сакавіка.
У Беларусі дзейнічае Канстытуцыя 1994 года са змяненнямі і дапаўненнямі, прынятымі на рэспубліканскіх рэферэндумах 1996 і 2004 гадоў. Яна з’яўляецца першай у гісторыі суверэннай рэспублікі і пятай Канстытуцыяй Беларусі, прынятай пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года.
Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь была прынята 15 сакавіка 1994 года на 13-й сесіі Вярхоўнага Савета 12-га склікання.