Category: Культура

Бібліятэкар з Магілёва стварыла найбуйнейшы фонд беларускамоўных кніг у Польшчы

Навіна ад

Калі Алеся Тарасенка прыехала з Беларусі ва Уроцлаў, у мясцовай ваяводскай бібліятэцы было ўсяго чатыры кнігі па-беларуску. Сёння – каля 600.

З Магілёва ва Уроцлаў

У Магілёве Алеся працавала ў Цэнтральнай гарадской бібліятэцы. У Беларусі яна была бібліятэкарам 22 гады. Як яна распавяла выданню MOST, у Польшчу пераехала ў 2020-м і вырашыла вярнуцца да прафесіі. Спачатку яе ў бібліятэку не ўзялі, бо не хапала польскай мовы. Алеся ўладкавалася прыбіральшчыцай і паралельна вучыла мову. Праз некалькі месяцаў прайшла сумоўе і атрымала працу, але сутыкнулася з бюракратыяй: скончылася віза, і працадаўцы вагаліся. Толькі пасля атрымання адзнакі аб відзе на жыхарства яна атрымала шанец.

«Я прыбегла, як з сцягам: вось мой пашпарт, вось пячатка! Але мне сказалі, што вакансіі ўжо няма» – успамінае Алеся. Пазней з’явілася новая і яна вырашыла: «Або пан, або прапаў».

Працоўчы час у аддзеле раманскіх моў паказаў, што чытачы цікавяцца ўсходнеславянскай літаратурай. Так у 2023 годзе адкрыўся аддзел славянскіх моў і беларускі куточак. Спачатку кніг было чатыры, але за два тыдні збору атрымалася сабраць пяць тысяч злотых і набыць новыя. Цяпер фонд налічвае каля 600 выданняў.

«Дзякуй кожнаму чытачу за падараваныя кнігі – пачатак быў пакладзены дзякуючы ім», – кажа яна.

Каб працаваць па спецыяльнасці, Алесі давялося прызнаць беларускі дыплом. «Падобна, я была першай, хто гэта зрабіў тут» – усміхаецца яна. Працэдура каштавала амаль 3 700 злотых і ўключала экзамен. «Мне было важна даказаць, што бібліятэкар – гэта прафесія, а не проста любоў да чытання».

Алеся адзначае, што польскія бібліятэкі значна апярэдзілі беларускія ў лічбавізацыі:

«У Беларусі да гэтага часу карыстаюцца папяровымі фармулярамі. Тут папяровых фармуляраў ужо гадоў пятнаццаць няма».

Ва Уроцлаве кнігі можна вярнуць нават уначы праз спецыяльную скрыню пры ўваходзе. А пазыкі фіксуюцца аўтаматычна: «Калі доўг вялікі, бібліятэка перадае даныя ў падатковую. Тады чалавек нават крэдыт не зможа атрымаць».

Кнігі як шлях інтэграцыі

Беларускі аддзел стаў культурнай пляцоўкай. Тут праходзяць сустрэчы з аўтарамі, лекцыі і дні культуры. «Мы стараемся быць бліжэй да чытачоў розных краін і культур» – кажа Алеся.

Пры бібліятэцы працуе клуб, дзе беларусы і палякі разам абмяркоўваюць кнігі, вучаць мову і проста маюць зносіны.

У 2024 годзе Алеся стала пераможцай конкурсу бібліятэкараў імя Вольгі Рок, а пасля ўвайшла ў склад журы. «Пасля дваццаці гадоў працы ў Беларусі я ўпершыню адчула, што маю працу заўважылі» – прызнаецца яна.

«Я прыцягваю людзей сюды, каб у іх было месца, дзе можна проста пасядзець і пачытаць на роднай мове» – кажа Алеся Тарасенка.

Фотаздымак: MOST

Дзень у гісторыі. 2 лістапада. Нарадзіўся фестываль “Залаты шлягер”

Навіна ад

1995 год. У Магілёве стартаваў першы Міжнародны музычны фестываль “Залаты шлягер”. 

У перыяд з 1995 па 2002 гады з’яўляўся найбуйным у Еўропе фэстам рэтра-музыкі. Яго ініцыятарам і арганізатарам стаў кампазітар Уладзімір Браілоўскі, які на той час быў дырэктарам абласной філармоніі. 

Уладзімір Браілоўскі

2004 год. У капліцы мемарыяльнага комплексу “Буйніцкае поле” адкрыты маятнік Фуко.

Маятнік Фуко Магілёў Буйнічы
OLYMPUS DIGITAL CAMERA

 

1 лістапада. Дзень у гісторыі. Створана Магілёўская епархія

Навіна ад

1632 год. Быў прыняты акт аб стварэньні Магілёўскай праваслаўнай епархіі.

Адзіная ў Рэчы Паспалітай, Магілёўская епархія была створана па ініцыятыве Кіеўскага мітрапаліта Пятра Магілы. Акт быў зацверджаны прывілеем караля Уладзіслава IV на каранацыйным сойме 14 сакавіка 1633 года. Новых іерархаў тытулавалі: “біскуп Мсціслаўскі, Аршанскі і Магілёўскі”. Нярэдка ў крыніцах сустракаецца іншая назва епархіі – Беларуская. 

Спачатку Магілёўская епархія з’яўлялася часткай Полацкай. Па каралеўскім прывілеі не былі дакладна акрэслены яе межы. Біскупы павінны былі пражываць у Магілёўскім Спаскім манастыры. Акрамя Спаскай царквы, ім перадаваліся яшчэ чатыры цэрквы ў Магілёве, дзве ў Оршы, адна ў Дзісне, адна ў Полацку, Траецкая і Спаская ў Мсціславе.

Першым біскупам дыяцэзіі стаў былы пробашч Віленскага Свята-Духава манастыра ігумен Іосіф Бобрыковіч-Капет-Анехожскі. 

У 1920-1930 гадах епархіяй кіравалі “абнаўленцы”, якія стварылі ў 1924 годзе Беларускую аўтаномную праваслаўную царкву з цэнтрам у Магілёве. У сярэдзіне 1930-х гадоў яе парафіі перайшлі пад юрысдыкцыю кананічнай Мінскай епархіі.

У 1989 годзе дзейнасць Магілёўскай праваслаўнай епархіі была адноўлена ў межах Магілёўскай вобласці.

Магілёў Спаская царква

1868 год. Нарадзіўся Зміцер Даўгяла. 

Беларускі гісторык, архівіст.

Працаваў у Віцебскім, Віленскім архівах старажытных актавых кніг, загадчыкам Магілёўскага архіва (1921–1925), дырэктарам бібліятэкі Акадэміі навук БССР.

Рэдактар «Запісак Паўночна-Заходняга аддзела Рускага геаграфічнага таварыства». Супрацоўнік Інбелкульта, дацэнт БДУ.

Удзельнік выдання «Гісторыка-юрыдычных матэрыялаў», «Актаў Віленскай археаграфічнай камісіі», «Археалагічнага зборніка дакументаў», «Гісторыі Беларусі ў дакументах і матэрыялах».

Аўтар прац па гісторыі беларускіх гарадоў і мястэчак.

У 1937 годзе арыштаваны, высланы ў Казахстан, памёр у 1942 годзе.

Даўгяла Зміцер архівіст

Дзень у гісторыі. 31 кастрычніка. Успамінаем Міхася Ткачова

Навіна ад

1517 год. Пачатак Рэфармацыі, лютэранства. 

Марцін Лютэр прымацаваў 95 тэзісаў на дзвярах сабора ў нямецкім Вітэнбергу. 

Магілёў і Вітэнберг (Лютэрштат) маюць статус пабрацімаў і падтрымліваюць шчыльныя неафіцыйныя культурныя адносіны.

Марцін Лютэр (1483-1546), былы каталіцкі святар, прафесар багаслоўя. Выступіў супраць продажу індульгенцый, аспрэчваў правы Папы Рымскага, навучаў, што Біблія – адзіная крыніца абсалютных ведаў, выступаў супраць забароны на шлюб святарам, за танную народную царкву, за яе сціпласць.

Пераклаў Біблію на нямецкую мову, што зрабіла Святое Пісанне больш даступным шырокім саслоўям, што аказала велізарны ўплыў на царкву і нямецкую культуру.

Першая лютэранская царква ў Беларусі заснавана ў Брэсце ў 1553 годзе. 

У Магілёве лютэранская кірха была пабудаваная ў 1780 годзе і разбурана ў 1930-х. Зараз на яе месцы сквер на скрыжаванні вуліцы Ленінскай і завулка Мігая каля 16-й школы.

Марцін Лютэр

1885 год. Нарадзіўся Міхайла Грамыка. 

Беларускі географ, геолаг, пісьменнік, вязень ГУЛАГу. Даследчык радовішчаў нафты. 

Выхаванец Магілёўскай гімназіі. 

Распрацоўшчык беларускай тэрміналогіі па геаграфіі, геалогіі, хіміі, падручнікаў «Пачатковая геаграфія», «Уводзіны ў навуку аб неарганічнай прыродзе». 

Аўтар кніг паэзіі, п’ес, якія ставіліся ў тэатрах. Аўтар успамінаў пра Я. Купалу, Я. Коласа, А. Грыневіча.

Міхайла Грамыка

1992 год. Памёр ураджэнец Мсціслава Міхась Ткачоў.  

Беларускі гісторык, археолаг, грамадскі дзеяч. Доктар гістарычных навук, прафесар.

Загадчык рэдакцыі гісторыі,  галоўны рэдактар выдавецтва «Беларуская Энцыклапедыя» імя Петруся Броўкі. 

Ініцыятар стварэння энцыклапедыі «Археалогія і нумізматыка Беларусі», «Энцыклапедыі гісторыі Беларусі».

Вывучаў ваенна-абарончае дойлідства, матэрыяльную культуру і архітэктуру гарадоў Беларусі XI-XVIII стагоддзяў.

Адзін з аўтараў кніг «Нарысы па археалогіі Беларусі», «Гісторыя беларускага мастацтва».

Першым прасачыў генезіс, эвалюцыю і этапы развіцця замкаў і абарончых сістэм населеных пунктаў, а таксама арганізацыю абароны беларускіх гарадоў.

У яго памяць у Гродна і Мсціславе ўсталяваны мемарыяльныя шыльды.

Ткачоў Міхась

Клічаў мае шанец атрымаць першую беларускамоўную карту Беларусі

Навіна ад

Беларуская ініцыятыва Maldzis, што дзейнічае ў замежжы, паабяцала перадаць у будучым Клічаўскаму краязнаўчаму музею карту Беларусі, створаную Аркадзем Смолічам. 

Ініцыятыва паведаміла, што яна выкупіла першую беларускамоўную карту Беларусі. Паводле інфармацыі з карты, яна была дазволеная вайсковай цэнзурай Польшчы 27 верасня 1919 года і надрукаваная ў майстэрні “N. Mac i syn” у Вільні.

Карту стварыў Аркадзь Смоліч – географ, дзеяч беларускага нацыянальна-адраджэнскага руху ХХ стагоддзя. Нарадзіўся ў 1891 годзе ў вёсцы Бацэвічы, якая цяпер у межах Клічаўскага раёна. Ахвяра сталінскіх рэпрэсій.

“Гэтая карта ўнікальная тым, што на ёй адлюстраваная ўся тагачасная тэрыторыя пражывання беларусаў. Перад намі паўстае краіна, якая тэрытарыяльна пераўзыходзіць большасць еўрапейскіх дзяржаў, хоць па факце яна такой і не паўстала” – кажа Павел Мацукевіч, кіраўнік ініцыятывы Maldzis.

Да асаблівасцяў карты належыць і тое, што яна перадае спрадвечна беларускія назвы ў напісанні геаграфічных аб’ектаў: Вільня, Менск, Горадня ў выпадку гарадоў, а таксама Нямеччына і Маскоўшчына ў выпадку краін.

Карта Смоліча была набытая ў Польшчы ў прыватнага калекцыянера на сродкі беларускіх ахвярадаўцаў: Дар’і Сліж і Іллі М. Да вяртання карты на радзіму, а менавіта ў Клічаўскі краязнаўчы музей у якасці грамадскага падарунка, яна будзе выстаўляцца за мяжой.

“За савецкім часам мапа Смоліча была забароненая, бо паказвала Беларусь як незалежную дзяржаву. Яна захавалася ў некалькіх асобніках і нам пашчасціла набыць адзін з іх. Мы радыя, што разам з партнёрамі даем магчымасць кожнаму чалавеку набыць копію і такім чынам вярнуць мапу да жыцця” – кажа Рыгор Астапеня, апякун ініцыятывы Maldzis.

Фотаздымак: maldzis.world

Z-певец Газманов выступил в Могилеве

Навіна ад

“Хит всех времен, народов и Тик-Тока” исполнил Олег Газманов в Могилеве.

На второй день фестиваля «Золотой шлягер» на сцене могилевского Ледового дворца выступил российский певец и композитор Олег Газманов.

Могилевские поклонники престарелого Z-певца активно танцевали, подпевали и снимали выступление Газманова на видео.

В репертуаре народного артиста России более 400 песен, в которых он затрагивает проблемы самых широких слоев населения: от есаула до его коня, от проституток до российских офицеров. 

Концерт закончился знаменитой, по мнению журналистов “Могилевских ведомостей” песней, которая сейчас очень популярна в TikTok – «Я по жизни загулял». 

Газманов загулял настолько, что не просто поддержал вторжение России в Украину, а даже заявил, что поедет на войну, если ему Родина прикажет. Родина пока не приказала и Газманов вместо войны занимается концертным чесом по Могилевщине.

Фото “Могилевские ведомости”

Дзень у гісторыі. 30 кастрычніка. Чырвоная армія займае Магілёў

Навіна ад

1880 год. У Магілёве нарадзіўся юрыст-міжнароднік Мікалай Краўчанка.

Паходзіў з магілёўскіх дваран. Прафесар Томскага універсітэта, стацкі саветнік (1913 год) кавалер ордэна святой Ганны. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі падтрымаў бальшавікоў і застаўся на прафесарскай пасадзе.

Займаўся міжнародным гуманітарным правам і тэмай правоў працоўных. 

1918 год. Чырвоная армія змяніла нямецкія каравулы ў Магілёве. 

У гэты дзень да гатэля «Брыстоль» на Дваранскай вуліцы на двух аўтамабілях прыбылі каравулы Чырвонай арміі і замянілі нямецкія, якія ахоўвалі важныя аб’екты горада. Пасля гэтага астатнія часткі кайзераўскіх войск пакінулі горад – толькі каля моста праз Дняпро можна было назіраць нямецкі пост.

1921 год. У в. Аўсімавічы Бабруйскага раёна нарадзіўся Архіпенка Фёдар Фёдаравіч.

Герой Савецкага Саюза, лётчык-ас. Збіў асабіста 30 самалётаў праціўніка.

Архіпенка Фёдар

 

2019 год. У вёсцы Сава Горацкага раёна адкрылі памятны знак рэпрэсаванаму ў сталінскія часы пісьменніку-земляку Васілю Кавалю.

Васіль Каваль быў адной з ахвяр “чорнай ночы” беларускай культуры, калі ў ноч з 29 на 30 кастрычніка былі расстраляны 132 дзеячы культуры і навукі.

Васіль Каваль

Дзень у гісторыі. 29 кастрычніка. “Чорная ноч” беларускай літаратуры і навукі

Навіна ад

1611 год. Цар маскоўскі Васіль IV Шуйскі паўстаў як палонны перад Сенатам, каралём і вялікім князем Жыгімонтам Вазай у Варшаве.

Па перапоўненых радасным натоўпам вуліцах Варшавы правезлі “жывыя трафеі”: узятага ў палон цара Васіля Шуйскага, групу маскоўскіх дыпламатаў і военачальнікаў.

Затым Шуйскага ўвялі ў каралеўскі замак і ён пакланіўся Жыгімонту ў ногі.

1937 год. “Ноч (не)расстраляных паэтаў”, «Чорная ноч» беларускай літаратуры і навукі.

У Мінску расстраляны шматлікія дзеячы культуры, асветы і дзяржаўнага апарату Беларусі, усяго — каля 160 чалавек, у тым ліку літаратары  

Сярод забітых прадстаўнікоў беларускай эліты, некалькі чалавек паходзілі з Магілёўшчыны. Гэта: 

  • Платон Галавач — в. Пабокавічы, Бабруйскі павет, Мінская губ.; цяпер Бабруйскі раён, Магілёўская вобласць. 
  • Максім Ляўкоў — в. Кавалі, Бабруйскі павет, Мінская губ.; цяпер Бабруйскі раён, Магілёўская вобласць.
  • Васіль Каваль — в. Сава, Горацкі павет, Магілёўская губ. (Горкі/Горацкі раён).
  • Аляксей Кучынскі — в. Выдранка, Чэрыкаўскі павет, Магілёўская губ.; цяпер Краснапольскі раён.
  • Ананій Дзякаў — в. Багданаўка, Мсціслаўскі павет, Магілёўская губ. (цяпер Хіславіцкі раён, Смаленская вобласць).

Поўны Спіс дзеячаў Беларусі, расстраляных 29—30 кастрычніка 1937 года можна пабачыць тут.

Ноч паэтаў

Дзень у гісторыі. 27 кастрычніка. Дзень памяці вынаходніка ксілафона Міхаіла Гузікава са Шклова

Навіна ад

1658 год. Бітва пад Чавусамі.

У гэтай бітве 14-тысячнае войска казацкага палкоўніка Нячая, які перайшоў на бок Рэчы Паспалітай, сышлося з маскоўскім войскам ваяводаў Казлоўскага і Змеява.

Іван Нячай паходзіў з мсціслаўскай шляхты, зяць Багдана Хмяльніцкага. З пачаткам вайны Маскоўскай дзяржавы супраць Рэчы Паспалітай 1654 – 1667 гадоў быў на баку першай, абвясціў сябе “палкоўнікам чавускім і новабыхаўскім”. У 1658 годзе Іван Нячай перайшоў на бок Рэчы Паспалітай і пачаў масіраваныя баявыя дзеянні супраць войскаў Маскоўскай дзяржавы, узяўшы пад кантроль Стары і Новы Быхаў, Рослаў, Галоўчын, Барысаў, дэблакаваўшы асаджаны Мсціслаў. Мяшчане Крычава самі паднялі паўстанне супраць акупантаў і перайшлі на бок Нячая.

Іван Нячай

1837 год. У нямецкім Ахене памёр ураджэнец Шклова Міхаіл Гузікаў. 

Беларускі музыка, які распрацаваў уласную мадэль ксілафона.

Удасканаліў беларускі народны інструмент брусочкі, з чаго і атрымаўся сучасны ксілафон. 

Гастраляваў з ім у Аўстрыі, Германіі, Бельгіі і Францыі, выконваючы творы Паганіні, Вебера і Гумеля, а таксама беларускія народныя мелодыі.

У 1836 годзе ў Вене выйшла кніга вядомага музыказнаўца Шлёзінгера «Міхаіл Гузікаў і яго інструмент з дрэва і саломы».

Міхаіл Гузікаў

Дзень у гісторыі. 26 кастрычніка. Магілёўская Стаўка не прымае бальшавіцкі пераварот

Навіна ад

1635 год. Нарадзіўся Міхал Казімір Радзівіл. 

Дзяржаўны дзеяч Вялікага княства Літоўскага. 

Стольнік, крайчы і падчашы вялікі літоўскі, кашталян і ваявода віленскі, падканцлер вялікі літоўскі і гетман польны літоўскі.

Шчыры каталік. Фундатар навукоўцаў.

Падчас шведскіх войнаў адважна бараніў край, праявіў сябе ў бітвах за вызваленне захопленых маскоўскімі войскамі тэрыторый у вайну 1654-1667 гадоў. 

Удзельнік Хоцінскай бітвы (1673). 

Быў старостам многіх месцаў, у тым ліку крычаўскім, прапойскім.

Міхаіл Казімір Радзівіл

 1880 год. Нарадзіўся Дзмітрый Карбышаў. 

Фартыфікатар, найбуйнейшы  вучоны – ваенны інжынер, генерал-лейтэнант. Доктар ваенных навук, прафесар Акадэміі Генштаба. Герой Савецкага Саюза.

Сураспрацоўшчык і рэалізатар праекта будаўніцтва другога кальца абарончых умацаванняў Брэсцкай крэпасці (1913), рэканструкцыі яе цытадэлі (1939), праектант абарончых збудаванняў уздоўж заходняй мяжы – “лініі Сталіна”.

8 жніўня 1941 года каля ракі Дняпро каля в. Дабрэйка Шклоўскага раёна ў непрытомным стане быў захоплены ў палон.

18 лютага 1945 года ў Маўтгаўзене 500 палонных разам з Карбышавым на марозе аблівалі халоднай вадой, пасля чаго 64-гадовы генерал не выжыў.

Генерал Карбышаў

1901 год. Нарадзіўся Дзмітрый Маўчанскі, партызанскі камандзір.

Нарадзіўся ў вёсцы Рагатка Барысаўскага раёна. У гады Другой Сусветнай вайны – сакратар Магілёўскага падпольнага абкама партыі і кіраўнік Магілёўскага партызанскага злучэння. Яго імя носіць адна з вуліц абласнога цэнтра, ёсць мемарыяльная дошка. 

Дзмітрый Маўчанскі

1917 год. 26 кастрычніка па старым стылі ў магілёўскай Стаўцы адбылася першая рэакцыя на контррэвалюцыйны пераварот бальшавікоў і падзенне Часовага ўрада ў Петраградзе.

Пра падзенне і арышт Часовага ўрада магілёўцы даведаліся з газет 26-га кастрычніка. У горадзе ў гэты дзень адбылася надзвычайная нарада прадстаўнікоў нацыянальных, грамадскіх і палітычных арганізацый. У той жа дзень галоўнакамандуючы генерал Мікалай Духонін разам з камісарам Станкевічам заявілі пра непадпарадкаванне новаму бальшавіцкаму ўраду.

Магілёўская Стаўка