Дзень у гісторыі. 3 студзеня. Нарадзіліся Тадэвуш Кандрусевіч, Уладзімір Канаплёў

1738 год. Нарадзіўся Казімір Нарбут

Мысліцель, асветнік і філосаф эпохі Асветніцтва, член ордэна піяраў. Прафесар філасофіі.

Вучыўся ў піярскіх навучальных установах ВКЛ, у Рыме. Працаваў прафесарам і прэфектам піярскіх калегіумаў, прэфектам піярскай друкарні, пробашчам у розных гарадах.

Аўтар падручніка «Логіка, або Навука разважання і меркавання пра прадметы навукі», курса «Эклектычная філасофія». Пераклаў з французскай мовы на польскую кнігу «Ваенная навука прускага караля для яго генералаў». У прадмове да яе выказаў сваё захапленне грамадскімі мерапрыемствамі, што ажыццяўляліся ў тагачаснай Беларусі, у прыватнасці будаўніцтвам Пінскага канала. 

Як член Адукацыйнай камісіі, займаўся рэформай школьнага навучання ў Беларусі і Літве, лічыў свецкую этыку адной з асноўных адукацыйных дысцыплін. Член «Таварыства па складанні элементарных кніг», напісаў 2 раздзелы для школы «Статута парафіяльных школ» і настаўленне «Аб інспектаванні школ».

Выступаў за вызваленне філасофіі ад схаластыкі і багаслоўя, за развіццё навукі.

Памёр 17 сакавіка 1807 года.

Казімір Нарбут

1834 год. У в. Асінаўка Магілёўскай губерні (цяпер – Віцебскі раён) нарадзіўся Зміцер Сямёнаў. 

Першы беларускі, другі рускі метадыст,  папулярызатар геаграфічнай адукацыі, пісьменнік.

Настаўнічаў у Віцебску, Пецярбургу. Адзін з ініцыятараў адкрыцця ў Расіі настаўніцкіх семінарый. Першая такая семінарыя адкрыта ў Маладзечне ў 1864 годзе. 

Дырэктар Кубанскай, Закаўказскай (г. Горы) настаўніцкіх семінарый. 

Стаў другім, пасля К. Ушынскага метадыстам геаграфіі, рускай мовы. 

Першым у Расіі стаў друкаваць у педагагічных часопісах паурочныя распрацоўкі па прадметах. 

Распрацаваў шэраг першых наглядных дапаможнікаў для гімназій. Аўтар геаграфічнай хрэстаматыі «Айчыназнаўства» (6 тамоў), метадычнага дапаможніка для настаўнікаў “Каментары да нагляднага навучання па карцінках”, больш за 300 артыкулаў педагагічнага, біяграфічнага, крытычнага і гістарычнага зместу. 

Распрацоўшчык краязнаўчага (радзімазнаўчага) прынцыпу выкладання геаграфіі. Яго ідэі закладзены ва ўведзеным у 1996 годзе вучэбным прадмеце для беларускай пачатковай школы “Мая Радзіма – Беларусь”. 

Памёр 21 сакавіка 1902 года.

Зміцер Сямёнаў

1855 год. Памёр Антон Марціноўскі

Беларускі выдавец і публіцыст, апякун здольнай моладзі. Адзін з арганізатараў Віленскага друкарскага таварыства, літаратурна-грамадскага аб’яднання шрубаўцаў, рэдактар «Вулічныя навіны», «Dziennik Wileński», уладальнік друкарні, у якой друкаваліся «Статут ВКЛ» (1819), літаратурныя творы. 

Сакратар Камісіі Часовага ўрада ВКЛ (1812). Марціноўскі стаў узорам новага тыпу патрыёта Беларусі: будучы палякам, любіць Беларусь, а будучы беларусам, любіць Польшчу.

1870 год. У Нью-Ёрку пачалося будаўніцтва Бруклінскага моста праз праліў Іст-Рывер. 

Да будаўніцтва прыцягнулі 2 000 транспартных сродкаў і 150 000 гараджан. Мост будаваўся 13 гадоў, злучае Манхэтэн і Бруклін, яго даўжыня  1 825 метраў (цэнтральны пралёт – 486 метраў) пры шырыні 26 метраў, максімальная вышыня над Іст-Рывер – 41 метр. 

Палатно маста ўтрымліваецца чатырма тросамі дыяметрам каля паўметра, прычым кожны з іх складаецца з 5434 сталёвых жыл. Гэтыя апорныя тросы абапіраюцца на дзве пабудаваныя ў гатычным стылі вежы, якія ўзвышаюцца над вадой на 84 метры.

Бруклінскі мост – папулярнае месца адпачынку і веласіпедных прагулак для жыхароў Нью-Ёрка, адзін з сімвалаў горада.

Бруклінскі мост

1888 год. Дзень нараджэння саломінкі для кактэйляў. 

Першую штучную саломінку для кактэйлю вынайшаў амерыканскі прадпрымальнік Марвін Стоўн, уладальнік фабрыкі па вытворчасці папяровых цыгарэтных мунштукоў. 

Ён вынайшаў яе падчас дэпрэсіі, калі папіваў кактэйль праз жытнюю саломінку. Некаторыя валокны жытняй саломінскі расшчапіліся і падчас чарговага ўцягвання вадкасці загразлі ў Марвіна на зубах. І гэта моцна яго раздражняла. 

Тады ён узяў палоску паперы і намазаў яе край па ўсёй даўжыні клеем, наматаў спіраллю на аловак, а затым зняў атрыманую трубачку. Але звычайная папера хутка намакала і пераставала трымаць форму. Тады ён стаў выкарыстоўваць устойлівую паперу з манільскай пянькі, а дыяметр абраў такім, каб праз трубачку не праскоквала цытрынавая костачка.

Яшчэ ў старажытныя часы сярод арыстакратаў Егіпта і Месапатаміі лічылася модным піць праз залатую або срэбную трубачку.

У 1906 годзе была вынайдзена аўтаматычная машына для вырабу папяровых саломінак. У 1939 годзе амерыканец Джозэф Фрыдман заснаваў карпарацыю “Flexible Straw Corporation” і стаў выпускаць гафраваную саломінку, якая магла згінацца над шклянкай. Фрыдман знайшоў рынак збыту не толькі ў рэстаранах, але і ў шпіталях: ляжачых пацыентаў было зручна паіць з іх дапамогай.

У ІІ палове XX стагоддзя балтыморац Ота Дайфенбах вынайшаў пластыкавую саломінку для піцця.

кактэйль

1900 год. Нарадзіўся Аляксандр Адамовіч

Партыйны і дзяржаўны дзеяч БССР. Намеснік наркама земляробства БССР. Працаваў на дзяржаўных і партыйных пасадах па ўсёй краіне, у тым ліку ў Бабруйску, Клімавічах. Загадваў аддзелам друку ЦК КП(б)Б, быў намеснікам рэдактара газеты «Беларуская вёска».

Арыштаваны НКУС 19 ліпеня 1930 года. Пакаранне адбываў у Салавецкім, Беламорска-Балтыйскім лагерах. Расстраляны 15 верасня 1937 года каля станцыі Сягежа ў Карэліі.

Аляксандр Адамовіч

1905 год. Нарадзіўся Уладзімір Хадыка

Беларускі паэт, перакладчык.

Настаўнічаў, служыў у Чырвонай Арміі, працаваў сакратаром Дудзіцкага сельсавета. Быў сябрам літаратурнага аб’яднання «Маладняк».

Аўтар вершаў, паэтычных зборнікаў, лірычных цыклаў.

Пераклаў на беларускую мову аповесць К. Гарбунова «Ледалом», кнігу выбраных твораў У. Бахмецьева «Людзі і рэчы», шэраг твораў М. Горкага, якія ўвайшлі ў 5 і 6-ы тамы Збору твораў М. Горкага на беларускай мове, раман М. Шолахава «Ціхі Дон» і іншыя. На яго верш «Расцём і дужэем» А. Туранкоў напісаў песню.

У лістападзе 1936 года арыштаваны НКУС, у 1937 асуджаны на 10 год пазбаўлення волі. Пакаранне адбываў у лагерах Сібіры. 

Загінуў 12 мая 1940 года на будоўлі чыгункі каля Улан-Удэ.

Уладзімір Хадыка

 

1944 год. Нарадзіўся Міхаіл Раманюк

Беларускі мастацтвазнавец, мастак, этнограф. Кандыдат мастацтвазнаўства, прафесар. Даследчык народнага мастацтва, матэрыяльнай культуры Беларусі, зрабіў мастацтвазнаўча-этнаграфічнае раянаванне беларускага народнага адзення ХІХ— пачатку ХХ стагоддзяў. 

Аўтар альбомаў, кніг, серыі паштовых марак па народнаму адзенню, сцэнічных касцюмаў для розных мастацкіх калектываў, альбома «Беларускія народныя крыжы».

Кансультант «Беларусьфільма».

Памёр 4 верасня 1997 года.

Раманюк
Марка з малюнкам Раманюка

1946 год. Нарадзіўся Тадэвуш Кандрусевіч

Каталіцкі архібіскуп-мітрапаліт Мінска-Магілёўскі (да 3 студзеня 2021 года). Доктар тэалогіі. Член Мальтыйскага ордэна.

Служыў у Літве, Расіі і Беларусі. 

Адлічаны з Гродзенскага педінстытута за наведванне касцёла і ўдзел у набажэнствах. Скончыў Ленінградскі політэхнічны інстытут, каўнаскую Духоўную семінарыю. Працаваў інжынерам на Вільнюскім заводзе шліфавальных станкоў. Вынайшаў «Прамысловы ўзор спецыяльнага высакахуткаснага шліфавальнага станка для Волжскага аўтамабільнага завода».

Служыў у Вільні, Друскеніках, біскупам Мінскай дыяцэзіі (1989-1991), у Расіі (1991-2007), архібіскупам-мітрапалітам Мінска-Магілёўскім (2007-2021), заснаваў Гродзенскую вышэйшую духоўную семінарыю, спрыяў вяртанню і адкрыццю каля 100 раней зачыненых касцёлаў і прычыніўся да выдання «Парадку Імшы» і «Катэхізіса» на беларускай мове, заснаваў маскоўскі Каледж каталіцкай тэалогіі імя святога Тамаша Аквінскага з 3 філіяламі, «Радыё Марыя» і Вышэйшую духоўную семінарыю «Марыя — Каралева Апосталаў» у Санкт-Пецярбургу,

Пасля масавых фальсіфікацый на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года, жорсткага разгону акцый пратэстаў, звярнуўся да беларускіх уладаў з заклікам спыніць насілле і неадкладна вызваліць усіх затрыманых на мірных акцыях нявінных грамадзян. Заявіў аб наяўных падставах меркаваць, што прэзідэнцкія выбары 2020 года ў Беларусі праходзілі несумленна.

31 жніўня 2020 года, пасля вяртання з паездкі ў Польшчу, беларускія памежнікі адмовілі мітрапаліту ва ўездзе ў краіну. МУС Беларусі прызнала пашпарт Кандрусевіча несапраўдным.

24 снежня 2020 года вярнуўся ў Беларусь і 3 студзеня 2021 года завяршыў пастырскую дзейнасць.

Кандрусевіч

1947 год. Нарадзіўся Васіль Гігевіч

Беларускі пісьменнік.

Настаўнічаў у Харкаўскай вобласці, арганізатар ашмянскай раённай газеты «Красное знамя», працаваў на Барысаўскім шклозаводзе, на кінастудыі «Беларусьфільм», у часопісе «Маладосць».

Аўтар апавяданняў, 10 зборнікаў прозы, раманаў.

Выкарыстоўваючы своеасаблівыя мастацкія формы, даследуе сучасныя праблемы існавання цывілізацыі ў Сусвеце: паводзіны звычайнага чалавека, які па няволі апынуўся ў чужым грамадстве; магчымасці найноўшых тэхналогій стварыць штучны розум, каб устанавіць дыктат над людзьмі; рэакцыя зямлян на незвычайныя бытавыя праявы, якія выкліканы кантактамі з іншапланецянамі.

Васіль Гігевіч

1954 год. У в. Акулінцы Магілёўскага раёна нарадзіўся Уладзімір Канаплёў. 

Беларускі палітык, спартыўны функцыянер. Выхаванец геаграфічнага факультэта Магілёўскага педінстытута.

Працаваў настаўнікам, намеснікам дырэктара школы ў Шклове, у Шклоўскім РАУС, памочнікам дэпутата Вярхоўнага Савета А. Лукашэнкі, галоўным памочнікам прэзідэнта. 

Дэпутат Вярхоўнага Савета XIII склікання, Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу, узначальваў дэпутацкую фракцыю “Згода”, быў намеснікам Старшыні Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу I і II склікання, старшынёй Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь III склікання. 

Прэзідэнт Федэрацыі гандбола. Падтрымаў стварэнне рэгіянальнага часопіса “Магілёўскі мерыдыян”, выданне манаграфіі П. Лярскага “Прырода Магілёўскай вобласці”, праект мемарыялізацыі навуковай спадчыны вучоных-географаў Магілёўскага педінстытута.

Уладзімір Канаплёў

2005 года. Зацверджаны гербы Бабруйска, Дрыбіна, Слаўгарада, Чавус, Асіповічаў, Клічава, Касцюковічаў, Краснополля.

геральдыка

2008 год. Памерла Вольга Ладыгіна

Беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар.

Працавала архітэктарам, галоўным архітэктарам Белдзяржпраекта, у Белдзяржпраекце, Дзяржбудзе, старшынёй праўлення Саюза архітэктараў БССР (1961-1965).

Аўтар шматлікіх праектаў па ўсёй Беларусі, а таксама моста праз р. Дняпро (1955) і Палаца культуры вобласці (1976) у Магілёве.

Вольга

2018 год. Памерла Людміла Яфімава

Народная артыстка Беларусі, харавы дырыжор.

Прадстаўнік Ленінградскай школы харавога дырыжыравання.

Працавала ў Мінскім музычным вучылішчы імя Міхаіла Глінкі, дзе заснавала канцэртны хор. З 1987 года мастацкі кіраўнік і галоўны дырыжор Дзяржаўнай акадэмічнай харавой капэлы імя Р. Шырмы. 

Выканаўчай манеры Яфімавай былі ўласцівы глыбокае пранікненне ў змест твору, апора на класічны вакал.

Узнагароджана ордэнам Францыска Скарыны, ордэнам Крыжа прападобнай Ефрасінні Полацкай Беларускай праваслаўнай царквы.

Людміла Яфімава

Дзень у гісторыі. 2 студзеня. Нарадзіліся Айзэк Азімаў, Пётр Лярскі

1203 год. Разрабаванне Кіева смаленскім князем Рурыкам Расціславічам.

“Взят бысть Кыев Рюриком и Олговичи и всею Половецьскою землею. И створися велико зло в Русстеи земли, якого же зла не было от крещенья над Кыевом…” – сцвярджае Лаўрэнцеўскі летапіс. 

За кіеўскі сталец вялі барацьбу Рурык Расціславіч са смаленскай дынастыі і Раман Мсціславіч Валынскі. Кіяўляне падтрымлівалі Рамана, у адказ Рурык заклікаў на дапамогу чарнігаўцаў і полаўцаў і падверг Кіеў разрабаванню з масавым вывадам насельніцтва ў рабства, пасля чаго горад страціў ранейшае значэнне.

Разрабаванне Кіева падарвала аўтарытэт і моц Кіева і характарызавала заняпад Паўднёвай Русі яшчэ да Батыева нашэсця. Падчас разрабавання полаўцамі Кіева-Пячэрскай лаўры загінуў Ілля Пячэрскі, магчымы прататып быліннага Іллі Мурамца.

Рюрик Киев

1839 год. Зроблены першы фотаздымак Месяца Луі Дагерам.

Дзякуючы прыліўным сілам Месяц заўсёды звернуты да паверхні Зямлі адным бокам. Па меры таго, як Месяц на працягу месяца абарочваецца вакол Зямлі, адбываецца знаёмы ўсім цыкл змены фаз. З Зямлі бачная толькі частка асветленага боку Месяца, якая на працягу перыяду звароту Месяца бесперапынна мяняецца з-за змены адноснай канфігурацыі Зямлі, Месяца і Сонца.

Луі Дагер прадставіў шырокай грамадскасці працэс атрымання дагератыпу толькі ў жніўні 1839 года.

Месяц

1864 год. Пакараны смерцю Ігнат Здановіч

Адзін з кіраўнікоў паўстання 1863-1864 гадоў у Беларусі і Літве, публіцыст.

Скончыў Пецярбургскі, Берлінскі ўніверсітэты. Кандытат матэматыкі.

Збіраў успаміны і звесткі пра філаматаў і філарэтаў, у Парыжы выдаў брашуру «Успамін пра філаматаў і філарэтаў».

У лютым 1863 года далучыўся да паўстанцкай арганізацыі, са жніўня – паўстанцкі начальнік Вільні.

Арыштаваны царскімі ўладамі 26 верасня 1863 года.

Публічна павешаны на Лукішскай плошчы ў Вільні.

Ігнат Здановіч

1918 год. У в. Рымінка Чавускага раёна нарадзіўся Пётр Лярскі. 

Знакаміты беларускі географ, краязнавец, педагог. Кандыдат геаграфічных навук. Выдатнік народнай асветы БССР і СССР. Ганаровы член Беларускага геаграфічнага таварыства. Чалавек года Магілёўскай вобласці (2006).

Усё свае жыццё прысвяціў служэнню Магілёўскаму педінстытуту, які скончыў.

Аўтар і суаўтар больш за 160 навуковых публікацый і 17 кніг, у тым ліку 3 падручнікаў для ВНУ, 5 школьных падручнікаў па прыродазнаўстве, шэрагу метадычных дапаможнікаў для настаўнікаў.

Выдаў падручнікі “Дапаможнік па краязнаўству” для геаграфічных спецыяльнасцей, “Геаграфія”, “Землязнаўства і краязнаўства” (у суаўтарстве) для студэнтаў педагагічных факультэтаў вну СССР. З 1970 па 1996 год школьны курс прыродазнаўства вывучаўся па падручніках П. Лярскага.

Папулярызатар геаграфічных ведаў, краязнаўства. Найбольш папулярная яго кніга “Прырода Магілёўскай вобласці” (на рускай і беларускай мовах).

Памёр 25 кастрычніка 2013 года.

У яго гонар устаноўлена шыльда ў Магілёве на будынку корпуса МДУ па вул. Першамайская, 44 (скульптар А.Вараб’ёў), яго імя прысвоена СШ №21 г. Магілёва.

Пётр Лярскі

1920 год. У в. Пятровічы Клімавіцкага павета (зараз – Смаленская вобласць) нарадзіўся Айзэк Азімаў

Амерыканскі пісьменнік-фантаст, папулярызатар навукі, доктар біяхіміі.

Бацькі – яўрэйскія млынары Хана-Рахіл Берман і Іуда Азімаў разам сынам у 1923 годзе праз Магілёў імігравалі ў ЗША.

Аўтар каля 500 кніг, галоўным чынам мастацкіх, першым чынам у жанры навуковай фантастыкі, але таксама і ў іншых жанрах: фэнтэзі, дэтэктыў, гумар, і навукова-папулярных у самых розных абласцях – ад астраномі і генетыкі да гісторыі і літаратуразнаўства. 

Аўтар тэрмінаў рабатэхніка, робатыка, пазітронны, псіхагісторыя.

Азімаў разам з А. Кларкам і Р. Хайнлайнам адносіцца да «Вялікай тройкі» пісьменнікаў-фантастаў.

Памёр 6 красавіка 1992 года.

Айзэк Азімаў

1925 год. Нарадзіўся Яўген Дзямідчык

Беларускі вучоны ў галіне анкалогіі і хірургіі. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук, доктар медыцынскіх навук, прафесар. Заслужаны ўрач.

Працаваў галоўным хірургам Мінскага гарздраўаддзела, загадчыкам кафедры анкалогіі, прафесарам медінстытута, кіраўніком Рэспубліканскага навукова-практычнага цэнтра пухлін шчытападобнай залозы Міністэрства аховы здароўя, даследчай групы Інстытута фізіялогіі акадэміі навук.

Даказаў, што вялікі рост захворвання дзяцей на рак шчытападобнай залозы ў Беларусі абумоўлены дзеяннем падвышанай радыяцыі ў выніку аварыі на ЧАЭС.

Прапанаваў метад камбінаванага лячэння хворых неаперабельным тырэоідным ракам і вызначыў эфектыўнасць радыаёдатэрапіі пры лёгачных метастазах рака шчытападобнай залозы ў дзяцей і падлеткаў, якія атрымалі апраменьванне падчас Чарнобыльскай катастрофы. 

Памёр 1 красавіка 2010 года.

Яўген Дзямідчык

1943 год. Нарадзіўся Пётр Нікіценка

Беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук, прафесар, Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук.

Працаваў прарэктарам БДУ, першым намеснікам старшыні Мінгарвыканкама, прафесарам Інстытута павышэння кваліфікацыі пры БДУ, загадчыкам кафедры Акадэміі кіравання, дырэктарам Інстытута эканомікі НАН Беларусі.

Аўтар навуковых прац у галіне нацыянальнай бяспекі, дзяржаўнага кіравання і будаўніцтва, навукова-тэхнічнага, інавацыйнага развіцця, павышэння эфектыўнасці назапашвання капіталу, фондаў і інтэнсіфікацыі грамадскай вытворчасці, методыкі ўстойлівага развіцця ў рэгіянальна-галіновым аспекце.

Аўтар больш за 500 навуковых прац, у тым ліку 33 манаграфій.

1946 год. Памёр ад катаванняў у Бутырскай турме Фабіян Абрантовіч

Беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч, каталіцкі святар, прыхільнік беларусізацыі касцёла.

Рэктар Мінскай духоўнай каталіцкай семінарыі. 

Адзін з ідэолагаў і заснавальнікаў беларускага хрысціянскага руху XX стагоддзя, тэарэтык і практык беларускага ўніяцтва.

1950 год. Нарадзіўся Сямён Домаш

Беларускі апазіцыйны палітык.

Скончыў Бабруйскі аўтатранспартны тэхнікум, Вышэйшую партшколу, Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі.

Працаваў дырэктарам аўтабазы, аўтакамбіната г. Гродна, у Гродзенскім гаркаме КПБ, старшынёй выканкама і гарадскога Савета дэпутатаў г. Ліды, г. Гродна, Гродзенскага аблвыканкама і абласнога Савета дэпутатаў.

Дэпутат Вярхоўнага Савета 12-га і 13-га скліканняў. Падчас лістападаўскага рэферэндуму 1996 года выступіў супраць палітыкі А. Лукашэнкі, падпісаў заяву аб імпічменце прэзідэнту. 

Пасля паражэння апазіцыі вярнуўся ў Гродна: быў віцэ-прэзідэнтам Беларускай праваабарончай канвенцыі, у Кардынацыйнай радзе дэмакратычных сіл прадстаўляў Гродзенскую вобласць, з’яўляўся старшынёй Кардынацыйнага Камітэта «Гродзенская Ініцыятыва». З ініцыятывы Дораша і пры яго актыўным удзеле ў маі 2000 г. створана Кардынацыйная Рада «Рэгіянальная Беларусь». Падпісант Хартыі’97.

Удзельнік сустрэчы прэзідэнта ЗША Біла Клінтана з кіраўніцтвам Вярхоўнага Савета Беларусі.

У 2001 годзе вылучаўся кандыдатам у Прэзідэнты Беларусі, але зняў сваю кандыдатуру на карысць Ул. Ганчарыка.

Памёр за рулём аўтамабіля 9 лютага 2019 года.

Сямён Домаш

1952 год. У п. Міжрэчча Клічаўскага раёна нарадзіўся Іван Пірожнік. 

Беларускі географ, прафесар, доктар габілітаваны, доктар геаграфічных навук.

Працаваў дэканам геаграфічнага факультэта, загадчыкам кафедры эканамічнай геаграфіі замежных краін БДУ.

Даследчык пытанняў сацыяльна-эканамічнай, рэкрэацыйнай геаграфіі, тэрытарыяльнай арганізацыі турысцкага абслугоўвання.

Працаваў прафесарам Люблянскага, Сілезскага, Кракаўскага ўніверсітэтаў, Акадэміі Паморскай (Польшча).

Іван Пірожнік

1989 год. Памёр ураджэнец Брэста Ілля Мазурук. 

Савецкі палярны лётчык, Герой Савецкага Саюза, генерал-маёр авіяцыі. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР (1937-1950).

Удзельнічаў у ваенных аперацыях супраць басмачоў у Сярэдняй Азіі, служыў на Далёкім Усходзе, удзельнік будаўніцтва Камсамольска-на-Амуры, начальнік Упраўлення палярнай авіяцыі Галоўпаўночмарпуці, удзельнічаў у высадцы першай дрэйфуючай навуковай станцыі “Паўночны полюс-1”. 

Удзельнік савецка-фінскай, Вялікай Айчыннай войн. Быў камандзірам 1-й перагоначнай авіяцыйнай дывізіі Авіяцыі далёкага дзеяння, кіраваў перагоначнай трасай з Аляскі ў СССР для паставак па ленд-лізе амерыканскіх самалётаў.

Пасля вайны працаваў намеснікам начальніка Навукова-выпрабавальнага інстытута, начальнікам лётнай інспекцыі – намеснікам начальніка Упраўлення палярнай авіяцыі Галоўпаўночмарпуці, удзельнікам паветранай высокашыротнай экспедыцыі «Поўнач-5».

У сакавіку 1957 года разам з лётчыкам А. Паляковым упершыню ажыццявіў пасадку самалёта Ан-2 на вяршыню айсберга ў Антарктыдзе.

Пахаваны на Траекураўскіх могілках Масквы.

Мазурук лётчык

2019 год. Памёр Юры Туронак

Беларускі дзеяч і гісторык. Працаваў і жыў у Польшчы. Доктар гісторыі (тэма «Беларусь пад нямецкай акупацыяй»).

Браў актыўны ўдзел у беларускім руху ў Польшчы. Адзін з арганізатараў і старшыня праўлення Варшаўскага аддзела Беларускага грамадска-культурнага таварыства, старшыня Навуковага гуртка таварыства.

Аўтар кніг «Беларускае школьніцтва на Беласточчыне», «Беларуская кніга ў Другой Рэчы Паспалітай», «Беларуская кніга пад нямецкім кантролем», «Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі», зборніка «Мадэрная гісторыя Беларусі».

Пасмяротна ўзнагароджаны медалём 100 гадоў БНР Рады БНР.

Юры Туронак

У Клічаве рысь прыйшла ў «Кулінарыю»

Жыхароў Клічава не вельмі здзівіла рысь, якая гуляла па горадзе.

Рысь шпацыравала па Клічаве – мясцовы жыхар, які выклаў ролік пра звера ў TikTok, распавёў, што, у рэшце рэшт, рысь завярнула ў двор мясцовай «Кулінарыі».

Яшчэ адзін клічаўчанін, у той жа дзень бачыў дзве дзікія кошкі, якія пераплывалі раку недалёка ад горада, і зняў адну з іх на відэа.

Чаму рысі вырашылі наведацца ў Клічаў – загадка. Магчыма, яны вырашылі папаляваць на курэй, якіх разводзяць жыхары прыватнага сектара горада.

Аднак гэта толькі здагадка, агучаная ў каментарыях да ролікаў. 

Дзіўным паводзінам рысяў могуць быць і іншыя тлумачэнні. Бо чаго толькі не здараецца ў Магілёўскай вобласці.

Фота ілюстрацыйнага характару з адкрытых крыніц.

Клічаў мае шанец атрымаць першую беларускамоўную карту Беларусі

Беларуская ініцыятыва Maldzis, што дзейнічае ў замежжы, паабяцала перадаць у будучым Клічаўскаму краязнаўчаму музею карту Беларусі, створаную Аркадзем Смолічам. 

Ініцыятыва паведаміла, што яна выкупіла першую беларускамоўную карту Беларусі. Паводле інфармацыі з карты, яна была дазволеная вайсковай цэнзурай Польшчы 27 верасня 1919 года і надрукаваная ў майстэрні “N. Mac i syn” у Вільні.

Карту стварыў Аркадзь Смоліч – географ, дзеяч беларускага нацыянальна-адраджэнскага руху ХХ стагоддзя. Нарадзіўся ў 1891 годзе ў вёсцы Бацэвічы, якая цяпер у межах Клічаўскага раёна. Ахвяра сталінскіх рэпрэсій.

“Гэтая карта ўнікальная тым, што на ёй адлюстраваная ўся тагачасная тэрыторыя пражывання беларусаў. Перад намі паўстае краіна, якая тэрытарыяльна пераўзыходзіць большасць еўрапейскіх дзяржаў, хоць па факце яна такой і не паўстала” – кажа Павел Мацукевіч, кіраўнік ініцыятывы Maldzis.

Да асаблівасцяў карты належыць і тое, што яна перадае спрадвечна беларускія назвы ў напісанні геаграфічных аб’ектаў: Вільня, Менск, Горадня ў выпадку гарадоў, а таксама Нямеччына і Маскоўшчына ў выпадку краін.

Карта Смоліча была набытая ў Польшчы ў прыватнага калекцыянера на сродкі беларускіх ахвярадаўцаў: Дар’і Сліж і Іллі М. Да вяртання карты на радзіму, а менавіта ў Клічаўскі краязнаўчы музей у якасці грамадскага падарунка, яна будзе выстаўляцца за мяжой.

“За савецкім часам мапа Смоліча была забароненая, бо паказвала Беларусь як незалежную дзяржаву. Яна захавалася ў некалькіх асобніках і нам пашчасціла набыць адзін з іх. Мы радыя, што разам з партнёрамі даем магчымасць кожнаму чалавеку набыць копію і такім чынам вярнуць мапу да жыцця” – кажа Рыгор Астапеня, апякун ініцыятывы Maldzis.

Фотаздымак: maldzis.world

Сосну с “галереей обуви” нашли под Кличевом

Недалеко от железнодорожной станции Милое под Кличевом грибники увидели огромную сосну с развешанными на ее ветвях десятками пар обуви. 

«Не знаю, кто и зачем это сделал, но обуви куча. И все висят парами» – рассказал один из грибников изданию «МогилевОнлайн».

На снимках, сделанных очевидцами, видно, что дерево буквально усыпано ботинками, кроссовками и сапогами. Каждая пара аккуратно заброшена на ветви – так, что создаётся впечатление продуманной инсталляции, а не случайной шалости.

Как показал поиск в интернете, подобные «обутые деревья» встречаются и в других местах. Однако ни одно из объяснений этого явления не получило официального подтверждения.

Среди популярных версий – это знаки наркоторговцев, которые якобы таким образом отмечают места встреч; молодежная традиция, когда выпускники или студенты «вешают» обувь в память о прошедших годах; уличное искусство или своеобразный протест против обыденности.

Последний вариант выглядит наиболее безобидным и правдоподобным. Однако вызывает недоумение, почему для этого выбрали именно лес возле станции Милое — далекое от студенческих кампусов и городских улиц место.

Пока остается неизвестным, кто именно устроил эту «обувную галерею» и с какой целью. 

Фотоснимок: МогилевОнлайн

У Клічаўскім раёне чыноўнікі эканомілі на дзецях-сіротах

Клічаўскаму раённаму сацыяльна-педагагічнаму цэнтру на аднаго дзіцёнка мясцовыя ўлады выдаткоўвалі ў 16 разоў менш грошай, чым патрабаваў закон.

Як піша каманда беларускіх журналістаў-расследавальнікаў «Бюро медыя», пра тое, як дзяржава павінна была забяспечваць выхаванцаў дзіцячых інтэрнатных устаноў, прапісана ў пастанове Саўміна № 840 ад 2006 года. Дакумент устанаўліваў нормы харчавання, адзення, абутку і мяккага інвентару.

Так, дзецям на той час належала пяць пар майткаў, дзесяць пар шкарпэтак, дзве пары штаноў і два швэдры на год. І не больш. З рэчамі асабістай гігіены – нават яшчэ больш строга. На месяц: адзін рулон туалетнай паперы, 50 мілілітраў зубной пасты і 200 грамаў мыла. Адзін дэзадарант на паўгода.

На адно дзіця павінна было вылучацца 320-330 рублёў у год у залежнасці ад узросту. Прычым гэта грошы толькі на адзенне, абутак і мяккі інвентар (коўдры, падушкі, матрацы, пасцельная бялізна, пакрывалы, ручнікі, дываны, сурвэткі, шторы і гэтак далей).

Аднак нават такія сціплыя нормы чыноўнікі не заўсёды выконвалі. Пра гэта раней стала вядома выданню «Зеркало» з ліста Генпракуратуры ў Савет міністраў якое журналісты атрымалі з дапамогай BELPOL. Горш за ўсё аказалася сітуацыя ў Клічаўскім раёне.

Так, у 2022 годзе клічаўскія чыноўнікі залічылі раённаму сацыяльна-педагагічнаму цэнтру 637 рублёў. Прадугледжвалася, што на гэтыя грошы можна набыць рэчы першай неабходнасці і гігіены, навучальныя прылады, адзенне і абутак для 26 чалавек. То бок на гадавыя патрэбы аднаго дзіцяці выдаткавалі ўсяго 24 рублі. Паводле закона, які дзейнічаў на той час, трэба было амаль у 16 разоў болей сродкаў. Толькі на куплю ўсяго для вучобы дзецям павінны былі вылучыць 2426 рублёў, і яшчэ 7522 – на адзенне і абутак.

На што пайшлі грошы, якія не атрымалі сіроты, у лісце не было згадана.

Фотаздымак: http://spc.klichev.edu.by/

В кличевском детсаду “День без автомобиля” сделали аттракционом без смысла

В кличевском детском саду украсили велосипеды на сцене и назвали это присоединением к международной акции “День без автомобиля”.

Это для всего мира смысл “Дня без автомобиля”, который ежегодно проводится 22 сентября, состоит в отказе от использования в этот день собственной машины для поездок. Предполагается, что люди сознательно при возможности будут пользоваться услугами общественного транспорта или экологически чистыми средствами передвижения. И все это для того, чтобы снизить количество выхлопных газов и уменьшить автотрафик.

Но в кличевском детском саду №2 смысл акции успешно исказили до неузнаваемости. И согласно сообщению местной районки, без местных идеологов там не обошлось. Они заявились в детский сад с представителями Кличевской инспекции природных ресурсов и охраны окружающей среды и местными артистами.

В итоге несущая конкретный смысл международная акция в кличевском детсаду стала карикатурой на нее же, для которой “вместе с родителями ребята украсили свои велосипеды и самокаты в различных стилях, посвященных теме поддержания окружающей среды”. А по результатам конкурса, все участники были отмечены призами от ЦБУ №623 Белагропромбанка за креативный проект и яркую презентацию.

Как восторженно пишет местная газета, особенно ребят порадовали танцы, которые для малышей подготовили артисты районного Дома культуры.

Таким образом, всем хорошо – дети возрастом 2-4 года повеселились, взрослые довольны отчетностью, а сама международная акция в отдельно взятом детсаду успешно переупакована в праздничный аттракцион.

Поэтому «День без автомобиля» в детсаду взрослые превратили в бессмысленную ритуализацию хороших намерений: много украшений, много дипломов, ноль системной мысли. И если кличевские тети и дяди действительно хотели привить детям понимание целесообразности отказа от автомобиля при определенных условиях, то, возможно, сначала стоило бы понять смысл акции самим. 

Фотоснимок: klichew.by

У Асіповічах і Клічаве падаткавікі аштрафавалі 26 кіроўцаў

У Асіповіцкім і Клічаўскім раёнах падаткавікі за першыя паўгода 2025 года знайшлі парушэнні ў 26 кіроўцаў, якія займаюцца пасажырскімі перавозкамі.

Як паведамляе інфармацыйны партал Асіповіцкага раёна, падаткавікі выявілі ў кіроўцаў як аўтобусаў, так і таксі ў сваім і суседнім раёне парушэнні – ў прыватнасці, пры прыёме грошай ад пасажыраў, няправільнае выкарыстанне касавых апаратаў або іх адсутнасць. 

У выніку да адказнасці за гэтыя правапарушэнні было прыцягнута 26 кіроўцаў. З іх спагнана сума ў памеры 10 800 рублёў.

Нагадаем, што з лістапада мінулага года колькасць кіроўцаў таксі значна зменшылася по ўсёй Беларусі. Прычынай стала з уступленне ў сілу новых правілаў, згодна з якімі ўсе кіроўцы і дыспетчары таксі, маршрутчыкі, кіроўцы аўтобусаў павінны быць уключаны ў рэестр аўтамабільных перавозак пасажыраў у нерэгулярных зносінах. Гэта выклікала адток кіроўцаў з пасажырскіх перавозак і павышэнне кошту праезду. 

Фотаздымак з адкрытых крыніц

В Кличеве поросят на своих и чужих не делят

Поиски поросят в Кличеве обернулись неожиданной историей с похищением и погоней.

Странные нравы царят в Кличеве. Когда у местной жительницы пропали поросята, она обратилась не в милицию, а направила на поиски сына-подростка и 29-летнего знакомого.

Те, побродив по округе, поросят не нашли. Чтобы совсем уж не провалить миссию, “поисковики” забрались в соседский сарай, сообщает близкий к правоохранителям телеграмм-канал.

Поросенка, найденного там, связали, завернули в куртку и собирались отнести домой.

Далеко уйти не успели – вернулись хозяева. Убегая от них, похитителям пришлось использовать тактику Паниковского, использованную им в Арбатове и бросить украденного поросенка.

Воришек задержали, поросенка вернули в родной сарай. Остается только один вопрос: что все-таки произошло с поросятами, из-а которых и разгорелся весь сыр-бор?

Фото иллюстративного характера из открытых источников.

В Кличеве «пятилетка качества» с разбитыми дорогами и выбитыми подвесками

Кличевский “Год благоустройства”, который торжественно объявили стартом «пятилетки качества», в реальности выглядит как квест по объезду ям. 

Как пишет klichew.by, на одной только улице Юбилейной выбоин насчитали больше сотни — и это только на глаз. Чуть ли не каждый день водители на этой улице оставляют на дороге куски подвески. По документам там должна быть добротная асфальтированная улица, но местами от асфальта остались лишь воспоминания. Колея сменяется грязью, а проезд напоминает танкодром после дождя.

В конце мая местные власти торжественно собрали Координационный совет общественных объединений, политических партий и государственных организаций  с участием депутата “палатки” Олега Дьяченко. На повестке дня было — благоустройство и забота о воинских захоронениях. Центральные клумбы и памятники действительно покрасили и подлатали. А вот если отъехать от витрины города хотя бы на пару сотен метров — сразу видно, что «косметика» до спальных улиц не добралась.

Кстати, именно в этом микрорайоне, где ямы шириной с целую проезжую часть, находится здание департамента «Охрана» МВД. Может, если поставить пост с дорожным инспектором у каждой выбоины, их начнут латать быстрее?

Люди устали слушать красивые отчеты о благоустройстве. Им нужна дорога, по которой можно спокойно проехать без ремонта машины каждые два месяца. «Пятилетка качества» в Кличеве пока больше похожа на пятилетку латания дыр — и то в лучшем случае.

Жители города просят: отремонтируйте улицу Юбилейную, 70 лет Октября, Молодежную и дворы вокруг — и тогда не придется хвастаться пустыми совещаниями и неосуществляемыми планами.

Фото: klichew.by