Каталіцкае свята ў гонар Святых Архангелаў Міхала, Гаўрыіла і Рафаіла – Міхайлаў дзень.
Міхал Арханёл з’яўляецца апекуном Мінска-Магілёўскай царкоўнай правінцыі, таму дзень мае сімвалічную вагу для рэгіёна.
1529 год. Зацверджаны Статут Вялікага Княства Літоўскага.
Першы збор законаў феадальнага права на нашых землях, помнік старабеларускай юрыдычнай думкі і пісьменнасці.
Складаўся з 13 раздзелаў і 244 артыкулаў.
Выданне Статута вывела ВКЛ на адно з першых месцаў у свеце па развіццю права і прававой культуры.
Адзіны ў Беларусі арыгінальны экзэмпляр Статута ВКЛ у трэцяй рэдакцыі захоўваецца ў Магілёве ў музеі гісторыі горада.
1891 год. У в. Бацэвічы сённяшняга Клічаўскага раёна нарадзіўся Аркадзь Смоліч.
Адзін з заснавальнікаў Беларускай Народнай Рэспублікі.
Вучоны ў галіне эканомікі, сельскай гаспадаркі, геаграфіі. Пачынальнік беларускай геаграфічнай навукі, аўтар першага акадэмічнага падручніка «Географія Беларусі».
Першы беларускі прафесар геаграфіі.
Член Прэзідыума Беларускай акадэміі навук.
Суарганізатар Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі, тэарэтык беларускай сацыял-дэмакратыі.
Старшыня Таварыства беларускай школы, Цэнтральнага Бюро краязнаўства, загадчык планава-эканамічнага аддзела Наркамата земляробства БССР, намеснік старшыні Інбелкульта.
Расстраляны ў 1938 годзе.
1946 год. У в. Пятровічы Бабруйскага раёна нарадзіўся Іван Гайшун.
Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар, акадэмік НАН Беларусі.
Аўтар больш за 250 навуковых прац па дыферэнцыяльных ураўнаннях, тапалагічнай дынаміцы і ўстойлівасці абстрактных дынамічных сістэм.
Распрацаваў тэорыю мнагамерных дыферэнцыяльных ураўнанняў, многапараметрычных дыферэнцыяльна-рознасцевых і дыскрэтных сістэм./
1708 год. Адбылася бітва пры Лясной пад Прапойскам (сёння – Слаўгарад).
Саюзныя Рэчы Паспалітай рускія войскі разбілі шведаў пад час Паўночнай вайны (1700-1721).
Пётр І назваў гэтую перамогу “маці Палтаўскай баталіі”.
Гэта другая буйная бітва паміж спаборнікамі на тэрыторыі Беларусі, другая са станоўчым вынікам для рускіх войск.
Да гэтага 10 верасня 1708 года адбылася бітва пры сяле Добрае каля Маляцічаў пад Мсціславам, якая не прынесла бакам перамогі, але і не адбылося традыцыйнай дагэтуль паразы рускіх.
1924 год. Нарадзіўся Анджэй Цеханавецкі.
Польскі навуковец, беларусіст, брытанскі грамадска-культурны дзеяч.
Заснавальнік Фундацыі Цеханавецкіх у Варшаве.
Нашчадак князёў Мсціслаўскіх і Заслаўскіх. Род Цеханавецкіх валодаў маёнткам пад Магілёвам.
У Цюбінгенскім універсітэце абараніў дысертацыю, прысвечаную слонімскаму тэатру.
Аўтар кнігі «Міхаіл Казімір Агінскі і яго „сядзіба музаў“ у Слоніме».
1943 год. Вызваленне Клімавічаў
Клімавічы былі вызвалены падчас нямецка-савецкай вайны 837 стралковым палком 238 Карачаеўскай стралковай дывізіі.
Заснаваны Генеральнай асамблеяй Сусветнай турысцкай арганізацыі ў 1979 годзе ў гонар прыняцця Статута арганізацыі (1970).
Мэтай свята з’яўляецца прапаганда турызму, асвятлення яго ўкладу ў эканоміку сусветнай супольнасці, развіццё сувязяў паміж народамі розных краін.
Цікавы факт: першае ў свеце турыстычнае агенцтва адкрыта ў 1841 годзе Томасам Кукам у Англіі.
Уздвіжанне Пачэснага і Жыватворнага Крыжа Гасподняга.
Адно з дванаццаці галоўных двунадзясятых святаў. На крыжы Пан наш Іісус Хрыстос прынес сябе ў ахвяру за грахі ўсяго свету.
Згодна народных уяўленняў, змеі ў гэты дзень ці то кладуцца спаць, ці то сыходзяць у невядомыя чалавеку краіны.
Старыя людзі казалі, што калі на Уздвіжанне паспаць днём – змяя ўвесь год не кране. Надвячоркам нашыя продкі ладзілі “капусніцы”: вечарыны, дзе частавалі капуснымі пірагамі, танчылі і спявалі.
1533 год. Нарадзіўся Стэфан Баторы.
Кароль польскі і вялікі князь літоўскі.
Зрабіў значны ўклад ва ўмацаванне Рэчы Паспалітай, спрыяў падняццю яе аўтарытэту ў Еўропе.
Пры ім Магілёў атрымаў магдэбургскае права.
1605 год. У бітве пад Кірхгольмам ў час вайны Рэчы Паспалітай і Швецыі (1600—1629) войска ВКЛ на чале з вялікімі гетманам Я. К. Хадкевічам нанесла паразу шведам.
Бітва пад Кірхгольмам стала адной з самых бліскучых перамог войска Рэчы Паспалітай, аснову якога складалі выхадцы з земляў ВКЛ і канкрэтна з магілёўскіх, быхаўскіх, шклоўскіх зямель. Войска ўзначальваў і фармаваў яго камандны касцяк граф на Быхаве Ян Караль Хадкевіч, разам са сваімі сваякамі з Падняпроўскага рэгіёна.
Войска Рэчы Паспалітай, што складалася прыкладна з 2 500 – 3 000 ваяроў ушчэнт разбіла 10 000 – 11 000 шведскую армію. Вырашальную ролю ў гэтым адыграла атака крылатых гусар, чыя еўрапейская слава пачалася менавіта з баталій пад кіраўніцтвам Яна Караля Хадкевіча.
У выніку бітвы была знятая аблога Рыгі, шведы адступілі з ужо занятых імі земляў Інфлянтаў.
Бітва ўваходзіць у цэлы шэраг знакамітых рэйтынгаў у сферы мілітарыі – у лік вядомых поўных перамог, славутых перамог меншымі сіламі, у лік значных перамог войска ВКЛ і ў лік бітваў, дзе вырашальную ролю адыграла гусарыя.
1882 год. Нарадзіўся Міхал Кахановіч.
Беларускі грамадскі дзеяч, педагог, рэдактар, публіцыст.
Працаваў выкладчыкам у Магілёўскім рэальным вучылішчы. Член Беларускага нацыянальнага камітэта, адзін з арганізатараў, старшыня Магілёўскага беларускага камітэта. У 1918 годзе яго руплівасцю Магілёў стаў адзіным губернскім горадам на Беларусі, які афіцыйна прызнаў Беларускую народную рэспубліку. Гэта адбылося на сходзе дэпутатаў грамадскіх арганізацый і прадстаўнікоў губернскай адміністрацыі 31 сакавіка 1918 году.
Потым ён – грамадскі дзеяч на Віленшчыне, дырэктар Віленскай беларускай гімназіі (1919-1922). Як пасол сейму Польскай Рэспублікі адстойваў нацыянальныя і сацыяльныя правы беларускага народа.
Быў рэпрэсаваны НКУС у 1933 годзе.
Праўнукі і прапраўнукі М. Кахановіча дагэтуль жывуць у Магілёве.
1957 год. Нарадзіўся Мікола Ждановіч.
Беларускі пісьменнік і журналіст, нарадзіўся ў вёсцы Селішча (цяпер — Цяплухі) Асіповіцкага раёна Магілёўскай вобласці.
Ён вядомы сваёй празаічнай творчасцю, дзе закранае тэмы жыцця вясковых людзей, гістарычную памяць і маральна-этычныя праблемы.
1903 год. Нарадзіўся тэатральны дзяяч Дзмітрый Арлоў.
Расійскі актор і рэжысёр, ён быў накіраваны ў Магілёў у 1936 годзе і неўзабаве узначаліў тут Першы рускі тэатр у БССР. Пасля вайны стаў першым заслужаным і народным артыстам БССР. Вядомасць яму прынесла роля Вільгельма фон Каўніца (правобразам якога стаў Вільгельм Рыхард Паўль Кубэ — гаўляйтэр акупаванай немцамі Беларусі) у кінафільме «Гадзіннік спыніўся апоўначы».
1905 год. У в. Саматэвічы Касцюковіцкага раёна нарадзіўся Іван Ветраў.
Беларускі партыйны і дзяржаўны дзеяч. Адзін з арганізатараў і кіраўнікоў партызанскага руху на Палессі.
Заслужаны юрыст, Заслужаны работнік культуры.
Працаваў на партыйнай і савецкай рабоце ў розных месцах, у тым ліку ў Мсціслаўскім, Чэрыкаўскім раёнах, у Магілёве.
Пракурор, міністр юстыцыі БССР.
1910 год. Нарадзіўся Уладзімір Агіевіч.
Беларускі літаратуразнаўца, паэт, перакладчык.
Выхаванец Магілёўскага педінстытута (1937).
Аўтар вершаў, даследчык творчасці Я. Купалы і Я. Коласа, пасляваеннай беларускай паэзіі, кніг для чытання для школ рабочай і сельскай моладзі.
2019 год. Самае вялікае курынае яйка ў Беларусі знесена на птушкафабрыцы агракамбіната “Прыдняпроўскі” Магілёўскага раёна.
Вага гіганта – больш за 182 грамы.
Папярэдні беларускі рэкорд быў устаноўлены ў Гродзенскай вобласці ў 2017 годзе (160 грамаў).
Самае вялікае курынае яйка ў свеце важыла 454 грамы і было знесена ў ЗША ў 1956 годзе. Гэта яйка з падвойным жаўтком і падвойнай шкарлупінай патрапіла ў Кнігу рэкордаў Гінэса як самае цяжкае.
Міжнародны дзень глухіх (International Deaf Day, з 1951 года)
Адзначаецца штогод у апошнюю нядзелю верасня. Устаноўлены ў гонар утварэння Сусветнай Федэрацыі глуханямых.У свеце зараз кожны дзявяты чалавек мае праблемы са слыхам. Прычыны гэтага самыя розныя: наступтвы хваробы, няшчасных выпадкаў, прыроджаныя заганы. Глухімі былі вядомыя ў свеце асобы: пісьменнік Віктор Гюго, кампазітар Людзвіг ван Бетховен, мастак Антоніа Станьёлі, скульптар Клод-Андрэ Дэсен, філосаф Жан-Жак Русо.
1765 год. Нарадзіўся Міхал Клеафас Агінскі.
Вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, дыпламат, кампазітар. Адзін з лідараў паўстання Т. Касцюшкі.
Аўтар 20 паланезаў, у тым ліку “Паланэзу Агінскага” (“Развітанне з Радзімай”), шматлікіх маршаў, вальсаў, мазурак, рамансаў, опер, 4-томных «Мемуараў пра Польшчу і палякаў з 1788 да 1815 года», трактату «Лісты пра музыку».
У Фларэнцыі, на доме, дзе ён жыў, адкрыта мемарыяльная дошка. У яго маёнтку Залессі створаны «Музей-сядзіба М. К. Агінскага». У Маладзечне імя кампазітара носіць музычны каледж,тамжа ўстаноўлены помнік.
Род Агінскіх быў шырока прадстаўлены на Магілёўшчыне, адзін з яго прадстаўнікоў фундаваў будаўніцтва Багаяўленскага манастыра ў Магілёве ў 1618 годзе.
1888 год. У Магілёве прайшло ўрачыстае адкрыццё будынка гарадскога (цяпер — абласнога) драмтэатра.
Першы ў Беларусі спецыяльна збудаваны тэатр. Яго будаўніцтва ажыццяўлялася за кошт унёскаў гараджан.
Архітэктар Пётр Камбураў.
1913 год. Нарадзіўся Сяргей Грахоўскі.
Беларускі пісьменнік. Заслужаны работнік культуры. У дзяцінстве выхоўваўся ў мястэчку Глуск.
Працаваў на Бабруйскім дрэваапрацоўчым камбінаце, у Дзяржвыдавецтве БССР, у газетах, часопісах, на Беларускім радыё, выкладчыкам на рабфаку БДУ.
Вязень ГУЛАГу.
Аўтар 14 зборнікаў паэзіі, 5 кніг вершаў для дзяцей, у тым ліку «Ад вясны да вясны» (1959), «Знаходка» (1985), апавяданняў «Агеньчык у акне» (1972), кніг нарысаў, апавяданняў, аповесцей, успамінаў, публіцыстыкі, перакладаў.
Аўтар вядомага верша «Ветразь», дзе не ўжыў ніводнага слова сугучнага з рускімі адпаведнікам.
У выраі ветразь знікае
За хваляй, нібы на спачын,
І змора яго не злякае,
Не спыніць тугой далячынь.
У змроку зіхоткая здрада
Завабіць хлуснёй у віры,
На золку сканае прынада
І кволы прамень на жвіры.
Раптоўна згаданыя мроі
У карунках пяшчотнай тугі
Павольна знікаюць, як строі,
У бязважкасці кволай смугі.
Знікае ўсхвалёваны ветразь:
З кунегаю пільна сачу,
Як водар аздобіў паветра,
І ў бездані знічкі лічу.
1944 год. Нарадзіўся Майкл Дуглас.
Амерыканскі кінаакцёр і прадзюсар.
Паходзіць з беларускіх яўрэяў Дуніловічаў з Магілёўскай губерні. Сын сусветнавядомага акцёра Кірка Дугласа.
Сусветную вядомасць яму прынеслі фільмы «Палёт над гняздом зязюлі», «Ракавая жарсць», «Асноўны інстыкт». Уладальнік некалькіх “Оскараў”.
Міжнародны дзень караваншчыка (International Day of caravan).
Заснаваны Міжнароднай асацыяцыяй па рацыяналізацыі транспартна-грузавых аперацый у 1995 годзе. Прафесійнае свята караван-важатых у прыватнасці і ўсіх удзельнікаў транспартных калон і суднавых караванаў у цэлым.
Адзначаецца ў дзень нараджэння ў 1564 годзе Адама Уільямса, вядомага брытанскага марахода і навігатара, які лічыцца першым еўрапейцам, які дасягнуў берагоў Японіі.
Па іншай версіі, дзень прымеркаваны да заканчэння Хіджры, перасялення прарока Мухамада і першых мусульман з Мекі ў Медыну ў 622 годзе.
Традыцыйна адзначаецца дальнабойшчыкамі, камандамі гандлёвых судоў і экіпажамі караблёў эскорту.
1621 год. Памёр Ян Караль Хадкевіч.
Вайсковы і дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Гетман вялікі літоўскі, ваявода віленскі.
Належаў да найстарэйшай, быхаўскай галіны роду Хадкевічаў. Граф на Быхаве.
Адзін з самых таленавітых вялікалітоўскіх палкаводцаў ХVIІ стагоддзя.
Герой вайны са Швецыяй (1600—1629), камандаваў войскам у паходах 1611 на Маскву, абараняў Смаленскае ваяводства ад расійскіх войскаў.
У 1617-1618 узначаліў войска, якое пайшло з каралевічам Уладзіславам (фармальна царом Расіі з 1610) здабываць маскоўскі трон.
Герой славутых і пераможных бітваў – пад Кірхгольмам (1605 г.), Хоцінскай (1621 г.) і шматлікіх іншых.
1739 год. Нарадзіўся Рыгор Пацёмкін.
Рускі дзяржаўны і ваенны дзеяч, дыпламат, генерал-фельдмаршал. Кіраваў далучэннем да Расіі і ўладкаваннем Наваросіі, заснаваў шэраг гарадоў, уключаючы сучасныя абласныя цэнтры Дніпро, Херсон і Мікалаеў.
Фаварыт Кацярыны II.
Пасля Першага раздзелу Рэчы Паспалітай стаў уладальнікам Крычаўскага староства і Крычава, у якім пабудаваў палац, мануфактуры і верф.
1941 год. У Магілёве пачалася “Магілёўская канферэнцыя” Вермахта.
Пачалася 24.09.1941 як навучальна-метадычная нарада па “барацьбе з партызанамі” ў тыле групы армій “Цэнтр”. Пад кіраўніцтвам генерала Макса фон Шэнкендорфа, пры ўдзеле камандавання СС і паліцыі; адзначаецца як вяхa эскалацыі гвалту супраць яўрэяў і мірнага насельніцтва на акупаванай тэрыторыі.
Выніковы дакумент канферэнцыі быў прысвечаны тактыцы вядзення вайны ва ўмовах супраціўлення мясцовага насельніцтва, а таксама прадпісваў жорсткія меры, такія як «вуліцы павінны быць чыстымі ад «вандроўнікаў», якіх трэба было перадаць Таемнай палявой паліцыі або адправіць у фільтрацыйныя лагеры для далейшай праверкі (многія з тых, хто быў адпраўлены ў гэтыя лагеры, былі забітыя войскамі СС і СД.).
У рэзюмэ абвяшчалася, што «ворага трэба цалкам знішчыць», пры гэтым удакладнялася, што не заўсёды магчыма адрозніць «партызана» ад «падазронай асобы», што давала войскам карт-бланш на максімальна жорсткі падыход.
Магілёў, 1941 год
1941 год. Нарадзіўся Ігар Ясуловіч.
Расійскі акцёр тэатра і кіно, кінарэжысёр, заслужаны артыст Расіі.
Беларус па паходжанню.
Сыграў больш за 320 роляў у кіно, у тым ліку ў стужках «Магіла льва», «Дыяментавая рука», «12 крэслаў», «31 чэрвеня», «Той самы Мюнхгаўзен», «Госця з будучыні».
Займаўся агучваннем фільмаў і мультфільмаў.
Памёр у 2023 годзе.
1958 год. Нарадзіўся Сяргей Чыгрын.
Беларускі паэт, літаратуразнавец, гісторык, краязнавец, перакладчык, журналіст.
Вучыўся ў Магілёўскім культасветвучылішчы.
Загадчык аддзела культуры і спадчыны «Газеты Слонімскай», літаратурнай часткі Слонімскага беларускага драматычнага тэатра.
Аўтар зборнікаў паэзіі, кніг гісторыка-краязнаўчых артыкулаў, якія прысвечаны Слонімшчыне, Беласточчыне, выбітным людзям.
Перакладчык на беларускую мову французскіх, украінскіх паэтаў, драматургаў розных краін
Амерыканец Джон Куртыс вырабіў першую жавальную гумку.
Першая савецкая жавальная гумка выраблялася ў 1970-я гады ў Ерэване, потым – у Растове-на-Доне. На Талінскай фабрыцы “Калеў” у 1977 годзе была адчынена першая лінія па вытворчасці жавальнай гумкі.
У сакавіку 1975 года адбылася трагічная падзея на маскоўскім стадыёне ў Сакольніках: падчас юніёрскага матча Канада-ЦСКА каля 20 чалавек загінулі ў цісканіне, калі канадцы пачалі раздаваць балельшчыкам жавальную гумку.
1939 год. У Нью-Ёрку, падчас Сусветнага кірмашу, закладзена адна з самых вядомых “капсул часу”.
У посуд з вогнетрывалага шкла даўжынёй 228 см уклалі шырокую калекцыю прадметаў: розныя кнігі, дакументальны фільм, энцыклапедыю на мікрафільмах, 75 узораў тэкстылю і іншых найноўшых матэрыялаў, а таксама 35 дробязяў паўсядзённага карыстання (жаночы капялюшык, курыльную трубку).
З нагоды правядзення новага Сусветнага кірмашу (Нью-Ёрк, 1964), побач з першай капсулай была закладзена і другая.
Яе “сувенірамі” сталі: дадзеныя аб ядзернай зброі, крэдытная картка, супрацьзачаткавыя таблеткі, штучны сардэчны клапан, пласцінка групы Бітлз, кавалак абліцоўвання касмічнага карабля.
Адкрыць абедзве капсулы адпісана адначасова – у 6939 годзе.
1916 год. У Вільні скончыліся першыя беларускія настаўніцкія курсы.
Яны дзейнічалі са снежня 1915 года. Былі створаны школьнай камісіяй Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны для падрыхтоўкі настаўнікаў для віленскіх беларускіх школ.
На курсах выкладалі: А. Пашкевіч (Цётка), Б. Пачопка (загадчык курсаў), С. Іваноўская, В. Ластоўскі, У. Рымша і іншыя.
Алаіза Пашкевіч (Цётка)
1924 год. Нарадзіўся Артур Вольскі (Зэйдэль-Вольскі).
Беларускі пісьменнік. Сын пісьменніка Віталя Вольскага і бацька музыкі Лявона Вольскага.
Працаваў у розных газетах, часопісах, дырэктарам тэатра юнага гледача, Дома літаратара, у выдавецтве «Юнацтва».
Аўтар аповесцей, выдаў больш за 20 зборнікаў – кнігі паэзіі, прозы, казкі для дзяцей, апавяданні-эсэ. Кнігі Выбраных твораў выходзілі ў 1971, 1974.
Перакладаў з рускай, украінскай, літоўскай, латышскай, нямецкай і іўрыта.
1929 год. У вёсцы Крэманка Слаўгарадскага раёна нарадзіўся Аляксей Сёмкін
Беларускі фізіёлаг, прафесар, заслужаны работнік адукацыі. Пад яго кіраўніцтвам была сфарміравана навуковая школа па фізіялогіі мускульнай дзейнасці.
1936 год. Нарадзіўся Сямён Шарэцкі.
Беларускі дзяржаўны дзеяч.
Доктар эканамічных навук, прафесар, акадэмік.
Стваральнік і старшыня Аграрнай партыі Беларусі.
Старшыня Вярхоўнага Савета. 21 ліпеня 1999 года дэпутаты-прыхільнікі Канстытуцыі 1994 года прызначылі яго в.а. прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.
З канца ліпеня 1999 года жыў у Вільнюсе, прызнаны легітымным кіраўніком Беларусі.
Эміграваў у 2001 годзе ў ЗША.
1939 год. Нарадзіўся Януш Гаёс.
Польскі акцёр.
Папулярны ў СССР пасля ролі Янэка ў першым тэлесерыяле ў сацыялістычных краінах “Чатыры танкісты і сабака».
Выкладчык лодзінскай Вышэйшай школы кінематографа, тэлебачання і тэатра.
1960 год. Савецкі кіраўнік М. Хрушчоў пагражае заходнім краінам сваім чаравіком на трыбуне ААН.
Выступаючы з трыбуны Генеральнай Асамблеі ААН па пытаннях аб каланіяльных народах і раззбраенні, моцна крытыкаваў палітыку заходніх краін і асабліва ЗША. У запале абвінавачання імперыялізму скінуў чаравік і пачаў стукаць ім з усіх сіл…
2019 год. Памёр ураджэнец в. Ходарава Слаўгарадскага раёна Алесь Масарэнка.
Беларускі пісьменнік, перакладчык.
Працаваў на Беларускім радыё, у шэрагу газет, часопісаў, выдавецтве «Беларусь», на кінастудыі «Беларусьфільм».
Аўтар зборнікаў аповесцей і апавяданняў «Журавіны пад снегам» (1976), «Сонца майго дня» (1988), рамана «Баргузінскае лета» (1982).
2023 год. У Жылічах Кіраўскага раёна прайшоў першы рэгіянальны фэст «Вераснёўскі фэст. Палац у Жылічах».
Ён быў прымеркаваны да 200-годдзя палаца Булгакаў (Жыліцкі палацава-паркавы ансамбль).
Сусветны дзень без аўтамабіля (World Car Free Day).
Падчас кампаніі цэнтры многіх гарадоў замыкаюцца для аўтамабільнага руху. Ідэя гэтага дня паўстала ў 1994 годзе. Мэтай кампаніі з’яўляецца кшталтаванне праэкалагічнай мадэлі паводзінаў, распаўсюджанне інфармацыі аб негатыўных наступствах выкарыстання аўтамабіля, заклік да альтэрнатыўных сродкаў транспарту.
Праводзіцца прамоцыя публічнага транспарту і дэманстрацыя, што жыццё без аўтамабіля не толькі магчымае, але таксама значна больш прыемнае. Кампанія датычыць таксама змяншэння шуму і забруджвання паветра, з-за чаго ўплывае на паляпшэнне якасці жыцця ў месце.
Калі б усе аўтаўладальнікі Беларусі на адзін дзень адмовіліся ад выкарыстання машыны, то аб’ём выкідаў забруджваючых рэчываў у атмасферну паменшыўся на 250 тон.
У Беларусі на 1000 чалавек насельніцтва маецца амаль 340 аўтамабіляў. У 2021 годзе ў асабістым карыстанні беларусаў знаходзілася 3,1 млн легкавых, 150 тысяч грузавых машын і амаль 12 тысяч аўтобусаў. У арганізацыях – 135 тысяч легкавых, 262 тысячы грузавых аўтамабіляў і 32 тысячы аўтобусаў.
1850 годў. Памёр Францішак Дзеружынскі.
Беларускі рэлігійны дзеяч, адзін з пачынальнікаў адукацыйнай сістэмы каталіцкай царквы ў ЗША, педагог.
Выкладаў у Магілёўскім, Мсціслаўскім, Полацкім езуіцкіх калегіумах.
З 1821 года браў удзел у стварэнні езуіцкіх школ у ЗША.
Прафесар, віце-прэзідэнт і скарбнік Джорджтаўнскага ўніверсітэта.
1939 год. У Брэсце адбыўся сумесны парад савецкіх і нямецкіх войск.
Парад прымалі камандзір нямецкага 19 танкавага корпуса генерал Г. Гудэрыян і камбрыг С. Крывашэін.
Парад адбыўся падчас працэдуры перадачы Брэста і Брэсцкай крэпасці СССР.
1942 год. У акупаваным Асіповіцкім раёне створаны Асіповіцкі падпольны райкам КП(б)Б
Сакратаром стаў Р. Х. Голант.
1943 год. У Мінску быў забіты В. Кубэ.
Вільгельм Кубэ быў кіраўніком акупацыйнай адміністрацыі Генеральнай акругі «Беларусь».
Традыцыйна ў савецкай гістарыяграфіі ініцыятыва і падрыхтоўка бомбавага замаху на Кубэ прыпісвалася камандаванню партызанскага атрада «Дзіма», а непасрэднае выкананне – Алене Мазанік і Марыі Осіпавай.
Аднак існуе таксама меркаванне, што выступіць арганізатарамі замаху мелі повад і магчымасць высокія сілы ў нямецкім СС. Дапускаецца, што аперацыя была праведзена з ініцыятывы Г. Гімлера.
1949 год. СССР правёў першае выпрабаванне ядзернай зброі.
У 7 гадзін раніцы на Сяміпалацінскім палігоне ў Казахстане адбыўся выбух магутнасцю каля 22 кілатон.
29 жніўня 1991 года ўказам прэзідэнта Казахстана Н. Назарбаева Сяміпалацінскі палігон быў зачынены.
1980 год. На суднабудаўнічым заводзе польскага Гданьску створаны незалежны прафсаюз “Салідарнасць”.
Яго ўтварылі дэлегаты 36 рэгіянальных аддзяленняў незалежных прафсаюзаў. Старшынёй стаў Лех Валенса.
Да пачатку 1981 года “Салідарнасць” ужо мела ў сваіх шэрагах 10 мільёнаў чалавек.
У 1981-1989 гадах яна дзейнічала ў падполлі. Лех Валенса стаў Нобелеўскім лаўрэатам міра (1983), прэзідэнтам Польшчы (1990-1995).
1989 год. Памёр ураджэнец Беларусі Ірвінг Берлін.
Амерыканскі кампазітар і паэт-песеннік, адзін з «вялікай пяцёркі» амерыканскіх кампазітараў ХХ стагоддзя. У некаторых інтэрв’ю горадам свайго нараджэння Берлінг называў Магілёў.
Аўтар каля 700 песень, музыкі для 13 драматычных спектакляў і 7 кінафільмаў. Сярод найбольш вядомых твораў – «Божа, блаславі Амерыку», якая лічыцца другім, неафіцыйным гімнам ЗША. Гэтае прызнанне адбылося пасля выканання на прэзідэнцкіх выбарах у 1940 года.
Міжнародны дзень міру (з 1982 года) устаноўлены Генеральнай Асамблеяй ААН. Для большасці людзей планеты мір – гэта паўсядзённая рэальнасць. Аднак, для занадта шматлікіх людзей у сучасным свеце гэты дар – не больш як казачная мара.
З лютага 2022 года ідзе вайна на тэрыторыі суседняй Украіны.
А ўсяго ў свеце зараз адбываецца каля 50 ваенных канфліктаў, многія з якіх цягнуцца дзесяцігоддзямі і ў 2025 годзе прывялі да тысяч ахвяр.
ААН выкарыстоўвае святкаванне Міжнароднага дня міру, для прыцягнення ўвагі да сваёй рознабаковай працы ў падтрымку міру і для таго, каб заахвоціць асобных людзей, групы і абшчыны на ўсёй планеце да асэнсавання праблем міру, абмену інфармацыяй і практычным досведам дзейнасці па яго дасягненню.
Свята Багач, якое заканчвала цыкл вырошчвання ўраджаю і адначасова змяшчала абрадава-міфалагічны акцэнт на сацыяльна-абшчынны характар уяўленняў.
Багач — лубок з жытам, у сярэдзіну якога ўстаўлялася свечка. Жыта для Багача зносілі жыхары ўсёй вёскі.
Багач у сістэме календара вылучаецца як свята, максімальна набліжанае да ўзвіжанскіх «сонечных» урачыстасцей. Запаленая свечка як правобраз сонца, крыніцы святла суадносіць абрад са святкаваннем восеньскага раўнадзенства. Аб’яднанне свечкі і зерня як сімвала дабрабыту навочна дэманстравала тыповае для міфапаэтычнага мыслення ўяўленне пра Сонца — жыццядайнага апекуна земляробства.
На 21 верасня прыпадае адно з галоўных хрысціянскіх святаў, устаноўленых у гонар нараджэння Божай Маці.
Два праведнікі — муж і жонка Іякім і Ганна — не мелі дзяцей і малілі Бога паслаць ім дзіця. Іх малітва была пачута. Нібыта цуд, Бог паслаў старым бацькам дачку Марыю, якая ў будучым стала Маці Ісуса Хрыста.
Абраз “Нараджэнне Маці Божай” з Магілёва. Аўтар, альбо заказчык: Пётр Яўсеевіч Зураста
1530 год. У Тураве памёр Канстанцін Астрожскі.
Вялікі гетман літоўскі, мецэнат.
Выдатны палкаводзец, войскі пад яго камандаваннем здабылі перамогу ў больш за 60-ці бітвах, у тым ліку ў бітве пад Оршай (1514).
Апякун праваслаўя.
Валодаў 91 горадам і мястэчкам.
У яго гонар названы вуліца ў Дняпры (Украіна), украінская 30-я асобная механізаваная брыгада, Літоўска-польска-украінская брыгада (Украіна, НАТА).
1918 год. У в. Клетнае Глускага раёна нарадзіўся Фёдар Янкоўскі.
Беларускі мовазнавец, пісьменнік, празаік.
Доктар філалагічных навук, прафесар.
Даследчык беларускай народнай мовы, фанетыкі, марфалогіі і сінтаксісу беларускай літаратурнай мовы, гісторыі беларускай мовы.
Аўтар шматлікіх кніг, у тым ліку «Дыялектны слоўнік», «Беларускае літаратурнае вымаўленне», «Пытанні культуры мовы» і іншыя.
Складальнік зборнікаў афарызмаў, прыказак і прымавак, параўнанняў, фразеалагізмаў. Аўтар дапаможнікаў для ВНУ.
1921 год. Нарадзіўся Міхаіл Васільевіч Лусто – Герой Савецкага Саюза, ураджэнец горада Магілёва.
Савецкі вайсковец, ваенны лётчык, Герой Савецкага Саюза (1945), палкоўнік (1958).
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. За час вайны здзейсніў больш за 170 баявых вылетаў на знішчальніках Як-1 і Р-39 «Аэракобра», у 36 паветраных баях збіў асабіста 18 самалётаў.
1953 год. У в. Вугольшчына Бялыніцкага раёна нарадзіўся Віктар Альшэўскі.
Беларускі мастак, педагог, прафесар.
Акадэмік жывапісу Беларускай акадэміі выяўленчага мастацтва.
Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь.
Адзін з кіраўнікоў Цэнтра сучасных мастацтваў.
Працуе ў станкавым жывапісу ў жанрах тэматычнай карціны, партрэта, нацюрморта.
Дзяржаўны дзеяч, палкоўнік, адзін з кіраўнікоў паўстання 1794 года.
Пасол Вальнага Сойму ад Ашмянскага павета. У 1794 годзе ўвайшоў у склад Найвышэйшай Літоўскай Рады.
Пасля паўстання эміграваў у Вену.
1810 год. Нарадзіўся Плацыд Янкоўскі.
Пісьменнік, перакладчык, уніяцкі і праваслаўны святар.
Валодаў 10 мовамі.
З сялянамі размаўляў па-беларуску.
Аўтар аповесцяў, апавяданняў, гумарэсак, краязнаўчых, біяграфічных нарысаў, якія былі папулярнымі ў Беларусі і Літве.
У 2006 у Беларусі ўпершыню выдадзены яго «Записки сельского священника», дзе сабраныя нарысы і ўспаміны з апошняга перыяду жыцця.
1903 год. Нарадзілася Наталля Арсеннева.
Паэтэса, перакладчыца, драматург.
Дзеяч беларускай эміграцыі ў ЗША.
Была рэпрэсаваная савецкімі карнымі органамі.
На верш Арсеньевай «Малітва» кампазітар Мікола Равенскі напісаў музыку. Першыя радкі твору далі назву магілёўскаму фестывалю хрысціянскай духоўнай музыкі – «Магутны Божа».
У 1995 годзе гэты твор прапаноўвалі зрабіць дзяржаўным гімнам Беларусі.
1943 год. Нарадзілася Ніна Мацяш.
Паэтэса і перакладчыца.
Аўтарка зборнікаў паэзіі, перакладаў, казак, п’ес для тэатру лялек «Прыгоды трох парасят», «Крок у бессмяротнасць», тэлесцэнарыяў пра творчасць В. Бялыніцкага-Бірулі «Пясняр роднай прыроды» і Р. Кента «Гэта я, госпадзі».
Перакладала з нямецкай, польскай, французскай.
1945 год. Адкрыты для наведнікаў Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы.
Прысвечаны жыццю і творчасці класіка беларускай літаратуры Янкі Купалы.
Заснаваны ў 1944 годзе.
Мае філіялы ў вёсках Харужанцы, Вязынка, Ляўкі і Яхімоўшчына.
Адзін са старэйшых літаратурных музеяў Беларусі, які даследуе, збірае і інтэрпрэтуе літаратурную спадчыну класіка беларускай літаратуры.
Збіральнікам музейных рэліквіяў, стваральнікам установы і першым дырэктарам музеяў была жонка Янкі Купалы – Уладзіслава Луцэвіч, заслужаны дзеяч культуры Беларусі.
1950 год. Пачала выходзіць газета «Беларус».
Выдаецца ў Нью-Ёрку Беларуска-амерыканскім задзіночаннем.
Газета падае матэрыялы з жыцця беларускай эміграцыі, аналітычныя карэспандэнцыі пра становішча на Беларусі, нарысы па беларускай гісторыі, творы беларускіх пісьменнікаў-эмігрантаў, успаміны.
Распаўсюджваецца ў ЗША, Канадзе, Вялікай Брытаніі, Аўстраліі, Польшчы, Беларусі.
1959 год. Нарадзіўся Яўген Паплаўскі.
Кампазітар, педагог.
Ініцыятар Мінскага Міжнароднага фестывалю сучаснай камернай музыкі суарганізатараў і дырэктар нацыянальнага тэатральна-канцэртнага аб’яднання «Беларуская капэла», музычны рэдактар Беларускага інстытуту праблем культуры.
Стыпендыят Польскага Урада, працаваў у Гданьскай Акадэміі музыкі імя Станіслава Манюшкі над творам для сімфанічнага аркестра «Барбара Радзівіл» і на Студыі электраакустычнай музыкі Акадэміі музыкі ў Кракаве над уласным творчым праектам.
Аўтар кантаты «Бацькаўшчына» на вершы Ніла Гілевіча, Ларысы Геніюш, сімфанічных твораў «Quo vadis?», «Lux aetema» памяці Францыска Скарыны, «Барбара Радзівіл», канцэрта «Мой ціхі дом» на вершы Янкі Купалы, Якуба Коласа, Ларысы Геніюш, вакальных цыклаў на вершы Алеся Гаруна, Максіма Багдановіча.
2021 год. Памерла Валянціна Петрачкова.
Актрыса.
Усё жыццё аддала служэнню ў Беларускаму тэатру імя Якуба Коласа.
Мела больш дзясятка роляў у тэатральных пастаноўках, мастацкіх фільмы «У жніўні 44-га», «Белыя адзенні», «Плач перапёлкі», «Паляванне на апошняга жураўля», «Знак бяды», «Новая зямля», «Палеская хроніка», «Людзі на балоце».
