Дзень у гісторыі. 24 верасня. Дзень памяці палкаводца, графа на Быхаве Яна Караля Хадкевіча. Дзень дальнабойшчыка

Міжнародны дзень караваншчыка (International Day of caravan). 

Заснаваны Міжнароднай асацыяцыяй па рацыяналізацыі транспартна-грузавых аперацый у 1995 годзе. Прафесійнае свята караван-важатых у прыватнасці і ўсіх удзельнікаў транспартных калон і суднавых караванаў у цэлым. 

Адзначаецца ў дзень нараджэння ў 1564 годзе Адама Уільямса, вядомага брытанскага марахода і навігатара, які лічыцца першым еўрапейцам, які дасягнуў берагоў Японіі. 

Па іншай версіі, дзень прымеркаваны да заканчэння Хіджры, перасялення прарока Мухамада і першых мусульман з Мекі ў Медыну ў 622 годзе. 

Традыцыйна адзначаецца дальнабойшчыкамі, камандамі гандлёвых судоў і экіпажамі караблёў эскорту.

Дзень караваншчыка

1621 год. Памёр Ян Караль Хадкевіч.

Вайсковы і дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Гетман вялікі літоўскі, ваявода віленскі.

Належаў да найстарэйшай, быхаўскай галіны роду Хадкевічаў. Граф на Быхаве.

Адзін з самых таленавітых вялікалітоўскіх палкаводцаў ХVIІ стагоддзя.

Герой вайны са Швецыяй (1600—1629), камандаваў войскам у паходах 1611 на Маскву, абараняў Смаленскае ваяводства ад расійскіх войскаў. 

У 1617-1618 узначаліў войска, якое пайшло з каралевічам Уладзіславам (фармальна царом Расіі з 1610) здабываць маскоўскі трон. 

Герой славутых і пераможных бітваў – пад Кірхгольмам (1605 г.), Хоцінскай (1621 г.) і шматлікіх іншых.

Граф на Быхаве

1739 год. Нарадзіўся Рыгор Пацёмкін.

Рускі дзяржаўны і ваенны дзеяч, дыпламат, генерал-фельдмаршал. Кіраваў далучэннем да Расіі і ўладкаваннем Наваросіі, заснаваў шэраг гарадоў, уключаючы сучасныя абласныя цэнтры Дніпро, Херсон  і Мікалаеў. 

Фаварыт Кацярыны II.

Пасля Першага раздзелу Рэчы Паспалітай стаў уладальнікам Крычаўскага староства і Крычава, у якім пабудаваў палац, мануфактуры і верф.

Рыгор Пацёмкін

1941 год. У Магілёве пачалася “Магілёўская канферэнцыя” Вермахта. 

Пачалася 24.09.1941 як навучальна-метадычная нарада па “барацьбе з партызанамі” ў тыле групы армій “Цэнтр”. Пад кіраўніцтвам генерала Макса фон Шэнкендорфа, пры ўдзеле камандавання СС і паліцыі; адзначаецца як вяхa эскалацыі гвалту супраць яўрэяў і мірнага насельніцтва на акупаванай тэрыторыі.

Выніковы дакумент канферэнцыі быў прысвечаны тактыцы вядзення вайны ва ўмовах супраціўлення мясцовага насельніцтва, а таксама прадпісваў жорсткія меры, такія як «вуліцы павінны быць чыстымі ад «вандроўнікаў», якіх трэба было перадаць Таемнай палявой паліцыі або адправіць у фільтрацыйныя лагеры для далейшай праверкі (многія з тых, хто быў адпраўлены ў гэтыя лагеры, былі забітыя войскамі СС і СД.).

У рэзюмэ абвяшчалася, што «ворага трэба цалкам знішчыць», пры гэтым удакладнялася, што не заўсёды магчыма адрозніць «партызана» ад «падазронай асобы», што давала войскам карт-бланш на максімальна жорсткі падыход.

Вермахт у Магілёве
Магілёў, 1941 год

1941 год. Нарадзіўся Ігар Ясуловіч. 

Расійскі акцёр тэатра і кіно, кінарэжысёр, заслужаны артыст Расіі. 

Беларус па паходжанню. 

Сыграў больш за 320 роляў у кіно, у тым ліку ў стужках «Магіла льва»,  «Дыяментавая рука», «12 крэслаў», «31 чэрвеня», «Той самы Мюнхгаўзен», «Госця з будучыні».

Займаўся агучваннем фільмаў і мультфільмаў. 

Памёр у 2023 годзе.

Игорь Ясулович

1958 год. Нарадзіўся Сяргей Чыгрын. 

Беларускі паэт, літаратуразнавец, гісторык, краязнавец, перакладчык, журналіст. 

Вучыўся ў Магілёўскім культасветвучылішчы. 

Загадчык аддзела культуры і спадчыны «Газеты Слонімскай», літаратурнай часткі Слонімскага беларускага драматычнага тэатра.

Аўтар зборнікаў паэзіі, кніг гісторыка-краязнаўчых артыкулаў, якія прысвечаны Слонімшчыне, Беласточчыне, выбітным людзям.

Перакладчык на беларускую мову французскіх, украінскіх паэтаў, драматургаў розных краін

Сергей Чигрин

1986 год. Памёр Філафей (Уладзімір Нарко). 

Праваслаўны святар, іерарх Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы, удзельнік беларускага хрысціянскага руху ХХ стагоддзя. 

Да Другой сусветнай вайны – настаяцель беларускага праваслаўнага прыхода ў Варшаве. 

У гады вайны ўдзельнічаў у аднаўленні і фармаванні царкоўнага кіраўніцтва БАПЦ, быў епіскапам Слуцкім, Магілёўскім і Мсціслаўскім.

У 1946 г. перайшоў у Рускую праваслаўную царкву за мяжой, стаў архіепіскапам Берлінскім і Германскім.

Иерарх Филофей

2016 год. У Мсціславе адкрылі музей пажарнай справы.

Музей адкрыўся ў будынку пажарнай каланчы 1935 года пабудовы.

Пожарная каланча Мстиславль

Беларуская кампазітар, якая жыве ў Японіі, напісала музычную п’есу пра бітву пад Кірхгольмам

Беларуска Наталля Ветрава (на фота – справа) ужо шмат гадоў жыве ў Японіі і прафесійна займаецца музыкай. Днямі яна прадставіла свой новы твор – музычную п’есу rondo-capriccioso “Пагоня”. У аснову твора лягла гісторыя славутай перамогі быхаўскага графа, гетмана Яна Караля Хадкевіча пад Кірхгольмам над шведамі ў 1605 годзе.

Свой твор Наталля Ветрава запісала разам з музыкай Юліяй Леў на фартэпіяна ў чатыры рукі і выклала на канале ў Youtube. 

Далей аўтар плануе прадставіць п’есу “Пагоня” на міжнародным конкурсе кампазітараў у Токіо. Фінал конкурса пройдзе 13 верасня.

Дзень у гісторыі. 27 верасня. Сусветны дзень турызму. Уздвіжанне. Дзень нараджэння караля Стэфана Баторыя, дзень перамогі пад Кірхгольмам быхаўскага графа Яна Караля Хадкевіча. Нарадзіўся старшыня Магілёўскага беларускага камітэта Міхаіл Кахановіч, які дабіўся прызнання магілёўцамі БНР

Сусветны дзень турызму (World Tourism Day) заснаваны Генеральнай асамблеяй Сусветнай турысцкай арганізацыі ў 1979 годзе ў гонар прыняцця Статута арганізацыі (1970).

Мэтай свята з’яўляецца прапаганда турызму, асвятлення яго ўкладу ў эканоміку сусветнай супольнасці, развіццё сувязяў паміж народамі розных краін.

Цікавы факт: першае ў свеце турыстычнае агенцтва адкрыта ў 1841 годзе Томасам Кукам у Англіі.

У Беларусі ў сферы турызму працуе 1315 арганізацый. У іх працуе амаль 248 тысяч чалавек (5,8% занятых у эканоміцы). У 2021 годзе яны прадставілі турыстычныя паслугі 1,7 мільёна чалавек. 

Уздвіжанне Пачэснага і Жыватворнага Крыжа Гасподняга. 

Адно з дванаццаці галоўных двунадзясятых святаў. На крыжы Пан наш Іісус Хрыстос прынес сябе ў ахвяру за грахі ўсяго свету.

Згодна народных уяўленняў, змеі ў гэты дзень ці то кладуцца спаць, ці то сыходзяць ў невядомыя чалавеку краіны. 

Старыя людзі казалі, што калі на Уздвіжанне паспаць днём – змяя ўвесь год не кране. Надвячоркам нашыя продкі ладзілі “капусніцы”: вечарыны, дзе частавалі капуснымі пірагамі, танчылі і спявалі. 

1533 год. Нарадзіўся Стэфан Баторы

Кароль польскі і вялікі князь літоўскі.

Зрабіў значны ўклад ва ўмацаванне Рэчы Паспалітай, спрыяў падняццю яе аўтарытэту ў Еўропе. 

Пры ім кожны трэці сойм праходзіў у Гародні, там жа ён меў і сваю рэзідэнцыю. 

Памёр у Гародні. Адна з цэнтральных вуліц горада носіць яго імя.

1605 год. У бітве пад Кірхгольмам ў час вайны Рэчы Паспалітай і Швецыі (16001629) войска ВКЛ на чале з вялікімі гетманам Я. Хадкевіча нанесла паразу шведам. 

У выніку была знятая аблога Рыгі, шведы адступілі з ужо занятых імі земляў Інфлянтаў

Бітва ўваходзіць у цэлы шэраг знакамітых рэйтынгаў у сферы мілітарыі – у лік вядомых поўных перамог, славутых перамог меншымі сіламі, у лік значных перамог войска ВКЛ і ў лік бітваў, дзе вырашальную ролю адыграла гусарыя.

1781 год. Дрысе нададзены герб: «у залатым полі Пагоня з чырвоным шчытом, на якім срэбны падвойны крыж». 

Дрыса вядома з 1386 года. 

У 1962 годзе перайменавана ў Верхнядзвінск, хаця знаходзіцца ў сярэднім цячэнні Дзвіны. Гістарычны герб зацверджаны 26 ліпеня 2002 года як герб Верхнядзвінска. 

 1882 год. Нарадзіўся Міхал Кахановіч

Беларускі грамадскі дзеяч, педагог, рэдактар, публіцыст.

Працаваў выкладчыкам у Магілёўскім рэальным вучылішчы. Член Беларускага нацыянальнага камітэта, адзін з арганізатараў, старшыня Магілёўскага беларускага камітэта. У 1918 годзе яго руплівасцю Магілёў стаў адзіным губернскім горадам на Беларусі, які афіцыйна прызнаў Беларускую народную рэспубліку. Гэта адбылося на сходзе дэпутатаў грамадскіх арганізацый і прадстаўнікоў губернскай адміністрацыі 31 сакавіка 1918 году.

Потым ён – грамадскі дзеяч на Віленшчыне, дырэктар Віленскай беларускай гімназіі (1919-1922). Як пасол сейму Польскай Рэспублікі адстойваў нацыянальныя і сацыяльныя правы беларускага народа.

Аўтар успамінаў пра І. Луцкевіча. Быў рэпрэсаваны НКУС у 1933 годзе.

Праўнукі і прапраўнукі М. Кахановіча дагэтуль жывуць у Магілёве.

1906 год. Нарадзілася Ірына Ждановіч.

Беларуская артыстка. Прыма Нацыянальнага акадэмічнага тэатр ім. Я. Купалы. Народная артыстка. Рэжысёр.

У 11-гадовым узросце сыграла хлопчыка ў пастаноўцы «Раскіданага гнязда» Я. Купалы, у 14 гадоў была ў штаце Беларускага дзяржаўнага тэатра.

Выконвала ролі сваіх сучасніц, раскрывала духоўны свет гераінь А. Астроўскага, У. Шэкспіра, Г. Ібсена, Лопе дэ Вегі

Значнае месца ў творчасці актрысы занялі ролі ў п’есах А. Маўзона «Канстанцін Заслонаў»,  Максіма Горкага, В. Віткі, Л. Талстога.

1909 год. Нарадзіўся Лукаш Калюга (Кастусь Вашына). 

Беларускі пісьменнік. З дзяцінства захапляўся краязнаўчай працай, запісваў народныя песні, фальклорныя творы. Яго матэрыялы атрымалі высокую ацэнку ў Інбелкульце. 

Член літаратурнага аб’яднання «Узвышша». Аўтар апавяданняў, якія друкаваліся ў часопісах «Чырвоны сейбіт»,  «Узвышша», «Полымя», раманаў. 

У 1974 выйшаў зборнік апавяданняў і аповесцей «Ні госць, ні гаспадар».

Перакладчык шэрагу літаратурных твораў, у тым ліку  рамана Я. Гашака «Прыгоды ўдалага ваякі Швейка».

Расстраляны ў 1937 годзе.

1910 год. Нарадзіўся Абрам Шкляр

Беларускі географ, кліматолаг. 

Першы беларускі доктар геаграфічных навук, прафесар. 

Распрацоўшчык пытанняў па сельскагаспадарчай кліматалогіі, феналогіі, ахове прыроды, фізічнай геаграфіі Беларусі, меліярацыі Палесся. 

Правеў кліматычнае раянаванне краіны.

1947 год. Нарадзіўся Уладзімір Міхнюк. 

Беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук, прафесар. 

Даследваў шматлікія праблемы гісторыі, гісторыі літаратуры Беларусі 1920-1930-х гг. Распрацоўваў пытанні палітычных рэпрэсій, масонства ў Беларусі. 

Аўтар дакументальных нарысаў пра палітычных дзеячаў К. Езавітава, У. Ігнатоўскага, В. Ластоўскага, А. Луцкевіча, А. Смоліча і іншых, пісьменнікаў.

1958 год. Памёр Аляксей Туранкоў.

Беларускі кампазітар. Заслужаны дзеяч мастацтваў. 

У 1941—1944 г. супрацоўнік Выдавецтва школьных падручнікаў і літаратуры для моладзі ў Мінску і выдавецтва К. Езавітава ў Рызе.  

Вязень ГУЛАГу.   

Адзін з пачынальнікаў жанраў масавай песні, хору, раманса ў беларускай музыцы. Аўтар некалькіх опер, у тым ліку «Кветкі шчасця» (лібрэта В. Барысевіч, П. Броўкі і П. Глебкі), музыкі да многіх драматычных спектакляў («Пінская шляхта» і інш.) і кінафільмаў. 

Аўтар апрацоўкі беларускіх народных песень.

1972 год. Нарадзілася Гвінет Пэлтроу. 

Амерыканская актрыса і спявачка. 

Уладальніца прэмій “Оскар”, “Залаты глобус”, “Эмі”.

Вядзе сваю радаслоўную ад вядомага равінскага роду Палтровіч з беларускага Навагрудку.


У публікацыі выкарыстаныя звесткі з рэсурсу «Вікіпедыя» і іншых адкрытых у інтэрнэце крыніцаў