У двух кіламетрах ад Крычава масава высякаюцца розныя ўчасткі суцэльнага ляснога покрыва. Ліквідуюцца наступствы леташняга бурана.
Каля вёскі Прудок, што знаходзіцца недалёка ад Крычава, знікаюць вялікія кавалкі лясной прасторы. На розных участках спіленага лесу можна ўбачыць шмат складзеных у адно месца пнёў, разнастайнага галля, сучча ды ламачча.
Паабапал дарог знаходзяцца шэраг мясцінаў, дзе ляжыць нарыхтаваная драўніна.
Фота mogilev.media
Пятнаццаць год таму былі завершаны працы па рэстаўрацыі і аднаўленню палаца Пацёмкіна-Галынскіх, у які пераехаў мясцовы краязнаўчы музей. У помніку XVIII cтагоддзя размясцілася новая экспазіцыя, якая ўключае дзевяць залаў. Залы насычаны прадметамі даўніны і каштоўнай інфармацыяй аб мінулым Крычава. Фонды музея налічваюць больш за 20 тысяч адзінак захоўвання.
Адным з самых унікальный экспанатаў у экспазіцыі Крычаўскага музея з’яўляюцца рогі тура. У 2-й палове ХХ стагоддзя іх прынёс у музей жыхар Крычава. Спачатку рогі знаходзіліся ў фондах, потым былі адрэстаўраваныя і змешчаныя ў экспазіцыю Рыцарскага зала.
Экспанат цікавы тым, што папуляцыя тураў на Зямлі знікла ў яшчэ ў 20-я гады XVII стагоддзя, калі апошні раз жывёлу зафіксавалі недалёка ад польскага Яктаруба. Датаваць рогі з экспазіцыі цяпер вельмі цяжка, аднак можна дакладна засведчыць, што гэты трафей не маладзейшы за XVII стагоддзе. А магчыма ўвогуле адносіцца да XV-XVI стагоддзяў і мог быць здабыты нават у ваколіцах Крычава.
У экспазіцыі музея прадстаўлены таксама гарматныя ядры, якія ўбачыш далёка не ў кожным музеі. З самага пачатку XVІ ст., калі межы ВКЛ з Масквой наблізіліся да горада, Крычаў пачаў выконваць функцыі сталага абарончага цэнтра, усходняга фарпоста дзяржавы. Па трапным выразе даследчыка Андрэя Мяцельскага “ўся гісторыя Крычава прапахла парахавым дымам”.
Крычаўскі замак вытрымаў аблогі расійскіх войскаў у 1507, 1508, 1514, 1535, 1633 (тройчы), 1648, 1651, 1654, 1658, 1661 гадах, а таксама штурм у 1744 г. сялян-паўстанцаў пад кіраўніцтвам Вашчылы.
У Рыцарскім зале музея акрамя рагоў і ядраў экспануецца кіраса – верхняя частка даспехаў, што абараняла цела рыцара ад удару мячом. Экспанат цікавы сваім адносна невялікім памерам, аднак з упэўненасцю можна казаць, што гэта кіраса належала даросламу ваяру.
Прыборы для пісьма з фондавай калекцыі «Археалогія» былі знойдзены падчас раскопак на гарадзішчы Замкавая гара. Яны захаваліся настолькі добра, што на паверхні чарнільніцы нават можна разгледзець каляровую эмаль.
Бяспрэчна прыцягвае ўвагу і зборнік казанняў Сімяона Полацкага “Абед душэўны”. Старадрук датуецца 1681 годам і быў выдадзены праз год пасля смерці асветніка ў заснаванай ім маскоўскай друкарні. Гэта першая частка яго казанняў, другая выйшла ў 1683 годзе і звалася “Вячэра душэўная”. У Маскве Сімяон Полацкі жыў з 1664 года. Ён прынёс у Расію заходнюю філасофію і эстэтыку, высокую кніжную паэзію і мастацтва школьнай драматургіі. Выхоўваў цароў Фёдара Аляксеевіча і Пятра І.
Палац, у якім месціцца музей, носіць імя графа Пацёмкіна, але шмат часу, 130 гадоў, да самай рэвалюцыі 1917-га, ім валодаў род Галынскіх. У 1959–1960 гадах, падчас рамонту крычаўскага палаца, пры замене драўляных перакрыццяў, рабочымі быў знойдзены гліняны гаршчок, у якім знаходзілася 49 дакументаў з сямейнага архіва Галынскіх. Яны датуюцца 1719–1905 гадамі. Першапачаткова дакументы патрапілі да тагачаснага дырэктара краязнаўчага музея Міхаіла Мельнікава, а цяпер знаходзяцца ў фондах Крычаўскага гістарычнага музея. Зараз некаторыя з гэтых дакументаў можна ўбачыць у адным з экспазіцыйных залаў.
Скарб дакументаў быў закладзены, верагодна, Уладзіславам Галынскім у 1905 годзе з-за небяспекі сялянскіх хваляванняў, бо 15 жніўня 1905 года быў разгромлены маёнтак Галынскіх у Кадзіна.
Сярод старых дакументаў разнастайныя паперы: лісты, распіскі, таварныя накладныя, дамовы, адрасы і нават дзіцячыя малюнкі. Адзначым, што амаль два дзясяткі дакументаў адносяцца яшчэ да часоў Рэчы Паспалітай. Наогул жа большая частка дакументаў напісана па-польску і асноўную масу іх складаюць лісты разнастайнай тэматыкі і зместу.
Асабліва замілоўваюць дзіцячыя малюнкі апошняга ўладара палаца Юзафа Галынскага, які пасля рэвалюцыі з’ехаў у Польшчу, дзе пражыў да глубокай старасці і памёр у 1973 годзе.
У сярэдзіне ХІХ стагоддзя цэнтральную частку Крычава знішчыў жудасны пажар. Згарэлі амаль усе пабудовы, у тым ліку і драўляны касцёл разам з плябаніяй. Часова набажэнствы вяліся на першым паверсе ў круглым зале так званага Пацёмкінскага палаца, валодаў якім на той час заможны крычавец Стэфан Галынскі.
На яго ж грошы, а таксама на грошы вернікаў, у 1855–1860 гадах быў пабудаваны новы каменны касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Панны Марыі. Стварыў гэты архітэктурны цуд у стылі неаготыкі таленавіты італьянскі архітэктар. Дзякуючы яго майстэрству, касцёл зрабіўся найпрыгажэйшай пабудовай у горадзе.
Аднак у савецкі час каталіцкую святыню зачынілі. Першапачаткова будынак крычаўскага касцёла выкарыстоўваўся як «народны дом», у якім дэманстраваліся кінафільмы і працаваў самадзейны тэатр, але ў 1934 годзе касцёл быў падарваны. Ад храма амаль нічога не засталася, акрамя невялічкага фрагмента ўнутранага ўбрання касцёла ў выглядзе маленькага анёла, які цяпер экспануецца ў адным з залаў музея.
Падчас рэстаўрацыі палаца былі знойдзены не толькі дакументы з асабістага архіва Галынскіх, але і нямала элементаў аздаблення палаца. У прыватнасці, была знойдзена кафля з рознымі матывамі XVIII-ХIХ стагоддзяў, а таксама кавалкі ляпніны, якія аздаблялі шматлікія залы палаца. Гэтыя экспанаты дапамагаюць наведвальнікам хаця б крыху ўявіць як раней выглядалі унутраныя інтэр’еры крычаўскай перліны.
Гарадзішча Гарадзец з’яўляецца першым умацаваным паселішчам на тэрыторыі сучаснага Крычава, з якога па-сутнасці і ўзнік горад. Археалагічныя даследаванні помніка паказалі, што паселішча на Гарадцы з’явілася яшчэ ў жалезным веку і існавала з ІІІ ст. да н.э. да ІV ст. н.э. Яно было заснавана прадстаўнікамі балцкай днепра-дзвінскай культуры.
У музейнай экспазіцыі якраз прадстаўлены шэраг цікавых рэчаў жыхароў Гарадца жалезнага веку. Сярод іх багата касцяных вырабаў (праколкі, наканечнік стралы, глянцавая падвеска ў выглядзе стылізаванай рыбкі, плоская праколка з рога з адтулінай для падвешвання), грузікі дзякаўскага тыпу, а таксама свідраваныя і клінападобныя каменныя сякеры. Прычым гэтыя экспанаты няправільна прадатаваны супрацоўнікамі ўстановы, бо музейная этыкетка сведчыць, што адносяцца старадаўнія прадметы да ІХ-ХІІ стагоддзяў.
Цікавым экспанатам з калекцыі “Фалерыстка” з’яўляецца медаль за лепшага сялянскага каня канца ХІХ-пачатку ХХ стагоддзя. Такая ўзнагарода выпускалася ў часы расійскага цара Мікалая ІІ, партрэт якога выяўлены на адным з бакоў медаля. Цяпер медная ўзнагарода дыяметрам пяць сантымертаў і вагой 50 грам знаходзіцца ў адной з вітрын музейнай экспазіцыі.
Фота dkmf.by, potyomkin.by, mogilev.media і з адкрытых крыніц
Яшчэ ў студзені mogilev.media пісалі пра кепскі стан маста праз рэчку ў Крычаве. І вось цяпер камунальныя службы горада адрэагавалі і падлаталі бетонныя пліты. Усе дзіркі на мосце праз невялікую рэчку Крычаўку залатаны жалезнымі пласцінамі, якія прыварылі да арматуры плітаў.
Больш за тое, да жалезнай агароджы маста ў некалькіх месцах былі прывараны дадатковыя рашоткі, для таго каб зменшыць з’яўленне няшчасных выпадкаў на гэтым участку.
Цяпер жыхары горада змогуць адносна спакойна хадзіць па мосце, не моцна хвалюючыся за сваё здароўе і бяспеку. Нагадаем, што дагэтуль пліты маста знаходзіліся ў кепскім стане ўжо не першы год і выглядалі страшнавата, бо рассыпаліся літаральна на вачах.
Фота mogilev.media
Супрацоўнікі міліцыі адразу ачапілі месца знаходкі. Спачатку сюды прыбыў прадстаўнік крычаўскага ваеннага камісарыята, які вызначыў тып і калібр снарада – 125 мм.
Пасля была выклікана вайсковая группа 188-й гвардзейскай інжынернай брыгады для размініравання небяспечнай знаходкі. Па прыбыцці дадзеная група праверыла мясцовасць у радыусе 50 метраў ад месца выяўлення снарада на глыбіню 30 сантыметраў з дапамогай мінашукальніка і шчупаў на наяўнасць іншых выбухованебяспечных прадметаў. На шчасце, дадаткова выяўлена нічога не было. Сам снарад быў вывезены вайсковай групай на падрыўную пляцоўку і знішчаны – паведамляе раённая газета “Крычаўскае жыццё”.
Фота ілюстратыўнае
Унук 92-гадовай крычаўлянкі замовіў колатыя дровы ў крычаўскай раённай канторы па збыце і рэалізацыі паліва, але на прадпрыемстве іх пакалолі абыяк, а ад прэтэнзій адмахнуліся.
Замоўленыя дровы прыбылі своечасова, аднак калі мужчына пачаў іх складаць, высветлілася, што паколаты яны няякасна. Практычна адну траціну трэба было дадаткова калоць самому. Спрабуючы разабрацца, мужчына звярнуўся ў дзяркантору, дзе замаўляў дровы. Аднак там яму здзекліва адказалі, што гэтае пытанне іх не датычыцца, бо за тое, як дровы паколатыя, адказвае кольшчык дроў, а не адміністрацыя арганізацыі — піша пра гэты выпадак раённая газета “Крычаўскае жыццё”.
Фота ілюстратыўнае
Гістарычная каштоўнасць крычаўскіх могілак па вуліцы Чэхава ў тым, што на іх змяшчаюцца надмагільныя помнікі пачатку ХХ стагоддзя. Па ўсіх могілках іх можна налічыць больш за дзясятак, аднак значная частка якіх зруйнавана і разбурана. Ад іх засталася толькі ніжняя частка, на якой часам выяўлены праваслаўны крыж.
Захаваліся дагэтуль толькі некалькі надмагілляў. Усе яны аднатыпныя. Прадстаўляюць сабой бетонныя двухярусныя канструкцыі, якія ўвенчаны таксама бетонным крыжом, на некаторых экзэмплярах крыж не збярогся. Амаль на ўсіх помніках нядрэнна чытаюцца эпітафіі на дарэвалюцыйнай расійскай мове. Аднак нават тыя надмагіллі, што захаваліся да нашагу часу падкрысе гібеюць і развальваюцца.
Яскравым прыкладам з’яўляецца надмагільны помнік пачатку ХХ стагоддзя, які быў пастаўлены ў гонар настаўніка Шаўкунова Рыгора Іванавіча. Гэты помнік яшчэ пяць год таму быў суцэльным, аднак патрабаваў тэрміновай рэстаўрацыі. На сённяшні ж дзень частка надмагілля абсыпалася, эпітафія на ім чытаецца толькі часткова.
Фота mogilev.media
Банер быў пастаўлены каля Гарадца мясцовымі ўладамі з нагоды 885-годдзя горада. На ім старадаўняе гарадзішча датуецца ІХ-ХІІ стагоддзямі, што з’яўляецца абсалютна няправільнай храналогіяй.
Як паказалі археалагічныя раскопкі, першае ўмацаванае паселішча на Гарадцы з’явілася яшчэ ў жалезным веку (ІІІ ст. да н.э.) і заснавана было прадстаўнікамі балцкай днепра-дзвінскай культуры. Паселішча існавала да ІV ст. н.э., пасля чаго назіраецца доўгі перапынак і гарадзішча нікім не засяляецца.
Новае жыццё на Гарадцы пачынаецца толькі ў канцы ХІ-пачатку ХІІ стагоддзяў. То бок не ў ІХ стагоддзі – а гэта 800-я гады нашай эры – як можна зразумець з даціроўкі на банеры, а ў канцы 1000-х, гэта значыць пазней больш чым на дзвесце гадоў. Паселішча ў гэты час было невялікім і выконвала ролю цэнтра акругі. Жыццё на Гарадзішчы віравала да пачатку XIV стагоддзя, пакуль не перакачавала на новы ўмацаваны дзядзінец – Замкавую гару. Атрымліваецца, што даціроўка часу завяршэння жыцця на Гарадцы, указаная на банеры таксама памылковая – гэта не 1100-я гады (ХІІ стагоддзе), а 1300-я (XІV стагоддзе).
Адзначым, што гісторык і археолаг Андрэй Мяцельскі, які даследаваў гарадзішча некалькі год запар, выказвае меркаванне аб існаванні на Гарадцы язычніцкага свяцілішча на працягу Х-ХІ стагоддзяў.
Фота mogilev media
Як паведамляе міністэрства па надзвычайных сітуацыях, на адкрытай пляцоўцы ўздоўж аўтамабільнай прасёлкавай дарогі каля вёскі Прыгаўка Крычаўскага раёна загарэўся штабель круглала леса памерам 6х200 м, вышыней 2-4 м.
У выніку пажара пашкоджаны тры тысячы кубаметраў круглага лесу на плошчы 400 квадратных метраў. Яшчэ больш лесу супрацоўнікі міністэрства па надзвычайных справах і работнікі лясгаса змаглі ўратаваць, а менавіта 4,5 тысячы кубаметраў.
Пацярпелых няма, прычына пажару высвятляецца.
Фота ілюстрацыйнае
Парадоксальным для кричевской экономики является отсутствие взаимосвязи между темпами инвестиций и результатами промышленного производства. Начиная с 2017 г. индексы промышленного производства кричевских предприятий демонстрируют завидную устойчивость, присущую лишь отдельным районам области: Белыничскому и Костюковичскому.
А вот с инвестициями в основной капитал беда: в 2015 г. к уровню предыдущего года они составили только 62,1 %; в 2018 г. – 60,9 %; в 2020 г. – 87,7 %; в 2022 г. – 92,4 %. Можно предположить, что в Кричевском районе серьезно работают с кадрами, которые и формируют положительный результат в экономике, но и с загрузкой производственных площадей. Кстати, по итогам работы за 2022 г. по номинальной начисленной зарплате район устойчиво занимает 5-е место в области.
Не менее парадоксальна, на первый взгляд, и ситуация в сельском хозяйстве кричевщины. За последнее десятилетие индексы производства сельскохозяйственной продукции в Кричевском районе в целом демонстрируют положительную динамику. Производство зерна колеблется вокруг 29 тыс. тонн намолота (провалы в 2018 и 2021 гг. (23 900 и 26 700 тонн соответственно), урожайность зерновых получают в пределах 26-28 ц/га.
Достижения так себе, но на фоне соседних Климовичского (16,6 в 2022 г.), Костюковичского (18,3) и Славгородского (21,6 ц/га) районов есть чем гордиться.
Особенность же местного земледелия в том, о чем писал еще в 19 в. А.Н. Энгельгардт, один из основоположников агрохимии и применения севооборотов на практике, который занимался исследованием почв, аналогичных землям Кричевской зоны. Вот как излагается ситуация с почвами в «Полном географическом описании нашего отечества» (1905 г.) под редакцией В.П. Семенова: “почвы большей частью подзолы и пески, частью супеси и суглинки…Не отличаются хорошими качествами…По бедности химического состава и по физическим свойствам, они являются одной из самых неплодородных почв и требуют большого удобрения.”
Более того, белорусские ученые 50 лет назад (1980-е годы) подтвердили бесперспективность больших инвестиций в земледелие кричевской зоны. Тем более, что содержание гумуса в данной зоне перманентно снижается, а в Кричевском районе 18 % пашни вообще содержит гумуса менее 1,5 %.
И ведь растят же хлеб! Но за счет каких факторов сегодня формируется урожай на кричевских землях? Вспомним А.Н. Энгельгардта, который 150 лет тому назад рекомендовал расширение внесения органических удобрений, интенсивные севообороты и активное применение сидератов (зеленые удобрения в виде посевов под запашку).
В определенной степени данная схема в районе реализуется, во всяком случае, производство растениеводческой продукции не так уж и отличается от показателей Круглянского района, который имеет самый высокий в области балл сельскохозяйственных угодий.
Но и апеллировать в оправдание урожайности менее 30 ц/га к низкому плодородию почв несолидно – в соседнем Краснопольском районе этот рубеж периодически перешагивают. Во всяком случае аграрный сектор кричевской экономики вызывает неоднозначное впечатление и требует со стороны районных управленцев более эффективного на него воздействия.
Сохранение поголовья – дело чести «вертикали» любого уровня. В Кричевском районе за последние 7 лет поголовье крупного рогатого скота даже увеличилось, хотя в 2022 г. и допустили его снижение на 3,9 % по сравнению с предыдущим годом.
Стабилизировано и поголовье коров. Более-менее стабильны реализация скота и надой молока, хотя по итогам работы за 2022 г. производство молока животноводы снизили на 3,9 % и скатились в республике с 94 на 97 место. Средний удой молока от коровы также «пострадал» – меньше на 1 голову надоили на 171 кг (2959 кг), в то время как по области надой составил 4 044 кг.
Обычно для оправдания низких показателей в животноводстве горе-руководители всех уровней ссылаются на железобетонный аргумент – нехватку кормов (а их кто мешал заготовить?). По итогам работы за январь-февраль 2023 г. в районе хорошо поработали с производством мяса – 141,6 % к соответствующему уровню предыдущего года, что положительно повлияло на производство продукции сельского хозяйства в целом – 105,0 %.
Впрочем, в прошлом году этот показатель был несколько выше – 107,5 %. Тенденция не очень приятная. Настораживает падение производства молока за 2 месяца почти на 7 % как продолжение его снижения еще из прошлого года и, соответственно, среднего удоя от 1 коровы на 17,5 %. И сегодня район по-прежнему минусует – до 0,3 кг в сутки, а надой на 1 корову составляет 8,1 кг – одиннадцатый результат в области.
Ежедневно производство молока «страдает» на 3 % по сравнению с показателем предыдущего года, а его продажа – на 4 %. Вот вам и недобор финансов, в том числе и для обеспечения посевной кампании и создания фонда материального поощрения отличившихся работников.
Кстати, если внимательнее присмотреться к товарности молока (на 4 апреля 82 %), то без приписок в районе явно не обходится.
Главный аргумент бездельников (нехватка кормов) не для характеристики ситуации в Кричевском районе: на 1 марта по сравнению с аналогичной датой предыдущего года кормов было в 2,3 раза больше, из них концентрированных – в 2 раза. По обеспеченности кормами Кричевский район уступает лишь Глусскому, который за 2 месяца молока произвел 145 %, а мяса – 320 % к уровню прошлого года. Да и по среднему удою молока (478 кг) далеко обошел кричевских животноводов (444 кг). Дело, оказывается, не совсем в кормах, дело в людях, в первую очередь, в руководителях и специалистах.
По итогам работы за 2022 г. все 5 сельскохозяйственных организаций Кричевского района сработали с чистой прибылью и положительной рентабельностью. А еще в аграрном активе района 10 фермерских хозяйств, которые во многом дополняют крупное товарное производство, но с еще большим успехом.
Фото из открытых источников.
Промышленность Кричева в настоящее время представлена весьма знаковыми для района предприятиями. В первую очередь, это ОАО «Кричевцементношифер» (год основания – 1933), производство резиновых изделий ОАО «Белшина» (1949), ОАО «Кричевский завод железобетонных изделий» (1967), Кричевский филиал ОАО «Булочно-кондитерская компания «Домочай» (1966). Как видим, основу промышленности района составляют организации с большим производственным стажем.
Есть и совсем юные производства частной формы собственности, которые вносят свою лепту в занятость населения и формирование достойного уровня заработка. Среди них совместное общество с ограниченной ответственностью «ЦСП БЗС» (2015), специализирующееся на производстве цементно-стружечных плит.
С 2017 г. район стабильно наращивает объемы производства. Не исключением оказался и 2022 г.: темп роста произведенной промышленной продукции промышленным сектором экономики района составил 130 %. Индекс физического объема производства промышленной продукции по установленному набору товаров-представителей – 102,8%.
За 2022 год по отношению к уровню 2021 года увеличены объемы производства: цемента на 103,2 %, цементно-стружечных плит на 103,3 %, хлеба и мучных кондитерских изделий на 101,6 %, элементов конструкций и изделий сборных из железобетона на 117,5 %, бетона товарного на 116,8 %.
Как минимум, три предприятия завязаны на использовании цемента и изделий из него – своеобразный цементный кластер. Есть в Кричеве и участок СЭЗ «Могилев», что должно способствовать привлечению иностранных инвестиций и наращиванию валютных поступлений.
Но мало кто знает, что на территории Кричевского и Мстиславского районов имеются весьма солидные залежи фосфоритов. В 30-е годы ХХ ст. в Кричеве была налажена их добыча для нужд сельского хозяйства (фосфорные удобрения). Со временем сие дело было признано неэффективным и сегодня Гомельский химический завод для производства фосфорных удобрений импортирует до 450 тыс. тонн апатита из Российской Федерации, а иногда и из Сирии (до 10 тыс. тонн). Что-то там у современных ученых и чиновников с местным сырьем не срослось, вот и бросаем в топку некомпетентности и коррупции сотни миллионов долларов.
Совершенно другая картина в Кричевском районе с производством цемента, которое в последние годы набирает темпы, и демонстрирует эффективность.
Раньше Кричев ассоциировался с цементным заводом, мясокомбинатом и заводом резиновых изделий. Увы, мясокомбинат закрыли в бурные перестроечные времена, завод резиновых изделий немножко перепрофилировали в лучшую сторону, а кричевские цементники продолжают держать свою марку.
Впрочем, еще 20 лет назад из-за использования устаревшей технологии производства цемента так называемым мокрым способом, весьма энергозатратным, ходили разговоры о бесперспективности Кричевского цементного. И в самом деле, цемент оказался неконкурентоспособным на рынках, тем более не мог составить конкуренцию украинской продукции, что и предрешило судьбу старого завода.
Было принято решение модернизировать цементное производство, но к модернизации «Кричевцементношифера», которая не проводилась с 1981 года, приступили только в 2005 году (средний износ основных фондов к этому времени достиг 87%). А результатом модернизации явилась в том числе и оптимизации численности работников завода – 400 человек ушли на биржу труда.
В 2014 г. был организован холдинг «Белорусская цементная компания», в состав которой вошло и ОАО «Кричевцементношифер», что позволило некоторое время решать финансовые проблемы сообща – ведь обязательства по кредитам на модернизацию и долги кричевского завода по итогам 2016 г. составляли 11,5 млн. долларов.
Столь пространный экскурс в цементное прошлое Кричева для примера иным промышленникам, что на кредитных ресурсах можно построить эффективное производство.
Сегодня ОАО «Кричевцементношифер» производит более 2 млн. тонн продукции, а чистая прибыль формируется на уровне 500 тыс. рублей. И если вчера производство цемента ассоциировалось с убытками и проблемами с его качеством, то сегодня отрасль преобразилась и, можно сказать, расцвела.
Сейчас на бывших производственных площадях завода кипит экологически чистая жизнь, а цементное производство развивается за пределами города. Наконец-то местные жители почувствовали истинный вкус кричевских яблок!
(продолжение следует)
Фото: газета “Кричевская жизнь”
