В Могилевском облсуде вдруг вспомнили, что в России когда-то был принят указ Петра I о создании флота. О том, что этот царь сжег Могилев, суд молчит.
“А вы знали, что 30 октября 1696 года Боярская дума утвердила указ Петра I «Морским судам быть» – документ, который стал не просто отправной точкой русского флота, но и важнейшим правовым шагом, определившим развитие России как морской державы”, – рассказывается в телеграм-канале областного суда, разместившем картину с изображением российского императора.
Какое отношении история развития кораблестроения в России имело и имеет к Беларуси, которая тогда была частью Великого княжества Литовского, в сообщении не указывается. Также как и не указывается, что в истории Могилев и других белорусских городов российский царь Петр I остался с огромным знаком минус. Именно его приказами во время Северной войны были сожжены Могилев и Витебск, а Полоцкий Софийский собор был взорван.
Хочется предложить Могилевскому облсуду, когда в следующий раз захочется напомнить, как “один правовой акт способен изменить геополитическую траекторию страны”, взять германский «Закон о чрезвычайных полномочиях» от 23 марта 1933. Он давал право правительству Адольфа Гитлера издавать законы без одобрения парламента и даже вопреки конституции. И текстовую информацию снабдить изображением немецкого фюрера.
Маскоўскі тэатр “Собор” пакажа магілёўцам спектакль пра расійскага цара Пятра І, замоўчваючы пра яго зверствы ў дачыненні да Магілёва і яго жыхароў.
У верасні 2025 года, згодна з афішай на сайце Магілёўскага тэатра лялек, там з гастролямі выступяць маскоўскія артысты. Яны прадставяць аўтарскі праект мастацкага кіраўніка маскоўскага тэатра “Собор” Любові Талкалінай “Апошняя руская царыца”. У ім гаворка пойдзе пра ўзаемаадносіны Пятра I і яго першай жонкі Еўдакіі Лапухіной.
Пры гэтым у афішы расійскі імператар названы найвялікшым прадстаўніком дынастыі Раманавых. “Першы расійскі імператар і найбуйнейшы рэфарматар XVIII стагоддзя. Воін, мысліцель, бліскучы дыпламат і бязлітасны вяршыцель лёсаў сваіх падданых” – гаворыцца на сайце нібыта беларускага тэатра.
Магчыма, верасень для гастроляў расейцаў менавіта з гэтым спектаклем абраны не выпадкова. Менавіта ў верасні 1708 года расійскія войскі спалілі Магілёў па загадзе Пятра I.
Вось як гэта апісваецца ў «Магілёўскай хроніцы» Трафіма Сурта і Юрыя Трубніцкага: “У год 1708, месяца верасня, 8 [дня], на святога пакутніка Сазонта, напярэдадні нараджэння найсвяцейшай панны, пан Бог, які доўга цярпеў, караючы горад за нашы цяжкія грахі, дапусціў так, што горад Магілёў, нягледзячы на тое, што быў зрабаваны шведам, але застаючыся забудаваным дамамі, крамамі, на Божае свята ператварыўся за адзін дзень праз агонь у попел і тло, бо, паводле ўказу цара Пятра Аляксеевіча, маскоўцы, калмыкі і татары ў вышэйпамянёны дзень, разам з усходам сонца, акружылі горад з усіх бакоў. Пазачынялі брамы, па трывозе ўдарылі ў барабаны, а калі заўважылі – замак ужо гарыць.
Адчынілі брамы, прасілі літасці, але дарэмна, толькі далі гадзіну вольнага часу і прыставілі варту, пакуль пазносілі з ратушы ў склеп гарадскія кнігі. Тут калмыкі крамы адбіваюць, рабуюць, з другога канца паляць, заўважым, між іншым, людзей з адзення абабіраюць, грошы мацаюць, цэрквы адбіваюць, рабуюць і, калі ўжо, адным словам кажучы, загарэўся астрог, кінуліся на прадмесці і найперш абрабавалі багатыя дамы. А калі агонь заняўся з усіх бакоў, зрабаваўшы горад да асновы, ад’ехалі прэч”.
8 кастрычніка ў аграгарадку Лясная пройдзе штогадовая акцыя “Лясная – месца воінскай славы”. Расказваем, якое месца займае гэтая бітва і ўся вайна ў гістарычнай памяці беларусаў.
Мерапрыемства праводзіцца да гадавіны бітвы рускай арміі са шведамі, якая адбылася 9 кастрычніка 1708 года. З праграмы вынікае, што будзе ўсхваляцца расійскі Петр І, які забіў манахаў ў Полацку, вынішчыў будынак Сафійскага сабора, выпаліў шматлікія беларускія гарады, у тым ліку Магілёў 8 верасня 1708 года, зноў будзе ўхваляцца воінская слава іншай дзяржавы.
Цікава, ці ўспомняць у Лясной пра тое, што пад час Паўночнай вайны загінула 700 тысяч беларускага насельніцтва (кожны трэці).
Адзіная прамова на беларускай мове ў гісторыі святкаванняў
5 кастрычніка 2008 года ў Лясной прайшлі мерапрыемствы, якія былі прымеркаваны 300-годдзю бітвы. Было шмат гасцей з розных краін, беларускіх чыноўнікаў.
Усе казалі быццам бы правільныя прамовы, але ўсе – ў славу расійскай зброі, хаця магілёўскія землі да 1772 года ўваходзілі ў склад іншай дзяржавы.
І толькі адзін выступоўца ўспомніў, якія страты панеслі беларусы ў той жудаснай вайне і толькі ён, адзіны, казаў на беларускай мове – шведскі амбасадар.
Кароткая гісторыя падзей.
Сённяшні аграгарадок Лясная стаіць на рачулцы Ляснянка. Лясная вядома з 1675 года як уладанне Войцеха Серафіновіча.
10 верасня 1708 года, ужо пасля знішчэння Магілёва, каля сяла Добрае пад Маляцічамі і Мсціславам рускія войскі ўпершыню за Паўночную вайну правялі баі ўнічыю са шведамі.
А 9 кастрычніка 1708 года рускія войскі пад Лясной ўпершыню атрымалі перамогу: разбілі шведскі корпус Адама Левенгаўпта і сарвалі планы паходу на Маскву па варшаўскай дарозе, якая ідзе праз Прапойск, сённяшні Слаўгарад.
Ход бітвы
У корпусе Левенгаўпта было 5500 пяхоты і 3000 кавалерыі, а таксама значная колькасць абознікаў – латышоў, эстонцаў, немцаў, магчыма і магілёўцаў. Рускае войска складалі 4830 ваяроў інфантэрыі і 6795 кавалерыі.
У бітве шведы страцілі каля 6500 забітымі, рускія – 1111 забітымі. Параза корпусу Левенгаўпта значна паслабіла пазіцыі Карла ХII. Па словах Пятра I, бітва пры Лясной — «маці Палтаўскай бітвы», якая адбылася роўна 9 месяцамі пазней.
Вынікі вайны.
Рэч Паспалітая патрапіла пад уплыў замежных дзяржаў, у тым ліку Расіі. Гэтая залежнасць паступова прывяла да знішчэння дзяржавы.
Ушанаванне памяці аб бітве.
У 1908 годзе, на грамадска-палітычным фоне пасля паразы Расіі ў руска-японскай вайне, да 200-гадовага юбілею падзеі, царскі ўрад прыняў рашэнне ўвекавечыць месца перамогі рускай арміі.
На ахвяраванні грамадзян быў збудаваны помнік у выглядзе скалы, на вяршыні якой размешчаны бронзавы арол, які стаіць на зрынутым шведскім сцягу.
wikipedia.org
Адначасова быў закладзены каменны храм-помнік у псеўдарускім стыле, які быў адкрыты 12 ліпеня 1912 года ў дзень свята Святога Пятра.Царква дзейнічала да 1930 года, потым была пераўтворана ў склад.
Да 250-й гадавіны 12 кастрычніка 1958 г. у будынку былога храма быў адкрыты музей гісторыі Бітвы пры Лясной з 250 экспанатамі.
У 1990-я гады музей быў зачынены, экспанаты вывезены ў Магілёўскі краязнаўчы музей, а будынак царквы быў перададзены праваслаўнай абшчыне і асвечаны як Свята-Петра-Паўлаўская царква.
