За дзесяць гадоў існавання квазідзяржаўная структура пры магілёўскім аблвыканкаме адкрыла кітайскі рэстаран, майнінгавую ферму ў Крычаве і паставіла 9 тон марожанага ў Кітай.
Дырэктар Магілёўскага агенцтва рэгіянальнага развіцця Яўген Якімаў расказаў пра тое, што ўзначаленая ім структура – адзіная ў сваім родзе, працуе як «атрад спецыяльнага прызначэння з сямі чалавек», зарабляе сама, суправаджае інвестараў «у рэжыме аднаго акна» і выступае «мостам» паміж уладай і бізнесам.
Аднаго ў яго разгорнутым інтэрв’ю не аказалася галоўнага – лічбаў. Колькі менавіта інвестыцый агенцтва прыцягнула ў вобласць за дзесяць гадоў існавання, колькі працоўных месцаў створана, які аб’ём падаткаў прынеслі суправаджаныя праекты? А пытанні гэтыя далёка не святочныя, таму што Магілёўшчына сёння – адна з самых праблемных абласцей краіны.
Поспехі магілёўскага “атрада спецыяльнага прызначэння”
Па выніках 2025 года рэгіён выканаў толькі шэсць з дзевяці мэтавых паказчыкаў, устаноўленых урадам, а валавая рэгіянальная прадукцыя вырасла ўсяго на 0,1 працэнта – пры агульнарэспубліканскім росце ВУП у 1,3 працэнта.
Аб’ём прамысловай вытворчасці ў вобласці ўпаў за год на 3,9 працэнта, складскія запасы пры гэтым выраслі на 45 працэнтаў – да 928 мільёнаў рублёў.
Экспарт тавараў знізіўся на 2,9 працэнта да 2,2 мільярда долараў, экспарт паслуг – на 6,3 працэнта.
У студзені 2026 года прамысловасць паказала тэмп 93,2 працэнта – гэта значыць правал працягнуўся.
Старшыня аблвыканкама Анатоль Ісачанка наўпрост прызнаў, што шэраг раёнаў, уключаючы Крычаўскі, Краснапольскі і Магілёўскі, выканалі менш паловы сярэдніх паказчыкаў па вобласці. Незалежныя назіральнікі ўжо параўноўваюць рэгіён з хранічна стратнай Віцебскай вобласцю.
Адзіныя ў краіне
На гэтым змрочным фоне бадзёрыя справаздачы пра «поспехі» агенцтва – адкрыццё аднаго кітайскага рэстарана ў Магілёве, пастаўка 9 тон марожанага ў правінцыю Хэнань, майнінгавая ферма ў Крычаве – выглядаюць, мякка кажучы, несувымерна маштабу задач.
Калі гэта дзесяцігадовы вынік «адзінай у краіне» рэгіянальнай структуры па прыцягненні інвестыцый, то ўзнікае пытанне: у чым менавіта яе ўнікальнасць?
Унікальнасць, відаць, у іншым – у самой інстытуцыйнай канструкцыі. МАРР – гэта адкрытае акцыянернае таварыства са стопрацэнтным дзяржаўным капіталам, заснаванае аблвыканкамам.
У чым унікальнасць агенцтва?
Чыноўнікі там фармальна не працуюць, заробак як чыноўнікі не атрымліваюць. Але паслугі – суправаджэнне інвестараў, бізнес-планы, маркетынгавыя даследаванні, арэнда ў «бізнес-інкубатары» – аказваюцца за грошы. І тут узнікае адразу некалькі нязручных пытанняў:
- Сумленная гэта канкурэнцыя з прыватным сектарам? Роўна тыя ж паслугі – кансалтынг, юрыдычнае суправаджэнне здзелак, маркетынгавыя даследаванні – на рынку аказваюць прыватныя кампаніі. Але ў іх за спінай няма аблвыканкама. Інвестар, які прыходзіць «у агенцтва пры вобласці», купляе па рынкавым прайсе нефармальны адміністрацыйны рэсурс, які прыватнік прапанаваць фізічна не можа.
- Дзе мяжа паміж дзяржфункцыяй і камерцыяй? Прыцягненне інвестыцый у рэгіён – гэта прамая задача ўлады, на якую ўжо выдзяляюцца бюджэтныя грошы праз аддзелы эканомікі выканкамаў, праграму «Адзін раён – адзін праект», Указ №235 па паўднёва-ўсходнім рэгіёне. Калі адначасова існуе ААТ, якое бярэ грошы за тую ж дзейнасць, узнікае падвойная аплата адной і той жа працы – спачатку праз падаткі, потым праз рахунак ад агенцтва.
- Наколькі ўсё гэта празрыста? ААТ з дзяржаўнай доляй не абавязана адчытвацца перад публікай так, як бюджэтная ўстанова. Публічных паўнамоцтваў – амаль як у дзяржоргана, а раскрыцця фінансаў – як у камерсанта. Менавіта таму ў вялікім інтэрв’ю дырэктара няма ні аб’ёму прыцягнутых інвестыцый, ні выручкі агенцтва, ні структуры даходаў. Ёсць «дзясяткі суб’ектаў малога прадпрымальніцтва» ў інкубатары, «больш за 40 дагавораў на суправаджэнне» і агульныя словы пра «каталізатар эканамічных працэсаў».
Пытанне, уласна кажучы, простае. Калі агенцтва працуе ўжо дзясяты год і з’яўляецца «ўнікальным інструментам», лагічна чакаць, што рэгіён пад яго суправаджэннем будзе калі не ў лідарах, то хаця б у моцных сярэдняках. Але Магілёўшчына – у антылідарах, з падаючай прамысловасцю, прасядаючым экспартам і перапоўненымі складамі.
Або інструмент не працуе, або працуе не на тое, што дэкларуе.
У любым з гэтых выпадкаў рыторыка пра «атрад спецыяльнага прызначэння», «буцікавы падыход» і «мост паміж дзяржавай і бізнесам» – казкі пра белага бычка для апраўдання сэнсу існавання яшчэ адной магілёўскай кармушкі для чыноўнікаў.
Фото “Беларусь Сегодня”.