Дзень у гісторыі: 11 верасня. Гадавіна тэрарыстычнай атакі на ЗША. Нарадзіліся Еўдакім Раманаў і Ігар Марзалюк

Навіна ад 11 верасня, 202511 верасня, 2025

1855 год. Нарадзіўся Еўдакім Раманаў.

Магілёўскі фалькларыст, этнограф, археолаг, настаўнік. Нарадзіўся ў мястэчку Нова-Беліца Гомельскага павету.

Аўтар дадаткаў да слоўніка Івана Насовіча, 15-томнага «Беларускага зборніка» – энцыклапедыі побыту, творчасці, матэрыяльнай і духоўнай культуры беларускага народу ХІХ – пачатку ХХ стагоддзя.

Пад яго рэдакцыяй выйшлі 3 выпускі «Магілёўскай даўніны», выпуск «Крыніц для гісторыі Магілёўскага краю» і іншыя работы.

Склаў археалагічныя карты Магілёўскай, Віцебскай і Гродзенскай губерняў, сабраў звесткі пра 1000 гарадзішчаў Беларусі.

Сузаснавальнік Віцебскага, Магілёўскага, Віленскага этнаграфічных музеяў.

У Магілёве абласны краязнаўчы музей носіць імя Еўдакіма Раманава. Тут праводзяцца навуковыя раманаўскія чытанні.

1968 год. Нарадзіўся Ігар Марзалюк.

Гісторык, археолаг, палітык.

Член-карэспандэнт НАН Беларусі, доктар гістарычных навук, прафесар МДУ імя А. Куляшова.

Дэпутат, старшыня пастаяннай камісіі Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі па навуцы, культуры і адукацыі.

Узначальвае «Магілёўскае краязнаўчае таварыства».

Аўтар даследаванняў па гісторыі Магілёва.

1996 год – запусцілі цэментны завод у Касцюковічах.

Адбыўся запуск першай тэхналагічнай лініі Беларускага цэментнага завода ў Касцюковічах. Адзін з трох цэментных заводаў у Рэспубліцы Беларусь і адзіны, уведзены ў эксплуатацыю пасля абвяшчэння незалежнасці.

2001 год. Тэрарыстычныя акты ў ЗША, названыя «9/11».

Серыя з чатырох скаардынаваных тэрарыстычных актаў-самагубстваў, учыненых членамі тэрарыстычнай арганізацыі «Аль-Каіда».

Атакаваныя хмарачосы Сусветнага гандлёвага цэнтру ў Нью-Ёрку. У іх мэтанакіравана ўрэзаліся два самалёты. Абедзве вежы абрынуліся, выклікаўшы разбурэнні прылеглых будынкаў.

Трэці самалёт быў накіраваны ў будынак Пентагона.

Чацвёрты разбіўся ў штаце Пенсільванія.

У выніку нападу тэрарыстаў загінула больш за 3000 чалавек, каля 6000 было паранена, яшчэ 24 зніклі без вестак.

Катастрофа забрала жыцці пажарных і паліцэйскіх, дзякуючы намаганням якіх удалося выратаваць каля 30 тысяч чалавек.

Найбуйнейшы ў гісторыі чалавецтва тэрарыстычны акт.

У публікацыя выкарыстаныя звесткі рэсурсу «Вікіпедыя» і іншых адкрытых крыніц

Дзень у гісторыі: 10 верасня. Магілёў прысягае Расіі. Створана ЗБС «Бацькаўшчына»

Навіна ад 10 верасня, 202510 верасня, 2025

Сусветны дзень прадухілення самагубстваў.

Заснаваны Сусветнай арганізацыяй аховы здароўя і адзначаецца ад 2003 году.

Сусветная арганізацыя аховы здароўя лічыць прадухіленне самагубстваў прыярытэтам грамадскай аховы здароўя.

Асноўныя прычыны самагубстваў: жабрацтва, беспрацоўе, страх, душэўныя хваробы, праблемы ў сям’і, пакуты, цяжкія захворванні, дыскрымінацыя.

На думку экспертаў, ніводзін асобна ўзяты фактар не можа ў поўнай меры вытлумачыць, чаму чалавек учыніў самагубства. Суіцыдальныя паводзіны – складаны феномен, які трымаецца на асабістых, сацыяльных, псіхалагічных, культурных, біялагічных і асяродкавых фактарах.

1772 год. Магілёў прысягае Расіі

У кафедральнай Спаскай царкве жыхары Магілёва далі прысягу на вернасць і паслухмянасць расійскай імператрыцы Кацярыне і яе спадчынніку Паўлу Пятровічу.

Расія, Аўстрыя і Прусія паставілі Рэч Паспалітай перад фактам падзелу яе тэрыторыі 18 верасня, патрабуючы склікання сойма для ўхвалення гэтага акта.

Падпісанне дагавора з умовамі падзелу адбылося 5 жніўня 1772 года. 30 верасня 1773 гэта рашэнне ратыфікаваў скліканы ў Варшаве Падзельны сойм. Супраць выказаліся толькі тры паслы на Сойм: Тадэвуш Рэйтан, Самуэль Корсак і Станіслаў Багушэвіч – усе трое былі дэлегатамі з беларускіх земляў.

1911 год. Нарадзіўся архітэктар Георгій Парсаданаў.

Беларускі архітэктар, заслужаны архітэктар БССР. Адзін з аўтараў пасляваеннага генеральнага плана Магілёва. Аўтар архітэктурнага праекта жылой забудовы Лупалава і жылога квартала шаўковай фабрыкі ў Магілёве.

1929 год. Нарадзіўся Яўген Глебаў.

Кампазітар, дырыжор, педагог.

Кіраўнік эстрадна-сімфанічнага аркестра Дзяржтэлерадыё БССР, музычны рэдактар «Беларусьфільм», прафесар Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі.

Аўтар шматлікіх сімфоніяў, балетаў, музыкі да 32 фільмаў і 40 спектакляў.

Яго опера «Майстар і Маргарыта» – класіка беларускай музычнай літаратуры.

Па ўспамінах Васіля Быкава, Глебаў, доўга супраціўляўся ўступленню ў КПСС, а пры прыёме не змог адказаць у якім годзе была «Кастрычніцкая рэвалюцыя».

1937 год. Расстраляны савецкімі органамі Язэп Мамонька.

Беларускі палітык, публіцыст, сябра і сакратар прэзідыума Народнай Рады Беларускай Народнай Рэспублікі.

Адзін з заснавальнікаў Цэнтральнай беларускай вайсковай рады, дэлегат Першага Усебеларускага з’езду, сябра Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў.

1977 год. Нарадзіўся Віктар Ганчарэнка.

Футбольны трэнер.

Працаваў трэнерам БАТЭ, якая выйшла ў групавы турнір Лігі чэмпіёнаў УЕФА і атрымала перамогу ў чэмпіянатах Беларусі 2008-2012 гадах.

10 разоў прызнаваўся найлепшым трэнерам Беларусі (2008-2020).

1990 год. Устаноўчая канферэнцыя Згуртавання беларусаў свету «Бацькаўшчына».

Згуртаванне стваралася дзеля падтрымкі захавання беларускай прысутнасці ў свеце, яднання ў адзіную супольнасць усіх беларусаў, павышэння аўтарытэту беларускай нацыі на міжнародным узроўні.

Прэзідэнтам ЗБС «Бацькаўшчына» быў абраны Васіль Быкаў.

24 верасня 2021 года Вярхоўны суд ліквідаваў ЗБС.

У публікацыя выкарыстаныя звесткі рэсурсу «Вікіпедыя» і іншых адкрытых крыніц

Дзень у гісторыі: 9 верасня. З’явілася назва ЗША. Расстраляны магілёўскі паўстанец Ігнат Будзіловіч

Навіна ад 9 верасня, 20259 верасня, 2025

Міжнародны дзень прыгажосці.

Адзначаецца з 1995 году з ініцыятывы Міжнароднага камітэту эстэтыкі і касметалогіі СІДЭСКА.

У 1946 годзе касметолагі і эксперты прыгажосці вырашылі абʼяднацца ў сусветную арганізацыю, якая б давала рады праблемам і ставіла задачы ўкаранення распрацовак касметалогіі. Так зʼявіўся камітэт СІДЭСКА.

У 1995 годзе арганізацыя пастанавіла адзначаць Сусветны дзень прыгажосці 9 верасня.

1776 год. Абʼяднаныя калоніі Амерыкі перайменавалі ў ЗША.

Кантынентальны кангрэс зацвердзіў новую назву краіны.

У Дэкларацыі Незалежнасці ўпершыню была выкарыстана назва «Злучаныя Штаты».

Лічыцца, што ідэя была прапанавана Томасам Пэйнам, грамадскім і палітычным дзеячам ЗША і Вялікай Брытаніі. Такая форма і карацейшая – «Штаты» – ужываліся ў пратаколах Кантынентальнага кангрэса.

1863 год. Расстраляны Ігнат Будзіловіч.

Удзельнік паўстання 1863–1864 гадоў.

Разам з Людвікам Звяждоўскім арганізоўваў паўстанцкія атрады на Магілёўшчыне.

Пад псеўданімамі Каткоў і Ян Піховіч узначаліў аршанскі атрад.

У канцы красавіка 1863 году атрад быў разбіты расійскімі войскамі, а камандзір быў арыштаваны. Расстралялі яго ў Воршы.

1917 год. Памёр Ігнат Буйніцкі.

Беларускі актор, рэжысёр, тэатральны дзеяч, дудар.

Заснавальнік беларускага прафесійнага тэатру, удзельнік літаратурнага жыцця, «Першай беларускай вечарынкі ў Вільні», заснавальнік «Першай беларускай трупы» або «Тэатру Ігната Буйніцкага», з якім гастраляваў па Беларусі, у Пецярбургу, Варшаве.

Ініцыятар стварэння прафесійнага тэатру ў Мінску.

У гонар Буйніцкага названы вуліцы ў Мінску, Маладзечне, Глыбокім.

1918 год. Адкрыты беларускія настаўніцкія курсы.

У Мінску іх стварыў Сакратарыят асветы Беларускай Народнай Рэспублікі. Працавалі да 15 мая 1919.

Рыхтавалі настаўнікаў для беларускіх пачатковых школ.

3 замацаваннем савецкай улады і абвяшчэннем БССР перайшлі пад кіраванне Народнага камісарыяту асветы. Рэарганізаваныя ў 1-я Мінскія беларускія педагагічныя курсы пры Мінскім Беларускім педагагічным інстытуце.

У публікацыі выкарыстаныя звесткі з рэсурсу «Вікіпедыя» і іншых адкрытых крыніцаў

Дзень у гісторыі: 8 верасня. Бітва пад Воршай, спаленне Магілёва

Навіна ад 8 верасня, 20258 верасня, 2025

Міжнародны дзень салідарнасці журналістаў.

Адзначаецца ад 1958 году. Заснаваны рашэннем IV кангрэсу Міжнароднай арганізацыі журналістаў у памяць аб чэшскім журналісце Юліусе Фучыку, якога 8 верасня 1943 году забілі гітлераўцы.

У Беларусі ў няволі працягваюць знаходзіцца 36 журналістаў. Тры гады таму іх было 26. Больш за паўтара гады ў зняволенні знаходзяцца магілёўскія журналісты Яўген Глушкоў і Алесь Сабалеўскі.

1514 год. Дзень беларускай вайсковай славы.

У бітве пад Воршай войскі Вялікага Княства Літоўскага ўзначаленыя Канстанцінам Астрожскім разбілі 80-тысячную армію Маскоўскай дзяржавы.

Гэта быў фрагмент у працяглай вайне, якая трывала ад 1512 да 1522 году. Перамога пад Воршай, аднак, стала адметнай падзеяй для найноўшай гісторыі Беларусі. Кожную яе гадавіну, нягледзячы на пагрозы пераследу на Крапівенскае поле, прыязджала немалая грамада беларусаў. Яна застаецца крыніцаю гонару за подзвіг продкаў.

8 верасня 1992 году на Плошчы Незалежнасці ў Мінску беларусы-афіцэры прысягнулі на вернасць Беларусі.

1708 год. Спалены Магілёў.

Падпаліць горад загадаў маскоўскі цар Пётр І. Гэта адбывалася ў час руска-шведскай вайны, у якой прадстаўнікі беларускіх палітычных эліт выступалі на розных баках.

Спаленне Магілёва прывяло да катастрафічных наступстваў – адзін з багацейшых гарадаў ВКЛ заняпаў і аднавіўся ад заняпаду толькі праз 130 гадоў.

1844 год. Выдадзеная кніга «Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях» Яна Баршчэўскага.

У «Шляхціцы Завальні» аўтар падае адметнасці нацыянальнага характару беларуса, яго светапогляду. У ім закранаюцца пытанні, звязаныя з беларускай нацыянальнай думкай. У творы робіцца спроба геаграфічнага апісання краю, яго гісторыі і эканамічнага стану.

1873 год. Памёр Яўстафій Тышкевіч.

Археолаг, гісторык, этнограф і краязнаўца.

Член шэрагу навуковых таварыстваў, акадэміяў Даніі, Швецыі, Брытаніі.

Вывучаў курганы, гарадзішчы і замчышчы Беларусі.

Заснаваў Віленскую археалагічную камісію, Віленскі музей старажытнасцяў.

Пакінуў па сабе работы археалагічнага і краязнаўчага характару.

У памяць аб Тышкевічы ў 2022 годзе ля Акадэміі навук устаноўлены помнік.

1979 год. На Буйніцкім полі быў развеяны прах Канстанціна Сіманава.

Паводле статусу, Канстанцін Сіманаў павінен быў быць пахаваным на элітных могілках у Маскве. Аднак, пасля смерці Сталіна ён апынуўся ў апале і рашэнне пра пахаванне на Буйніцкім полі тлумачыцца яго канфліктам з кіраўніцтвам партыі.

1990 год. Адкрыты Музей беларускага кнігадрукавання.

Падзея адбылася ў Полацку падчас святкавання 500-годдзя з дня нараджэння Францыска Скарыны.

Музей месціцца ў будынку былой Брацкай школы Богаяўленскага манастыра, помніка архітэктуры XVIII стагоддзя.

У 1994 годзе на базе некалькіх выставачных залаў быў створаны Музей-бібліятэка Сімяона Полацкага.

Найвялікшую частку музейных экспанатаў складаюць кнігі, у тым ліку рарытэты «Евангелле вучыцельнае» (1595), Геранім Фалецкі «12 прамоў» (1558), «Мінея агульная» (1628).

У публікацыі выкарыстаныя звесткі з рэсурсу «Вікіпедыя» і іншых адкрытых у інтэрнэце крыніцаў

Дзень у гісторыі: 7 верасня. Памёр Ота Шмідт, нарадзіўся Віктар Ганчар

Навіна ад 7 верасня, 20257 верасня, 2025

1764 год. Станіслаў Аўгуст Панятоўскі абраны каралём польскім і вялікім князем літоўскім.

Пры ім Рэч Паспалітая знікла з палітычнай карты Еўропы. Тэрыторыя краіны была падзеленая між Расіяй, Прусіяй і Аўстра-Венгрыяй.

У кастрычніку 1795 году па апошнім падзеле Рэчы Паспалітай Станіслаў Панятоўскі выракся каралеўскай пасады.

Паводле архіўных крыніц, для магілёўскай ратушы ў XVIII стагоддзі ў мясцовага мастака Пігарэвіча быў замоўлены ўрачысты партрэт Станіслава Аўгуста Панятоўскага.

1956 год. Памёр ураджэнец Магілёва Ота Юльевіч Шміт

Матэматык, астраном, даследчык Арктыкі. Нарадзіўся ў Магілёве ў латышскай сям’і, выхоўваўся і навучаўся ў Кіеве.

З 1932 г. – начальнік Галоўнага ўпраўлення Паўночнага марскога шляху.

У 1939-1942 гг. – віцэ прэзідэнт Акадэміі Навук СССР, дырэктар Інстытута геаграфіі АН СССР, адзін з заснавальнікаў і галоўны рэдактар Вялікай Савецкай Энцыклапедыі.

Яго імя носіць праспект у Магілёве.

1958 год. Нарадзіўся Віктар Ганчар.

Палітык, правазнаўца.

Падчас прэзідэнцкіх выбараў 1994 году ўвайшоў у выбарчы штаб кандыдата Аляксандра Лукашэнкі. Па яго перамозе быў прызначаны намеснікам прэм’ер-міністра. З гэтай пасады яго звольніў Лукашэнкам.

Ганчар уступіў у Аб’яднаную грамадзянскую партыю. У 1995-ым абраны дэпутатам Вярхоўнага Савету 13-га склікання і стаў старшынёй Цэнтральнай выбарчай камісіі.

Не прызнаў вынікі рэферэндуму 1996 году і Лукашэнка зняў яго сваім указам з пасады старшыні ЦВК.

16 верасня 1999 году Віктар Ганчар знік у Мінску, разам са сваім сябрам – бізнесменам Анатолем Красоўскім.

2003 год. Паставілі помнік літары «Ў».

Падзея адбылася ў Полацку на «Дзень беларускага пісьменства».

На помніку верш Рыгора Барадуліна «Ад Еўфрасінні, ад Скарыны, ад Полацка пачаўся свет».

2011 год. Загінуў у авіякатастрофе хакеіст Руслан Салей.

Першым з беларускіх гульцоў дайшоў да фіналу Кубка Стэнлі.

Гулец амерыканскіх «Анахайм Майці Дакс», «Фларыда Пантэрз», «Каларада Эвеланш», «Дэтройт Рэд Уінгз», яраслаўскага «Лакаматыва».

У публікацыі выкарыстаныя звесткі з рэсурсу «Вікіпедыя» і іншых адкрытых крыніцаў.

Дзень у гісторыі: 6 верасня. Устаноўчы з’езд «Маладога фронту». Калеснікавай і Знаку зачыталі прысуд

Навіна ад 6 верасня, 20256 верасня, 2025

1656 год. Памёр Піліп Абуховіч.

Вайсковы і дзяржаўны дзеяч, мемуарыст.

Ваявода смаленскі (1653-1654), у апошні год да захопу яго маскоўцамі.

Адзін з найлепшых аратараў Рэчы Паспалітай.

Пакінуў мемуарны «Дыярыуш» з апісаннем падзеяў грамадска-палітычнага жыцця ў 1630–1654 гадах. У дзённіку занатаваныя важныя гістарычныя падзеі, здарэнні з паўсядзённага жыцця.

Асобна апісаў абарону ад маскоўцаў Смаленску.

Пісаў вершы на лацінскай мове.

1954 год. Памёр Уладзімір Марзон.

Хірург, прафесар.

Працаваў земскім ўрачом Бабруйскага павету, хірургам Глускай, Бабруйскай больніцаў. Бабруйская гарадская больніца хуткай медычнай дапамогі названая яго імем.

Марзон загадваў кафедрай хірургіі Віцебскага медычнага інстытуту, Беларускага інстытуту ўдасканалення ўрачоў. Кансультаваў Магілёўскую абласную больніцу.

Яго навуковыя працы прысвечаны ўдасканаленню аператыўных метадаў лячэння гінекалагічных і ўралагічных хвароб.

1955 год. У Магілёве нарадзіўся Валерый Старавойтаў

Вядомы вучоны ў галіне кібернетыкі і інфарматыкі, доктар тэхнічных навук, лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола Беларусі (1990 г.), супрацоўнік інстытута тэхнічнай кібернетыкі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь (2003 год).

1995 год. Памёр Павел Масленікаў – народны мастак Беларусі.

Нарадзіўся ў 1914 г. у вёсцы Нізкая Вуліца Магілёўскага павета.

З 1938 года працаваў у Дзяржаўным тэатры оперы і балета Беларусі.

Удзельнік Другой Сусветнай вайны.

З 1960 па 1964 год займаў пасаду рэктара Беларускага тэатральна-мастацкага інстытута.

Званне Народнага мастака Беларусі было прысвоена ў 1994 годзе.

1997 год. Адбыўся ўстаноўчы з’езд «Маладога Фронту».

Мэты Маладога Фронту – аб’яднанне і выхаванне моладзі на грунце беларускай нацыянальнай ідэі, хрысціянска-дэмакратычных прынцыпаў, пабудова грамадзянскай супольнасці на падставах дэмакратыі і вольнага рынку, садзеянне фармаванню духоўна і фізічна моцнага пакалення.

Выхадцы з гэтай арганізацыі станавіліся лідарамі іншых незалежных арганізацыяў. Кожны маладафронтавец сутыкнуўся з рэпрэсіямі.

Адзін з заснавальнікаў «Маладога фронту» Павал Севярынец асуджаны на 7 гадоў няволі і прызнаны палітвязнем. Яго схапілі ў 2020 годзе.

2021 год. Марыі Калеснікавай і Максіму Знаку зачыталі абвінаваўчы прысуд.

Нагодай для крымінальнага перасьледу Калеснікавай і Знака стаў іх удзел у выбарчай кампаніі 2020 году і пратэстах.

Марыю Калеснікаву, каардынатарку штабу вылучэнца на прэзідэнцтва Віктара Бабарыкі, адну з лідарак пратэстнага руху ў 2020 годзе, паплечніцу кандыдаткі ў прэзідэнты Святланы Ціханоўскай, спецслужбоўцы спрабавалі вывезці з краіны, але яна парвала пашпарт і засталася ў Беларусі. Яе асудзілі да 11 гадоў калоніі.

Максім Знак у 2020 годзе падчас выбараў быў юрыстам штабу кандыдата ў прэзідэнты Віктара Бабарыка. Асуджаны на 10 гадоў калоніі ўзмоцненага рэжыму.

Абодва праваабарончай супольнасцю прызнаныя палітзняволенымі.

У публікацыі выкарыстаныя звесткі з рэсурсу «Вікіпедыя» і іншых адкрытых у інтэрнэце крыніцаў

Дзень у гісторыі: 5 верасня. Нарадзіўся Майкл Дуглас, бальшавікі пачалі “Чырвоны тэрор”

Навіна ад 5 верасня, 20255 верасня, 2025

Міжнародны дзень дабрачыннасці.

Адзначаецца з 2013 году. Заснаваны Генеральнай асамблеяй ААН, каб звярнуць увагу грамадскасці на ролю дабрачынных арганізацыяў і асобных людзей у пераадоленні агульначалавечых праблем і цяжкасцяў.

Міжнародны дзень дабрачыннасці супадае з гадавінай смерці Маці Тэрэзы Калькуцкай, якая прысвяціла жыццё служэнню бедным і хворым.

У 1979 годзе ёй была ўручана Нобелеўская прэмія за ўнёсак у барацьбу з беднасцю. Манашка аддала ўсе грошы абяздоленым у Індыі.

У 2003 годзе яна была абвешчана багаслаўлёнай, а 4 верасня 2016 году далучана да спісу святых Рыма-каталіцкага Касцёлу.

1860 год. Нарадзіўся Кандрат Лейка.

Пісьменнік, празаік, драматург і педагог.

Друкаваўся ў газетах «Наша ніва», «Наша думка» і «Беларускі календар». Выдаў п’есу «Снатворны мак» – першую для беларускага лялечнага тэатру.

У 2015 годзе ў выдавецтве «Кнігазбор» пабачыў свет яго зборнік «Пан Трудоўскі».

1893 год. Нарадзіўся Язэп Фарботка.

Нацыянальны дзеяч, паэт, фатограф, навуковец.

У 1918–1920 гадах далучыўся да беларускага палітычнага і культурнага руху.

У 1918 годзе быў кансультантам і кіраўніком справамі беларускай дэлегацыі на перамовах з Украінскай Народнай Рэспублікай, дзе абмяркоўваліся вайскова-палітычныя пытанні і эканамічнае супрацоўніцтва Беларусі і Украіны.

Па Другой сусветнай вайне быў арыштаваны і сасланы на Данбас. У канцы 1945 году пасяліўся ў Лодзі (Польшча).

Удзельнік клуба «Беларуская хатка», служыў акторам, адміністратарам у «Беларускім савецкім тэатры».

Першыя вершы надрукаваў у газеце “Наша Ніва” у 1912 годзе – «Зацьменне» і «Зруйнаваў». Пераклаў урывак «Пана Тадэвуша» на беларускую мову.

Займаўся мастацкай фатаграфіяй у «Віленскім фотаклубе» Яна Булгака.

1917 год. Нарадзіўся Язэп Сажыч.

Грамадска-палітычны дзеяч. Старшыня Рады Беларускай Народнай Рэспублікі (1982-1997).

Адзін з заснавальнікаў аддзелу Беларуска-амерыканскага задзіночання ў штаце Мічыган.

З 1953 году сябра Рады БНР. Заснаваў аддзел Згуртавання беларускіх ветэранаў у Дэтройце, выконваў абавязкі сакратара ў справах ветэранаў пры Радзе БНР.

У сакавіку 1993 году браў удзел у святкаванні 75-й гадавіны незалежнасці Беларусі ў Мінску.

Памёр 19 лістапада 2007 года ў Сэнт-Клэр-Шорз, Мічыган. Пахаваны на беларускіх могілках у Іст-Брансвіку (Нью-Джэрсі, ЗША).

1918 год. Саўнаркам бальшавіцкай Расіі выдаў пастанову «О красном терроре».

Згодна з ёю «падпадалі пад расстрэл усе асобы, датычныя да белагвардзейскіх арганізацый, змоваў і мяцяжоў».

У 1917-1922 гадах было расстраляна 140 тысяч чалавек.

1937 год. Расстраляны Анатоль Дзяркач (Зіміёнка).

Беларускі паэт, сатырык, гумарыст, мемуарыст.

Служыў у земскай і гарадской управах у Мінску. Член партыі эсэраў. У 1908 годзе арыштаваны, адпраўлены ў ссылку.

Пасля “Лютаўскай рэвалюцыі” у Расіі ў 1917 служыў у мінскіх адміністрацыйных органах Часовага ўраду.

Працаваў у газетах «Беларуская вёска» і «Піянер Беларусі». З 1924 рэдагаваў сатырычны часопіс «Дубінка» (дадатак да газеты «Звязда»). Працаваў таксама ў часопісе «Полымя».

Член Саюзу пісьменнікаў савецкай Беларусі з 1934 году.

Арыштаваны савецкімі органамі ў 1936 годзе і ў 1937-ым расстраляны. Рэабілітаваны ў 1957 годзе.

1944 год. Нарадзіўся Майкл Дуглас.

Амерыканскі актор, сын актора Кірка Дугласа (Даніловіча), ураджэнца Беларусі, з Чавус.

Сусветна вядомы па ролях у фільмах «Ракавая жарсць» ды «Асноўны інстынкт», прадзюсар фільму «Палёт над гняздом зязюлі».

Уладальнік некалькіх прэмій «Оскар».

2002 год. Памёр Артур Вольскі.

Пісьменнік.

Працаваў дырэктарам Дому літаратара, рэдактарам выдавецтва «Юнацтва».

Аўтар зборнікаў, кніг паэзіі, прозы, казак для дзяцей, пʼес, сцэнароў.

Перакладчык з рускай, украінскай, літоўскай, латышскай, нямецкай і іўрыту.

Бацька беларускага спявака Лявона Вольскага.

2017 год. Сярэдняй школе №21 Магілёва прысвоена імя вядомага вучонага-краязнаўцы Пятра Лярскага.

На будынку навучальнай установы з’явілася адпаведная шыльда. Ініцыятарам гэтага праекта стаў Магілёўскі абласны аддзел Беларускага геаграфічнага таварыства. Ініцыятыву падтрымала тапанімічная камісія пры гарвыканкаме і працоўны калектыў СШ №21, побач з якой знаходзіцца дом, дзе жыў вядомы вучоны, а таксама корпус факультэта матэматыкі і прыродазнаўства Магілёўскага дзяржуніверсітэта, дзе доўгі час працаваў Пётр Лярскі.

У публікацыі выкарыстаныя звесткі з рэсурсу «Вікіпедыя» і іншых адкрытых у інтэрнэце крыніцаў

Дзень у гісторыі: 4 верасня. Нарадзіўся Максім Знак, усталявалі дошку Валянціну Ермаловічу

Навіна ад 4 верасня, 20254 верасня, 2025

1831 год. Памёр Юзаф Пешка.

Жывапісец, прадстаўнік акадэмічнага класіцызму.

Працаваў у розных беларускіх гарадах і мястэчках, выкладаў у Школе прыгожых мастацтваў, у Ягелонскім універсітэце.

Пасля падарожжаў па Беларусі пакінуў выявы краявідаў Магілёва і Шклова, краявідаў Магілёўскай губерні, Віцебску, Нясвіжа, Мінску.

Аўтар партрэтаў гістарычных дзеячаў, работ па гісторыі Рэчы Паспалітай.

Яго пейзажы асабліва каштоўныя для вывучэння архітэктуры Магілёва на мяжы XVIII – XIX стагоддзяў.

1884 год. Нарадзіўся Хведар Імшэнік.

Беларускі літаратуразнаўца, мемуарыст, педагог.

Па запрашэнні Максіма Багдановіча пераехаў у Яраслаў выкладаць у прыватнай мужчынскай гімназіі.

Працаваў дырэктарам Бабруйскага, Рагачоўскага, выкладчыкам Гомельскага педагагічных тэхнікумаў.

Напісаў успаміны пра Максіма Багдановіча і газету «Наша ніва».

Арыштаваны 15 ліпеня 1930 па справе «Саюзу вызвалення Беларусі». Сасланы на 5 гадоў ва Уфу. Далейшы лёс невядомы.

1981 год. Нарадзіўся Максім Знак.

Юрыст, адвакат, палітык. Праваабарончай супольнасцю прызнаны палітзняволеным.

Падчас прэзідэнцкіх выбараў 2020 году быў юрыстам штабу кандыдата на пасаду прэзідэнта Віктара Бабарыкі. Уваходзіў у склад Каардынацыйнай Рады па арганізацыі працэсу пераадолення палітычнага крызісу.

Абвінавачаны ў стварэнні і кіраванні экстрэмісцкім фармаваннем, публічных закліках да захопу дзяржаўнай улады. Асуджаны да 10 гадоў пазбаўлення волі.

Узнагароджаны прэміямі Міжнароднай асацыяцыі юрыстаў за ўнёсак у абарону правоў чалавека «За абарону правоў чалавека-2021» Рады адвакатаў і юрыдычных супольнасцяў Еўропы.

1991 год. Прынята пастанова ўраду савецкай Беларусі «Аб ўвекавечанні памяці Францыска Скарыны за мяжой».

Помнікі Скарыне стаяць у Вільнюсе, Калінінградзе, Празе, Кішынёве. У Магілёве яго памяць ніяк не ўшанаваная.

2015 год. У Магілёве адкрылі мемарыяльную дошку ў гонар Валянціна Ермаловіча.

Акцёр, рэжысёр, заслужанага работніка культуры БССР, грамадскі дзеяч. Мемарыяльная дошка з выявай партрэта Валянціна Ермаловіча ўстаноўлена на доме №46 па вуліцы Першамайскай у Магілёве, дзе ён жыў 50 гадоў.

Валянцін Ермаловіч пасля заканчэння кар’еры акцёра выкладаў у Магілёўскім вучылішчы культуры, садзейнічаў адраджэнню шасці народных тэатраў, у тым ліку ў Бялынічах, Краснаполлі і Магілёве.

Быў членам Таварыства беларускай мовы і першым кіраўніком аддзялення арганізацыі “Мартыралог Беларусі”. За сваё жыццё ён паставіў больш за 100 спектакляў і сыграў не менш як 100 галоўных роляў у іх. У гэтым годзе яму б магло споўніцца 90 гадоў.

Праект мемарыяльнай дошкі зроблены скульптарам Уладзімірам Конанавым. Яна выраблена з граніту і бронзы.

У публікацыі выкарыстаныя звесткі з рэсурсу «Вікіпедыя» і іншых адкрытых у інтэрнэце крыніцаў.

Дзень у гісторыі: 3 верасня. Нарадзіўся Алесь Адамовіч. Магілёўцы здалі маскоўцам горад

Навіна ад 3 верасня, 20253 верасня, 2025

1654 год. Жыхары Магілёва здалі горад маскоўкаму войску і палку Канстанціна Паклонскага.

Трыма месяцамі раней шматтысячнае войска Вялікая Княства Маскоўскага атакавала беларускія землі. Вайна доўжылася 13 гадоў і прынесла вялізныя страты беларускай гаспадарцы, загінула шмат людзей. Край абязлюдзіў і на доўгія гады заняпаў. Багата рамеснікаў нападнікі палонам вывезелі ў Масковію. Вайну 1654-1667 гадоў называюць Патопам.

Маскоўцы былі абазнаныя ў канфесійных праблемах Літвы і ўмела схілялі праваслаўнае насельніцтва краю на свой бок.

На пазіцыю пераважна праваслаўнага жыхарства Магілёва паўплываў і розгалас, пра тое, што твораць маскоўцы з гарадамі, якія бароняцца. На той момант быў акупаваны Полацк. Абложаны Смаленск.

Магілёў за здраду пазбавілі магдэбургскага права, але новая ўлада пакінула гараджанам некаторыя вольнасці. Ад іх не патрабавалася хадзіць на вайну, іх не маглі высяляць у іншыя гарады, гарадскія двары вызвалілі ад ваеннага пастою. Пры гэтым каталіцкаму насельніцтву і яўрэям забаранялася жыць у горадзе.

1 лютага 1661 году магілёўцы ўзнялі паўстанне і выбілі маскоўскі гарнізон. Гораду ўлады Рэчы Паспалітай вярнулі магдэбургскае права і даравалі новы герб. Са зменамі, ён застаецца сімвалам Магілёва дагэтуль.

1731 год. Нарадзіўся Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч.

Каталіцкі святар, архіепіскап магілёўскі, навуковец, пісьменнік.

З 1798 года – мітрапаліт усіх рымска-каталіцкіх касцёлаў у Расійскай імперыі. Спачуваў паўстанню 1794 года.

У Магілёве заснаваў друкарню, тэатр, бровар, суконную фабрыку, аранжарэю ў Буйнічах.

Аўтар вершаў, казанняў, паэм. Старшыня Вольнага эканамічнага таварыства, прэзідэнт Імператарскай Акадэміі навук.

Адзін з заснавальнікаў ідэалогіі заходнерусізму.

Аўтар «Граматыкі літоўскай» са слоўнікам (пад «літоўскай мовай», мусіць,мелася на ўвазе беларуская).

1927 год. Нарадзіўся Алесь Адамовіч.

Беларускі пісьменнік і грамадскі дзеяч.

Доктар філалагічных навук, прафесар, член-карэспандэнт Акадэміі навук БССР.

Дырэктар Усесаюзнага НДІ кінематаграфіі, сустаршыня Міжнароднага фонду «Дапамога ахвярам Чарнобыля».

Народны дэпутат СССР. Удзельнік працы Сойму Беларускага Народнага Фронту.

Адамовіч не прымаў савецкага погляду на Другую Сусветную вайну. Трымаўся таго, што вайна для беларуса – была «вайною пад стрэхамі».

Ягоныя творы экранізаваныя. Сярод іх «Вайна пад стрэхамі», «Сыны сыходзяць у бой».

У 1985 годзе на кінастудыі «Беларусьфільм» Элем Клімаў паставіў мастацкі фільм «Ідзі і глядзі», у аснове якога творы «Хатынская аповесць» і «Карнікі».

У пасёлку Глуша Бабруйскага раёну, дзе прайшло дзяцінства пісьменніка, імем пісьменніка названая вуліца, у 2018 адкрыты арт-аб’ект – «Прыпынак Адамовіча», а ў 2019 пастаўлены бюст.

У публікацыі выкарыстаныя звесткі з рэсурсу «Вікіпедыя» і іншых адкрытых у інтэрнэце крыніцаў

Дзень у гісторыі: 2 верасня. Скончылася Другая Сусветная, паставілі помнік Мсціслаўцу

Навіна ад 2 верасня, 20252 верасня, 2025

1800 год. Памёр Мацей Радзівіл.

Дзяржаўны дзеяч, кампазітар, драматург.

Удзельнічаў у падрыхтоўцы паўстання 1794 года. Дараваў волю сваім сялянам, якія прымалі ўдзел у паўстанні.

Аўтар вершаў, паланэзаў, санат. Упершыню ўвасобіў тэму палявання ў жанры паланэзу.

Яго опера «Агатка, або Прыезд пана», у якой апаэтызаваныя людзі з народу, ставілася ў Нясвіжы, Варшаве, Любліне, Вільні, Львове.

1945 год. Скончылася Другая Сусветная вайна.

Акт аб капітуляцыі Японія падпісала на борце лінкора ВМФ ЗША «Місуры».

Злучаныя Штаты Амерыкі ўступілі ў Другую Сусветную вайну 7 снежня 1941 года па нападзе Японіі на ваенна-марскую базу Пёрл-Харбар.

Тэатр ваенных дзеянняў ЗША і Японіі ахопліваў Ціхі акіян, Індакітай і Паўднёва-Усходнюю Азію. Амерыканскія войскі былі задзейнічаныя і ў Еўропе. Узялі на сябе найбольшы цяжар у адкрыцці Другога фронту – высадцы дэсанту ў Нармандыі.

ЗША страцілі забітымі ў Другой сусветнай вайне 418 000 чалавек і 671 278 былі параненыя. Таксама 130.201 амерыканец лічыўся ваеннапалонным, з іх 116.129 чалавек вярнуліся на радзіму па вайне.

Японская імперыя ўступіла ў Другую Сусветную вайну 27 верасня 1940 года, падпісаўшы Берлінскі пакт з Германіяй і Італіяй ды напаўшы на Індакітай.

Многія японскія палітыкі і ваенныя дзеячы былі асуджаныя за ваенныя злачынствы Такійскім трыбуналам і іншымі трыбуналамі саюзнікаў.

Колькасць людзей, якія загінулі ў Заходняй Азіі ў выніку бактэрыялагічнай вайны Японіі і эксперыментаў на людзях, ацэньваецца прыкладна ў 580 000 чалавек.

За час вайны Японія страціла 2,5 мільёны чалавек. Шмат японцаў загінула ў выніку ядзернага бамбавання амерыканцамі Хірасімы і Нагасакі. Атака гэтых гарадоў новым відам зброі прыспешыла капітуляцыю Японіі.

1955 год. Нарадзіўся Яўген Мірановіч.

Беларускі і польскі гісторык, грамадскі і культурны дзеяч.

Доктар гістарычных навук. Загадчык кафедры беларускай культуры Беластоцкага ўніверсітэту.

Даследуе беларуска-польскія стасункі, беларускі нацыянальны рух у Польшчы, найноўшую гісторыю Польшчы і Беларусі.

Галоўны рэдактар тыднёвіка «Ніва», рэдактар часопісу «Białoruskie Zeszyty Historyczne».

1987 год. Суд над Маціясам Рустам.

18-гадовы нямецкі спартсмен-пілот на ўласным самалёце праляцеў еўрапейскую частку Савецкага Саюзу і прызямліў самалёт у цэнтры Масквы, а потым раздаваў аўтографы.

Руста абвінавацілі ў хуліганстве, парушэнні авіяцыйнага заканадаўства, незаконным перасячэнні савецкай мяжы і прысудзілі чатыры гады пазбаўлення волі.

3 жніўня 1988 году ён вярнуўся ў ФРГ па амністыі. Руст правёў у зняволенні 432 дні.

2001 год. У Мсціславе паставілі помнік Пятру Мсціслаўцу.

Гэта адбылося ў межах святкавання Дня беларускага пісьменства.
Характэрна, што Мсціслаў – адзіны горад на Магілёўшчыне, цэнтральная плошча якога ніколі не насіла імя Леніна.

У публікацыі выкарыстаныя звесткі з рэсурсу «Вікіпедыя» і іншых адкрытых у інтэрнэце крыніцаў