Учора на XIII Форуме рэгіёнаў Беларусі і Расіі старшыня Магілёўскага аблвыканкама Анатоль Ісачанка адсправаздачыўся пра падпісанне пагаднення з Ніжагародскай вобласцю і заадно падвёў вынікі пяцігодкі. «Калі ў 2021 годзе тавараабарот складаў 2,3 мільярда долараў ЗША, то сёння гэты паказчык дасягнуў ужо 3,1 мільярда долараў ЗША – рост склаў практычна ў паўтара раза», – паведаміў «губернатар» журналістам.
Фраза старанна прадуманая, лічбы прыгожыя. Праблема ў тым, што Ісачанка крыху схлусіў, а дасягненне, пра якое ідзе гаворка, – хутчэй правал, чым перамога.
Хітрая арыфметыка Ісачанкі
Перш за ўсё – пра «ў паўтара раза». Рост з 2,3 да 3,1 мільярда – гэта трыццаць пяць працэнтаў, а не пяцьдзясят. Акругленне на сваю карысць на пятнаццаць працэнтных пунктаў Анатоль Міхайлавіч дазволіў сабе між іншым, паміж падпісаннем дакумента і фотасесіяй.
Далей – пра долары. Назапашаная інфляцыя долара паводле індэкса спажывецкіх цэн ЗША за 2021-2025 гады складае каля дваццаці працэнтаў. Гэта значыць, што тая ж фізічная маса тавараў, пераацэненая ў патаннелых доларах, аўтаматычна выглядае даражэй. Калі ачысціць «рост» ад гэтага інфляцыйнага эфекту, рэальны прырост фізічных аб’ёмаў гандлю – каля пятнаццаці працэнтаў. Не «ў паўтара раза», а адна сёмая. І тое – за пяць гадоў, у сярэднім па тры працэнты за год.
Тупіковая геаграфія
Сёння Магілёўская вобласць падтрымлівае гандлёва-эканамічныя адносіны з трыццаццю суб’ектамі Расійскай Федэрацыі. На форумах гэта падаецца як поспех міжрэгіянальнай кааперацыі. Насамрэч гэта карта вымушанай дыверсіфікацыі: пасля 2022 года экспарт на Захад абваліўся, і кожнае беларускае прадпрыемства мусіла знайсці сабе новага пакупніка. Знайсці – дзе атрымаецца: у Смаленску, Бранску, Маскве, Падмаскоўі, Астрахані, цяпер і ў Ніжнім Ноўгарадзе.
Былы намеснік начальніка галоўнага ўпраўлення знешнеэканамічнай дзейнасці аблвыканкама Руслан Страхар тады сфармуляваў гэта проста: «У перыяд, калі наша краіна сутыкнулася з санкцыйным ціскам калектыўнага Захаду, мы, вядома, былі вымушаныя перабудаваць нашы таварныя патокі ў бок Усходу, і перш за ўсё – на Расійскую Федэрацыю». Ключавое слова – «вымушаныя». Трыццаць пагадненняў – гэта не свабодны выбар партнёраў, а раскладванне яек з аднаго і таго ж кошыка па трыццаці паліцах.
Поўная залежнасць
Каб зразумець маштаб праблемы, трэба ўзгадаць дзве рэчы.
Першая – апошнія поўныя даныя аблвыканкама пра знешні гандаль. Паводле вынікаў 2022 года агульны знешнегандлёвы абарот тавараў Магілёўшчыны склаў 4,3 мільярда долараў, з якіх толькі 912 мільёнаў – са краінамі па-за СНД. Гэта значыць, што ўжо тады семдзесят дзевяць працэнтаў усяго знешняга гандлю вобласці прыпадала на постсавецкую прастору, а ў ёй – амаль выключна на Расію. Пасля 2022 года заходняя доля толькі скарачалася.
Другая – памеры самой вобласці:
- на 1 студзеня 2026 года ў Магілёўскай вобласці пражываюць 962 053 чалавекі; за мінулы год рэгіён страціў 9 312 жыхароў і афіцыйна выбыў з катэгорыі «мільённікаў»;
- доля вобласці ў ВУП Беларусі ў першым паўгоддзі 2025 года знізілася з 7,8 да 7,6 працэнта – гэта самая маленькая доля сярод усіх абласцей краіны.
Падзелім 3,1 мільярда долараў тавараабароту на 962 тысячы чалавек. Атрымліваецца каля 3 200 долараў на кожнага жыхара – мужчыну, жанчыну, пенсіянера, немаўля – толькі гандлю з адной краінай. Гэта не паказчык «шматвектарнасці». Гэта партрэт рэгіёна, які без расійскага рынку проста не працуе.
Трыццаць дзвярэй у адзін пакой
Што з гэтага вынікае? Любая ўзрушэнне ў расійскага партнёра – санкцыйнае, валютнае, лагістычнае, палітычнае – адбіваецца на Магілёўшчыне мацней, чым на Брэстчыне, Гродзеншчыне ці Мінску. Большая частка «дыверсіфікацыі» ўнутры расійскага контуру – гэта ілюзія: трыццаць дзвярэй вядуць у адзін і той ж пакой.
Пры гэтым вобласць працягвае губляць людзей і долю ў нацыянальным ВУП. Калі гандаль з Расіяй раптам спыніць рост (а рэальныя тэмпы росту, як мы бачылі, вельмі сціплыя), а насельніцтва будзе змяншацца на дзесяць тысяч чалавек у год, праз дзесяць гадоў Магілёўшчына рызыкуе апынуцца ў становішчы, пры якім ніякія дарожныя карты з Астраханню ці Омскам ужо не дапамогуць.
Лічба «3,1 мільярда», на якой трымаецца справаздача Ісачанкі, – гэта не дасягненне. Гэта дыягназ. Рэгіён стаіць на адной эканамічнай назе, і гэтая нага – чужая.
Фота: «Магілёўскія ведамасці».