На мінулым тыдні Белстат апублікаваў свежыя даныя пра першасную захворвальнасць на алкагалізм у Беларусі. Прэса паведаміла пра іх як пра добрую навіну: за 20 гадоў колькасць новых выпадкаў скарацілася больш чым удвая, а самым пітушчым рэгіёнам застаецца Віцебская вобласць (188 выпадкаў на 100 тысяч насельніцтва). Магілёўская вобласць – на ганаровым трэцім месцы са 162,7 выпадка. Гомельская, Гродзенская і Мінская вобласці – ззаду.
Праблема ў тым, што калі паглядзець не толькі на 2025 год, а на пяць гадоў запар, карціна па Магілёўшчыне выглядае зусім інакш.
Пяць гадоў у першай тройцы
Даныя Белстата па колькасці зарэгістраваных пацыентаў з упершыню ў жыцці ўстаноўленым дыягназам «алкагалізм» і «алкагольны псіхоз» на 100 000 насельніцтва:
| Год | Магілёўская вобласць | Месца па краіне |
|---|---|---|
| 2021 | 165,5 | 2-е |
| 2022 | 193,0 | 1-е |
| 2023 | 190,4 | 2-е |
| 2024 | 180,0 | 3-е |
| 2025 | 162,7 | 3-е |
Ні ў адзін з апошніх пяці гадоў Магілёўшчына не выпадала з першай тройкі самых пітушчых рэгіёнаў Беларусі. У 2022 годзе – была першай. Абсалютнае першае месца па алкагалізме ў краіне. Праўда, Белстат асобна гэтыя даныя не падсвечваў, а ў дзяржаўныя СМІ яны не траплялі.
Цяпер, калі Магілёўшчына фармальна на трэцім месцы, сітуацыя выглядае як «у нас усё лепш, самы пітушчы – Віцебск». Але за пяць гадоў мы былі ў тройцы заўсёды, а ў 2022 годзе – на першым месцы.
Розніца са сталіцай
Магілёўская вобласць у 2025 годзе – 162,7 выпадка на 100 тысяч. Мінск – 79,8. Розніца больш чым у два разы.
У 2021 годзе яна была ў 2,8 раза (165,5 супраць 58,6). За чатыры гады разрыў скараціўся, але не таму, што рэзка палепшылася сітуацыя ў вобласці, – а таму, што ў Мінску рэгістрацыя алкагалізму вырасла (з 58,6 да 79,8, плюс 36 працэнтаў за чатыры гады). У Магілёўскай вобласці за той жа перыяд паказчык знізіўся ўсяго на два працэнты (са 165,5 да 162,7).
Гэта, калі задумацца, дзіўная дынаміка. Паводле афіцыйнай версіі, у сталіцы п’юць усё больш, а ў вобласці – усё менш.
Больш рэалістычнай выглядае іншая інтэрпрэтацыя: у Мінску сталі больш актыўна ставіць на ўлік, таму што там больш дыягнастычных магчымасцяў і больш падстаў для звароту. А ў вобласці – або ставяць на ўлік менш, або людзі радзей звяртаюцца, або частка рэгістрацый перанесена ў статыстыку суседніх абласцей і Мінска, куды частка жыхароў ездзіць лячыцца.
Што ж адбылося ў 2022 годзе?
Рэзкі скачок са 165,5 у 2021 годзе да 193,0 у 2022 годзе – гэта плюс 17 працэнтаў за год. Для адной вобласці гэта вельмі шмат. Па краіне ў цэлым за той жа перыяд рост быў больш сціплым (са 136,9 да 154,9, плюс 13 працэнтаў). Гэта значыць, Магілёўшчына ў 2022 годзе «ўпёрлася рагамі ў зямлю» мацней, чым уся краіна.
Што магло стаць прычынай? Гіпотэз некалькі, і ўсе яны сур’ёзныя:
2022 год – гэта першы поўны год пасля маштабных санкцый супраць Беларусі і першага вялікага адтоку працаздольнага насельніцтва пасля пратэстаў 2020 года. Эканамічны стрэс, беспрацоўе і агульная трывога традыцыйна павышаюць узровень спажывання алкаголю. Магілёўшчына, як памежная і залежная ад расійскага гандлю вобласць, магла пацярпець мацней;
змена практыкі рэгістрацыі. Менавіта ў 2021-2022 гадах у Беларусі ішло рэфармаванне наркалагічнай службы, са змяненнем умоў пастаноўкі на ўлік і зняцця з яго. Частка тых, хто раней не трапляў у статыстыку, магла трапіць у яе ў 2022 годзе ў выніку новай методыкі;
у 2022 годзе ў Беларусі прайшла серыя адміністрацыйных кампаній супраць «сацыяльна небяспечных паводзін», у тым ліку з прыярытэтам на выяўленне алкагалізму сярод супрацоўнікаў дзяржаўных прадпрыемстваў. Магілёў з яго вялікай колькасцю КСУПаў і прамысловых вытворчасцяў мог даць больш высокі водгук на гэтую кампанію, чым больш урбанізаваная Мінская вобласць.
Што дэманструе паказчык насамрэч
Ёсць адзін важны момант, які ў публікацыях пра рэгіянальную статыстыку ніколі не разбіраецца. «Колькасць упершыню ў жыцці ўстаноўленых дыягназаў» – гэта не ўзровень рэальнага спажывання алкаголю. Гэта ўзровень працы медыцынскіх устаноў па пастаноўцы дыягназу.
Калі ў вобласці працуе наркалагічны дыспансер з добрым фінансаваннем і актыўнымі выязнымі брыгадамі – лічба будзе вышэйшая. Калі праз адток медыцынскіх кадраў скарочаны стаўкі, а ўрачам паставілі іншыя прыярытэты, – лічба будзе ніжэйшая пры тым жа рэальным спажыванні.
Рэальны ўзровень п’янства ў вобласці вызначаецца зусім іншымі паказчыкамі:
продажы легальнага алкаголю па абласцях (Белстат публікуе, але нерэгулярна і са спазненнем);
ацэнка ценявога абароту самагону (ў адкрытых крыніцах адсутнічае);
смяротнасць ад прычын, звязаных з алкаголем, па абласцях (даныя Міністэрства аховы здароўя, публікуюцца з вялікім спазненнем);
выпадкі алкагольнага ап’янення пры ДТЗ і на вытворчасці.
З гэтага набору ў адкрытым доступе па Магілёўшчыне за 2025 год – няма нічога зусім. Гэта значыць, казаць пра «трэцяе месца» як пра паляпшэнне – значыць падмяняць адно пытанне другім. Палепшылася не сітуацыя з п’янствам. Палепшылася месца ў рэйтынгу рэгістрацыі.
Пяцігадовы ж шэраг сведчыць пра іншае. Магілёўская вобласць – адна з самых пітушчых у краіне. Стабільна, увесь гэты час, з першым месцам у 2022 годзе.
Фота ілюстрацыйнага характару.