Tag: варшава

Дзень у гісторыі. 29 кастрычніка. Палонны расійскі цар пакланіўся ў ногі каралю Рэчы Паспалітай. Пачатак Вялікай дэпрэсіі. «Чорная ноч» беларускай літаратуры і навукі. Усталяванне «Крыжа Пакут» у Курапатах. Палёт у космас самага старога астранаўта

Навіна ад

Сусветны дзень барацьбы з інсультам (з 2006 года). Праводзіцца з мэтай закліку да актыўных дзеянняў у барацьбе супраць гэтага захворвання. Галоўная задача акцый, якія праводзяцца ў гэты дзень, – павышэнне дасведчанасці сусветнай супольнасці, і перш за ўсё моладзі, аб праблеме інсульту, важнасці правільнага і своечасовага аказання першай дапамогі, бо менавіта своечасова аказаная першая дапамога ў многіх выпадках дапамагае не толькі захаваць жыццё, але і прадухіліць інваліднасць.

gymn41.minsk.edu.by

1611 год. Цар маскоўскі Васіль IV Шуйскі паўстаў як палонны перад Сенатам, каралём і вялікім князем Жыгімонтам Вазам у Варшаве.

Па перапоўненых радасным натоўпам вуліцах Варшавы правезлі “жывыя трафеі”: узятага ў палон цара Васіля Шуйскага, групу рускіх дыпламатаў і военачальнікаў.

Затым Шуйскага ўвялі ў каралеўскі замак і ён пакланіўся Жыгімонту ў ногі.

Ян Матэйка, “Прадстаўленне палоннага цара Васіля Шуйскага Сенату і Жыгімонту III у Варшаве ў 1611 годзе.”

  

 1861 год. Памёр Павал Шпілеўскі. 

Беларускі этнограф, пісьменнік, публіцыст і тэатральны крытык.

Сабраў цікавыя звесткі з археалогіі, з гісторыі гарадоў, мястэчак і вёсак Беларусі, пагаворкі, апісанні побыту, павер’яў, абрадаў і звычаяў беларускага народу, становішча сельскай гаспадаркі і прамысловасьці. 

Адзначыў самабытнасьць беларускай мовы. Цэнтральная думка творчасці: беларусы — найстаражытнейшыя ў славянскім свеце.

Аўтар кнігі “Путешествие по Полесью и Белорусскому краю”.

У гонар вучонага названа вуліца ў Мінску.

nashi-lyudi.by

1918 год. Нарадзіўся Іосіф Абраміс. 

Беларускі дырыжор, заслужаны дзеяч мастацтваў.

Прапрацаваў у Дзяржаўным тэатры оперы і балета, Дзяржаўным тэатры музычнай камедыі БССР.

Кіраваў пастаноўкай шматлікіх опер і балетаў, у тым ліку «Баль-маскарад» і «Атэла» Дж. Вердзі, «Князь Ігар» А. Барадзіна, «Марынка» Р. Пукста, «Спячая прыгажуня» П. Чайкоўскага, «Спартак» А. Хачатурана, «Несцерка» Р. Суруса.

Памёр 29 верасня 1984 года.

На фота у цэнтры, sb.by

1929. “Чорны аўторак” на нью-ёркскай фондавай біржы – канчаткова абваліўся рынак акцый. Пачатак Вялікай дэпрэсіі.

Адбыўся на пяты дзень “біржавы ліхаманкі”.

Скалануў эканоміку ЗША і стаў “спускавым кручком” Вялікай дэпрэсіі – працяглага эканамічнага крызісу ў сусветнай эканоміцы, які афіцыйна скончыўся ў 1940 годзе. Але рэальна эканоміка ЗША стала аднаўляцца толькі пасля Другой сусветнай вайны.

Вялікая Дэпрэсія была сінхронная, усёабдымная і закранула ўсе галіны сусветнай эканомікі. Сваю назву гэты перыяд атрымаў дзякуючы эмацыйнаму стану, у якім знаходзілася грамадства. Людзі сапраўды пагрузіліся ў стан дэпрэсіўнага здранцвення.

tunnel.ru

1937 год. «Чорная ноч» беларускай літаратуры і навукі.

У Мінску расстраляны шматлікія дзеячы культуры, асветы і дзяржаўнага апарату Беларусі, усяго — каля 160 чалавек, у тым ліку літаратары  

Васіль Каваль, Майсей Кульбак, Анатоль Вольны, Платон Галавач, Алесь Дудар, Міхась Зарэцкі, Юрка Лявонны, Валеры Маракоў, Васіль Сташэўскі, Міхась Чарот, Арон Юдэльсон, 

наркомы асветы і юстыцыі Аляксандр Чарнушэвіч і Максим Ляўкоў, рэктары БДУ Ананій Дзякаў і Язэп Каранеўскі.

Поўны Спіс дзеячаў Беларусі, расстраляных 29—30 кастрычніка 1937 года можна пабачыць тут.  

images.aif.by

 1938 год. Нарадзіўся Янка Саламевіч.

Беларускі літаратуразнавец, фалькларыст, бібліёграф, перакладчык. Кандыдат філалагічных навук (1971). Сустваральнік і рэдактар выдавецтва «Беларуская савецкая энцыклапедыя».

Увёў у навуковы ўжытак невядомыя матэрыялы пра жыццё і творчасць многіх пісьменнікаў, у тым ліку Ф. Багушэвіча, Я. Лучыны, Я. Купалы, Я. Коласа, М. Багдановіча.

Аўтар першага на Беларусі «Слоўніка беларускіх псеўданімаў (XVI—XX стст.)». Склаў бібліяграфічны даведнік «Беларускі фальклор (1926—1963)», складальнік зборнікаў, кнігі твораў многіх аўтараў.

Перакладчык на беларускую мову навуковых прац, падручнікаў, мастацкіх твораў.

Памёр 31 ліпеня 2012 года.

bis.nlb.by

 1945 год. Нарадзіўся Мікалай Казак. 

Беларускі фізік, акадэмік НАН Беларусі.  

Доктар фізіка-матэматычных навук. Дырэктар Інстытуту фізікі АН Беларусі. 

Аўтар больш як 320 навуковых прац.

wikimedia.org

1952 год. У Пінску знішчана сінагога – найстарэйшая з захаваных на тэрыторыі Рэчы Паспалітай. 

Пачала будавацца ў 1506 годзе, калі пінскі князь Фёдар з жонкай Аленай з роду Алельковічаў падпісалі грамату і выдзелілі ўчастак пад сінагогу і могілкі. 

Каменная Вялікая, “Велка” сінагога належала цеху краўцоў  – “Сінагога краўцоў”. Гарэла пры асадзе казакоў Б. Хмяльніцкага ў 1648, рускіх войск 1656 года. Кожны раз аднаўлялася.  

Разабрана на цэглу.

pinsk-history.ru

1969 год. Нараджэнне Інтэрнэту (Internet, ад Interconnected Networks). 

У 21:00 паміж двума першымі вузламі сеткі ARPANET, якія знаходзіліся на адлегласці ў 640 км — у Каліфарнійскім універсітэце Лос-Анджэлеса і ў Стэнфардскім інстытуце — правялі першую перадачу дадзеных. Перадалі ўсяго 2 сімвалы «LO» (планавалася перадаць «LOG» – LOGIN).

Кожны трэці зямлянін карыстаецца сецівам.

Сучасны Інтэрнэт мае таксама мноства сацыяльных  і культурных аспектаў. Інтэрнэт — гэта адбітак сучаснага грамадства і светапогляду.

Разам з Інтэрнэтам з’явіліся Інтэрнэт супольнасці (сацыяльныя сеткі), Інтэрнэт-залежнасць, Інтэрнэт-знаёмствы, Кіберпанк.

wikimedia.org

1989 год. На Дзяды ў Курапатах адбыўся мітынг у памяць ахвяр сталінскіх рэпрэсій. 

Шматтысячная калона людзей  прайшла ад Усходніх могілак да Курапат, дзе  адбыўся мітынг-рэквіем па забітых, устаноўлены сяміметровы «Крыж Пакуты». 

У той дзень усе прысутныя верылі, што, падымаючы гэты крыж над магіламі нявінна забітых, мяняецца наша краіна, што больш такое на нашай зямлі не паўторыцца.

Курапаты – сімвал барацьбы за незалежнасць, супраць камуністычнай ідэалогіі.

Пасля прыходу да ўлады А. Лукашэнкі было здзейснена некалькі спробаў прынізіць гістарычную каштоўнасць курапацкіх пахаванняў і даказаць, што расстрэлы ў тут праводзілі фашысты.

7 кастрычніка 2007 года вандаламі знішчаны «Крыж пакут».

6 лістапада 2018 года з санкцыі Міністэрства культуры быў устаноўлены памятны знак: канструкцыя са звонам, на якую нанесены надпісы на чатырох мовах, афіцыйных у даваеннай БССР (беларуская, руская, ідыш і польская).

vytoki.net

1998 год. У ЗША паляцеў у космас самы стары астранаўт –  Джон Глен. 

Ён адважыўся паляцець ва ўзросце 77 гадоў і 103 дні. 

Гэта быў яго другі палёт, бо ў першы раз у космас ён лётаў 20 лютага 1962 года. 

Джон Глен – першы амерыканскі астранаўт і трэці ў свеце пасля савецкіх касманаўтаў Юрыя Гагарына і Германа Цітова.

tunnel.ru

2017 год. Памёр Георгій Паплаўскі.

Беларускі графік, жывапісец. Народны мастак Беларусі.

Акадэмік НАН Беларусі, Акадэміі мастацтваў СССР, Расійскай Акадэміі мастацтваў. Заслужаны дзеяч мастацтваў.

Кіраўнік «Творчых акадэмічных майстэрняў графікі» Міністэрства культуры.

Мастак шырокага дыяпазону, валодаў тэхнікамі лінагравюры, літаграфіі, афорта, сухой іголкі, малюнка пяром.

Афармляў творы  Я. Купалы, Я. Коласа (Дыплом “Найпрыгажэйшая кніга свету”, Лейпцыг, 1968, за  кнігу «Новая зямля»), А. Куляшова, В. Быкава, А. Адамовіча, школьныя падручнікі.

Узнагароджаны многімі міжнароднымі дыпломамі, медалямі.

wikimedia.org

Дзень у гісторыі. 17 кастрычніка. СССР будуе камунізм за 20 год. Адкрыццё першай прамысловай нафты на Беларусі. Прэм’ера спэктаклю «Тутэйшыя». «Марш свабоды»-1999

Навіна ад

Міжнародны дзень барацьбы за знішчэньне галечы (з 1993 года)

Дзень, калі свет можа актыўна прыцягнуць увагу да нягод людзей, якія жывуць у беднасці.

Дарэчы, галеча – гэта парушэнне правоў чалавека. 

У свеце 1,3 мільярды чалавек жывуць ва ўмовах шматмернай галечы, прычым амаль палова з іх – дзеці і моладзь. Пандэмія COVID-19 яшчэ больш ускладніла праблему галечы. 

Людзі, якія жывуць у галечы, сутыкаюцца з многімі праблемамі, якія пазбаўляюць іх магчымасці ажыццяўляць свае правы і змагацца з галечай, у тым ліку: небяспечныя ўмовы працы; небяспечнае жыллё; недахоп здаровай ежы; няроўны доступ да правасуддзя; адсутнасць магчымасці ўдзелу ў палітычным жыцці; абмежаваны доступ да паслуг аховы здароўя.

1604 год: Войска Ілжэдзмітрыя I перайшло мяжу Рэчы Паспалітай і Маскоўскай дзяржавы.

Ілжэдзмітрый I – рускі цар з 1 чэрвеня 1605 па 27 мая 1606 года.

Прыйшоў да улады ў Маскве дзякуючы падтрымцы Жыгімонта Вазы, К. Астрожскага, Л. Сапегі, Чартарыйскіх, Мнішкаў і маскоўскіх баяр.

1865 год. На Беларусі нарадзіўся Люцыян Жалігоўскі. 

Генерал, дзяржаўны і ваенны дзеяч Сярэдняй Літвы і Польшчы.

Служыў у расійскай арміі, удзельнік руска-японскай вайны 1904-1905 гг., Першай сусветнай вайны.

З ліпеня 1917 года служыў у 1-м польскім корпусе генерала Ю. Доўбар-Мусніцкага, камандаваў дывізіямі, змагаўся з бальшавікамі каля Рагачова, на Кубані. Камандзір 1-й літоўска-беларускай дывізіі. 

8 кастрычніка 1920 года захапіў Вільню, 12 кастрычніка абвясціў аб стварэнні Сярэдняй Літвы.

У 1925-1926 гадах – ваенны міністр Польшчы, у 1926-1927 – інспектар арміі.

У 1939 годзе эміграваў у Вялікабрытанію, быў членам Нацыянальнай рады пры эмігранцкім польскім урадзе.

1900 год. Нарадзіўся Ібрагім Гембіцкі. 

Беларускі графік. Скончыў Маскоўскі акадэмічны мастацкі інстытут. 

Дыпломная работа ў тэхніцы дрэварыту – ілюстрацыі да аповесці Я. Коласа «Дрыгва» (1938), чатыры аркушы з яе купленыя Маскоўскім музеем выяўленчых мастацтваў.

У пачатку 1930-х арыштоўваўся НКУС. 

Працаваў у станковай графіцы ў тэхніках дрэварыту і каляровай лінагравюры. 

Вылучаўся цікаўнасцю да стварэння шматфігурных кампазіцый.

Памёр у 1974 годзе.

art-minsk.by

 1919 год.  Міністэрствам унутраных спраў Польшчы зацверджаны статут Беларускага камітэта ў Варшаве. 

Беларускі камітэт — беларуская грамадска-палітычная арганізацыя ў Варшаве ў 1919 – 1927 гадах.

У камітэт увайшлі ўраджэнец Мсціслаўшчыны Л. Дубейкаўскі (старшыня), Г. Леўчык (сакратар), Р. Зямкевіч, Я. Натусевіч, В. Грыневіч і іншыя.

Паводле статута меў права «развіваць сваю дзейнасць на ўсёй тэрыторыі Польшчы ў рэчышчы культурна-асветнай працы і дабрачыннасці на карысць пражываючых тут беларусаў».

На фота – Л.Дубейкаўскі,wikimedia.org

1924 год. У Пінску заснаваны Музэй Беларускага Палесся. 

Адкрыўся для наведвальнікаў у 1926 годзе. 

Фонды налічваюць больш за 66 тысячаў адзінак экспанатаў і болей за 15 тысячаў навукова-дапаможнага фонду. 

Калекцыя лічыцца другой па значэнні пасля збораў Нацыянальнага мастацкага музея..

Размешчаны ў будынку былога калегіума езуітаў.

1937 год. Нарадзіўся Мікалай Чаргінец. 

Беларускі рускамоўны пісьменнік, палітык.  Генерал-лейтэнант унутранай службы. “Народны пісьменнік Беларусі” (2022).

Працуе ў дэтэктыўным жанры, увёў у рускамоўную літаратуру Беларусі так званы міліцэйскі дэтэктыў. 

Аўтар каля паўсотні кніг мастацкай прозы, большасць з іх – вострасюжэтныя дэтэктывы.

Па яго творах пастаўлены фільмы, серыялы.

Раскалоў Саюз беларускіх пісьменнікаў, стварыўшы альтэрнатыўны пісьменніцкі саюз для лаяльных Лукашэнку. У выніку гэтага расколу сапраўдныя Народныя пісьменнікі Беларусі дзесяцігоддзямі былі пазбаўленыя чытача і падтрымкі, а прыслужлівыя графаманы атрымалі лаўры і ласку ад уладаў.

Пры кіраванні Чаргінца Саюзам пісьменнікаў Беларусі  (2005-2022) наклад калісьці папулярнага штотыднёвіка «Літаратура і мастацтва» зменшыўся амаль у 10 разоў. 

З яго ведама імёны шэрагу вядомых пісьменнікаў былі ўнесены ў так званыя «чорныя спісы» дзяржаўных выдавецтваў.

wikimedia.org

 1961 год. У Маскве, упершыню ў Крамлёўскім Палацы з’ездаў, пачаўся XXII з’езд КПСС. 

Працаваў да 31 кастрычніка. 

На ім была аб’яўлена задача пабудовы камуністычнага грамадства да 1980 года. 

А гэта азначала, што СССР перагоніць па эканоміцы капіталістычныя краіны, выйдзе на першае месца па вытворчасці прадукцыі на душу насельніцтва, на самы высокі ў свеце жыццёвы ўзровень, будуць ліквідаваны класавыя адрозненні, адрозненні паміж горадам і вёскай, паміж фізічнай і разумовай працай, у краіне ўсе грамадзяне будуць прымаць удзел у кіраванні грамадскімі справамі.

Падарункамі з’езду сталі: самая буйная ў Еўропе Валгаградская ГЭС, выбух самай магутнай тэрмаядзернай бомбы на Новай Зямлі.

wikimedia.org

 1964 год. Каля Рэчыцы адкрыта першае прамысловае радовішча нафты на Беларусі. 

Першая беларуская нафта была атрымана ў Ельскім раёне ў 1953 годзе.

Зараз на Беларусі 90 радовішчаў нафты ў Гомельскай і Магілёўскай (Глускі раён) абласцях. 

Самым эфектыўным радовішчам застаецца Рэчыцкае. Большасць яго свідравін даюць больш за 100 тон нафты за суткі.

За апошнія пяць гадоў было адкрыта пяць новых радовішчаў, усё – у Хойніцкім раёне.

У 2022 годзе плануецца выйсці на здабычу 1 800 тысяч тон.

Залатымі гадамі беларускай нафтаздабычы лічацца 1970-я. У 1978 годзе яе прыток склаў 7,9 млн тон. Для параўнання: у мінулым 2021-м, толькі  1 737 тысяч тон.

belmir.by

 1990 год. Адбылася прэм’ера спэктаклю «Тутэйшыя» ў Купалаўскім тэатры. 

Спектакль па аднайменным творы Янкі Купалы пастаўлены рэжысёрам Мікалаем Пінігіным. 

У 1992 годзе «Тутэйшыя» атрымалі Дзяржаўную прэмію Беларусі.

Напрыканцы спэктаклю на сцэне ўздымаўся бел-чырвона-белы сцяг.

Пасля 1995 году, гэта было не даспадобы афіцыйным уладам. На паўтара года спектакль быў фактычна забаронены. Пасля спарадычна даваліся паказы, потым спектакль знік з рэпертуару.

Да 125-годдзя Янкі Купалы 5 ліпеня 2007 году спектакль быў паказаны ізноў. Адміністрацыя тэатра спрабавала не дапусціць на паказ журналістаў і не дазваляла рабіць фатаздымкі.

У траўні 2010 году спектакль у пастаноўцы Пінігіна зняты з рэпэртуару. 

«Тутэйшыя» — гэта ня проста спэктакль. Гэта цэлая эпоха, прычым не толькі ў нашым тэатральным існаванні, але – у беларускім культурным жыцці”, – сцвярджае Леанід Дранько-Майсюк.

1999 год. У Мінску адбыўся «Марш свабоды» ў падтрымку незалежнасці. 

Мерапрыемства скончылася масавымі сутыкненнямі дэманстрантаў з міліцыяй і салдатамі ўнутраных войск і шматлікімі арыштамі. 

У розныя моманты шэсця колькасць удзельнікаў вагалася ад 20 да 40 тысяч чалавек.

У выніку сутыкненняў пацярпела больш за 50 міліцыянераў і салдатаў, арыштавана больш за 100 удзельнікаў “Маршу Свабоды”.

ciwr.org

 2004 год. У Беларусі прайшоў трэці рэферэндум у гісторыі краіны. Праведзены ў адзін дзень з парламенцкімі выбарамі. На рэферэндум было вынесенае пытанне: «Ці дазваляеце Вы першаму прэзідэнту Рэспублікі Беларусь Лукашэнку А. удзельнічаць у якасці кандыдата ў прэзідэнты Рэспублікі Беларусь у выбарах прэзідэнта?». Рэферэндум, як і яго вынікі, міжнароднай супольнасцю прызнаныя нікчэмнымі.

2005 год. Невядомымі забіты ў сваім доме ў Заслаўе Васіль Гроднікаў.  

Беларускі журналіст, пазаштатны карэспандэнт «Народнай Волі».

Пісаў матэрыялы на вострыя палітычныя і сацыяльныя тэмы. Лаўрэат прэміі імя Анатоля Майсені.

У паведамленні судова-медыцынскага экспэрта пракуратуры было адзначана, што журналіст памёр у выніку «кантакту з тупым прадметам».

Генеральная пракуратура адмовілася пачынаць крымінальную справу па факце смерці журналіста.

Перад смерцю журналіст працаваў над матэрыялам, прысвечаным кватэрным махінацыям у Маладзэчна «Кідалы-3» – працягам серыі публікацый, дзе ўзгадваліся супрацоўнікі КДБ і МУС.

 

«Пазітыўны сцэнар для Беларусі – цалкам рэальны», мяркуюць «беларускія нацыянал-дэмакраты», якія заклікаюць яднацца

Навіна ад

Умовы, у якіх апынулася Беларусь, яны лічаць «найцяжэйшымі». На іх погляд «Беларусь, «дэ факта», апынулася пад расійскай ідэалагічнай і вайсковай акупацыяй» і ў цяперашні час беларуская нацыя стаіць «перад лёсавызначальным выклікам».

У Варшаве актывісты грамадскіх і партыйных арганізацыяў, якія назвалі сябе «беларускімі нацыянал-дэмакратамі», заявілі аб намеры правесці «аб’яднаўчы Кангрэс» і паставілі стварыць працоўную групы для яго падрыхтоўкі.

У прэс-рэлізе ўдзельнікі «Міждыяспарная сустрэчы грамадскіх актывістаў» адзначылі, што «сама ідэя неабходнасці яднання была безумоўна падтрыманая. Але шляхі па яе дасягненні і арганізацыйныя формы былі прапанаваныя розныя».

«Было прынятае рашэнне засяродзіцца на вызначэнні каштоўнаснай платформы будучага аб’яднання, і дакладным акрэсленні ідэалагічнай ідэнтычнасці яго ўдзельнікаў», – адзначана ў прэс-рэлізе.

У сваім маніфесце актывісты адзначылі, што «Беларусь, «дэ факта», апынулася пад расійскай ідэалагічнай і вайсковай акупацыяй» і ў цяперашні час беларуская нацыя стаіць «перад лёсавызначальным выклікам», ці захавае яна сваю суверэннасць, ці «знікне ў шэрасці «русского мира».

Яны настойваюць, што « у найцяжэйшых умовах пазітыўны сцэнар для Беларусі і беларускай нацыі – цалкам рэальны». 

На іхную думку «яго грунтам ёсць прынцыповыя пазіцыі, якія павінны аб’яднаць пераважную большасць беларускага грамадства: падтрымка незалежнасці Беларусі, еўраатлантычны выбар, беларуская нацыянальная дэмакратычная дзяржава, вяршэнства права, нацыянальнае адраджэнне, нацыянальная салідарнасць, правы і свабоды чалавека.

Удзельнікі сустрэчы звярнуліся да ўладаў краінаў Еўрапейскага Саюзу і Украіны «аб недапушчальнасці дыскрымінацыі беларусаў па прыкмеце грамадзянства».

Яны даводзяць, што «рэжым Лукашэнкі страціў сваю легітымнасць яшчэ ў 1996 годзе, калі гвалтам, парушаючы Канстытуцыю і законы Рэспублікі Беларусь падмяў пад сабе ўсе галіны ўлады і прысвоіў сабе дыктатарскія паўнамоцтвы». Канчаткова ж «згубіў усе прыкметы легальнасці і легітымнасці ў 2020 годзе, калі чарговы раз сфальсіфікаваўшы выбары, з выключным гвалтам і жорсткасцю падавіў народнае паўстанне беларусаў».

«Дапамажыце і падтрымайце нашае змаганне за свабоду. Беларусы, што больш за чвэрць стагоддзя церпяць ад злачынстваў дыктатуры, не павінны быць дыскрымінаваныя ў вольным свеце», – заклікаюць еўрапейцаў і ўкраінцаў група беларускіх актывістаў.

Яны заклікалі «беларускую дыяспару трымацца беларушчыны і супрацьстаяць асіміляцыйным тэндэнцыям».