Беларуска, якая спрабавала сумленна працаваць на сябе і аформіла падатковую льготу, нечакана трапіла ў спіс «не занятых у эканоміцы». У выніку – павышаны тарыф на камуналку і рахунак на 500 рублёў за ваду. Гэты выпадак паказвае, як дзяржава карае не за бяздзеянне, а за спробу працаваць самастойна – але не «па форме».
Беларуская дзяржава зноў паказала, як лёгка добры намер можа абярнуцца пасткай. У 2023 годзе жанчына, якая жыла ў сябе дома, вырашыла спрабаваць працаваць самастойна – без наймальніка, без ІП. Яна аформіла падатковую льготу як фізічная асоба, якая не атрымлівае даходу – гэта давала магчымасць не плаціць падаходны падатак. Але замест падтрымкі яна трапіла ў спіс «сацыяльных утрыманцаў», а разам з ім атрымала рахунак на 500 рублёў за ваду – нібыта карысталася ёй «у камерцыйных мэтах».
Гэта не жарт, а новая беларуская рэальнасць. Усё больш людзей спрабуюць працаваць на сябе: хто робіць упакоўку, хто піша тэксты, хто дапамагае суседзям з лагістыкай. Без рэгістрацыі ІП, без афіцыйных дамоваў. Дзяржава ж, замест таго, каб стварыць нармальныя ўмовы для самазанятых, уводзіць іх у юрыдычны цень, а потым штрафуе за тое, што самі туды загналі.
Падатковая льгота, якую жанчына аформіла, не была махінацыяй. Гэта быў адкрыты і дазволены механізм. Але механізм, які ўвёў яе ў афіцыйны статус «не занятай у эканоміцы». А гэта, паводле ўказа №3, ужо «дармаед». А калі ты «дармаед» – плоціш павышаныя тарыфы, напрыклад, за ваду. Нібыта яна для цябе не жыццёвая неабходнасць, а «сфера паслуг».
На Магілёўшчыне такіх, як яна, сотні. Людзі, якія не сядзяць склаўшы рукі, але і не могуць прабіць сцяну рэгуляцый. Яны не бяруць грошы ў дзяржавы. Яны просяць адно: не перашкаджайце. Але дзяржава не можа не перашкодзіць. Яна лічыць, што калі чалавек не «на ўліку», значыць, яго трэба паставіць – пад падаткі, пад кантроль, пад тарыф.
Іронія ў тым, што гэтая гісторыя – вынік не парушэння, а акуратнасці. Жанчына нічога не хавала. Яна проста скарысталася тым, што прапанавала сама дзяржава. А ў выніку – «вы не працуеце», «вы дармаед», «вось вам павышаны тарыф».
Можа, калісьці гэты парадокс будуць вывучаць у падручніках па прававым абсурдзе: «Як праз афармленне льготы стаць парушальнікам». Але пакуль што гэта наша штодзённасць – і ў Магілёве, і ў Шклове, і ў Бялынічах.
Калі ты працуеш, але твае даходы не перавышаюць падатковую льготу – ты ўсё роўна трапляеш у спіс «сацыяльных утрыманцаў». А калі нічога не робіш – таксама. Калі шчыра афармляеш дакументы – трапляеш у спіс тых, хто парушыў. Як у такіх умовах развіваць эканоміку, калі самазанятасць – гэта ўжо рызыка?
Можа, часам дзяржаве варта проста прызнаць: самы цяжкі працоўны шлях у Беларусі – працаваць на сябе.
Якуб Ясінскі