У Шклове паведамілі пра новы этап пашырэння папяровай фабрыкі «Спартак»: прадпрыемства будуе другую чаргу вытворчасці санітарна-гігіенічнай паперы са 100-працэнтнай цэлюлозы.
«Спартак» – паспяховае прадпрыемства
Афіцыйная карціна выглядае ўпэўнена: кошт праекта – больш за 80 мільёнаў рублёў, новая машына павінна даць 24 тысячы тон паперы ў год, першую прадукцыю чакаюць да канца 2027 года, а на прадпрыемстве абяцаюць больш за 40 новых працоўных месцаў. Але за гэтым аптымістычным наборам лічбаў застаецца галоўнае пытанне – хто менавіта купіць такі дадатковы аб’ём прадукцыі і на якіх умовах?
Фабрыка «Спартак» – не пусты корпус і не праект з нуля. Гэта старое прамысловае прадпрыемства Шклова, гісторыя якога пачынаецца з 1898 года.
Яно перажыло некалькі мадэрнізацый, даўно выпускае паперу, кардон, гафрапрадукцыю і санітарна-гігіенічныя вырабы. Менавіта таму новы праект нельга аўтаматычна запісваць у разрад бессэнсоўных будоўляў. У прадпрыемства ёсць вытворчасць, вопыт, кадры і рынак, з якім яно ўжо працуе.
На карысць «Спартака» сведчаць і свежыя вытворчыя паказчыкі.
БелТА пісала, што ў першай палове 2025 года фабрыка выпусціла прадукцыі на 66,4 мільёна рублёў, трэць адправіла за мяжу, а экспарт склаў 7,3 мільёна долараў. Знешнегандлёвае сальда было станоўчым – плюс 2,1 мільёна долараў. Гэта не падобна да прадпрыемства, якое існуе толькі дзеля справаздач.
Ёсць і яшчэ адзін паказчык: мадэрнізацыя на фабрыцы ішла не толькі за кошт дзяржаўных уліванняў. У публікацыі на сайце прадпрыемства гаворыцца, што ў 2024 годзе «Спартак» інвеставаў 11,1 мільёна рублёў уласнага прыбытку ў новыя лініі па вытворчасці гафраскрыняў. Значыць, грошы на развіццё ў фабрыкі былі. Аднак гэта не здымае пытанняў да новага праекта, бо цяпер гаворка ідзе ўжо не пра 11 мільёнаў, а пра суму больш за 80 мільёнаў рублёў.
А як з рынкам збыту?
Самае слабое месца афіцыйнага аповеду – рынак збыту. У рэпартажы сцвярджаецца, што «пакупнікі чакаюць першых паставак» і што партфель заказаў распісаны наперад. Але канкрэтныя пакупнікі не названы. Не раскрыты краіны паставак, не названы кампаніі, не пазначаны тэрміны кантрактаў і аб’ёмы будучых закупак. Для праекта такога маштабу гэта важней за прыгожыя словы пра запатрабаванасць.
Гэта асабліва прыкметна на фоне ранейшых публікацый. У 2023 годзе БелТА паведамляла, што за дзевяць месяцаў фабрыка экспартавала прадукцыі на 15,7 мільёна долараў, а ўдзельная вага экспарту ў адгружанай прадукцыі складала 50,3 працэнта. Тады ж прадпрыемства адкрыта гаварыла пра замежныя напрамкі і пра экалагічны праект па зборы ўпакоўкі Tetra Pak. Раней геаграфія выглядала больш прадметна.
Яшчэ раней раённае выданне пісала, што 38 працэнтаў экспартнай прадукцыі фабрыкі пастаўляецца ў Расійскую Федэрацыю, прычым пастаўкі ідуць у 22 рэгіёны. Гэтая інфармацыя важная для разумення цяперашняй сітуацыі: калі пасля 2022 года заходнія напрамкі сталі больш складанымі, нагрузка на расійскі рынак магла вырасці. Але тады ўзнікае новае пытанне – ці здольны ён паглынуць яшчэ 24 тысячы тон паперы ў год без ціску на цану і рэнтабельнасць?
Фармальна логіка праекта зразумелая. Санітарна-гігіенічная папера патрэбная заўсёды, а цэлюлозная аснова дазваляе вырабляць больш мяккую, белую і даражэйшую прадукцыю. Сыравіну абяцаюць беларускую – са Светлагорскага цэлюлозна-кардоннага камбіната. Для раёна гэта працоўныя месцы, падаткі і загрузка будаўнічых арганізацый. Але эканоміка праекта вымяраецца не тым, колькі грошай асвоена на будоўлі, а тым, колькі прадпрыемства заробіць пасля запуску.
Каб ацаніць рэальны поспех, патрэбныя не лозунгі, а некалькі паказчыкаў:
- колькі фактычна склаў прыбытак фабрыкі ў 2024 і 2025 гадах;
- якая частка новага выпуску ўжо закрыта цвёрдымі кантрактамі;
- на якія рынкі пойдуць дадатковыя 24 тысячы тон паперы;
- які тэрмін акупнасці праекта коштам больш за 80 мільёнаў рублёў;
- як зменіцца даўгавая нагрузка прадпрыемства пасля запуску другой чаргі.
Пакуль гэтых даных у адкрытых публікацыях няма. Ёсць даныя пра выпуск, экспарт, мадэрнізацыю і занятасць, але няма ключавога адказу – наколькі рэнтабельным будзе рэзкае пашырэнне вытворчасці. Гэта прынцыповая розніца. Можна пабудаваць сучасны цэх, паставіць новую машыну і стварыць працоўныя месцы, але калі гатовая прадукцыя будзе прадавацца з нізкай маржой, эканамічны эфект апынецца значна больш сціплым за афіцыйныя чаканні.
Усё дзеля лукашэнкаўскага «Адзін раён – адзін праект»?
У гісторыі «Спартака» ўжо былі буйныя ўкладанні ў мадэрнізацыю. Напрыклад, у 2021 годзе БелТА паведамляла пра рэканструкцыю ўчастка перапрацоўкі макулатуры, дзе значная частка сродкаў паступіла праз Аператара другасных матэрыяльных рэсурсаў. Тады задача была зразумелай – пашырыць перапрацоўку нізкасортнай макулатуры і знізіць залежнасць ад сыравіны. Цяперашні праект выглядае больш амбіцыйна: фабрыка фактычна дадае буйны новы аб’ём цэлюлознай санітарна-гігіенічнай паперы.
Таму галоўнае пытанне да шклоўскага праекта гучыць не так, як у афіцыйных рэпартажах. Не «ці пабудуюць новы цэх?» – будоўля, мяркуючы па публікацыях, сапраўды ідзе. І не «ці патрэбная туалетная папера?» – вядома, патрэбная. Галоўнае пытанне іншае: ці ёсць у фабрыкі пацверджаны рынак, які дазволіць прадаць дадатковы выпуск з прыбыткам, а не проста адсправаздачыцца пра ўвод чарговага аб’екта па ініцыятыве «Адзін раён – адзін праект»?
Пакуль адказ на яго застаецца за кадрам. «Спартак» выглядае значна мацней за паўжывых рэгіянальных прадпрыемстваў: ён працуе, экспартуе, мадэрнізуецца і мае ўласную вытворчую гісторыю. Але менавіта таму да праекта на 80 мільёнаў рублёў варта прад’яўляць больш строгія пытанні.
Фота раённай газеты.